1.1 Accountantsverslag-2023---Haarlemmermeer
Tekst van het document
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2023
Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten
Gemeente Haarlemmermeer
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 29 mei 2024
0I
1
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Aanbiedingsbrief
Jaarverslag
Gemeente Haarlemmermeer T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Taurusavenue 100 2132 LS HOOFDDORP
Speerpunten
29 mei 2024
Vooruitblik
Referentie: NLE00023562.1.1
Uitkomsten controle 2023
Onze samenwerking Bijlagen
Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2023 (de ‘jaarrekening’) van de gemeente Haarlemmermeer te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 11 september 2023. Daarnaast geven wij invulling aan de aanvullende berichtgeving op 12 april 2024 over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en onze controleverklaring daarbij. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 17 april 2024 en op 23 mei 2024 tijdens de vergadering van de auditcommissie. Hebt u in de tussentijd nog vragen, neemt u dan gerust contact met ons op.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. M.J.A. Koedijk RA RE partner
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, Postbus 90357, 1006 BJ Amsterdam T: 088 792 00 20, F: 088 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Onze kernboodschappen (1/2) Een goedkeurende controleverklaring
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Haarlemmermeer afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid. In onze verklaring nemen we een paragraaf op ter benadrukking voor het feit dat er sprake is van rechtmatigheidsfouten boven de verantwoordingsgrens. Dit alles onder voorbehoud van ongewijzigde vaststelling van de jaarrekening door de raad. Verder geldt dat we geen indicaties van interne fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben. Wel zijn er naar aanleiding van diverse meldingen over twee zorgaanbieders aanwijzingen van vermoedens van fraude.
Bijlagen College geeft oordeel ‘onrechtmatig’ in rechtmatigheidsverantwoording
Dit verslag is uitsluitend opgesteld voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Haarlemmermeer.
Het college heeft een verantwoording over rechtmatigheid opgesteld in de jaarrekening en nader toegelicht in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. • De toelichting op rechtmatigheid in de jaarrekening voldoet aan de vereisten van Financiële verordening 212. • Het oordeel van het college is dat de baten, lasten en balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen. De grootste afwijkingen betreffen de begrotingsonrechtmatigheden die niet tijdig gemeld zijn aan de raad voor €66,4 miljoen (mede omdat er geen afspraken over het begrip ‘tijdig melden’ zijn gemaakt in de Financiële verordening) en de onrechtmatige aanbestedingen voor €14,1 miljoen. Deze laatste bestaat voor €12,1 miljoen uit de onrechtmatige aanbesteding van de uitgaven voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Ontwikkelingen in uw gemeente
In het ruimtelijk domein zien we dat het risicoprofiel van de grondexploitaties is verhoogd. Voor de projecten Sectorpark en Nieuw-Vennep Zuid wordt
overwogen om opvang van migranten en asielzoekers in flex-woningen te realiseren. Dit heeft als gevolg dat er mogelijk lagere grondopbrengsten kunnen worden gerealiseerd. De realisatie van de lasten in het sociaal domein valt wederom hoger uit dan de initieel begrote lasten. We zien in de laatste jaren dat de lasten optimistisch worden begroot in de programmaverantwoording. De volumegroei wordt echter wel meegenomen in de begroting als stelpost. Alleen in het eerste begrotingsjaar wordt de volume- en prijsstijging binnen het programma geraamd. Wij adviseren u om de meerjarenbegroting op dit gebied kritisch tegen het licht te houden en waar van toepassing de stelposten mee te nemen in de programma’s om tot een meer realistische begroting te komen. Dit zodat de meerjarenbegroting uw transformatieopgaven goed reflecteert. Om vervolgens de taakstelling uit hoofde van de hervormingsagenda te ‘challengen’ en waar nodig aanscherpingen door te voeren op het ingezette beleid en/of aanvullende maatregelen te treffen. Wij adviseren u om daarbij de consequenties op de doelstellingen van de gemeente Haarlemmermeer te betrekken. Financiële positie is gezond door de positieve resultaten afgelopen jaren
In de jaarrekening 2023 zijn budgetoverhevelingen van €9,5 miljoen verantwoord. Deze zijn grotendeels gerelateerd aan de energietoeslag en specifieke uitkeringen die niet in 2023 zijn gerealiseerd. Na de budgetoverhevelingen is het nettoresultaat €7,3 miljoen. De financiële positie van de gemeente Haarlemmermeer is gezond. Dit wordt mede veroorzaakt door de storting van het resultaat over 2022 in de algemene dekkingsreserve. Er is echter wel aandacht nodig voor de toekomst vanwege de structurele tekorten in 2026 en verder. Het college heeft eind 2023 een plan van aanpak ombuigingen opgesteld, waarbij ambtelijk een omvangrijk pakket aan maatregelen wordt samengesteld.
2II
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag
Onze kernboodschappen (2/2) Wij adviseren u als raad om uw wensen ten aanzien van de uitwerking van het voorstel van ombuigingen kenbaar te maken aan het college. Bijvoorbeeld dat wordt uitgewerkt wat de consequentie of het risico is van de voorgestelde ombuiging voor de realisatie van de doelstellingen en/of de kwaliteit van de dienstverlening en hoe het college de ombuiging gaat realiseren. De verbetering van de informatiewaarde is een onderhanden proces
1 januari 2025 plaatsvinden. Voorafgaand aan de implementatie geven wij de organisatie een aantal aandachtspunten mee. Het inrichten van een adequate en beheerste dataconversie is cruciaal, zodat alle data juist worden gemigreerd naar de nieuwe systemen en er geen gegevens verloren gaan. Daarbij is het ook relevant om de dataconversie en de (aansluit)werkzaamheden daarop duidelijk te documenteren om een controle (ook ten behoeve van de jaarrekeningcontrole) achteraf mogelijk te maken.
