12. RV Programmabegroting 2023-2026. (2022.0001893)pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Programmabegroting 2023-2026 drs. Jurgen Nobel Conny Hensen 27 september 2022

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2022.0001893 1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. de taakveldenraming voor 2023, zoals opgenomen in de paragraaf 'Recapitulatie op taakveld' van de Programmabegroting 2023-2026, vast te stellen. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. de Programmabegroting 2023-2026 vast te stellen en de totale baten en lasten voor het begrotingsjaar 2023 als volgt te autoriseren: a. beleidsdoel A van programma Zorg en werk; b. de andere beleidsdoelen van programma Zorg en werk, de overige programma's, het overzicht algemene dekkingsmiddelen en het overzicht overhead; 2. in te stemmen met de meerjarenraming 2024-2026; 3. de le kredietverstrekking voor 2023 vast te stellen waarbij de volgende kredieten worden geautoriseerd en vrijgegeven voor besteding in 2023: a. al in het investeringsplan opgenomen kredieten met een totaalbedrag van €1.663.000; b. een nieuw krediet van € 1.500.000 voor een Parkeerroute informatiesysteem (PRIS); c. een nieuw krediet van € 1.000.000 en hiervan € 250.000 vrij te geven voor besteding in 2023 voor Biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting; d. een bedrag van € 78.405.000 vrij te geven voor besteding in 2023 aan al eerder geautoriseerde investeringen; e. een bedrag van € 597.000 vrij te geven in verband met het doorschuiven van kredieten uit 2022; 4. de 28e kredietwijziging van 2022 voor -/- € 2.416.500 vast te stellen; 5.

een bedrag van maximaal € 10 miljoen voor strategische aankopen van grond en de daarop aanwezige opstallen te autoriseren en vrij te geven in 2023 en hiertoe de 2e kredietverstrekking vast te stellen; 6. in te stemmen met het aanvullende uitgangspunt voor het financieel beleid dat wanneer als gevolg van de onzekere financieringssystematiek van het Rijk naar de gemeenten tekorten ontstaan, maximaal de laatste twee jaren van het meerjarenbeeld negatief mogen staan; 7. de huisvestingopgave asielzoekers uit te werken en de financiële verwerking hiervan mee te nemen in de integrale afweging bij de Voorjaarsrapportage 2023.

pagina 2

Programmabegroting 2023-2026

2. Samenvatting

Met de programmabegroting wordt richting en inzicht gegeven aan de beleidsdoelstellingen, de voorgenomen beleidsuitvoering en de financiële consequenties hiervan voor het komende begrotingsjaar. Uitgangspunten Programmabegroting 2023-2026 Uitgangspunt voor de programmabegroting is de Voorjaarsrapportage 2022 (2022.0001024), vastgesteld door de raad op 30 juni 2022. Na het opstellen van de voorjaarsrapportage heeft zich nog een aantal ontwikkelingen voorgedaan met effect op het meerjarenbeeld. Voor een juiste weergave van dit meerjarenbeeld zijn deze meegenomen in de begroting. Dit betreft onder meer de meicirculaire gemeentefonds, het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' en reeds genomen besluiten. Financieel beeld en ontwikkelingen Door de doorwerking van het coalitieakkoord Rutte IV en de extra uitgaven van het Rijk ten opzichte van de Maartbrief 2022, laten de jaren 2023 tot en met 2025 overschotten zien. Vanaf 2026 is sprake van een tekort. Dit is het directe gevolg van het voornemen van het Kabinet om vanaf 2026 te gaan werken met een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten en provincies. Vooruitlopend daarop is het accres van het gemeentefonds in 2026 vastgezet op € 840 miljoen en wordt weer rekening gehouden met de opschalingskorting van € 675 miljoen.

Het gevolg is dat de algemene uitkering voor Haarlemmermeer in 2026 met € 21,5 miljoen daalt ten opzichte van 2025. Het meerjarenbeeld ziet er als volgt uit: Omschrijving (bedragen x € 1.000; - is nadeel) Saldo meerjarenbeeld Voorjaarsrapportage 2022

2023

2024

4.295

13.383

18.846

6.377

Meicirculaire gemeentefonds

5.800

11.412

17.443

5.354

Coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien'

-6.590

-12.565

-15.618

-14.033

Overige mutaties Programmabegroting 2023-2026

-2.348

-4.278

-5.376

-5.549

Geactualiseerd meerjarenbeeld

1.157

7.952

15.295

-7.851

2025

2026

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Met de programmabegroting wordt richting en inzicht gegeven aan de beleidsdoelstellingen, de voorgenomen beleidsuitvoering en de financiële consequenties hiervan voor het komende begrotingsjaar. Dit doen we door per programma antwoord te geven op de drie centrale vragen: - wat willen wij bereiken? - wat gaan wij daarvoor doen? - wat mag het kosten? Daarnaast geeft de programmabegroting inzicht in het financiële meerjarenbeeld. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Deze programmabegroting geeft een doorkijk naar de jaren 2023 tot en met 2026. De programmabegroting bevat negen beleidsprogramma's, het overzicht algemene dekkingsmiddelen, het overzicht overhead, acht paragrafen en de financiële begroting.

Programmabegroting 2023-2026

pagina 3

Daarnaast is een hoofdstuk Financiële hoofdlijnen opgenomen, waarmee de raad beter in staat wordt gesteld om haar controlerende taak uit te voeren. De Voorjaarsrapportage 2022 (2022.0001024), vastgesteld door de raad op 30 juni 2022, is het uitgangspunt voor de Programmabegroting 2023-2026. Na het opstellen van de voorjaarsrapportage heeft zich nog een aantal ontwikkelingen voorgedaan met effect op het meerjarenbeeld. Dit betreft onder meer de meicirculaire gemeentefonds, het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' en reeds genomen besluiten. Voor een uitgebreide toelichting op het meerjarenbeeld verwijzen wij naar het hoofdstuk Financiële hoofdlijnen. Autorisatie programmabegroting Door de raad worden de baten en lasten van 2023 geautoriseerd, zodat het college gemachtigd wordt tot uitvoering van de beleidsdoelen en activiteiten in de begroting. Conform de Financiële verordening Haarlemmermeer 2021 (2021.0000629) artikel 6, lid 1, worden de baten en lasten per programma geautoriseerd, tenzij een beleidsdoel van een programma 10% of meer van het begrotingstotaal (lasten) voor mutaties reserves van de primitieve begroting omvat. Dan autoriseert de raad de baten en lasten voor een dergelijk beleidsdoel apart. Voor 2023 is dit het geval bij: • Beleidsdoel A, inwoners ontvangen zorg en ondersteuning thuis, van programma Zorg en werk.

