2021.0000018 Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020-2025 MRA.pdf

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouder Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020-2025 Metropoolregio Amsterdam drs. Marja Ruigrok, Johan Rip 12 januari 2021 Jan Jaap Kolpa (+31235676184) 2021.0000018

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. de focus in het ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020-2025 en de hieraan gekoppelde uitvoeringsagenda 2021-2022 van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) op de drie sporen van circulaire inkoop en opdrachtgeverschap, gebiedsontwikkeling en aanpak materiaal-en grondstofstromen te onderschrijven; 2. in te stemmen met de gemeentelijke reactie op het ontwerpprogramma Circulaire Economie en deze toe te zenden aan de voorzitter van het Portefeuillehoudersoverleg Duurzaamheid van de MRA en de bestuurlijk trekkers van het MRA programma Circulaire Economie; 3. deze nota ter informatie te zenden aan de raad. 2. Samenvatting

Eind november 2020 is het ontwerpprogramma Circulaire Economie van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) voor reactie voorgelegd aan alle colleges van de MRA-gemeenten en de provincies Noord-Holland en Flevoland. Hieraan is het afgelopen half jaar gewerkt. Ook vanuit Haarlemmermeer is inzet gegeven via thematische werkgroepen en de overkoepelende MRA projectgroep circulaire economie. Het is de bedoeling het programma en de daarbij behorende agenda in het tweede kwartaal van 2021 definitief binnen de MRA vast te stellen. Dit programma vervangt dan het huidige Ontwikkelplan Circulaire Economie, dat eind 2020 is afgelopen. Het programma bestaat uit drie inhoudelijke sporen, die zijn verbonden met de rol die overheden kunnen vervullen in het stimuleren en aanjagen van circulaire economische activiteiten en ook een bijdrage kunnen leveren aan een (duurzaam) economisch herstel in de regio. Deze inhoudelijke pijlers zijn: aanpak materiaal- en grondstofstromen, inkoop en opdrachtgeverschap en gebiedsontwikkeling. Ze vormen de kern van het programma Circulaire Economie. Aanvullend is een aantal ondersteunende activiteiten benoemd, waaronder arbeidsmarkt en scholing, de aanpak van wet- en regelgeving, monitoring, lobby en communicatie. Deze activiteiten staan ten dienste van de drie genoemde pijlers om de doelen van het regionaal programma circulaire economie te realiseren.

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020 -2025 Metropoolregio Amsterdam

Pagina 2

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken? Wat is de aanleiding, context?

Met het ontwerpprogramma en de uitvoeringsagenda wordt voor de komende twee jaar handen en voeten gegeven aan een circulaire economie in de MRA. Dit gebeurt in nauwe samenhang met de MRA-programma's en uitvoeringslijnen van MRA Agenda 2020-2024 en in nauwe samenwerking met bedrijven en onderwijs-en kennisinstellingen in de regio. Met het voorliggende programma Circulaire Economie 2020-2025 geven de MRA-partijen invulling aan de circulair economische opgaven op regionaal niveau. Welk doel wordt nagestreefd?

Circulaire economie, net zo als duurzaamheid in een bredere betekenis, is een doorsnijdend thema in de opgaven van onze gemeente en in de regionale ambities van een toekomstbestendige metropool. Met de in 2020 vastgestelde nieuwe MRA-agenda bundelt de regio de gezamenlijke overheidskracht en is de MRA samenwerkingspartner voor partijen op gemeentegrens overstijgende onderwerpen, die raken aan de (internationale) positie, de innovatiekracht en de toekomstbestendigheid van de regio. Toekomstbestendigheid is een 'richting wijzend' principe van de nieuwe MRA-agenda en staat ook centraal in het ontwerpprogramma Circulaire Economie van de MRA. Het regionaal programma Circulaire Economie legt niet alleen de bestaande plannen vast, ze is tegelijkertijd de weergave van de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen en slimme samenwerkingen. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

De drie inhoudelijke sporen uit het ontwerp MRA-programma Circulaire Economie (circulaire inkoop en opdrachtgeverschap, materialen- en grondstoffenstromen en gebiedsontwikkeling) sluiten naar ons oordeel pragmatisch aan op de trajecten waar al energie op zit, maar zeker ook op de beinvloedingsruimte van betrokken overheden. Haarlemmermeer werkt op tal van terreinen aan een toekomstbestendige gemeente, we volgen de ontwikkelingen in de regio actief en we dragen in verschillende coalities van publiek-private samenwerkingen bij aan een duurzame economie in Haarlemmermeer en regio. We zetten concrete vervolgstappen in bijvoorbeeld het verduurzamen van onze werklocaties, in circulaire gebiedsontwikkelingen zoals Schiphol Trade Park en Lincolnpark, op het gebied van duurzame/circulaire inkoop en opdrachtgeverschap. Samen werken we aan een toekomstbestendige metropoolregio. Ook in MRA-verband wordt de inzet en focus op het gebied van circulaire economie steeds concreter. De insteek, doen waar we al mee bezig zijn en wat relevant is voor de opgaven in Haarlemmermeer, bepaalt in belangrijke mate de bijdragen van Haarlemmermeer in de uitvoering van het programma. Niet op alle onderdelen van het regionale programma Circulaire Economie zal Haarlemmermeer een actieve rol vervullen. In de reactie op het ontwerpprogramma lichten we dat nader toe.

Hieronder worden de hoofdlijnen van de genoemde drie inhoudelijke sporen uit het ontwerpprogramma toegelicht. In de gemeentelijke reactie daarop wordt aangegeven op welke

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020 -2025 Metropoolregio Amsterdam

Pagina 3

wijze wij betrokken zijn bij of al bijdragen aan de uitvoering van circulair economische activiteiten op regionale schaal. • Algemeen De ingrijpende economische consequenties van de coronacrisis hebben in de afgelopen maanden het draagvlak verder versterkt om de mouwen op te stropen voor een duurzaam economisch herstel, niet alleen in Nederland, maar ook in Haarlemmermeer en de MRA. Dit vertaalt zich in onze regio in een toenemend aantal (publieke en private) initiatieven gericht op energietransitie, duurzame productie en circulaire economie. Daarbij worden ook de mogelijkheden onderzocht en benut om duurzame maatregelen en -investeringen met economische impact te versnellen en te versterken. Het Ontwerpprogramma Circulaire Economie van de MRA sluit daarop aan. Reactie Haarlemmermeer Wij onderschrijven de focus van het Ontwerpprogramma Circulaire Economie op de drie inhoudelijke sporen (circulaire inkoop en opdrachtgeverschap, materialen- en grondstoffenstromen en gebiedsontwikkeling). Het motto in het Ontwerpprogramma Circulaire Economie ondersteunen wij ook: leren door te doen. We vinden het belangrijk dat het pakket aan activiteiten niet te breed is en daarmee inboet aan slagkracht. We pleiten voor een uitvoeringsagenda met voldoende concrete en zichtbare focus.

Wij willen vooral inzetten op wat ons bindt en waar we mogelijk via 'coalitions of the willing' aan de knoppen kunnen draaien en de uitvoering ter hand kunnen nemen. De definitieve Uitvoeringsagenda Circuiaire Economie van de MRA kan dat meer uitstralen. In de reactie op het ontwerpprogramma pleiten wij voor meer concrete onderbouwing en scherpere duiding van acties die vanuit de (rol van) MRA en/of gemeenten kunnen worden opgepakt of het benoemen van concrete voorbeelden die, zoals ook in Haarlemmermeer, al zijn toegepast in praktijk. • Circulaire inkoop en opdrachtgeverschap Haarlemmermeer heeft met de andere MRA gemeenten en twee provincies in samenwerking met de Amsterdam Economie Board in juni 2018 de Intentieverklaring circulair inkopen en opdrachtgeverschap getekend. In mei 2019 is de Roadmap Circulaire Inkoop en Opdrachtgeverschap vastgesteld. Hierbij is afgesproken om in 2022 minimaal 10% en in 2025 al 50% circulair in te kopen. Voor asfalt en beton, catering en kantoorinrichtingen zijn recent handreikingen opgesteld. Begin 2021 zal naar verwachting een handreiking voor bewegwijzering en verkeersborden beschikbaar zijn.