• •
De voorziening verlofsparen is wederom te laag verantwoord
Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De jaarrekening en het jaarverslag zijn met elkaar verenigbaar. De verbetering van de informatiewaarde van het jaarverslag is een proces dat onderhanden is aan de hand van de Duisenberg-methode. Wij hebben onze observaties vanuit de controle opgenomen in het onderdeel Kwaliteit en informatiewaarde jaarverslag. Bijvoorbeeld de opmaak en leesbaarheid van de risico-inventarisatie kan worden versterkt door een overzichtstabel op te nemen voor de toelichtingen met de kwantificering van de risico’s.
De opvolging aanbevelingen rondom de IT-omgeving verloopt traag Wij adviseren om de nodige aandacht te geven aan het opvolgen van de ITbevindingen, hetgeen volgens de interne rapportage over de status traag verloopt. Met de overgang naar de nieuwe financiële IT-systemen (standaardoplossingen in de ‘cloud’), zal de manier van beheersen bovendien anders worden. Wij hebben begrepen dat de organisatie bij de opvolging rekening houdt met de toekomstige wijzigingen in de IT-omgeving. Voorbereidingen op de implementatie van de nieuwe systemen In november 2023 heeft de gemeente Haarlemmermeer de aanbesteding gegund voor de nieuwe systemen ter ondersteuning van de financiële administratie, de salarisadministratie en de subsidieadministratie. De implementatie is in 2024 gestart en de overgang zal naar verwachting per
De voorziening verlofsparen is net als in 2022 te laag verantwoord. De omvang van de openstaande bovenwettelijke vakantie-uren is €1,9 miljoen en in de jaarrekening is een voorziening van €0,4 miljoen opgenomen. Daarmee is het controleverschil €1,5 miljoen; dit is niet aangepast in de definitieve jaarrekening. Het dynamiseren van de controle heeft bijgedragen aan een rustig verloop van de controle Naar aanleiding van de controle 2022 hebben we een gezamenlijke evaluatiesessie gehouden. De gemaakte afspraken zijn aan beide kanten opgepakt. Met name het dynamiseren van de controle heeft bijgedragen aan een rustig verloop van de jaarrekeningcontrole. We hebben de samenwerking als positief ervaren.
3
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies
Uitkomsten controle 2023
Ons oordeel bij de getrouwheid van uw jaarstukken 2023 is goedkeurend; we benadrukken dat de rechtmatigheidsfouten uitkomen boven de verantwoordingsgrens.
Jaarverslag
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Haarlemmermeer afgerond. Wij zijn van plan een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid te verstrekken. Dit alles onder voorbehoud dat de raad de jaarrekening ongewijzigd vaststelt. In onze verklaring nemen we een paragraaf op ter benadrukking van het feit dat er sprake is van rechtmatigheidsfouten boven de verantwoordingsgrens. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het niet tijdig melden van begrotingsonderschrijdingen van baten en lasten en overschrijdingen van baten, mede omdat rondom het begrip ‘tijdig melden’ geen afspraken zijn gemaakt met de raad in de financiele verordening. Daarnaast is de onrechtmatige aanbesteding voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne een belangrijke oorzaak van de overschrijding van de verantwoordingsgrens.
De verantwoording door het college in de rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van onze controle en voldoet aan de vereisten. Rechtmatigheid specifieke uitkeringen Wij geven in onze controleverklaring een goedkeurend oordeel over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties met betrekking tot de specifieke uitkeringen. Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaliteit hebben we twee controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan er één is gecorrigeerd. De prestatielevering van de zorgleveranciers waarbij er aanwijzingen zijn van vermoede fraude hebben we opgenomen als onzekerheid. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.
Getrouwheid
Oordeel:
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening
Goedkeurend
20,000 15,000 10,000 5,000 Fouten = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden
Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
= door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
3II
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijking betreft de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Crediteuren: Onder de post crediteuren zijn vorderingen opgenomen voor €3.799.000. Deze zijn gecorrigeerd en geclassificeerd onder de vorderingen.
Crediteuren
Totaal
Fouten
Onzekerheden
€3.799.000
€0
€3.799.000
€0
3III
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Bijlagen #
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten
1
Voorzieningen: De voorziening voor verlofsparen is te laag verantwoord.
Voorzieningen
€1.464.000
2
Onzekerheid met betrekking tot de prestatielevering bij twee zorgaanbieders.
Zorglast
Onzekerheden €0
Maximaal €700.000 Totaal
€1.464.000
€700.000
4
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Uitkomsten controle 2023 In dit hoofdstuk beschrijven we de uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen.