Dit beleidsdoel wordt dan ook afzonderlijk geautoriseerd. Bij autorisatie van de baten en lasten per programma kan het college tot een maximum van € 2,0 miljoen aan budget verschuiven tussen de beleidsdoelen, mits het afgesproken beleid per beleidsdoel gerealiseerd wordt. Gemeentefonds Door de doorwerking van het coalitieakkoord Rutte IV en de extra uitgaven van het Rijk ten opzichte van de Maartbrief 2022, laten de jaren 2023 tot en met 2025 overschotten zien. Met deze overschotten kunnen nadelen als gevolg van externe factoren opgevangen worden. Hierbij kan gedacht worden aan de gevolgen van de hoge inflatie als gevolg van de wereldwijde tekorten van materiaal en landelijk de tekorten aan personele capaciteit. Voor de hoge inflatie zijn extra stelposten opgevoerd voor de indexering van materiële budgetten en ter dekking van de extra kapitaallasten als gevolg van hogere indexering van investeringen. Onzeker is of deze stelposten voldoende zijn. Gezien deze onzekerheden zijn hiervoor ook risico's opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Verder kunnen de overschotten worden gebruikt voor het oplossen van andere incidentele knelpunten. Vanaf 2026 is sprake van een tekort. Dit is het directe gevolg van het voornemen van het Kabinet om vanaf 2026 te gaan werken met een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten en provincies.

Vooruitlopend daarop is het accres van het gemeentefonds in 2026 vastgezet op € 840 miljoen en wordt weer rekening gehouden met de opschalingskorting van € 675 miljoen. Het gevolg is dat de algemene uitkering voor Haarlemmermeer in 2026 met € 21,5 miljoen daalt ten opzichte van 2025. Het Kabinet ziet in dat het noodzakelijk is om gemeenten en provincies helderheid te geven over de richting van de oplossing van de financiële situatie in 2026 en de daarbij passende vervolgstappen. Hierbij wordt ook de eventuele vergroting van het lokaal belastinggebied betrokken. Zolang het kabinet geen helderheid geeft, accepteren wij nu een tekort in 2026. Wij rekenen erop dat het Rijk tijdig met structurele oplossingen komt. In het kader van het financieel beleid van onze gemeente stellen we voor, wanneer als gevolg van de onzekere

Programmabegroting 2023-2026

pagina 4

financieringssystematiek van het Rijk naar de gemeenten tekorten ontstaan, maximaal de laatste twee jaren van het meerjarenbeeld negatief mogen staan. Coalitieakkoord De financiële effecten van het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' zijn in de begroting verwerkt. Er is onder meer rekening gehouden met het verzachten van de ombuigingen vanaf 2024 en het versterken van de ambtelijke organisatie op meerdere onderdelen en programma's om de huidige en nieuwe ambities waar te kunnen maken. Indexatie Onroerendezaakbelastingen (OZB), overige lokale heffingen en retributies in 2023 Conform de uitgangspunten over de loon- en prijsontwikkelingen in de Voorjaarsrapportage 2022 worden de opbrengsten van de onroerendezaakbelastingen, hondenbelasting en overige tarieven (onder andere leges en huren en pachten) verhoogd met 2,4%, de in het Centraal Economisch Plan 2022 voorspelde inflatie voor 2023 (nationaal consumentenprijsindexcijfer). Tijdens de behandeling van de Voorjaarsrapportage 2022 op 30 juni 2022 is de motie Hot dog VI aangenomen. Hierin wordt het college opgedragen om de hondenbelasting in de gemeente Haarlemmermeer af te schaffen. Hierdoor vervallen naast de inkomsten (€ 0,74 miljoen) ook de kosten van kwijtschelding en de bijdrage aan Cocensus (lasten € 0,03 miljoen). Voor de afschaffing van de hondenbelasting vanaf 2024 is geen dekking binnen de begroting.

Huisvestingsopgave asielaanpak De gemeente staat voor de opgave om asielzoekers te huisvesten, meer samenhang te creëren in haar taken van opvang en huisvesting en integratie van andere doelgroepen zoals bijvoorbeeld spoedzoekers. Daarbij is het van belang dat het maatschappelijk draagvlak groot blijft en we ervoor zorgen dat we de juiste doelgroep op de juiste plek huisvesten. Strategische heroriëntatie Gelet op het geprognotiseerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022-2025 heeft de raad op 1 juli 2021 besloten tot een pakket ombuigingsmaatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203). In het coalitieakkoord 2022-2026 is het voornemen opgenomen de ombuigingen vanaf 2024 te verzachten. In de financiële effecten van het akkoord is hiervoor structureel € 2 miljoen per jaar geraamd vanaf 2024. In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiële begroting is een specificatie van de ombuigingen opgenomen. Investeringen Op grond van artikel 6, lid 3a, van de Financiële verordening Haarlemmermeer 2021 (2021.0000629) vindt de autorisatie van investeringskredieten onder de € 2,0 miljoen plaats bij de programmabegroting. Investeringen van € 2,0 miljoen en hoger dienen te worden geautoriseerd via een apart raadsvoorstel. De toelichting is opgenomen in het hoofdstuk 'Investeringen' in de 'Financiële begroting'.

De groen gearceerde bedragen, opgenomen in het 'Investeringsplan', betreffen investeringen die via een separaat raadsvoorstel geautoriseerd worden. Per jaarschijf worden de investeringen in de programmabegroting vrijgegeven. De vrij te geven investeringen voor besteding in 2023 bestaan onder andere uit het Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) en Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR). Met deze Programmabegroting 2023-2026 wordt naar aanleiding van de verwerking van het coalitieakkoord, onder structurele voortzetting van het huidige beleid, voorgesteld de volgende investeringen toe te voegen aan het investeringsplan:

pagina 5

Programmabegroting 2023-2026

Omschrijving (bedragen x C 1.000)

Uitvoeringsprogramma mobiliteit (UPM) Parkeerroute informatiesysteem (PRIS)

Totaal brutoinvestering

2023

2024

2025

2026

12.000 1.500

0 1.500

4.000 0

4.000 0

4.000 0

Biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting

1.000

250

250

250

250

Totaal

14.500

1.750

4.250

4.250

4.250

Subsidie Hoofddorp Stadscentrum - Centrum autoluw maken en autoverkeer naar N201 ontmoedigen Het Rijk is bereid circa € 20,8 miljoen inclusief BTW bij te dragen aan het autoluw maken van het centrumgebied van Hoofddorp om zo fysiek ruimte te maken om woningbouw te kunnen realiseren. Daarnaast kan met deze middelen een bijdrage worden geleverd aan een goed woon- en leefklimaat in dit gebied (waaronder parkeervoorzieningen voor auto en fiets). Met deze investeringen kunnen 1.499 woningen versneld worden gebouwd. De bijdrage volgt uit de voorlopige honorering van het Rijk in het kader van de eerste tranche van de Infrastructuur & Waterstaat gelden die met het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving zijn toegekend onder voorbehoud van cofinanciering. De cofinanciering dient 35% te bedragen van het totale investeringsbedrag en de subsidie is maximaal € 15.000 per woning. Uitsluitsel over de hoogte van de cofinanciering moet nog door het Rijk worden gegeven. De definitieve aanvraag, inclusief de toezegging van de cofinanciering, moet uiterlijk 1 oktober 2022 zijn ingediend. 28e kredietwijziging van 2022 Met de kredietwijziging van 2022 van -/- € 2.416.500 wordt onder andere een correctie doorgevoerd van de kredietaanvraag in verband met de aanschaf van tijdelijke huisvesting scholen (2021.0002591) welke ook in het Meerjarenperspectief Investeringen voorjaar 2022 is opgenomen.