Met het aanbieden van het ontwerpprogramma Circulaire Economie aan de colleges van de MRA gemeenten is de vraag voorgelegd of Haarlemmermeer bereid is als opdrachtgever de aangeboden handreikingen voor klimaat-neutrale en circulaire inkoop te hanteren, als basis bij inkooptrajecten voor asfalt en beton, catering en kantoorinrichting. Bij de handreiking voor asfalt en beton is gevraagd of Haarlemmermeer ook bereid is formeel het landelijke Betonakkoord te ondertekenen. Het Betonakkoord zet zich sector- en ketenbreed in voor de verduurzaming van beton. Reactie Haarlemmermeer Wij ondersteunen de geformuleerde ambities en activiteiten. Haarlemmermeer draagt daar ook actief aan bij om bedrijven in de verschillende (inkoop)markten te stimuleren en maakt bij elke aanbesteding de afweging of het circulair kan. Haarlemmermeer heeft de in de uitvoeringsagenda als actie opgenomen nulmeting al uitgevoerd (over 2019): met 42% circulair inkopen loopt Haarlemmermeer vooruit op de

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020 -2025 Metropoolregio Amsterdam

Pagina 4

eerdergenoemde regionale doelstelling voor 2022. Dit heeft de gemeente bereikt door bij de inkoop/aanbesteding van onder meer kantoormeubilair, diverse (weg)reconstructies van wijken, de aanleg van bruggen, eisen en/of wensen te stellen aan de herbruikbaarheid van vrijkomende materialen of het gebruik van hergebruikte materialen of grondstoffen. Ook bij beheerinvesteringen past de gemeente het principe van circulariteit toe. Een voorbeeld daarvan is een pilot in Zwanenburg, waar asfalt wordt aangebracht zonder daarbij primaire grondstoffen te gebruiken, maar onder meer gesmolten korrels van oude dakbedekking. Niet zichtbaar, maar wel innovatief. Voor de genoemde inkooppakketten bepalen nog lopende contracten of raamovereenkomsten uiteindelijk het moment waarop de onder deze inkooppakketten vallende producten circulair uitgevraagd kunnen worden. De handreikingen zal Haarlemmermeer daarbij als handelingsperspectief hanteren. Het landelijk Betonakkoord geeft invulling aan de doelen om de betonketen verder te verduurzamen. Die doelen en ambities ondersteunen wij. Of wij bereid zijn ook het landelijk Betonakkoord te ondertekenen vereist een separaat besluit. De (juridische en financiële) verplichtingen voor de gemeente moeten eerst in beeld worden gebracht. Bovendien mag de woningbouwproductie hierdoor geen vertraging oplopen.

• Aanpak materialen-en grondstoffenstromen In het Ontwerpprogramma wordt ingezet op een totaalstrategie van de materiaalstromen in de regio. Een eerste inventarisatie heeft de huidige inzamel- en verwerkingswijze van 22 huishoudelijke grondstofstromen in kaart gebracht. Het Ontwerpprogramma Circulaire economie focust daarnaast specifiek op de aanpak voor textiel, plastics, luiers en biogrondstoffen. Lokale overheden, afvalverwerkers, textielindustrie, detailhandel en wetenschappers slaan de handen ineen om samen tot minder textielafval te komen en kleding met meer gerecycled materiaal te maken. Een aantal lopende initiatieven wordt versneld. Er zijn bijvoorbeeld coalities ontstaan of bestaande coalities versterkt van partijen die zich willen inzetten op thema's als circulair textiel of (recyclen van) plastics. De komende jaren heeft de MRA de ambitie om te komen tot gezamenlijke afstemming over nieuwe contracten op plastic, textiel, luiers en bio grondstoffen, na het beëindigen van huidige contracten met afvalverwerkers. Reactie Haarlemmermeer De aanpak Van Afval Naar Grondstoffeninzameling (VANG) is een belangrijke pijler op verschillende schaalniveaus.

Voor de grondstoffenstromen is voor Haarlemmermeer het in mei 2020 (2020.0000853) door de raad vastgestelde gemeentelijk VANG-beleid en de hierin verwoorde balans tussen kosten, scheidingsresultaat en service/draagvlak leidend. De doelen en acties in de aanpak van materialen-en grondstoffenstromen vragen in onze optiek om een nadere onderbouwing en aanscherping. Wij zien het belang en de toegevoegde waarde in het vaststellen van een totaalstrategie voor de inzameling en verwerking van de huishoudelijke grondstofstromen. De Rijksevaluatie VANG 2015-2020 in 2021 is hét moment om nog meer aandacht te besteden aan de producentenverantwoordelijkheid dan wel het stimuleren van zogenoemde retourlogistiek (dus afgedankte materialen opnieuw betrekken in het productieproces) in de aanpak van (afval/grondstoffen)stromen. Het geeft ook ruimte aan nieuwe (duurzame stadslogistieke) concepten zoals retourname van verpakkingen (onder andere karton) via koeriers. Vooral in stedelijke gebieden liggen er kansen om het aantal vervoersbewegingen te

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020 -2025 Metropoolregio Amsterdam

Pagina 5

beperken door bijvoorbeeld samenwerking te onderzoeken in de afvalinzameling van bedrijven en waar mogelijk in combinatie met huishoudelijk afval. Het in beeld brengen van de zogenoemde Total Costs of Ownership (TCO) is nodig om de transitie naar een gezonde veilige leefomgeving en duurzame circulaire economie op langere termijn te realiseren. Het bedrijfsleven wordt daarbij volledig verantwoordelijk gesteld voor hetgeen zij op de markt brengt, inclusief de milieuverantwoorde verwijdering en hergebruik ervan. De MRA kan hierin ook een relevante lobbyrol vervullen. Volgend op de Europese wegwerpplastics richtlijn (Single Use Plastics-richtlijn) komen in het Nederlandse Besluit Kunststofproducten nieuwe uitgebreide producentenverantwoordelijkheden. De richtlijn bepaalt dat lidstaten in 2026 ten opzichte van 2022 een ambitieuze en aanhoudende consumptievermindering hebben behaald van wegwerpbekers en -maaltijdverpakkingen voor on-the-go consumptie. Wij vragen hieraan in het MRA programma Circulaire Economie specifiek aandacht te besteden. Haarlemmermeer onderschrijft tot slot het belang van een circulaire aanpak op textielinzameling. Het oproepen tot transparantie in de textielketen kan een gezamenlijk regionaal signaal zijn richting het Rijk en met name partners in de textielketen. Voor Haarlemmermeer is Wieland Textiel de verwerker van textiel.

Als innovatief sorteerbedrijf is Wieland Textiel in samenwerking met ketenpartners al jaren koploper in de verwerking van ingezameld textiel. • Gebiedsontwikkelinfi De focus in het ontwerpprogramma circulaire economie MRA is gelegd op circulair bouwen en duurzame werklocaties. De MRA streeft ernaar om vanaf 2022 circulair, energieneutraal en klimaat adaptief te bouwen, te renoveren en te transformeren. Tevens wil de MRA in de woningbouw bereiken dat maximaal hergebruik van producten en de inzet van bouw- en sloopmateriaal uitgangspunt wordt. Naast circulair bouwen focust het ontwerpprogramma op het verduurzamen van bedrijventerreinen. Reactie Haarlemmermeer De gemeente Haarlemmermeer kent een aanzienlijke bouwopgave (woningbouw, infrastructuur en utiliteitsbouw). Het realiseren van deze bouwopgave is voor ons een leidend uitgangspunt. Met de oprichting van C-Creators om vanuit publiek-private samenwerking het circulair bouwen te versterken, op te schalen en kennis te ontsluiten voor toepassingen in de praktijk heeft de gemeente aan de basis gestaan voor en invulling gegeven aan de verdere opschaling van een circulaire bouweconomie binnen de regio. Circulaire economische activiteiten kunnen bijdragen aan de gewenste diversificatie van de economie in Haarlemmermeer. Wij vinden het van belang dat er ruimte bestaat voor veel verschillende aanpakken, doelen en resultaatgebieden.