03
5
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Uw rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving
Op basis van de Financiële verordening legt het college in 2023 verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties via de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Als uw accountant hebben wij de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording meegewogen in ons oordeel over de jaarrekening als geheel (indirect oordeel over de rechtmatigheid). Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De geconstateerde afwijkingen zijn als volgt: •
Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
•
In totaal bedragen de begrotingsonrechtmatigheden €72,3 miljoen. Hiervan past €5,9 miljoen binnen het vooraf vastgestelde beleid en is daarmee acceptabel. De resterende €66,4 miljoen heeft betrekking op begrotingsafwijkingen die niet tijdig aan de raad zijn gemeld. Dit gaat specifiek om de afwijkingen tussen de realisatie (jaarrekening) en de aangepaste begroting (najaarsrapportage). Hierover zijn geen specifieke afspraken gemaakt met het college en de raad. Wij adviseren u om de Financiële verordening aan te passen, zoals wij in de raadsbrief 2023 hebben opgenomen. De (grote) afwijkingen ten opzichte van de begroting worden deels veroorzaakt doordat sprake is van schaarste. Vanuit het voorwaardecriterium is er in totaal €14,1 miljoen aan onrechtmatigheden geconstateerd. Hiervan heeft €12,1 miljoen betrekking op de onrechtmatig aanbestede contracten voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Deze onrechtmatigheid is al met motivatie door het college gemeld aan de raad.
Rechtmatigheidsverantwoording van het college voldoet aan de vereisten Op basis van onze werkzaamheden hebben wij de getrouwheid van uw rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld en geconstateerd dat de toelichting toereikend is. Het college heeft onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens (€5,85 miljoen) geconstateerd. De afwijkingen onder de verantwoordingsgrens zijn kort toegelicht in de jaarrekening en uitgebreider in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij hebben inzicht verkregen in de wijze waarop de rechtmatigheidsverantwoording tot stand komt. Daarnaast hebben wij kennisgenomen van het VIC-plan en de uitgevoerde VIC-werkzaamheden en de algemene beheersingsmaatregelen binnen de gemeente.
Om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording vast te stellen hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: • vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld conform de Kadernota rechtmatigheid 2023; • vastgesteld dat de VIC-werkzaamheden conform het plan zijn uitgevoerd op de onderdelen van het voorwaardecriterium en/of detailwerkzaamheden op de juistheid en volledigheid van het begrotingscriterium en ten aanzien van Misbruik & Oneigenlijk gebruik (‘M&O’); • aansluiten van de gerapporteerde afwijkingen (fouten en onduidelijkheden) op de onderliggende administratie; • deelwaarnemingen op de uitgevoerde (VIC-)werkzaamheden op het voorwaardecriterium, begrotingscriterium en M&O.
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag Toelichtingen in het kader van rechtmatigheid
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen
Paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ Wij hebben vastgesteld dat de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ voldoet aan de vereisten van de Kadernota rechtmatigheid 2023. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Haarlemmermeer een toelichting op alle afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording heeft opgenomen voor zover deze de rapportagegrens overschrijden. Daarnaast zijn de maatregelen toegelicht over hoe deze afwijkingen in de toekomst worden voorkomen.
Schattingen Begrotingsrechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Volgens artikel 28 van het BBV moeten over- en onderschrijdingen van zowel de baten als de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging bij het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening worden toegelicht. W ij hebben vastgesteld dat de toelichting inzake begrotingsrechtmatigheid voldoet aan de vereisten van het BBV. Het college betrekt de afwijkende baten en onderschrijdingen van lasten en investeringen die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig zijn gemeld aan de gemeenteraad in de rechtmatigheidsverantwoording. En vanzelfsprekend ook de overschrijdingen van lasten en investeringen die niet passen binnen het vastgestelde beleid en de criteria uit de Financiële verordening. Bij de eerstvolgende actualisatie van de Financiële verordening zal het college met de raad afspraken maken over wat tijdig melden is ter voorkoming van de begrotingsonrechtmatigheden in de toekomst en dat verankeren in de verordening.
5I
6
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein (1/2) De geprognosticeerde eindwaarde daalt ten opzichte van 2022
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Het risicoprofiel van de grondexploitaties stijgt
De verliesvoorziening is in 2023 verhoogd met €0,9 miljoen
De projectwijzigingen in 2023, mede als gevolg van projectherzieningen, hebben een positieve impact gehad op de waardeontwikkeling. De aangepaste parameters op totaalniveau hebben echter een grotere negatieve impact waardoor het geprognosticeerde eindresultaat is gedaald naar €28,7 miljoen (2022: €31,3 miljoen). Dit saldo is exclusief het project Badhoevedorp Centrum omdat deze opbrengsten worden aangewend ter dekking van de bijdrage aan de omlegging van de A9 en gestort worden in de algemene dekkingsreserve.
De verliesvoorziening wordt gevormd voor grondexploitaties waar een tekort wordt verwacht op de eindwaarde. Per jaareinde is de voorziening €30,4 miljoen (2022: €29,5 miljoen). De mutatie wordt voor het grootste deel veroorzaakt door drie projecten: • Voor de grondexploitatie Rijsenhout Dorpscentrum was een voorziening getroffen van €4,1 miljoen. Omdat het project is afgesloten, is deze voorziening vrijgevallen. • Een verslechtering van het project Sectorpark met €1,8 miljoen. Het saldo daalt voornamelijk door het opnemen van een raming voor de realisatie van het geluidsscherm langs het spoor om de woningbouw mogelijk te maken. • De grondopbrengsten voor de Nieuwe Kom zijn niet geïndexeerd omdat de prijzen inmiddels zijn overeengekomen. Dit leidt tot een verslechtering van €2,6 miljoen.