Met deze correctie is de aanschaf van de tijdelijke huisvesting scholen juist verwerkt in de programmabegroting. Strategische aankopen Net zoals in voorgaande jaren vraagt ons college ruimte om strategische aankopen te doen. Wanneer de mogelijkheid zich voordoet om tot een strategische aankoop over te gaan willen wij snel en discreet kunnen handelen. Deze aankopen moeten passen in de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente in de meest brede zin. Hiertoe stellen wij voor een bedrag van maximaal € 10 miljoen beschikbaar te stellen. Eventuele rente en eenmalige afschrijvingen voortvloeiend uit een strategische aankoop worden aangevraagd bij het eerste planning & control product volgend op de betreffende aankoop dan wel middels een raadsvoorstel. In de paragraaf Grondbeleid wordt nader ingegaan op de randvoorwaarden voor strategische aankopen. Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

Meerjarenbeeld Vooral door de hoge accressen van het gemeentefonds als gevolg van het rijksbeleid, is de prognose voor het meerjarenbeeld tot en met 2025 positief. Vanaf 2026 laat het meerjarenbeeld een structureel negatief saldo zien. Daarbij is geen rekening gehouden met de onzekerheden die er zijn. Inflatie (loon- en prijsstijgingen) Voor het jaar 2023 is rekening gehouden met indexering van de budgetten op basis van de voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal economische plan (CEP) 2022. Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne zijn in 2022 de loon- en prijsstijgingen

pagina 6

Programmabegroting 2023-2026

fors hoger dan we gewend zijn. Er is sprake van wereldwijde tekorten aan materiaal en landelijk tekorten aan personele capaciteit. Voor de hogere inflatie in 2022 zijn extra stelposten opgevoerd voor de indexering van materiële budgetten en ter dekking van extra kapitaallasten als gevolg van hogere indexering van investeringen. Onzeker is of deze stelposten voldoende zijn voor het opvangen van de inflatie over 2022. Ook de inflatie over 2023 is nog ongewis. Gezien deze onzekerheden is een risico 'Kostenstijgingen als gevolg van schaarste' opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Omdat de Centrale Europese Bank (CEB) de inflatie wil bestrijden door het verhogen van de rente is ook een risico 'Rentestijging' opgenomen. De aanpassing van de rente werkt door in de rentetarieven die de gemeente verschuldigd is voor nieuw af te sluiten leningen. In de Programmabegroting 2023-2026 is rekening gehouden met een stijging van de te betalen rente van 2% naar 2,5%. De kans is aanwezig dat de rente verder stijgt en de rentelasten in het meerjarenbeeld toenemen. Jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Voor de jeugdzorg en de Wmo is in het meerjarenbeeld een stelpost van 4,5% opgenomen voor volumestijging, maar de vraag is of dit voldoende is.

Vanaf 2024 is rekening gehouden met een trendbreuk en afvlakking van de groei en is de cumulatieve stelpost 2%. Het risico bestaat dat de volumegroei toch hoger is. Motie 'Positief gestemd!' Op basis van de door de raad aangenomen motie 'Positief gestemd!1 is de raming van de toeristenbelasting in 2024 met € 1 miijoen en in 2025 met € 2 miijoen verhoogd. Deze meeropbrengst is onzeker. Dit omdat de omzet van de hotels door de coronacrisis nog zwaar onder druk staat (lagere bezetting én lagere overnachtingsprijzen) en het nog de vraag is of het aantal zakelijke reizigers in dezelfde mate terugkomt na de coronacrisis. Het grootste deel van de hotels in Haarlemmermeer is gericht op de zakelijke markt. De ontwikkeling van de opbrengst zal goed gevolgd worden en de geraamde meeropbrengst is tevens opgenomen bij de risico's in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Naast deze onzekerheden krijgen de gemeenten ook nog nieuwe taken zoals de Omgevingswet, Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen en het Klimaatakkoord. Of voor de implementatie en uitvoering van deze nieuwe taken voldoende compensatie van het Rijk komt is niet duidelijk 3.3 Wat mag het kosten?

Het totaal van baten in 2023 (inclusief reservemutaties) bedraagt € 511,9 miljoen, het totaal van lasten 2023 (inclusief reservemutaties) bedraagt € 510,7 miljoen, waarmee een positief saldo van € 1,2 miljoen ontstaat. De in de programmabegroting verwerkte mutaties leiden tot het volgende meerjarenbeeld: umscnrijvmg (bedragen x C 1.000; - is nadeel)

2023

2024

2025

2026

Saldo meerjarenbeeld Voorjaarsrapportage 2022

4.295

13.383

18.846

6.377

Meicirculaire gemeentefonds

5.800

11.412

17.443

5.354

Coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien'

-6.590

-12.565

-15.618

-14.033

Overige mutaties Programmabegroting 2023-2026

-2.348

-4.278

-5.376

-5.549

Geactualiseerd meerjarenbeeld

1.157

7.952

15.295

-7.851

Wat zijn de financiële risico's?

Onze gemeente loopt geen vermeldenswaardige financiële risico's bij de uitvoering van dit voorstel.

Programmabegroting 2023-2026

pagina 7

3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad heeft het budgetrecht en stelt de beleidsmatige en financiële kaders vast. Met het vaststellen van de programmabegroting autoriseert de raad het college om de per programma beschikbaar gestelde budgetten te besteden ter realisatie van de geformuleerde doelen en activiteiten. Het college is integraal verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze programmabegroting. De portefeuillehouder Financiën is het eerste aanspreekpunt namens het college en verantwoordelijk voor de totstandkoming van de planning & control producten. 3.5 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

De programmabegroting is onderdeel van de bestuurlijke planning & control cyclus. Over de uitvoering van de beleidsdoelen en activiteiten uit de programmabegroting wordt de raad tussentijds geïnformeerd met de voor- en najaarsrapportage. Na afloop van het begrotingsjaar legt het college verantwoording af met de jaarstukken. 4. Ondertekening

Programmabegroting 2023-2026

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail: info@haarlemmermeer.nl Internet: www.haarlemmermeer.nl Deze raportage is online te raadplegen via planningencontrol.haarlemmermeer.nl Fotografie Blue-Sky fotografie Danny de Casembroot Jur Engelchor fotografie Stefan Moonen Margo Oosterveen Kees van der Veer

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 3 Infographic............................................................................................................................................................................................... 4 Algemeen.................................................................................................................................................................................................. 8 Leeswijzer........................................................................................................................................................................................................... 9 Financiële hoofdlijnen................................................................................................................................................................................ 12 Overzicht van baten en lasten..............................................................................................................................................................27 Samenstelling van de gemeenteraad en het college van B&W........................................................................................29

Programma's..........................................................................................................................................................................................31 Bestuur, samenleving en publiekscontact......................................................................................................................................32 Veiligheid.......................................................................................................................................................................................................... 44 Zorg en werk.................................................................................................................................................................................................... 51 Maatschappelijke ontwikkeling........................................................................................................................................................... 66 Mobiliteit...........................................................................................................................................................................................................

87 Ruimtelijke ontwikkelingen......................................................................................................................................................................94 Wonen.............................................................................................................................................................................................................. 107 Kwaliteit fysieke omgeving.................................................................................................................................................................... 114 Economische zaken.................................................................................................................................................................................. 129 Overzicht algemene dekkingsmiddelen........................................................................................................................................139 Overzicht overhead...................................................................................................................................................................................147

Paragrafen............................................................................................................................................................................................155 Inleiding........................................................................................................................................................................................................... 156 Lokale heffingen......................................................................................................................................................................................... 157 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.................................................................................................................................164 Onderhoud kapitaalgoederen...........................................................................................................................................................