Het is nog te vroeg voor een algemeen geldende richtlijn voor circulair bouwen en er is meer inzicht nodig in welke regels aangepast moeten worden om circulair bouwen zo kostenneutraal mogelijk toe te passen bij renovatie- en nieuwbouwprojecten. Het in het ontwerpprogramma genoemde Regionaal Bouwprogramma Cirkelstad (RPC) en de deelname van Haarlemmermeer aan het RFC sluit daarop aan. Tot slot sluit ook de aanpak van toekomstbestendige werklocaties in Haarlemmermeer en de samenwerking met onder meer Projectbureau Herstructurering Bedrijventerreinen (uitvoeringsorganisatie van Schiphol Area Development Company) aan op en draagt deze bij aan de gewenste resultaten die in het Ontwerpprogramma zijn benoemd. De inzet op toekomstbestendige werklocaties sluit bovendien aan op de nationale aandacht voor

Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020 -2025 Metropoolregio Amsterdam

Pagina 6

energietransitie op bedrijventerreinen en op de MRA regionale investeringsagenda op langere termijn. 3.3. Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van deze nota zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. Aan een uitvoeringsagenda zijn mogelijk kosten, investeringen en besparingen verbonden. De daadwerkelijke kosten en investeringen van de uitvoering van het regionaal programma Circulaire Economie zijn niet berekend. Het financieel meerjarenperspectief van de gemeente staat onder druk. Wij kunnen ons nu niet committeren aan mogelijke kosten en investeringen, die het programma met zich meebrengt. Zodra er (regionale, circulaire) projecten zijn die interessant en relevant zijn voor Haarlemmermeer en waaraan wij ook financieel willen deelnemen zullen wij deze aan de raad voorleggen. 3.4

Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Het college is verantwoordelijk voor de implementatie van de inhoudelijke sporen van het programma Circulaire Economie voor zover dat past in de gemeentelijke opgaven en (beleid)uitvoering. Voor circulaire economie is de portefeuillehouder Economie & Innovatie het eerste aanspreekpunt binnen het college. Bij de uitvoering van de activiteiten zoals genoemd in de Uitvoeringsagenda 2021-2022 zijn veel partijen betrokken. Het MRA-bureau voert hierover de regie en is verantwoordelijk voor het informeren over de tussentijdse resultaten . 3.5 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Het definitieve programma Circulaire Economie van de MRA zal na vaststelling binnen de MRA aan de raad ter informatie worden gestuurd. Daarnaast zullen wij ook in onze communicatie circulaire (publieke en private) ontwikkelingen blijven waarderen, versterken en de raad daarover nader informeren. 3.6 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Het ontwerpprogramma en uitvoeringsagenda Circulaire Economie raken de onderwerpen en opgaven die op regionaal MRA-niveau spelen en bijdragen aan een toekomstbestendige regio. 4.

Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente^ Haarlemmermeer, de burgerrieè: ter, de secretaris,

y' MariannJe Schwurmans-Wijdeven

II

\J

Bijlage(n) Schriftelijke gemeentelijke reactie op het Ontwerftp ogramma en Uitvoeringsagenda Circulaire Economie MRA Ontwerpprogramma Circulaire Economie MRA 202C )2025 Ontwerp-Uitvoeringsagenda Circulaire Economie M 2021-2022 Handreikingen Circulaire Inkoop voor beton/asfalt, catering en kantoormeubilair Landelijk Betonakkoord

I

'A

Haarlemmermeer

Voorzitter van het MRA-portefeuillehoudersoverleg Duurzaamheid, mevrOUW C. SmeNk Bestuurlijk trekkers van het MRA-programma Circulaire Economie, de heer R.Berkhout en de heer J.Hoek

Postbus 250 2130 AG Hoofddorp

Bezoekadres: Raadhuisplein 1 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 Faxnummer 023 563 95 50

cluster Contactpersoon Telefoon Uw brief Ons kenmerk Bijiage(n) onderwerp

Ruimte, Economie en Duurzaamheid de heer JJ. Kolpa 0900 1852 29 oktober 2020 /16 november 2020 X.2021.00060 Geen Reactie gemeente Haarlemmermeer op het MRA Ontwerpprogramma Circulaire Economie

Verzenddatum

2 0 JAN. 2021

Geachte mevrouw Smelik, geachte heer Berkhout, geachte heer Hoek,

In uw aanbiedingsbrieven aan ons college heeft u gevraagd om een reactie op het Ontwerp-MRA programma en de Uitvoeringsagenda Circulaire Economie te geven en in deze reactie de volgende vragen te betrekken: Onderschrijven de MRA-overheden het accent dat in het Ontwerpprogramma Circulaire Economie 2020-2025 is gelegd op de drie inhoudelijke sporen circulaire inkoop en opdrachtgeverschap, materialen- en grondstofstromen en gebiedsontwikkeling en de daarvoor opgenomen acties voor de jaren 2021 -2022? Kunnen de gemeenten aangeven welke stappen gezet kunnen worden om uitvoering te geven aan het programma Circulaire Economie? Zijn gemeenten bereid als opdrachtgever de aangeboden handreikingen voor klimaatneutrale en circulaire inkoop te hanteren, als basis bij inkooptrajecten voor asfalt en beton, catering en kantoorinrichting? Zijn de MRA-overheden aanvullend op het hanteren van de handreiking voor asfalt en beton ook bereid formeel het landelijke Betonakkoord te ondertekenen? De drie inhoudelijke sporen uit het ontwerp MRA-programma Circulaire Economie, sluiten naar ons oordeel pragmatisch aan op de trajecten waar al energie op zit en met name ook op de beïnvloedingsruimte van betrokken overheden.

De insteek, doen waar we al mee bezig zijn en wat relevant is voor de opgaven in Haarlemmermeer zal in belangrijke mate de bijdragen van Haarlemmermeer in de uitvoering van het programma bepalen. Niet op alle onderdelen van het regionale programma Circulaire Economie zal Haarlemmermeer een actieve rol vervullen. Onze reactie lichten we hieronder op hoofdlijnen graag toe. Meer in detail zal nog ambtelijk worden gereageerd.

Ons kenmerk: X.2021.00060

Pagina 2

Algemeen Wij onderschrijven de focus van het ontwerpprogramma Circulaire Economie op de drie inhoudelijke sporen circulaire inkoop en opdrachtgeverschap, materialen- en grondstoffenstromen en gebiedsontwikkeling. Omdat het financieel meerjarenperspectief van de gemeente Haarlemmermeer onder druk staat kunnen wij ons nu niet committeren aan mogelijke kosten en investeringen die (de uitvoering van) het programma met zich meebrengt. Er ligt nu een uitgebreid ontwerpprogramma en uitvoeringsagenda. Dat biedt een goede basis waarop de discussie in de breedte van de gemeentelijke en regionale portefeuilles gevoerd kan worden. Voor de overgang naar een circulaire economie ligt geen stappenplan klaar dat simpelweg kan worden uitgerold tot 2050. Wij zien de uitvoeringsagenda tegelijkertijd als een weergave van de zoektocht naar focus en relevante accenten die de MRA kan leggen in de transitie naar een circulaire, toekomstbestendige regio. Het motto in het ontwerpprogramma Circulaire Economie ondersteunen wij van harte: leren door te doen en laten zien wat kan. We vinden het belangrijk dat het pallet aan activiteiten niet te breed is en daarmee inboet aan slagkracht. We pleiten voor een uitvoeringsagenda met voldoende concrete en zichtbare focus.