De projectgerelateerde risico’s zijn (zoals toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen’) gestegen naar €12,7 miljoen (2022: €9,6 miljoen). De stijging van het risicoprofiel wordt met name veroorzaakt door de projecten Sectorpark en Nieuw-Vennep Zuid. Overwogen wordt om de opvang van migranten en asielzoekers te realiseren in flex-woningen, hierover is de gemeente in gesprek met het Rijk. Dit heeft als gevolg dat mogelijk sprake zal zijn van lagere grondopbrengsten. Het effect hiervan is in totaal €3,0 miljoen voor deze projecten. Daarnaast inventariseert de gemeente Haarlemmermeer sinds het Meerjaren Perspectief Grondzaken 2021 (hierna: MPG) bij welke projecten de beperkte levering van transportcapaciteit elektriciteit een risico kan zijn. Het gewogen financieel effect van dit risico is €2,7 miljoen (2022: €2,0 miljoen). De toename komt doordat het risico is opgevoerd bij de projecten Raadhuisplein en omgeving en De Liede. Daarbij is door Liander/TenneT uitgesproken dat de beperkte levering van stroomcapaciteit tot 2030 kan duren in plaats van tot 2025.
35
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties
30 2023
25
2022
20 15 10 5 0 Prognose resultaat
Risico's
Verliesvoorziening
6I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein (2/2) Tussentijdse winstneming 2023 verwerkt conform BBV-uitgangspunten
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein
De winstneming voor Badhoevedorp Centrum is €5,4 miljoen
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Het BBV schrijft voor dat in sommige situaties, eerder dan bij het afsluiten van grondexploitaties, tussentijds winst genomen moet worden op basis van de Percentage-of-Completion-methode.
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de parameters zijn geactualiseerd. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
Jaarverslag
In 2023 is er €5,7 miljoen aan winst verantwoord, dit is inclusief de winst voor Badhoevedorp Centrum (€5,4 miljoen). Voor de overige projecten is de winstneming in totaal €0,3 miljoen. De ontwikkelingen in Badhoevedorp zijn positief in vergelijking met 2022. De uitgifte van de gronden in deelgebied Quatrebas, de te verwachten opbrengsten van het Surplus en de toevoeging van de opbrengsten voor de interne levering van de sportvelden zorgen voor een winst van €5,4 miljoen. De winst wordt ingezet ter dekking van de eerder ten laste van de algemene dekkingsreserve afgeboekte afdracht voor de omlegging van de A9 en wordt gestort in de algemene dekkingsreserve.
Speerpunten
Oplevering grondbank GEM A4 zone west
Vooruitblik
De boekwaarde van het onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie, is gedaald naar €52,7 miljoen (2022: €101,8 miljoen). Voor €42,3 miljoen heeft dit betrekking op de levering van de grondbank GEM A4 zone west. Deze grondtransactie is een uitkomst van de samenwerkingsovereenkomsten inzake A4 zone west tussen de gemeente Haarlemmermeer, Schiphol Commercial B.V. en Schiphol Area Development Company N.V. De grondverkoop heeft als doel om het Schiphol Trade Park te kunnen realiseren. Wij hebben vastgesteld dat de transactie juist en volledig is verwerkt en toegelicht in de jaarrekening.
Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Onze samenwerking
Bijlagen
Parameters
MPG 2024
MPG 2023
Schatting 2023
Schatting 2022
Rente
2,0%
1,4%
●
●
Disconteringsvoet
2,0%
2,0%
●
●
Kostenstijging
3,5%
6,0%
●
●
Opbrengstenstijging woningen
1,5%
1,5%
●
●
Opbrengstenstijging overig
1,5%
2,5%
●
●
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
7
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein De zorglasten in het sociaal domein nemen toe
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Initiële begroting voor programma Zorg en Werk is optimistisch In lijn met de afgelopen jaren zien we dat de initieel begrote lasten voor programma Zorg en Werk te optimistisch is (namelijk te laag). In 2023 is het verschil ruim €20 miljoen (2022: €14 miljoen). In het eerste begrotingsjaar wordt de volumegroei en prijsstijging binnen het programma geraamd. In de laatste jaren van de programmabegroting wordt de volumegroei meegenomen in de begroting als stelpost. Naast volumegroei en prijsstijgingen is er in de najaarsrapportage een nieuw risico opgenomen: ‘Zorglandschap Jeugdzorg’. Het nieuwe risico is gerelateerd aan de hinder die zorgaanbieders ondervinden van de personeelskrapte op de arbeidsmarkt. Hierdoor worden vacatures ingevuld met inhuur, wat meer geld kost. Wij adviseren u om de meerjarenbegroting op dit gebied kritisch tegen het licht te houden en waar van toepassing realistischer te maken (stelposten meenemen in de programmabegroting), zodat de meerjarenbegroting uw transformatieopgaven goed reflecteert.
In deze rapportage wordt beschreven dat de besparingen als gevolg van deze ombuigingen in totaal €1,3 miljoen bedragen (van de oorspronkelijk beoogde €3,3 mljoen). Indien het Rijk geen nadere invulling geeft aan de transformatieopgave (€3,3 miljoen), is ons advies om de huidige aanpak (nogmaals) te ‘challengen’ op haalbaarheid op de langere termijn in relatie tot het plan van aanpak ombuigingen. We adviseren om daarbij de consequenties voor de doelstellingen van de gemeente Haarlemmermeer te betrekken.