178 Vastgoed........................................................................................................................................................................................................186 Financiering.................................................................................................................................................................................................. 190 Bedrijfsvoering............................................................................................................................................................................................. 197

Gemeente Haarlemmermeer 1

Verbonden partijen.................................................................................................................................................................................. 201 Grondbeleid..................................................................................................................................................................................................222

Financiële begroting.......................................................................................................................................................................227 Grondslagen begroting......................................................................................................................................................................... 228 Strategische heroriëntatie................................................................................................................................................................... 230 Formatie en salarissen per cluster................................................................................................................................................... 234 Geprognosticeerde balans.................................................................................................................................................................. 235 Investeringen...............................................................................................................................................................................................

236 Beschrijving reserves................................................................................................................................................................................249 Financieel verloop reserves...................................................................................................................................................................251 Beschrijving voorzieningen...................................................................................................................................................................252 Financieel verloop voorzieningen.....................................................................................................................................................253 EMU-saldo.....................................................................................................................................................................................................254 Overzicht incidentele baten en lasten.......................................................................................................................................... 255 Overzicht structurele toevoegingen/onttrekkingen aan reserves................................................................................

259 Verloop stelposten...................................................................................................................................................................................260 Recapitulatie op taakveld....................................................................................................................................................................262 Verklarende woordenlijst...................................................................................................................................................................... 269

2 Gemeente Haarlemmermeer

Inleiding Dit is de eerste programmabegroting van dit college. De jaren 2023-2025 zullen positief sluiten. In 2026 zien we een tekort. Dit is het directe gevolg van het voornemen van het Kabinet om te gaan werken met een nieuwe bekostigingssystematiek voor gemeenten en provincies. De begroting is € 511 miljoen groot en sluit in 2023 met een klein positief saldo. Het nieuwe team, voor de zomer aangetreden, is inmiddels volop aan het werk om Haarlemmermeer toekomstbestendig te laten groeien. De uitdagingen zijn groot. We leven in een tijd dat de ene crisis de ander lijkt op te volgen. Het klimaat, de bouw van huizen en het personeelstekort zijn maar een paar van die vraagstukken die impact hebben op ons allemaal, dus ook op het beleid van de gemeente. Desalniettemin is dit college ambitieus. Het bouwen van woningen blijft onverminderd belangrijk, want de woningnood is hoog. Met name Hoofddorp, Nieuw-Vennep en Lisserbroek krijgen er veel woningen bij. In het stadscentrum en het stationsgebied van Hoofddorp staan plannen ingetekend die de komende jaren gestalte krijgen. Dit college wil tussen de 20.000 en de 40.000 woningen bijbouwen de komende jaren. Daarvan moeten er in ieder geval 3.000 deze periode gerealiseerd zijn.

geïnvesteerd in de bereikbaarheid. Een van de grootste ambities daarbij is het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp. Haarlemmermeer groeit. Maar dat zorgt ook voor nieuwe uitdagingen. Het toenemende stroomtekort en de gevolgen van de klimaatverandering moeten we het hoofd bieden. We moeten hierin extra stappen zetten en de samenwerking in de regio, maar ook met onze inwoners, ondernemers en organisaties zoeken. Een sterke economie zorgt voor banen en welvaart. Toch zal niet iedereen mee kunnen komen. Aan het stevige sociale fundament van de gemeente wordt blijvend gewerkt door bijvoorbeeld de kansengelijkheid in het basis-en voortgezet onderwijs te versterken, en daarmee op de arbeidsmarkt. Er wordt ook voor gezorgd dat inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt ondersteuning krijgen. Niemand mag tussen wal en schip raken waar het op zorg en inkomen aankomt. De toekomst is niet te voorspellen. Haarlemmermeer zal groeien. En daar hebben we iedereen voor nodig. Want deze mooie gemeente maken we samen.

Zonder goede ontsluitingswegen en een fatsoenlijk openbaar vervoernetwerk kunnen we geen huizen bijbouwen. Dus wordt er blijvend

Gemeente Haarlemmermeer 3

Infographic

4 Gemeente Haarlemmermeer

Inkomsten: waar komt het geld vandaan? € 511,9 miljoen Eigen inkomsten gemeente

Inkomsten van het Rijk

Lokale heffingen

€ 150,6 miljoen

OZB (2)

€ 85,4 miljoen

Afvalstoffenheffing (3)

€ 21,1 miljoen

Toeristenbelasting (4)

Uitkering gemeentefonds (1 ) € 243,7 miljoen Hoeveel betaal ik gemiddeld in 2023 aan:

€ 12,8 miljoen

OZB

€ 340

Afvalstoffenheffing

€ 391

Rioolheffing

€ 138

Totaal Belastingdruk

€ 869

Leges omgevingsvergunningen (5)

€ 10,3 miljoen

Gemiddelde belastingdruk in 2022

€ 852

Rioolheffing (6)

€ 10,8 miljoen

Landelijk gemiddelde belastingdruk in 2022

€ 904

Leges en retributies (7)

€ 4,3 miljoen

Precariobelasting (8)

€ 0,1 miljoen

Parkeergelden (9)

€ 4,9 miljoen

Hondenbelasting (10)

€ 0,8 miljoen

14 15 13 1

12

11

Andere inkomstenbronnen

€ 117,6 miljoen

10

9

8 7

Grondopbrengsten en winstnemingen (11)

€ 44,0 miljoen

Reserves (12)

€ 12,1 miljoen

Werk en inkomen (13)

€ 35,8 miljoen

Overige (14)

€ 25,7 miljoen

6

5

4

3

2

waaronder huuropbrengsten en inkomensoverdrachten Gemeente Haarlemmermeer 5

Uitgaven: waar gaat het geld naar toe? € 510,7 miljoen

Bestuur, samenleving en publiekscontact (1)

€ 14,6 miljoen

Veiligheid (2)

€ 20,2 miljoen

Zorg en werk (3)

€ 135,0 miljoen

Maatschappelijke ontwikkeling (4)

€ 103,3 miljoen

Mobiliteit (5)

€ 12,0 miljoen

Ruimtelijke ontwikkelingen (6)

€ 44,6 miljoen

Wonen (7)

€ 2,4 miljoen

Kwaliteit fysieke omgeving (8)

€ 76,1 miljoen

Economische zaken (9)

€ 15,6 miljoen

Algemene dekkingsmiddelen (10)

€ 23,1 miljoen

Overhead (11)