Een scherpere duiding van de concrete en aansprekende voorbeelden in de regio die al worden toegepast en van de activiteiten die vanuit de rol van de MRA en lokale overheden kunnen worden opgepakt passend binnen de uitvoeringslijnen van de nieuwe MRA-agenda. Het is belangrijk om vooral te beginnen met stappen waarvan we zeker weten dat ze bijdragen aan de regionale ambities en waarvan we weten dat we er voor het einde van 2021 resultaten mee boeken. Met als doel, dat we eind 2021 beter weten wat werkt en niet werkt doordat we oplossingen toepassen in de praktijk. We pleiten ervoor toe te werken naar een definitieve uitvoeringsagenda die meer dan nu het geval lijkt te zijn dat uitstraalt. Wij constateren dat de programmalijn circulaire inkoop en opdrachtgeverschap met de handreikingen voor inkooppakketten het meest concreet is uitgewerkt. Bij de andere twee programmalijnen zijn de acties voor de komende twee jaar vooral verkennend van aard en gericht op kennisontwikkeling en procesafspraken. Circulaire inkoop Haarlemmermeer draagt actief bij om bedrijven in de verschillende (inkoop)markten te stimuleren en maakt bij elke aanbesteding de afweging of het circulair kan. Haarlemmermeer heeft de in de uitvoeringsagenda als actie opgenomen nulmeting al uitgevoerd (over 2019).

Met trots kunnen wij melden dat met 42% circulair inkopen Haarlemmermeer vooruitloopt op de regionale doelstelling van 10% in 2022. Ook bij beheerinvesteringen past de gemeente het principe van circulariteit toe. Een voorbeeld daarvan is een pilot in Zwanenburg, waar asfalt wordt aangebracht zonder daarbij primaire grondstoffen te gebruiken, maar onder meer gesmolten korrels van oude dakbedekking. Niet zichtbaar, maar wel innovatief. Onze complimenten voor de handreikingen die zijn opgesteld voor asfalt en beton, catering en kantoorinrichting. Tegelijkertijd willen we meegeven dat de omvang van de handreikingen ook het zicht op een concrete toepasbaarheid wegneemt. We geven in overweging om in de (volgende) handreikingen een kernsamenvatting op te nemen met een overzicht van concrete circulaire eisen, circulaire gunningscriteria, circulaire contractvoorwaarden, een grove marktschets, kostenindicatie en de ervaringen van MRA partijen. Voor duurzaam beton zijn

Ons kenmerk: X.2021.00060

Pagina 3

eisen geformuleerd wat betreft het verhogen van de circulariteit en het verlagen van de C02emissie. Een verwijzing in dit verband naar www.moederbestek.nl ontbreekt in de handreiking. De handreikingen hanteren wij als een handelingsperspectief. In Haarlemmermeer bepalen overigens nog lopende contracten of raamovereenkomsten uiteindelijk het moment waarop de onder deze inkooppakketten vallende producten circulair uitgevraagd kunnen worden. Het Betonakkoord geeft invulling aan de doelen en de ambities voor het verduurzamen van de betonketen. Die doelen en ambities ondersteunen wij, waarbij voor ons leidend is dat de woningbouwproductie geen vertraging mag oplopen. Of Haarlemmermeer het Nationaal Betonakkoord formeel ondertekent vraagt echter om meer inzicht in de toegevoegde waarde van ondertekening ten opzichte van onder meer het bestaande Netwerk Betonketen en met name in de (juridische en financiële) verplichtingen voor de gemeente. Aanpak materialen-en grondstoffenstromen De aanpak Van Afval Naar Grondstoffeninzameling (VANG) is een belangrijke pijler op verschillende schaalniveaus. Voor de grondstoffenstromen is voor Haarlemmermeer het in mei 2020 door de gemeenteraad vastgestelde gemeentelijk VANG-beleid en de hierin verwoorde balans tussen kosten, scheidingsresultaat en service/draagvlak leidend.

De doelen en acties in de aanpak van materialen-en grondstoffenstromen vragen in onze optiek om een nadere onderbouwing en aanscherping in het regionale programma. Wij zien het belang en de toegevoegde waarde in het vaststellen van een totaalstrategie voor de inzameling en verwerking van de huishoudelijke grondstofstromen. De Rijksevaluatie VANG 2015-2020 in 2021 is hét moment om nog meer aandacht te besteden aan de producentenverantwoordelijkheid dan wel het stimuleren van zogenoemde retourlogistiek. Het geeft ook ruimte aan nieuwe (duurzame stadslogistieke) concepten zoals retourname van verpakkingen (onder andere karton) via koeriers. Vooral in stedelijke gebieden liggen er kansen om het aantal vervoersbewegingen te beperken door bijvoorbeeld samenwerking te onderzoeken in de afvalinzameling van bedrijven en waar mogelijk in combinatie met huishoudelijk afval. Wij stellen voor hieraan meer aandacht te besteden in het definitieve programma. Het in beeld brengen van de zogenoemde Total Costs of Ownership (TCO) is nodig om de transitie naar een gezonde veilige leefomgeving en duurzame circulaire economie op langere termijn te realiseren. Het bedrijfsleven wordt daarbij volledig verantwoordelijk gesteld voor hetgeen zij op de markt brengt, inclusief de milieuverantwoorde verwijdering en hergebruik ervan.

De MRA kan hierin ook een relevante lobbyrol vervullen, juist op die onderwerpen rond afvalpreventie waar de (regie)rol op lokaal niveau beperkt is. Volgend op de Europese wegwerpplastics richtlijn (Single Use Plastics-richtlijn) komen in het Nederlandse Besluit Kunststofproducten nieuwe uitgebreide producentenverantwoordelijkheden. De richtlijn bepaalt dat lidstaten in 2026 ten opzichte van 2022 een ambitieuze en aanhoudende consumptievermindering hebben behaald van wegwerpbekers en -maaltijdverpakkingen voor on-the-go consumptie. Wij vragen hieraan in het MRA programma Circulaire Economie specifiek aandacht te besteden. Haarlemmermeer onderschrijft tot slot het belang van een circulaire aanpak op textielinzameling. Het oproepen tot transparantie in de textielketen kan een gezamenlijk regionaal signaal zijn richting het Rijk en met name partners in de textielketen. Voor Haarlemmermeer is Wieland Textiel de verwerker van textiel. Als innovatief sorteerbedrijf is

Ons kenmerk: X.2021.00060

Pagina 4

Wieland Textiel in samenwerking met ketenpartners al jaren koploper in de verwerking van ingezameld textiel. Gebiedsontwikkeling Wij constateren dat de activiteiten in het derde inhoudelijke spoor van het MRA Programma Circulaire Economie "zacht" zijn geformuleerd. Veel van de genoemde activiteiten zijn verkennend van aard of gericht op kennisdeling. De markt voor circulair bouwen is in ontwikkeling en voor de nodige innovaties is gezamenlijke kennisontwikkeling en realisatie nodig. Leren door te doen, kennis in praktijk brengen waaruit blijkt dat circulaire economie realistisch en rendabel is. Daar is samenwerking en stimulering van marktinitiatieven voor nodig. De gemeente Haarlemmermeer kent een aanzienlijke bouwopgave (woningbouw, infrastructuur en utiliteitsbouw). Het realiseren van deze bouwopgave is voor ons een leidend uitgangspunt. De bouw(sector) kan grote stappen nemen en resultaat boeken met een circulaire aanpak. Circulaire economische activiteiten kunnen daarbij bijdragen aan de gewenste diversificatie van de economie. Belangrijke notie die we willen meegeven is dat er juist ook ruimte moet zijn voor veel verschillende aanpakken, doelen en resultaatgebieden. Het is nog te vroeg voor een algemeen geldende richtlijn. Op dit moment is circulair en klimaat-adaptief bouwen en renoveren van woningen en vastgoed nog geen gemeengoed.