Lasten per beleidsdoel in programma Zorg en Werk
Realisatie 2023 (x €1.000)
Begroting Begroting 2023 2023 gewijzigd (x €1.000) (x €1.000)
Realisatie 2022 (x €1.000)
A: Zorg en ondersteuning thuis
76.955
75.726
69.223
66.211
B: Zorg en ondersteuning verblijf
13.330
12.156
9.713
11.178
C: Werk boven uitkering
13.743
13.865
12.150
10.761
D: Bestaansminimum
50.598
49.497
43.865
51.893
Totaal
154.626
151.244
134.951
140.043
De gemeente Haarlemmermeer heeft ombuigingen gedefinieerd
De gemeente Haarlemmermeer heeft in het kader van de gerelateerde transformatieopgave ombuigingen gedefinieerd voor het realiseren van kostenbesparingen. In de jaarrapportage 2023 programma Zorg en Werk heeft de gemeente Haarlemmermeer gerapporteerd over de ombuigingenaanpak multiproblematiek (project Hestia) en de inzet van praktijkondersteuners JGGZ bij huisartsen.
8
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige ontwikkelingen (1/2) Diverse ontwikkelingen in uw bedrijfsvoering
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid
De voorziening verlofsparen is €1,5 miljoen te laag
Jaarverslag
Conform het BBV moet voor aan arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van niet gelijke omvang een voorziening worden gevormd. In 2022 is op basis van de cao een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd. In totaal is er een voorziening van €0,9 miljoen gevormd. Deze bestaat voor €0,5 miljoen uit de voorziening voor verlofsparen en voor € 0,4 miljoen uit de voorziening voor de bovenwettelijke vakantie-uren. Voor de bovenwettelijke vakantieuren is de voorziening niet aangepast in 2023. Omdat er sprake is van een niet gelijkmatige omvang van deze voorziening, moet deze voorziening op basis van het BBV worden gecorrigeerd naar het openstaande saldo per 31 december 2023. De omvang van de openstaande bovenwettelijke vakantieuren is €1,9 miljoen. Daarmee is het controleverschil €1,5 miljoen. Dat is niet aangepast in de definitieve jaarrekening.
Speerpunten
De strategische personeelsplanning heeft de aandacht van het college
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
De gemeente Haarlemmermeer heeft de ambitie om de ambtelijke organisatie te versterken om de huidige en toekomstige opgaven te kunnen realiseren. Het versterken van de ambtelijke organisatie is één van de randvoorwaarden om de uitvoeringskracht van de gemeente te borgen. In het afgelopen jaar zijn diverse stappen gezet, waaronder het vervullen van bijna 300 vacatures. Daarnaast heeft de positionering op de arbeidsmarkt, het binden van bestaande werknemers en het goed ontvangen en behouden van nieuwe werknemers de aandacht van het college. Dit zijn belangrijke stappen die worden gezet in tijden van krapte op de arbeidsmarkt. Wij adviseren u om in uw strategische personeelsplanning en -beleid aandacht te schenken aan de in de
toekomst benodige competenties, zodat daarmee bij de werving, de personeelsontwikkeling en het behoud rekening kan worden gehouden. Denk bij toekomstige kennis en vaardigheden bijvoorbeeld aan de ontwikkelingen met betrekking tot digitalisering/AI en de nieuwe(re) taken zoals de energietransitie en het realiseren van een circulaire economie. Investeren in een duurzame arbeidsmarktstrategie, talentmanagement en in de wendbaarheid van de gemeentelijke organisatie is van belang, mede in relatie tot de landelijke uitstroom van werknemers door de vergrijzing. Wij hebben in onze controle gebruikgemaakt van tooling op het gebied van de personeelskosten, HR Insights. De tool geeft ons naast controle-informatie ook relevante informatie over bijvoorbeeld de leeftijdsverdeling. In het tabel hieronder ziet u dat het grootste deel van het werknemersbestand tussen de 35 en 60 jaar oud is.
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige ontwikkelingen (2/2) Diverse ontwikkelingen in uw bedrijfsvoering
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Gezamenlijk op pad naar continue monitoring en assurance Digitalisering dringt steeds verder door in de dienstverlening en bedrijfsvoering van de gemeente Haarlemmermeer. In de ‘Visie op digitalisering: samen slimmer’ heeft de gemeenteraad vastgesteld dat digitalisering gaat worden ingezet voor het verbeteren van de dienstverlening. In de Uitvoeringsagenda digitalisering 2023–2025 is nader invulling gegeven aan de activiteiten die worden uitgevoerd om de visie te verwezenlijken. Het datagedreven werken is onderdeel van de uitvoeringsagenda. De implementatie van de nieuwe financiële systemen in 2025 is een mogelijkheid om het datagedreven werken verder vorm te geven en ook om daarbij de inrichting van het stelsel van interne beheersing te betrekken, bijvoorbeeld via continue monitoring (in plaats van gegevensgerichte deelwaarnemingen uit te voeren in de derde lijn). Wij gaan graag in gesprek met de organisatie om gezamenlijk te inventariseren welke kansen er zijn voor de gemeente Haarlemmermeer. Daarbij zullen we onze, bij de aanbesteding aangeboden tool CMP opnieuw agenderen om een eerste stap te kunnen maken met continue monitoring. Voor de toekomst zien wij ook kansen voor het doorontwikkelen van de jaarrekeningcontrole naar een datagedreven controle.
8I
9
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen (1/2) De schattingen van het college nader uitgelicht
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat
Overige ontwikkelingen Schattingen
Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Oordeel Opmerkingen
2023
2022
2023
2022
Afschrijvingen van (im)materiële vaste activa
31,5
75.2
●
●
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector. De afschrijvingslasten in 2022 waren hoger vanwege de afboeking inzake de A9.