€ 64,0 miljoen 1

11

2

10 9

3

8 7

6 6 Gemeente Haarlemmermeer

5

4

Gemeente Haarlemmermeer 7

Algemeen

8 Gemeente Haarlemmermeer

Leeswijzer Wat is een programmabegroting? Een programmabegroting heeft verschillende doelen. Het is een instrument voor de gemeenteraad om kaders, zowel inhoudelijk als financieel, te stellen. In de begroting leggen wij vast: doelen en maatschappelijke effecten, de producten en diensten die we als gemeente leveren (output) en de middelen die hiervoor beschikbaar zijn gesteld. Daarnaast is de programmabegroting voor het college van burgemeester en wethouders een middel om collegeprioriteiten te benoemen. Vervolgens legt het college bij de jaarstukken op basis van de programmabegroting verantwoording af over het behaalde resultaat. Deze programmabegroting is op basis van de volgende uitgangspunten opgesteld: • De Programmabegroting 2022-2025 en de Voorjaarsrapportage 2022 gelden als financieel uitgangspunt voor deze programmabegroting. De kapitaallasten zijn gebaseerd op het Meerjarenperspectief Grondzaken (MPG) naar de standlijn van 1 januari 2022 en het geactualiseerde Investeringsplan. Onder het kopje ‘Wat mag het kosten?' zijn verschillen ten opzichte van de bijgestelde begroting (begroting na wijzigingen in de Voorjaarsrapportage 2022) per beleidsdoel toegelicht. • Na het opstellen van de voorjaarsrapportage heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan met effect op het meerjarenbeeld. Voor een juiste weergave van dit meerjarenbeeld zijn deze meegenomen in de

begroting. Dit betreft onder meer de meicirculaire gemeentefonds, het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' en reeds genomen besluiten. • Het investeringsplan is bij de voorjaarsrapportage geactualiseerd en deze effecten zijn verwerkt in het meerjarenbeeld. Het geactualiseerde investeringsplan maakt onderdeel uit van de financiële begroting. • Gelet op het geprognosticeerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022- 2025 heeft de raad op 1 juli 2022 besloten tot een pakket ombuigingsmaatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203). In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiële begroting is een specificatie van de maatregelen opgenomen. In de financiële effecten van het coalitieakkoord 2022-2026 is rekening gehouden met een bedrag van € 2 miljoen per jaar vanaf 2024 voor het verzachten van de ombuigingen. De programmabegroting bestaat uit de volgende onderdelen: Algemeen In dit onderdeel komt het financiële meerjarenbeeld aan bod en wordt de financiële structuur van onze gemeente gepresenteerd. Om de informatie per programma in een breder financieel kader te kunnen plaatsen, presenteren wij in dit hoofdstuk een totaaloverzicht van onze baten en lasten. U vindt er ook de samenstelling van de raad en het college.

Gemeente Haarlemmermeer 9

Programma’s Ieder programma begint met een overzicht van de beleidsdoelen en activiteiten, de bijbehorende baten en lasten, en het verschil tussen de baten en lasten ten opzichte van het voorgaande begrotingsjaar. De hier opgenomen getallen zijn aan te sluiten met de onder 'wat mag het kosten" opgenomen baten en lasten voor mutaties reserves. Vervolgens wordt per programma ingegaan op wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en hoeveel het mag kosten. • Maatschappelijk doel Hier geven we informatie om de reikwijdte van het programma aan te geven en in perspectief te plaatsen. Bij het maatschappelijk doel beschrijven wij het gewenste maatschappelijk effect, waar het programma als geheel zich op richt en benoemen wij de daarbij betrokken verbonden partijen. Ook de beleidsnota’s die betrekking hebben op het programma staan hier op een rij. Tot slot worden de verbonden partijen hier toegelicht (de financiële gegevens en eventuele risico's hiervan zijn opgenomen in de Paragraaf verbonden partijen). • Wat willen wij bereiken en wat gaan wij daarvoor doen? De beleidsdoelen die voortvloeien uit het bovenstaande contextuele deel dragen bij aan de realisatie van het maatschappelijk doel. Per beleidsdoel gaan we in op de activiteiten die de gemeente onderneemt en op de verantwoordelijkheid die de gemeente heeft, ook in relatie tot externe partijen.

Daar waar nodig lichten we activiteiten nader toe. ◦ Op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) moeten wij in de programma’s in de begroting (artikel 8 BBV) de beoogde en gerealiseerde maatschappelijke effecten van de verschillende programma’s toelichten aan de hand van zogenaamde beleidsindicatoren. Deze indicatoren dragen bij aan het beleidsmatiger maken van begroting en jaarstukken. De raad kan zich op deze manier op belangrijke momenten in een beleidscyclus een beeld vormen over de behaalde en te behalen beleidsresultaten. Omdat het wenselijk is de resultaten van gemeenten onderling te kunnen vergelijken, is in de Regeling beleidsindicatoren gemeenten een uniforme lijst van beleidsindicatoren vastgesteld. Voor de indicatoren wordt aangesloten bij reeds bestaande bronnen, zoals het CBS en DUO. De actuele lijst bestaat uit 34 verplichte indicatoren. Daarnaast heeft de raad besloten een aantal niet-verplichte lokale indicatoren te handhaven (2017.0063489). In

10 Gemeente Haarlemmermeer

de tabellen bij de programma's is aangegeven waar het de verplichte (BBV) en niet-verplichte lokale indicatoren betreft. De website waarstaatjegemeente.nl biedt een overzicht van indicatoren per thema, waaronder de verplichte BBV indicatoren. Indien deze website als bron bij een BBV indicator vermeld wordt, betreft het de daarop vermelde informatie per 22 augustus 2022. Indien er nog geen data bekend is, is dit met 'n/b' aangegeven. Aanvullend biedt de website onderzoek. haarlemmermeergemeente.nl kennis en onderzoeksresultaten over de Haarlemmermeerse samenleving. • Wat mag het kosten? De baten en de lasten van de beleidsdoelen staan hier meerjarig in een tabel. ◦ Verschillen tussen 2022 en 2023 groter of gelijk aan € 200.000 lichten we toe conform de financiële verordening. Ook bij verschillen van die grootte in latere jaren geven we een toelichting. Verschillen die voortvloeien uit het (in de financiële begroting opgenomen) investeringsplan in de vorm van kapitaallasten worden alleen globaal toegelicht wanneer deze groter zijn dan € 250.000. ◦ Conform de notitie overhead van de commissie BBV worden de personeelslasten van het primaire proces aan de programma's toegerekend. Het betreffen lasten van werkzaamheden die direct aan de in de programma's opgenomen beleidsdoelen kunnen worden toegerekend.

De lasten van het ondersteunende proces worden verantwoord onder het 'Overzicht overhead'. Een gewijzigde inzet van personeel kan leiden tot verschuivingen tussen programma's waardoor budgettair neutrale voor- en nadelen kunnen ontstaan. Een totaaloverzicht van de formatie en salarissen per cluster staat in de financiële begroting, Tabel 158. Paragrafen Het BBV bepaalt dat in de programmabegroting paragrafen worden opgenomen, waarin de beleidslijnen worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en lokale heffingen. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan worden gebundeld in een kort overzicht, zodat we u voldoende inzicht bieden. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting en leveren daarmee extra informatie voor het beoordelen van de financiële positie.

Financiële begroting In de financiële begroting zijn de algemene uitgangspunten en grondslagen opgenomen die gehanteerd zijn bij het opstellen van de programmabegroting. Verder worden verschillende financiële totaaloverzichten

gepresenteerd. Hier vindt u onder andere een overzicht van de strategische heroriëntatie, de geprognosticeerde balans, overzichten van reserves en voorzieningen, salarissen en het investeringsplan.