We weten nog onvoldoende welke regels aangepast moeten worden om circulair bouwen volop mogelijk te maken of hoe zo kostenneutraal mogelijk circulariteit kan worden doorgevoerd bij renovatie -en nieuwbouwprojecten. De wijze waarop een effectieve vertaling naar de circulair (bouw)economische praktijk in de regio kan plaatsvinden en wat daarvoor nodig is, kan nog meer beschreven worden in het definitieve MRA programma Circulaire Economie. Met de oprichting van C-Creators om vanuit publiek-private samenwerking het circulair bouwen te versterken, op te schalen en kennis te ontsluiten voor toepassingen in de praktijk heeft de gemeente aan de basis gestaan voor en invulling gegeven aan de verdere opschaling van circulaire bouweconomie binnen de regio. Het Regionaal Bouwprogramma Cirkelstad (RPC) en de deelname van Haarlemmermeer aan het RPC sluit daarop aan. Het is van belang om optimaal gebruik te kunnen maken van de kennis en ervaring in de regio en van het bedrijfsleven binnen de MRA. Relevant daarbij is de verwachte opbrengst van het RPC in de uitvoeringsagenda op te nemen. We stellen voor juist ook de aansprekende voorbeelden van circulair bouwen in Haarlemmermeer en andere gemeenten in de regio (en gevisualiseerd) te vermelden in het definitieve MRA programma Circulaire Economie.

Ten aanzien van het verduurzamen van werklocaties willen wij niet onvermeld laten dat Haarlemmermeer al uitvoering geeft aan deze regionale opgave. De aansprekende stappen die al gezet zijn, zoals bij de aanpak van Toekomstbestendige Werklocaties in Haarlemmermeer en de samenwerking met Projectbureau Herstructurering op MRA niveau kunnen benoemd worden in het ontwerpprogramma en uitvoeringsagenda. Er is een urgentie en toegevoegde waarde om de samenwerkingsrelatie tussen gemeente en ondernemers(verenigingen) te versterken en deze ook in de uitvoeringsagenda te benoemen. Dat is relevant vanwege de stimulerende en faciliterende rol van betrokken overheden, het (economisch) belang van werklocaties voor de lokale economie en de gewenste transitie naar een gebiedsgericht aanpak.

Ons kenmerk: X.2021.00060

Pagina 5

Tot slot: Gezamenlijk werken we aan een toekomstbestendige metropoolregio. Wij pleiten ervoor in het programma Circulaire Economie vooral ook te laten zien wat er al gebeurt en waar de MRA op wil en kan doorpakken in aansluiting op de opgaven van onze regio. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van de gemeen de secretaris,

Haarlemmermeer, de burgetjfie^ ter.

uurmans-Wijdeven

Ontwerp MRA Programma Circulaire Economie 2020-2025 November, 2020

november 2020

Inhoudsopgave 1

Samenvatting .............................................................................................................................. 3 1.1

2

3

Op weg naar 100% circulair in 2050 ............................................................................................ 4 2.1

Definitie circulair ................................................................................................................ 4

2.2

Rijksbrede ambitie op 100% circulair in 2050...................................................................... 4

2.3

De uitdagingen van een toekomstbestendige metropool ...................................................5

2.4

De noodzaak van een regionale programma-aanpak ..........................................................5

Waar gaan we naar toe: programmadoelen 2020-2025 ............................................................... 7 3.1

Wat gaan we bereiken op klimaatneutrale en circulaire en inkoop?................................... 9

3.2

Wat gaan we bereiken op de materiaalstromenaanpak? .................................................... 9

3.3

Wat gaan we bereiken op circulaire gebiedsontwikkeling?................................................ 11

3.4

Wat gaan we bereiken op de ondersteunende activiteiten? .............................................. 12

3.4.1

Competenties en skills voor de circulaire economie ...................................................... 12

3.4.2

De monitor circulaire economie .................................................................................... 13

3.4.3

Het platform belemmerende wet- en regelgeving......................................................... 13

3.4.4

Public Affairs ................................................................................................................. 13

3.4.5

Communicatie ............................................................................................................... 13

3.4.6

Inzet op financiering van verduurzaming ....................................................................... 13

3.5 4

Leeswijzer .......................................................................................................................... 4

Samenhang met MRA-Agenda 2.0.................................................................................... 13

Programmaorganisatie ............................................................................................................. 15 4.1 4.1.1

Kernteam .......................................................................................................................... 15 Borging samenhang ...................................................................................................... 15

4.2

Ambtelijk overleg MRA Circulaire Economie ..................................................................... 15

4.3

Afstemming met andere MRA-programma’s .................................................................... 16

4.4

Bestuurlijke besluitvorming .............................................................................................. 16

4.5

Werkbegroting .................................................................................................................. 16

4.6

Tot slot.............................................................................................................................. 16

Bijlage 1: Organogram...................................................................................................................... 17 Bijlage 2 Begroting 2021................................................................................................................... 18

2

november 2020

1 Samenvatting Met de samenwerking binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) dragen we bij aan een toekomstbestendige metropool: een regionale economie die op de langere termijn internationaal succesvol is, is een schone economie. In dit kader draagt de samenwerking bij aan de omschakeling naar een circulaire economie, naar duurzame energie, een klimaat bestendige omgeving en een betere biodiversiteit. In dit stuk gaan we in op het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025. Dit programma levert de bouwstenen voor en ondersteunt de transitie naar een 100% circulaire economie in 2050. Bovendien draagt het programma bij aan mogelijk herstel van de economische kracht van de MRA, met een nadruk op groene economie1. In het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025 staan drie inhoudelijke sporen centraal: 1) Aanpak van materiaal- en grondstofstromen 2) Circulaire inkoop en innovatieve aanbesteding 3) Circulaire gebiedsontwikkeling Aanvullend kent het programma de volgende ondersteunende activiteiten: de Human Capital Agenda, aanpak belemmerende wet- en regelgeving, monitoring, public affairs, business development en communicatie. Met het uitvoeren van het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025 bereikt de regio twee hoofddoelen.

Ten eerste de versterking van de economische positie van de MRA, door koploper te zijn op het gebied van circulaire inkoop, de aanpak van textiel en de wijze waarop regionaal wordt samengewerkt. Ten tweede dat de regio 100% circulair is in 2050, door een effectieve en efficiënte transitie naar een circulaire economie. Zo worden bedrijven en instellingen ondersteund bij de transitie, kunnen overheden gebruik maken van elkaars kennis en expertise en worden mogelijkheden voor beleidsbeïnvloeding op nationaal en Europees niveau optimaal benut. Om bij te dragen aan een economisch herstelprogramma, biedt dit MRA programma voorwaarden om circulaire economische activiteiten aan te jagen. De kansen en mogelijkheden zijn met name van betekenis bij aanpak van de materiaalstromen en circulaire gebiedsontwikkeling. Bij de aanpak van materiaalstromen gaat het om het stimuleren van lokale en regionale ketenvorming voor het hoogwaardiger verwerken van huishoudelijke grondstofstromen. Een belangrijke stap daarin is het verkennen van een samenwerkingsmodel voor het gezamenlijk verwerken van alle 22 huishoudelijke stromen.

Bij circulaire gebiedsontwikkeling gaat het om het bieden van een impuls aan circulaire bouweconomie door het versnellen van kennisdeling en het bepalen van gezamenlijke ambities met de versnelling van de woningbouwopgave en de renovatieopgave bestaande bouw in het kader van de energietransitie. Concreet leidt het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025 tot meerdere voordelen: o o o

Schaalgrootte in de aanpak van materiaal- en grondstofstromen - specifiek plastic, textiel, luiers en biomassa. Vergroten van gezamenlijke circulaire inkoopkracht. Gezamenlijk leren en innoveren in het leerprogramma Circulaire Bouw.

1 Groene economie is een term die aangeeft dat groei en milieu kunnen hand in hand gaan. Door duurzame oplossingen te

bedenken, vergroten bedrijven de welvaart en versterken ze hun concurrentiepositie (RVO Nederland).