De waardering van het vastgoed
283
274
●
●
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben. Vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd.
De waardering van de grondexploitaties
52,7
102
●
●
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn, voor zover mogelijk, onderbouwd met rapportages van externe partijen. De daling ten opzichte van 2022 wordt met name veroorzaakt door de levering van percelen van de grondbank GEM A4 zone west voor €42,3 miljoen.
Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
9I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Schattingen (2/2)
Onze conclusies Uitkomsten controle 2023
Schatting
Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel Opmerkingen
2023
2022
2023
2022
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
4,3
3,8
●
●
Voor het onderhoud van vastgoedobjecten wordt een voorziening voor groot onderhoud aangehouden. Deze voorziening is gebaseerd op een meerjarenonderhoudsplan. Gedurende 2023 is er €2,4 miljoen gedoteerd en €1,9 miljoen onttrokken (‘aangewend’). Wij hebben de schatting als evenwichtig beoordeeld.
De waardering van de financiële vaste activa
113
111
●
●
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa gecontroleerd, waaronder de deelnemingen en de leningen. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn.
De waardering van de APPA-voorziening
7,1
6,6
●
●
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per eind 2023 is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe serviceorganisatie. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
Voorziening verlofsparen
0,9
0,6
●
●
In 2022 is op basis van de cao een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd. In totaal is er een voorziening van €0,9 miljoen gevormd. Deze bestaat voor €0,5 miljoen uit de voorziening voor verlofsparen en voor € 0,4 miljoen uit de voorziening voor de bovenwettelijke vakantie-uren. De omvang van de openstaande bovenwettelijke vakantieuren is €1,9 miljoen. Daarmee is het controleverschil €1,5 miljoen. Dit is niet aangepast in de definitieve jaarrekening.
Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
10
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Fraude en wet- en regelgeving Meldingen over onrechtmatige bestedingen door zorgaanbieders leiden tot een onrechtmatigheid
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Frauderisicoanalyse is geactualiseerd Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren, zoals uw gedragscode, klokkenluidersregeling, incidentenregistratie en frauderisicoanalyse. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij gerapporteerd in onze controleverklaring. Hieronder geven wij u inzicht in onze belangrijkste bevindingen. De gemeente Haarlemmermeer heeft in 2023 een actualisatie gemaakt van de frauderisicoanalyse. Naast de harde beheersingsmaatregelen ter voorkoming van fraude, heeft de organisatie ook aandacht voor de soft controls. De soft controls zijn de niet-tastbare gedragsbeïnvloedende factoren in een organisatie die van belang zijn voor het realiseren van de organisatiedoelstellingen, zoals het ervaren van een veilige omgeving en het risicobewustzijn. Haarlemmermeer geeft hier concreet invulling aan via integriteitstrainingen en de aandacht voor frauderisico’s en fraudepreventie in overleggen en de personeelsgesprekken. Voor het versterken van uw frauderisicoanalyse kan een breder perspectief worden meegenomen.
Bijvoorbeeld de aan cybersecurity gerelateerde risico’s bij uw leveranciers en serviceorganisaties, wat is de impact hiervan op de gemeente Haarlemmermeer? Daarnaast adviseren wij u om met uw frauderisicoanalyse ook de risico’s (en de daarop getroffen beheersingsmaatregelen) op het niet naleven van wet- en regelgeving in beeld te brengen. Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij het college. Het is de
verantwoordelijkheid van de gemeenteraad om het college hierop kritisch te bevragen. Vanuit PwC hebben we een blog gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. Deze blog belicht de verantwoordelijkheden van de organisatie en hoe u deze kunt aanpakken. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven. Overeenkomsten met zorgaanbieders ontbonden naar aanleiding van meldingen Wij hebben via nieuwsberichten bij de afronding van onze controle vernomen dat de gemeente overeenkomsten met twee zorgaanbieders heeft ontbonden naar aanleiding van meldingen over niet geleverde zorg, onaangekondigde wijzigingen in fusieplannen en niet gemelde onderaannemers. De gemeente heeft een onderzoek ingesteld naar het handelen door en de zorglevering van de zorgaanbieders. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is geconcludeerd dat sprake is van onregelmatigheden en zijn de contracten ontbonden.
De zorglasten in 2023 gerelateerd aan deze leveranciers bedragen €0,7 miljoen. Wij identificeren deze casus als een fraudemelding (een aanwijzing van een vermoeden van fraude) en zijn momenteel in consultatie met ons vaktechnisch bureau. Wij willen nadrukkelijk de aandacht vragen voor de interne communicatie ten aanzien van dergelijke meldingen.
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Update interne beheersing Geen nieuwe significante tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersing
Uitkomsten controle 2023 Rechtmatigheid
Geen nieuwe significante tekortkomingen in de interne beheersing
Sociaal domein
In onze rapportage interim-bevindingen 2023, zoals gerapporteerd aan het college, hebben wij ons beeld gegeven van de interne beheersing van de gemeente Haarlemmermeer.
Overige ontwikkelingen
Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole hebben wij geen nieuwe belangrijke aandachtspunten in de interne beheersing geconstateerd.