Gemeente Haarlemmermeer 11

Financiële hoofdlijnen Het financiële beeld Door de doorwerking van het coalitieakkoord Rutte IV en de extra uitgaven van het Rijk ten opzichte van de Maartbrief 2022, laten de jaren 2023 tot en met 2025 overschotten zien. Met deze overschotten kunnen nadelen als gevolg van externe factoren opgevangen worden. Hierbij kan gedacht worden aan de gevolgen van de hoge inflatie als gevolg van de wereldwijde tekorten van materiaal en landelijk de tekorten aan personele capaciteit. In de programmabegroting zijn hiervoor stelposten verwerkt, maar onzeker is of die voldoende zijn. Verder kunnen de overschotten worden gebruikt voor het oplossen van andere incidentele knelpunten. Vanaf 2026 is sprake van een tekort. Dit is het directe gevolg van het voornemen van het Kabinet om vanaf 2026 te gaan werken met een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten en provincies. Vooruitlopend daarop is het accres van het gemeentefonds in 2026 vastgezet op € 840 miljoen en wordt weer rekening gehouden met de opschalingskorting van € 675 miljoen. Het gevolg is dat de algemene uitkering voor Haarlemmermeer in 2026 met € 21,5 miljoen daalt ten opzichte van 2025. Gezien deze problematiek, die bij alle gemeenten speelt, heeft het Rijk een contourennota financieringssystematiek medeoverheden opgesteld.

Hierin worden twee mogelijkheden beschreven om de financiële consequenties van het voornemen van het Kabinet op te vangen.

12 Gemeente Haarlemmermeer

1.

2.

Het vastzetten van het accres 2026 is nooit beoogd als een bezuiniging voor de decentrale overheden. Het financiële gat dat nu zichtbaar wordt in 2026, zal gedicht worden in afstemming tussen Rijk en decentrale overheden. Het vastzetten van het accres 2026 is een gegeven. Rijk en decentrale overheden zullen in gesprek moeten over de consequenties en komen tot afspraken over bijgestelde beleidsambities die passen bij deze financiële ruimte.

Het Kabinet ziet in dat het noodzakelijk is om gemeenten en provincies helderheid te geven over de richting van de oplossing van de financiële situatie in 2026 en de daarbij passende vervolgstappen. Hierbij wordt ook de eventuele vergroting van het lokaal belastinggebied betrokken. Zolang het kabinet geen helderheid geeft, accepteren wij nu een tekort in 2026. Wij rekenen erop dat het Rijk tijdig met structurele oplossingen komt. In het kader van het financieel beleid van onze gemeente stellen we voor, wanneer als gevolg van de onzekere financieringssystematiek van het Rijk naar de gemeenten tekorten ontstaan, maximaal de laatste twee jaren van het meerjarenbeeld negatief mogen staan. In het meerjarenbeeld is rekening gehouden met de ombuigingen waartoe bij de Voorjaarsrapportage 2021 besloten is. Dit op basis

van de strategische heroriëntatie. In totaal is besloten tot € 13 miljoen aan ombuigingen. In het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' is het voornemen opgenomen om op zoek te gaan naar manieren om de ombuigingen te verzachten. Hierbij wordt een sluitend meerjarenbeeld niet uit het oog verloren. Voor het verzachten van de ombuigingen is vanaf 2024 structureel € 2 miljoen opgenomen in de financiële effecten van het coalitieakkoord. Hiermee is het te realiseren bedrag aan ombuigingen in 2024 € 6,3 miljoen en voor de jaren 2025 en verder € 11 miljoen. Zonder deze ombuigingen zou het negatieve saldo in 2026 nog hoger zijn dan nu geraamd. De financiële conditie van de gemeente Haarlemmermeer is goed. Dit wordt ook bevestigd door de accountant in het verslag van bevindingen bij de Jaarrekening 2021. Ten opzichte van de landelijk gemiddelden valt Haarlemmermeer qua weerbaarheid positief op door een hogere solvabiliteit en een hogere exploitatieruimte. De Algemene dekkingsreserve is groot genoeg om incidentele nadelen op te vangen en om de risico's zoals benoemd in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing af te dekken. De ratio van het weerstandsvermogen is uitstekend. Wel blijft de hoogte van de schuld punt van aandacht. De netto schuldquote is hoog ten opzichte van andere gemeenten. Dit is verklaarbaar, omdat Haarlemmermeer een groeigemeente is.

Om een groot aantal extra woningen te realiseren, is het noodzakelijk te investeren in voorzieningen. Hiernaast moet de gemeente ook het bestaande areaal in stand houden. Hierbij is steeds het uitgangspunt dat alleen de noodzakelijke investeringen gedaan worden. Het is aan de raad om te bepalen welke investeringen dit betreft. De berekening van de ratio's is een momentopname. De netto schuldquote is bijvoorbeeld de resultante van het totaal van de schulden gedeeld door de baten. Als de baten stijgen, daalt de schuldquote bij een gelijkblijvende schuld. De baten stijgen autonoom als gevolg van inflatie, waarmee in het meerjarenbeeld geen rekening is gehouden. Onzekerheden Vooral door de hoge accressen van het gemeentefonds als gevolg van het rijksbeleid, is de prognose voor het meerjarenbeeld tot en met 2025 positief. 2026 laat een negatief saldo zien. Daarbij is geen rekening gehouden met de onzekerheden die er zijn. Met name betreft dit de kosten van de jeugdzorg en de wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de inkomsten uit de toeristenbelasting.

Voor het jaar 2023 is rekening gehouden met indexering van de budgetten op basis van de voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal economische plan (CEP) 2022. Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne zijn in 2022 de loon- en prijsstijgingen fors hoger dan we gewend zijn. Er is sprake van wereldwijde tekorten aan materiaal en landelijk tekorten aan personele capaciteit. Voor de hogere inflatie in 2022 zijn extra stelposten opgevoerd voor de indexering van materiële budgetten en ter dekking van extra kapitaallasten als gevolg van hogere indexering van investeringen. Onzeker is of deze stelposten voldoende zijn voor het opvangen van de inflatie over 2022. Ook de inflatie over 2023 is nog ongewis. Gezien deze onzekerheden is een risico 'Kostenstijgingen als gevolg van schaarste' opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Omdat de Centrale Europese Bank (CEB) de inflatie wil bestrijden door het verhogen van de rente is ook een risico 'Rentestijging' opgenomen. Voor de jeugdzorg en de Wmo is in het meerjarenbeeld een stelpost van 4,5% opgenomen voor volumestijging, maar de vraag is of dit voldoende is. Vanaf 2024 is rekening gehouden met een trendbreuk en afvlakking van de groei en is de cumulatieve stelpost 2%. Het risico bestaat dat de volumegroei toch hoger is.