3

november 2020 o o o o

1.1

Versterking van lobbykracht op nationaal en Europees niveau. Opzetten en uitvoeren van monitoring. Bundelen krachten voor een gezamenlijke Human Capital Agenda. Versterken van de kennis via het gezamenlijke platform belemmerende wet- en regelgeving.

Leeswijzer

Dit document start met een toelichting op de ambitie van dit MRA-programma in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt het programma voor de periode 2020-2025 toegelicht. Hoofdstuk 4 tenslotte behandelt de programmaorganisatie. Apart toegevoegd is de uitvoeringsagenda 2021-2022 met de eerste uitwerking van de gewenste resultaten van het programma en de bijbehorende acties.

2 Op weg naar 100% circulair in 2050 2.1

Definitie circulair

In een circulaire economie is sprake van het behoud van grondstoffen voor toekomstig gebruik, het langdurig (her)gebruik van materialen blijvend binnen de ecologische veerkracht van de aarde. De SER ziet een circulaire economie als een economie die binnen ecologische randvoorwaarden efficiënt en maatschappelijk verantwoord omgaat met producten, materialen en hulpbronnen, zodat ook toekomstige generaties toegang tot materiële welvaart behouden (SER advies 19/05 uit 2016 “Werken aan een circulaire economie: geen tijd te verliezen”) Om dit te doen wordt het volume aan primaire grondstoffen verminderd, kringlopen gesloten en niet milieubelastende materialen te allen tijde zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt. In het voorzien in behoeftes wordt er dus altijd gezocht naar oplossingen die de beschikbaarheid en waarde van grondstoffen binnen een systeem en over de gehele levensloop kunnen behouden: van ontwerp tot recycling of herwinning.

2.2

Rijksbrede ambitie op 100% circulair in 2050

In 2016 heeft het Rijk de volgende doelstelling uitgesproken: Nederland is in 2050 100% circulair.2 Veel grondstoffen komen nu uit het buitenland. In een circulaire economie is Nederland (en in bredere zin Europa) minder afhankelijk van andere landen. Het verwerven en gebruik van grondstoffen leidt bovendien tot een hogere CO2-uitstoot. Daarom heeft de Rijksoverheid de genoemde ambitie ‘Nederland 100% circulair in 2050’ gesteld. Het Rijk noemt daarbij 3 doelstellingen: efficiënter gebruik van grondstoffen in bestaande productieprocessen, duurzaam en hernieuwbaar grondstofgebruik en de ontwikkeling van nieuwe productiemethodes met circulair ontwerp. Deze Rijksbrede ambitie vertaalt zich ook naar de andere overheden, waaronder provincie en gemeenten. Zo vraagt deze ambitie een grote verandering in de wijze waarop overheden omgaan met de materiaalstromen die binnen hun grondgebied (dagelijks) opgehaald en daarna verwerkt worden.

2 Zie verder de website van de Rijksoverheid.

4

november 2020 Aanvullend vraagt deze ambitie om de huidige werkwijze van inkoop circulair te maken en om anders na te denken over de manier waarop wij omgaan met materialen, schaarse grond en de manier waarop wij bouwen. Daarmee stelt de Rijksambitie ook een uitdaging voor de MRA als een toekomstbestendige metropool.

2.3

De uitdagingen van een toekomstbestendige metropool

Leidend principe voor de MRA Agenda 2.0 is een toekomstbestendige metropool: “Een regionale economie die op de langere termijn internationaal succesvol is, is een schone economie. Daarnaast vraagt het waarborgen van een veilige leefomgeving met hoge leefkwaliteit dat we ons wapenen tegen klimaatverandering en dat we het gebruik en de inrichting van onze leefomgeving verduurzamen. De nationale ambitie is om in 30 jaar klimaatneutraal, volledig circulair en klimaatbestendig te zijn. Op het lokale schaalniveau moeten deze ambities geconcretiseerd en gerealiseerd worden. De complexiteit en reikwijdte van de opgaven maken een regionale aanpak daarbij noodzakelijk. Zodoende speelt de MRA-samenwerking een cruciale rol. Met de inzet van de MRA-samenwerking dragen we bij aan de omschakeling naar een circulaire economie, de energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit. In de activiteiten van de MRA zal dit betekenen dat we een omslag maken van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen, dat we inzetten op innovatie en de juiste randvoorwaarden om de genoemde transities te versnellen – zowel in de ruimtelijke ordening als op het gebied van mobiliteit en economie – en dat we werken aan een arbeidsmarkt die in staat is de transitieopgaven te verwezenlijken. Bovendien zorgen we ervoor dat we tijdig en krachtig kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen.

Toekomstbestendig zijn verlangt immers ook wendbaarheid en flexibiliteit.” De Metropoolregio Amsterdam (MRA) ziet grote uitdagingen voor de toekomst.3 Zo staat op moment van dit schrijven (voorjaar 2020) de woningmarkt onder hoogspanning, loopt de werkeloosheid door de COVID-19 crisis weer op, groeien de sociaaleconomische verschillen in de regio en is internationaal sprake van een economische recessie door de wereldwijde uitbraak van een coronavirus. Veel uitdagingen waar de MRA voor staat, vragen om een regionale aanpak, zoals verwoord in de MRA Agenda 2.0. De complexiteit van deze uitdagingen is groot en de reikwijdte ervan raakt meerdere schaalniveaus: lokaal, regionaal, nationaal, Europees en zelfs mondiaal hebben we met deze uitdagingen te maken. Dit geldt ook voor de ambitie rond circulaire economie. Daarbij draait de economie op de internationale positie van de regio, die in belangrijke mate wordt bepaald door de mainports Schiphol, de haven, Greenport Aalsmeer en het digitale knooppunt AMS-IX. 4 Hoe het met de regio gaat, is in grote mate afhankelijk van zowel de invloed van de recessie op deze mainports als het nationaal beleid voor onder meer buitenlandse handel. De gezamenlijke MRA ambitie op het gebied van circulaire economie biedt belangrijke kansen om bij te dragen aan het versterken en herstel de regionale economie.

2.4

De noodzaak van een regionale programma-aanpak

Met de nieuwe MRA-agenda 2.0 bundelt de regio de gezamenlijke overheidskracht en is de MRA samenwerkingspartner voor partijen op gemeentegrens-overstijgende onderwerpen, die raken aan de (internationale) concurrentiepositie, de innovatiekracht en de toekomstbestendigheid van de regio.

3 Zie verder de nieuwe MRA-agenda 2.0. 4 Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX) is het belangrijkste internetknooppunt van Nederland

5

november 2020 Circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptatie zijn doorsnijdende thema’s die een essentiële rol spelen in de opgaven voor de regio. Omdat opgaven niet bij gemeentegrenzen ophouden, er een inhoudelijke samenhang is en samenwerking juist voor meer slagkracht zorgt zoals op dossiers als economisch perspectief, woningbouwopgave en verduurzaming (energietransitie en circulaire economie), is het nodig om samen op te trekken. Met het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025 geven de MRA-partijen invulling aan de opgaven en uitdagingen op regionaal niveau. Het programma biedt de MRA-overheden kansen tot versnelling en versterking van de eigen circulaire activiteiten. Daarmee levert het een bijdrage aan de transitie van lineair naar circulair voor de lokale en regionale economie, en voor de wijze waarop zij met elkaar samenwerken naar een 100% circulaire economie in 2050.