Schattingen
De opvolging van aanbevelingen rondom de IT-omgeving verloopt traag
Fraude en wet- en regelgeving
Naar aanleiding van het onderzoek dat is uitgevoerd door een extern bureau naar de nadere duiding van de IT-bevindingen, is een plan van aanpak opgesteld. Uit het memo ‘Status opvolging IT-audit’ blijkt dat de opvolging van de aanbevelingen traag verloopt. Wij adviseren u om de nodige aandacht te geven aan het opvolgen van de IT-bevindingen. Met de overgang naar de nieuwe financiële IT-systemen zal de manier van beheersen bovendien anders worden, want het zijn SaaS-oplossingen (Software as a Service) in de ‘cloud’. Contractmananagement en regie op de kwaliteit van de beheersing bij de leverancier zijn daarbij cruciaal. Wij hebben begrepen dat de organisatie bij de opvolging rekening houdt met de toekomstige wijzigingen in de IT-omgeving.
Ruimtelijk domein
Update interne beheersing Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
11
12
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag dit hoofdstuk hoofdstuk beschrijven we wat we ons wat is opgevallen InIndit beschrijven ons is in relatie tot de opgevallen ininformatiewaarde relatie tot de van het jaarverslag. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële informatiewaarde van het jaarverslag. positie. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie van de gemeente X.
04
13
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (1/3) De kengetallen laten een stabiel beeld zien
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Hierbij hebben wij ook de landelijke cijfers gepresenteerd (zie de tabel hiernaast). Het valt op dat er net als in 2022 verschillen zitten tussen de begrote en gerealiseerde kengetallen en dan specifiek de kengetallen gericht op de schuldpositie (zoals solvabiliteit en schuldquote). De schuldquote komt lager uit dan de begroting. Dit komt voornamelijk doordat er ten opzichte van het investeringsplan in de programmabegroting 2023–2027 minder is geïnvesteerd. Hierdoor zijn er minder leningen aangetrokken. Daarnaast is er een stijging van €50 miljoen in de ontvangsten vanuit het Rijk; deze ontvangsten zijn gerelateerd aan specifieke uitkeringen. De uitgestelde investeringen worden in de toekomst alsnog gedaan, daarnaast is het de verwachting dat naar aanleiding van de woonopgave de investeringen harder zullen stijgen. Met de huidige stijging van de rentepercentages op de geld- en kapitaalmarkt, betekent een hogere schuldquote een daling van de wendbaarheid (een groter beslag op de begroting van de kapitaallasten) en een hoger risicoprofiel. In de programmabegroting 2024–2027 wordt al rekening gehouden met hogere rentelasten.
Om te beoordelen of de gemeente Haarlemmermeer in staat is om in te spelen op de toekomstige risico’s is het belangrijk de kengetallen te bezien in verhouding tot het weerstandsvermogen en de uitdagingen in de meerjarenbegroting. De structurele exploitatieruimte laat zien dat de structurele lasten door structurele baten worden gedekt. Het positieve percentage geeft aan dat de structurele lasten lager zijn dan de baten. In de afgelopen jaren zien we dat de begrote exploitatieruimte voorzichtig wordt ingeschat.
Kengetallen
Haarlemmermeer
Landelijk**
2023
B2023
2022
2023*
2022
Solvabiliteit
37,3%
32,8%
34,6%
30%
31%
Grondexploitaties
9,4%
9,8%
22,1%
7%
9%
Structurele exploitatieruimte
8,2%
0,7%
6,3%
0,2%
1%
Nettoschuldquote
69,8%
100,3%
79,3%
74%
73%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
63%
92,5%
72,4%
68%
67%
Belastingcapaciteit
92%
96,1%
105%
105%
105%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* **
Op basis van de begroting 2022. Bron: https://findo.nl/jive
De financiële positie van de gemeente Haarlemmermeer is goed; er is aandacht voor de toekomst De financiële positie van de gemeente Haarlemmermeer is gezond, er is echter wel aandacht nodig voor de toekomst vanwege de structurele tekorten in 2026 en verder. Het college heeft eind 2023 een plan van aanpak ombuigingen opgesteld, waarbij ambtelijk een omvangrijk pakket aan maatregelen wordt samengesteld. De besluitvorming door de raad hierover is voorzien bij de behandeling van de Voorjaarsrapportage 2025. De aanpak kent vooralsnog drie fases: 1) financiële analyse beïnvloedbare ruimte; 2) ambtelijk opstellen voorstel; 3) bestuurlijke besluitvorming. Wij adviseren bij fase 1 onze opmerkingen bij de jeugdzorg en die over de prognosekracht te betrekken. Wij adviseren u als raad om uw wensen over de uitwerking van het voorstel kenbaar te maken aan het college. Bijvoorbeeld dat is uitgewerkt wat de consequentie of het risico is van de ombuiging voor de realisatie van de doelstellingen en/of de kwaliteit van de dienstverlening en hoe het college de ombuiging gaat realiseren.