Op basis van de door de raad aangenomen motie 'Positief gestemd!' is de raming van de toeristenbelasting in 2024 met € 1 miljoen en in 2025 met € 2 miljoen verhoogd. De raad heeft de verwachting uitgesproken dat de toerismesector zich in de periode 2023–2025 zal herstellen en dat als dit herstel zich heeft ingezet de behoefte naar extra hotelkamers in Haarlemmermeer geleidelijk zal terugkeren. Deze meeropbrengst is onzeker. Dit omdat de omzet van de hotels door de coronacrisis nog zwaar onder druk staat (lagere bezetting én lagere overnachtingsprijzen) en het nog de vraag is of het aantal zakelijke reizigers in dezelfde mate terugkomt na de coronacrisis. Het grootste deel van de hotels in Haarlemmermeer is gericht op de zakelijke markt. Naast deze onzekerheden krijgen de gemeenten ook nog nieuwe taken zoals de Omgevingswet, Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen en het Klimaatakkoord. Of voor de implementatie en uitvoering van deze nieuwe taken voldoende compensatie van het Rijk komt is niet duidelijk. Gezien de financiële positie van de Nederlandse gemeenten in het algemeen heeft de algemene ledenvergadering van de VNG besloten dat gemeenten nieuwe taken alleen oppakken als het Rijk zorgt voor voldoende financiële compensatie.

Gemeente Haarlemmermeer 13

Ontwikkeling meerjarenbeeld Na het vaststellen van het meerjarenbeeld 2023-2026 in de Voorjaarsrapportage 2022 zijn er autonome ontwikkelingen geweest waardoor het

meerjarenbeeld wijzigt. Het actuele meerjarenbeeld is nu als volgt:

Tabel 1

Omschrijving (bedragen x € 1 miljoen)

2023

2024

2025

2026

Geraamd saldo Voorjaarsrapportage 2022

4,30

13,38

18,85

6,38

Meicirculaire gemeentefonds

5,80

11,41

17,44

5,35

Verwerking coalitieakkoord 2022-2026

-6,59

-12,57

-15,62

-14,03

Kapitaallasten en financieringsresultaat

-1,37

-2,12

-2,79

-2,70

Subsidie Hoofddorp Stadscentrum - Centrum autoluw maken en autoverkeer naar N201 ontmoedigen

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Huisvestingsopgave asielaanpak

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Voorziening onderhoud gebouwen

-0,84

-0,84

-0,99

-0,84

Afschaffen hondenbelasting

0,00

-0,71

-0,71

-0,71

Indexering investeringen

-0,34

-0,69

-0,97

-1,34

Diverse mutaties

0,20

0,08

0,09

0,04

Geactualiseerd meerjarenbeeld

1,16

7,95

15,30

-7,85

Figuur 1

Toelichting grootste afwijkingen Meicirculaire gemeentefonds Het netto-effect van de mutaties op basis van de meicirculaire 2022 gemeentefonds (brief aan de raad 5 juli 2022, X.2022.04126) wordt nu verwerkt. Voor 2026 is het netto-effect fors lager ten opzichte van 2025. Dit wordt met name veroorzaakt door het vastzetten van het accres in 2026 en het in stand houden van de opschalingskorting door het Rijk op basis van het coalitieakkoord Rutte IV.

14 Gemeente Haarlemmermeer

Verwerking coalitieakkoord 2022-2026 Op basis van het coalitieakkoord 2022-2026 'Toekomstbestendig groeien' is rekening gehouden met de financiële effecten van het akkoord. Conform de financiële doorrekening zijn de in Tabel 2 opgenomen bedragen verwerkt. Rekening is gehouden met het verzachten van de ombuigingen vanaf 2024 en het versterken van de ambtelijke organisatie op meerdere onderdelen en programma’s om de huidige en nieuwe ambities waar te kunnen maken.

Tabel 2

Omschrijving (bedragen x € 1 miljoen)

2023

2024

2025

2026

Fysiek domein

-3,17

-5,75

-8,00

-6,42

Sociaal domein

-1,39

-1,65

-1,97

-1,97

Dienstverlening en organisatie

-2,04

-3,17

-3,65

-3,65

Ombuigingen verzachten

0,00

-2,00

-2,00

-2,00

Totaal

-6,59

-12,57

-15,62

-14,03

In de hogere lasten van het fysiek domein is ook rekening gehouden met de kapitaallasten van enkele voorgenomen investeringen waarvoor bij de vaststelling van de Programmabegroting

2023-2026 wordt voorgesteld, onder structurele voortzetting van het huidige beleid, deze toe te voegen aan het investeringsplan. Dit betreft:

Tabel 3

Omschrijving (bedragen x € 1 miljoen; min is nadeel)

Totaal investering

2023

2024

2025

2026

Uitvoeringsprogramma mobiliteit (UPM)

12,00

0

4,00

4,00

4,00

Parkeerroute informatiesysteem (PRIS)

1,50

1,50

0

0

0

Biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting

1,00

0,25

0,25

0,25

0,25

Totaal

14,50

1,75

4,25

4,25

4,25

Voor de investeringen voor het UPM (af te schrijven in 20 jaar) ontvangt de raad separate voorstellen via het jaarlijkse uitvoeringsprogramma. De raad wordt voorgesteld de investeringen voor het PRIS en voor biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting te autoriseren bij de vaststelling van de Programmabegroting 2023-2026 en de jaarschijf 2023 van deze investeringen vrij te geven. Het PRIS (af te schrijven in 5 jaar) wordt gerealiseerd in het centrumgebied van Hoofddorp om het beter benutten van parkeerplaatsen te bewerkstelligen en ter voorkoming van overlast door files en luchtvervuiling. De investering voor de bevordering van biodiversiteit en klimaatadaptieve inrichting (af te schrijven in 25 jaar) wordt gebruikt om meer bomen te planten, bermen insectvriendelijk in te zaaien en meer ruimte voor waterberging te creëren. Vanuit het principe 'werk met werk' is het doel om deze collegeperiode in verstedelijkt gebied verharding te vervangen door groen en 8.000 bomen aan te planten. Kapitaallasten en financieringsresultaat De financieringsbehoefte voor de jaren 2023-2026 is geactualiseerd ten opzichte van de voorjaarsrapportage. De prognoses van de saldi van de reserves en voorzieningen zijn bijgesteld, evenals de geplande uitgaven van het investeringsplan 2022-2026.

De belangrijkste oorzaak van het verschil betreft de verhoging van de rente voor nieuw aan te trekken geldleningen. In de Voorjaarsrapportage

2022 werd nog rekening gehouden met 0,5% voor kort geld en 2% voor het aantrekken van langlopende geldleningen. Gezien het rentebeleid van de Europese Centrale Bank (ECB) ter bestrijding van de hoge inflatie wordt voor de jaren 2023-2026 nu voor financiering met kort geld rekening gehouden met 1%. Voor langlopende geldleningen is gerekend met 2,5%. Omdat de ontwikkelingen op de kapitaalmarkt onzeker zijn, is bij de berekening van het weerstandsvermogen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing rekening gehouden met het risico dat de rente verder stijgt. Subsidie Hoofddorp Stadscentrum - Centrum autoluw maken en autoverkeer naar N201 ontmoedigen Het Rijk is bereid circa € 20,8 miljoen inclusief BTW bij te dragen aan het autoluw maken van het centrumgebied van Hoofddorp om zo fysiek ruimte te maken om woningbouw te kunnen realiseren. Daarnaast kan met deze middelen een bijdrage worden geleverd aan een goed woonen leefklimaat in dit gebied (waaronder parkeervoorzieningen voor auto en fiets). Met deze investeringen kunnen 1.499 woningen versneld worden gebouwd. De bijdrage volgt uit de voorlopige honorering van het Rijk in het kader van de eerste tranche van de Infrastructuur & Waterstaat gelden die met het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving zijn toegekend onder voorbehoud van cofinanciering.