6

november 2020

3 Waar gaan we naar toe: programmadoelen 2020-2025 De uitvoering van het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025 draagt bij aan twee hoofddoelen. Ten eerste de versterking van de economische positie en mogelijk herstel van de economische kracht van de MRA, met een nadruk op groene economie, door koploper te zijn op het gebied van circulaire inkoop, de aanpak van textiel en de wijze waarop regionaal wordt samengewerkt. Ten tweede dat de regio 100% circulair is in 2050, door een effectieve en efficiënte transitie naar een circulaire economie. Zo worden bedrijven en instellingen ondersteund bij de transitie, kunnen overheden gebruik maken van elkaars kennis en expertise en worden mogelijkheden voor beleidsbeïnvloeding op nationaal en Europees niveau optimaal benut. Het Rijksbrede programma Circulaire Economie5 kent onderstaande interventies en prioriteiten. De MRA zet vooral in op de met rood aangegeven onderwerpen. Interventies

Prioriteiten

o o o o o

o o o o o

Stimulerende wet- en regelgeving Slimme marktprikkels Financiering Kennis en innovatie Internationale samenwerking

Biomassa en voedsel Kunststoffen (MRA: plastic) Maakindustrie Bouw Consumptiegoederen (MRA: Textiel, Luiers)

De onderwerpen zijn uitgewerkt in de drie inhoudelijke sporen van het MRA-programma Circulaire Economie 2020-2025: 1) Aanpak op materiaal- en grondstofstromen. 2) Klimaatneutrale en circulaire inkoop en innovatieve aanbesteding. 3) Circulaire gebiedsontwikkeling (inclusief aanpak van bouw&sloopmaterialen). Deze drie inhoudelijke sporen zijn verbonden met de rol die overheden innemen bij het stimuleren en aanjagen van circulaire economische activiteiten en waar samenwerking binnen de MRA leidt tot versterking en versnelling. Ze vormen de kern van het programma Circulaire Economie. Aanvullend vormen de Human Capital Agenda, de aanpak van wet- en regelgeving, monitoring, Public Affairs en communicatie ondersteunende activiteiten voor het realiseren, volgen en sturen van strategisch inhoudelijke sporen binnen dit programma. Vanuit de drie inhoudelijke sporen wordt bijgedragen aan de invulling van diverse uitvoeringslijnen van de MRA Agenda 2.0 (zie 3.5). Om die reden wordt bijvoorbeeld mobiliteit in het kader van dit programma niet apart benoemd. Vanuit de drie genoemde inhoudelijke sporen wordt namelijk al bijgedragen aan de verduurzaming van mobiliteit op de volgende wijze: door klimaatneutrale en circulaire en inkoop worden criteria ontwikkeld voor bijvoorbeeld asfalt, beton en voertuigen; circulaire gebiedsontwikkeling draagt bij aan duurzame mobiliteit.

5 Zie de website over het Rijksbrede programma.

7

november 2020 Het speelveld van circulariteit in het MRA-programma staat in onderstaand schema gevisualiseerd.

1. Circulaire inkoop en opdrachtgeverschap

Aanjagen en realiseren van een circulaire economie in de regio 2. Aanpak materiaalstromen

3. Circulaire gebiedsontwikkeling

4. Human Capital Agenda 5. Monitoring en digitale infrastructuur. 6. Belemmeringen door wet- en regelgeving wegnemen 7. Public Affairs 8. Communicatie

De inhoudelijke sporen ‘Circulaire inkoop en innovatieve aanbesteding’, ‘Aanpak op materiaal- en grondstofstromen’, ‘Circulaire gebiedsontwikkeling’ en de ondersteunende activiteiten worden in de volgende paragrafen verder uitgewerkt.

8

november 2020

3.1

Wat gaan we bereiken op klimaatneutrale en circulaire en inkoop?

De inkoopkracht van de gezamenlijke MRA-overheden en bedrijven is groot. De ‘Roadmap Circulaire Inkoop’ en de bestuurlijk gemaakte afspraken uit 2018 over de inkoop, zijn basis voor onze koploperpositie. Met de gedefinieerde inkooppakketten maakt de MRA ook naar bedrijven en instellingen duidelijk gemaakt waar de focus ligt voor de komende jaren. Hierbij moet publieke inkoop vanuit de MRA bijdragen aan het verminderen van de klimaatimpact (toewerken naar ‘klimaatneutraal’) en het verminderen van het primair grondstofverbruik (toewerken naar ‘circulair’). De MRA stelt de volgende programmadoelen voor de periode 2020 -2025 centraal: -

-

-

-

3.2

In 2025 is 50 % van het totale inkoopvolume (in €) aan inkopen door MRA-overheden klimaatneutraal en circulair, conform de in de roadmap uitgewerkte meetmethodiek. In 2025 zijn voor minimaal 50 van de in totaal 108 inkooppakketten klimaatneutrale en circulaire inkoop- en aanbestedingscriteria (protocollen) opgesteld. Een gezamenlijke ambitie van MRA-overheden per inkooppakket is daarvoor de basis. De MRA werkt samen om de gezamenlijke inkoopkracht te vergroten en van elkaar te leren. Er is een ondersteunende expertpool actief. Grotere MRA-gemeenten ondersteunen daar waar gewenst de kleinere gemeenten in de voorbereiding van de circulaire inkoop en aanbesteding. Voor beton en asfalt – productgroepen met een grote milieu- en materiaalimpact - worden inkoopcriteria aangehouden, die waar mogelijk verder gaan dan het landelijke betonakkoord dat inmiddels door diverse gemeenten is vastgesteld.6 Binnen alle inkooptrajecten van fysieke producten binnen de MRA worden informatie-eisen gesteld aan de milieu-impact en materiaalsamenstelling van ingekochte producten. Daarmee wordt informatie opgehaald waarmee op termijn gestuurd kan worden op duurzaamheidsprestaties, en ook effectmonitoring van publieke inkoop plaats kan vinden.

Wat gaan we bereiken op de materiaalstromenaanpak?

De MRA zet om de volgende redenen in op de aanpak materiaalstromen7:    

Er is een wettelijke zorgplicht voor huishoudelijk afval bij gemeenten, en voor bedrijfsafval via omgevingsdiensten (en soms gemeenten); Materiaalstromen vormen een belangrijk aspect van circulaire economie; Er is een mogelijkheid om vanwege de schaalgrootte van de MRA de verwerking van specifieke materiaalstromen te benutten (denk aan innovatie, kosten, expertise, volume); Het biedt een kans om de invloed te vergroten op nationale en Europese wet- en regelgeving.

6 Lees meer op de website: https://www.betonakkoord.nl/ 7 Deze komen voort uit de eerdere MRA-agenda (actiepunt 4.1 en 4.7)

9

november 2020 Met de in dit programma beschreven aanpak bereiken we dat de MRA een bijdrage levert aan het nationale programma Circulaire Economie. Daarmee committeert de MRA zich aan de doelstelling voor een Vertrekpunt Ontwikkelplan 100% circulair Nederland in 2050. Circulaire Economie Dit programma bouwt voort op de Op de materiaalstromenaanpak is het gewenste resultaten die vanaf 2018 zijn resultaat dat de MRA in 2025 een trendbreuk bereikt met bereikt vanuit het Ontwikkelplan de huidige toename van de hoeveelheid gebruikte Circulaire Economie. Dit materialen door ketenvorming op specifieke ontwikkelplan wordt met het nu materiaalstromen centraal te stellen. Met ketenvorming voorliggende programma herijkt en bereiken de MRA-partners een hoogwaardige(r) daarmee geactualiseerd. verwerking van plastic, textiel, luiers en bio grondstoffen in de metropoolregio. Dat betekent dat sommige (met name milieubelastende) materialen niet meer gemaakt worden (refuse), we meer repareren (repair) en minder grondstoffen verbranden (recover). De samenwerking binnen de MRA betekent uitwisseling van kennis en expertise tussen de gemeenten en de afvalinzamelings- en verwerkingsorganisaties, samen aanbestedingen verkennen en uitschrijven, en de schaalgrootte benutten om deze stappen te zetten. De aanpak materiaalstromen focust voor 2020-2025 op drie sporen: 1. ‘Materialenaanpak breed’.

Op basis van inventarisatie8 blijkt dat de MRA-gemeenten veel van de 22 verschillende huishoudelijk afvalstromen bij dezelfde verwerkers aanbieden. Dit biedt kansen voor samenwerking in een brede materialenaanpak. Bij de ‘materialenaanpak breed’ staat samenwerking wat betreft kosten, duurzaamheid, innovatie en uitwisseling van expertise centraal. 2. ‘Materiaalaanpak specifiek’. De gemeenten en hun inzamelende organisaties (zoals Meerlanden, Spaarnelanden, GAD, HVC en eigen diensten) hebben eerder prioriteit gegeven aan zes grondstofstromen: plastic, textiel, luiers, bouw- en sloopafval, e-waste en biomassa9. In het Ontwikkelplan Circulaire Economie 2018-2020 zijn de business cases op deze grondstofstromen verkend en (deels) uitgewerkt. Vanuit het Ontwikkelplan worden vier van de zes materialenstromen uitgelicht. a. b. c. d.

Plastic Textiel Luiers Bio grondstoffen.

3. ‘Materiaalaanpak overige’. Behalve bovengenoemde vier materiaalstromen wordt verkend welke overige materiaalaanpak vanuit de MRA wenselijk is op specifieke materiaalstromen. Dat geldt als eerste voor het verkennen van kansen die er liggen bij de aanpak van bedrijfsafval. Daarnaast wordt erkend of en zo ja welk vraagstuk in de toekomst is te verwachten met

8 Zie ook de website met het onderzoek. 9 Deze stromen zijn een selectie uit de 9 kansrijke stromen die door de Amsterdam Economic Board verkend zijn en

waarvoor de meerwaarde van de MRA samenwerking relevant is gebleken.

10

november 2020 materiaalstromen die verbonden zijn aan energietransitie (zoals zonnepanelen, windmolens, installaties voor energieopwek- en opslag). Uit deze aanpak zijn de volgende programmadoelen voor 2020-2025 gesteld: -

-

3.3

Ten minste 25% van het volume van de materiaalstromen plastic, textiel, luiers en biogrondstoffen wordt in 2025 hoogwaardiger verwerkt op de 10R-ladder. MRA-gemeenten komen tot gezamenlijke afstemming over nieuwe contracten op plastic, textiel, luiers en bio grondstoffen, na het beëindigen van huidige contracten met afvalverwerkers. De MRA (overheden en partners) is koploper op gebied van circulair textiel en draagt op Europees niveau bij aan minder textielafval en meer textielupcycling. MRA-gemeenten zoeken naar brede samenwerking bij de aanpak van hoogwaardige inzameling en verwerking van alle huishoudelijk afvalstromen. MRA overheden verkennen de kansen voor samenwerking bij de aanpak van bedrijfsafval. Waar wet- en regelgeving belemmerend werkt of voor de transitie naar een circulaire economie versterkt kan worden, wordt deze door lobby opgelost.

Wat gaan we bereiken op circulaire gebiedsontwikkeling?

Circulaire gebiedsontwikkeling is een koepelbegrip voor het ecosysteem dat de hardware van de bebouwde omgeving omvat: gebouwen, openbare ruimte, lokale en gebiedsoverstijgende infrastructuur, kunstwerken en de ondergrond, werklocaties. Daarnaast gaat het ook om gebruik en beheer van gebouwde en openbare ruimte. Deze strategie voor circulaire gebiedsontwikkeling zet in op een sluitende kringloop van materiaalstromen en circulaire inkoop. De gebiedsontwikkelingen waar de MRA meerwaarde wil leveren door bundeling van kennis en capaciteiten, staat niet vooraf vast maar ontstaat op basis van kansen. Dat kan een bedrijventerrein in de nabijheid van Schiphol zijn, een nieuwe woonwijk in Almere of binnenstedelijke inbreiding in Alkmaar. In alle gevallen geldt: versnellen en opschalen door te doen. Deze strategie is nieuw ten opzichte van het vorige Ontwikkelplan. Circulaire gebiedsontwikkeling geeft invulling aan het integraal verduurzamen. Het betekent ‘duurzaam doen’ in alle segmenten die aan de orde zijn, zoals wonen, economie, ruimte, maatschappelijk vastgoed en mobiliteit (incl. duurzame bevoorrading logistiek). Deze strategie biedt een belangrijk handelingsperspectief voor MRA-overheden om circulaire economie te stimuleren en aan te jagen, zoals circulaire inkoop en aanbesteding (vastgoed, de openbare ruimte, ondergrond), gronduitgifte, vergunnings- c.q.

vestigingseisen, prestatie-eisen voor corporaties. Circulaire gebiedsontwikkeling is binnen de MRA niet nieuw. Er zijn al diverse projecten en experimenten uitgevoerd of in uitvoering (denk o.a. aan de landelijke Citydeal de Circulaire Stad, Buiksloterham, de West-as, Floriade, Schiphol Trade Park, Park 20 /20, Bijlmerkwartier, het landelijk praktijkprogramma Circulaire werklocaties met aantal MRA gemeenten (SKBN) en de opstart van het transformatiegebied Achtersluispolder in Zaanstad). Circulaire gebiedsontwikkeling vraagt per gebied om maatwerk, afhankelijk van specifieke omstandigheden die een gebied kenmerken, zoals de ligging ten opzichte van duurzame energiebronnen, de mate waarin bewoners of ondernemers georganiseerd zijn, de beschikbare ruimte en het draagvlak van alle betrokkenen. Dit laat onverlet dat kennisdeling, mogelijk gezamenlijke ambities en aanpak kan leiden tot versnelling, meer kansen om bij te dragen aan de landelijke ambitie en ook tot versterking van de regionale economie. 11

november 2020 De MRA heeft de volgende programmadoelen voor de periode 2020 -2025: -

-

-

-

-

Circulaire gebiedsontwikkeling: In afstemming met de MRA-programma’s energietransitie, klimaatbestendigheid, versnelling woningbouw en verstedelijkingsstrategie: o Het vergaren van kennis en praktijkervaring ten behoeve van een raamwerk of leidraad voor circulaire gebiedsontwikkeling. o Verkenning van manieren waarop de MRA kan bijdragen aan de landelijke ambitie van 50% minder primaire niet-hernieuwbare grondstoffen in 2030 en 100% in 2050. Circulaire bouw: o Het omzetten van de uitkomsten van het driejarig bouwprogramma Cirkelstad naar concrete uitgangspunten voor circulaire bouw vanaf 2025 (zowel wat betreft versnelling woningbouw als aanpak van bestaande bouw met betrekking tot de energietransitie). o Meenemen van circulaire principes als vertrekpunt voor alle publieke vastgoedontwikkelingen van overheden binnen de MRA, wat concreet betekent dat circulair bouwen onderdeel wordt van de selectie van betrokken partijen, de uitwerking van ontwerpen en de daadwerkelijke realisatie, op basis van handreikingen zoals die beschikbaar komen bij o.a. CB ’23 waaronder materiaalpaspoorten. Ontwikkelen van een leidraad voor circulaire bouw van eigen maatschappelijk vastgoed (in afstemming met betrokken maatschappelijke organisaties zoals onderwijs, sport, cultuur) als onderdeel van circulaire inkoop.

Openbare ruimte en ondergrond: o Delen van kennis over circulaire ontwikkeling, onderhoud en beheer van de openbare ruimte en ondergrond. o Verkennen van gezamenlijke ambities en aanpak MRA breed voor circulaire openbare ruimte en ondergrond, die bijdragen aan versnelling en aan de landelijke ambitie. Werklocaties: In afstemming met Plabeka en andere partijen die gericht zijn op de ontwikkeling van duurzame werklocaties: o kennis delen over de aanpak van zowel nieuwe, bestaande werklocaties als transformatiegebieden. o verkennen welke gezamenlijke ambities en aanpak MRA-breed leiden tot kansen voor versterking van het vestigingsklimaat binnen de MRA. Ondersteunende infrastructuur: o Verkennen welke ondersteunende data-infrastructuur (denk aan materiaalpaspoorten) en fysieke infrastructuur (denk aan materialenhubs) wenselijk is ter ondersteuning van het sluiten van kringloop van materiaalstromen en opstellen van een Plan van Aanpak.