De cofinanciering dient 35% te bedragen van het totale investeringsbedrag en de subsidie is maximaal € 15.000 per woning. Uitsluitsel over de hoogte van de cofinanciering

Gemeente Haarlemmermeer 15

moet nog door het Rijk worden gegeven. De definitieve aanvraag, inclusief de toezegging van de cofinanciering, moet uiterlijk 1 oktober 2022 zijn ingediend. Huisvestingsopgave asielaanpak De gemeente staat voor de opgave om asielzoekers te huisvesten, meer samenhang te creëren in haar taken van opvang en huisvesting en integratie van andere doelgroepen zoals bijvoorbeeld spoedzoekers. Daarbij is het van belang dat het maatschappelijk draagvlak groot blijft en we ervoor zorgen dat we de juiste doelgroep op de juiste plek huisvesten. Voorziening onderhoud gebouwen De voorziening groot onderhoud gebouwen moet gebaseerd zijn op onderliggende onderhoudsplannen. Deze plannen worden om de vier jaar geactualiseerd. De actualisatie in het eerste half jaar van 2022 laat zien dat de huidige dotatie in de voorziening niet voldoende is om het gemeentelijke vastgoed voor de komende tien jaar in stand te houden op het gewenste conditieniveau van sober en doelmatig. Met het raadsvoorstel Actualisatie meerjarenonderhoudsplanning 2022-2031 van 12 juli 2022 (2022.0001584) wordt de raad voorgesteld om de jaarlijkse dotatie met € 0,84 miljoen te verhogen. Voor het actualiseren van de onderhoudsplannen wordt in 2025 € 0,15 miljoen geraamd. Afschaffen hondenbelasting Tijdens de behandeling van de Voorjaarsrapportage 2022 op 30 juni 2022 is de

motie Hot dog VI aangenomen. Hierin wordt het college opgedragen om de hondenbelasting in de gemeente Haarlemmermeer per 1 januari 2024 af te schaffen. Naast de inkomsten (€ 0,74 miljoen) vervallen ook de kosten van kwijtschelding en de bijdrage aan Cocensus (lasten € 0,03 miljoen). Voor de afschaffing van de hondenbelasting vanaf 2024 is geen dekking binnen de begroting. Indexering investeringen Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne is sprake van hogere prijs- en loonstijgingen dan normaal. Door de wereldwijde tekorten van materiaal en landelijk de tekorten aan personele capaciteit liggen de loon- en prijsstijgingen fors hoger dan vorig jaar geprognosticeerd. In maart 2021 voorzag het Centraal planbureau (CPB) een indexatie van 1,9% voor 2022 voor de overheidsinvesteringen. In maart 2022 is dit voor het lopende jaar bijgesteld tot 5,2%. En de prijsinflatie voor overheidsinvesteringen over 2021 heeft het CPB herberekend op 4,2%, waarvoor eerder 1,2% werd geprognosticeerd. Om te voorkomen dat de uitvoering van de lopende en voorgenomen investeringen in de knel komt, dan wel dat projecten worden uitgehold, wordt rekening gehouden met financiële ruimte om de hogere kapitaallasten als gevolg van de duurder wordende investeringen te kunnen opvangen.

In het Meerjarenperspectief investeringen (MPI) najaar 2022 wordt de verhoging van kredieten als gevolg van de hoge inflatie verwerkt. Dan wordt ook duidelijk of de nu opgevoerde stelpost voldoende is.

Strategische heroriëntatie Gelet op het geprognostiseerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022-2025 heeft de raad op 1 juli 2021 besloten tot een pakket maatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203).In het coalitieakkoord 2022-2026 is het voornemen opgenomen de ombuigingen vanaf 2024 te verzachten. In de financiële effecten van het akkoord is hiervoor structureel € 2 miljoen per jaar geraamd vanaf 2024. Oorzaken van het voorspelde tekort zijn met name de kosten van de jeugdzorg en de Wmo, vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte en structureel minder middelen van het Rijk na de herijking van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. In januari 2021 is daarom via een strategische heroriëntatie gestart om op alle beleidsterreinen te zoeken naar ombuigingen die bijdragen aan een toekomstbestendig meerjarenbeeld. Uitgangspunt daarbij was dat de keuzes waar te

16 Gemeente Haarlemmermeer

bezuinigen steeds voortvloeien uit het antwoord op de vraag 'Wat voor gemeente willen we zijn?'. Daarbij gelden de volgende drie overkoepelende uitgangspunten: 1. 2. 3.

wij proberen individuele voorzieningen voor de minima in onze samenleving zoveel mogelijk te ontzien; wij zijn een gemeente die kan en wil groeien en daarin staat het realiseren van woningen voor onze inwoners centraal; wij proberen inwoners en ondernemers zoveel mogelijk te ontzien met lastenverzwaring.

De te realiseren ombuigingen In Tabel 4 is een recapitulatie van de te realiseren ombuigingen opgenomen. In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiële begroting is een specificatie van de maatregelen opgenomen.

Tabel 4

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2.591

6.497

8.379

13.198

13.198

164

175

-114

-100

-100

-2.314

0

0

0

0

(bedragen x € 1.000)

Totaal maatregelen conform raadsvoorstel 2021.0001203 Mutaties:

- volgens de Programmabegroting 2022-2026 - voor 2022 geschrapte ombuigingen op basis van raadsvoorstel Effecten gemeentefonds 2021 op de Programmabegroting 2022-2025 (X. 2021.0002385), inclusief aangenomen amendement 17, € 11.000 fractieondersteuningsbudget. - volgens de Voorjaarsrapportage 2022

243

343

0

0

0

Stand na Voorjaarsrapportage 2022

684

7.015

8.265

13.098

13.098

0

0

-2.000

-2.000

-2.000

684

7.015

6.266

11.098

11.098

Stelpost verzachten ombuigingen coalitieakkoord 2022-2026 Totaal strategische heroriëntatie

Lasten De totale lasten (inclusief stortingen in de reserves) van Haarlemmermeer worden voor 2023 geraamd op € 510,7 miljoen. Met de lasten worden de beleidsdoelen van de programma’s gerealiseerd. In de programmabegroting zijn de beleidsdoelen opgedeeld in negen programma’s.

Verder zijn er lasten die vallen onder de overzichten ‘Algemene dekkingsmiddelen’ en ‘Overhead’. In Figuur 2 is weergegeven hoe de lasten over de verschillende programma’s en algemene dekkingsmiddelen en overhead zijn verdeeld.

Lasten 2023

3

3

4

2

26

5

9

13 20

Zorg en werk (26%) Maatschappelijke ontwikkeling (20%) Kwaliteit fysieke omgeving (15%) Overzicht overhead (13%) Ruimtelijke ontwikkelingen (9%) Overzicht algemene dekkingsmiddelen (5%) Veiligheid (4%) Economische zaken (3%) Bestuur, samenleving en publiekscontact (3%) Mobiliteit (2%) Wonen (0%)

15

Figuur 2

De programma's Zorg en werk en Maatschappelijke ontwikkeling behelzen samen € 238 miljoen. Binnen het programma Zorg en werk vallen de lasten voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Onder Maatschappelijke ontwikkeling worden onder meer de kosten van onderwijshuisvesting, cultuur en sport verantwoord.