13I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (2/3) De weerstandsratio stijgt naar 4,5 en is uitstekend
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij vragen uw aandacht voor de aan klimaat gerelateerde risico’s De gemeente Haarlemmermeer stuurt voor de ratio weerstandsvermogen (beschikbaar/benodigd vermogen) op een waarde van 1,4 of hoger (ruim voldoende). De weerstandsratio stijgt naar 4,5 (2022: 3,0) en is daarmee uitstekend. De stijging wordt veroorzaakt door de storting van het resultaat over 2022 in de algemene dekkingsreserve. De extreme weersomstandigheden zijn steeds vaker zichtbaar, zo ook voor de gemeente Haarlemmermeer. De aan klimaat gerelateerde risico’s zijn in beeld, maar deze zijn nog niet vertaald naar een financieel risico. Net als in het afgelopen jaar adviseren we om ook deze risico’s te gaan kwantificeren om een beter beeld te krijgen van de mogelijke impact. De schade als gevolg van stormschade zou een goed startpunt kunnen zijn aangezien er data beschikbaar is uit eerdere jaren (bijvoorbeeld storm Poly). Het risicoprofiel is gedaald ten opzichte van het afgelopen jaar. Bij het actualiseren van de risico’s in de jaarstukken zijn er geen nieuwe risico’s toegevoegd. Daarnaast zijn risico’s omtrent de invoering van de Omgevingswet komen te vervallen omdat er vanuit de raad een budget beschikbaar is gesteld voor de invoerings- en transitiekosten. Het Rijk heeft deze lasten gecompenseerd. Daarnaast is het risico op de rentestijging verlaagd op basis van de actuele ontwikkelingen.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 228,000 2023 € 50,400
€ 180,000 2022 € 59,700
€ 218,755
2021 € 51,000
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
13II
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (3/3) Het resultaat van de gemeente Haarlemmermeer laat zich lastig voorspellen door incidentele bijdragen
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het resultaat ten opzichte van de najaarsrapportage is ruim €7,3 miljoen hoger Het resultaat van de gemeente Haarlemmermeer over 2023, na reservemutaties, is €16,9 miljoen positief. Na budgetoverhevelingen van €9,6 miljoen, resteert een nettoresultaat van €7,3 miljoen. Het resultaat wordt voornamelijk door de incidentele baten veroorzaakt. Voor een groot deel bestaat de overheveling uit de energietoeslag. De uitvoering wordt voor €4,4 miljoen uitgevoerd in 2024. Daarnaast zijn de specifieke uitkeringen Gezond Actief Leven (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA) laat in het jaar ontvangen, waardoor de uitvoering niet volledig mogelijk was in 2023. Dit heeft geleid tot een overheveling van €1,8 miljoen. Het hogere resultaat dan gemeld bij de najaarsrapportage wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de algemene uitkering. Met de decembercirculaire is de algemene uitkering €5,6 miljoen hoger uitgekomen en is er voor de specifieke uitkeringen Gezond Actief Leven (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA) in totaal €1,8 miljoen ontvangen. Daarnaast zijn de baten uit omgevingsvergunningen €4,8 miljoen hoger dan verwacht. De oorzaak is dat voor de ingang van de Omgevingswet in 2024 nog veel aanvragen in het oude regime zijn aangevraagd.
Voorspellend vermogen van de gemeente Haarlemmermeer € 40,000 € 35,000 € 30,000 € 25,000 € 20,000 € 15,000 € 10,000 € 5,000 €0 -€ 5,000 2021 Saldo begroting
2022 Saldo werkelijk
2023
14
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Speerpunten
De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar; daarnaast voldoet het jaarverslag aan de vereisten van het BBV Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie, waaronder de paragrafen, in uw jaarverslag is opgenomen en voldoet aan het BBV.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft voldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Haarlemmermeer In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ is een toelichting opgenomen over de diverse preventiemaatregelen die de gemeente Haarlemmermeer heeft ter voorkoming van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik. In de paragraaf is de actualisatie van de frauderisicoanalyse toegelicht. De uitkomsten van de actualisatie zijn toegelicht in de paragraaf; het belang van de soft controls wordt onderschreven door de organisatie. Dit vinden wij een positieve ontwikkeling.
De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude hebben wij in onze controleverklaring ook gerapporteerd over de financiële positie van de gemeente Haarlemmermeer. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’.
Wij vinden dat de gemeente Haarlemmermeer in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. De risico-inventarisatie in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is tekstueel uitgeschreven. De leesbaarheid van de risicoinventarisatie en de ontwikkeling ten opzichte van het voorgaande P&C-product zou versterkt kunnen worden door het opnemen van een tabel waarin de top 10-risico’s worden gepresenteerd. Verder heeft de gemeente Haarlemmermeer de aan klimaat gerelateerde risico’s in kaart gebracht. De financiële omvang is echter nog niet bekend. Ondanks dat de financiële omvang niet bekend is, zou de paragraaf aan informatiewaarde winnen indien een toelichting wordt gegeven over de aard van de geïdentificeerde klimaatrisico’s. Verbetering van de informatiewaarde is onderhanden De opzet van het jaarverslag is gelijk aan die van voorgaande jaren. Wij vinden de leesbaarheid van het jaarverslag goed, er wordt bondig geschreven en er wordt gebruikgemaakt van tabellen en graphics. De verbetering van de informatiewaarde van de jaarstukken is een proces dat onderhanden is. Naast de informatiewaarde van de jaarstukken, wordt er ook gewerkt aan het versterken van informatiewaarde van de raadsvoorstellen.
In het nieuwe format voor raadsvoorstellen worden het beleid, een beleidstheorie en nul- en streefwaarden vastgelegd. De verwachting is dat het nieuwe format in het najaar van 2024 wordt ingevoerd.
15
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Speerpunten Bij de uitvoering van de controle kunt u ons specifieke speerpunten meegeven. Dit hebben we met u besproken in de auditcommissievergadering van 6 juli 2023. In dit hoofdstuk geven we onze bevindingen over die speerpunten.
05
15I
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Speerpunten (1/2) Speerpunten van de raad geïncorporeerd in onze controleaanpak
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Als raad kunt u ons speerpunten meegeven bij de uitvoering van de controle. Wij hebben dit besproken tijdens de vergadering van de auditcommissie op 6 juli 2023. U hebt ons verzocht om: 1. in het accountantsverslag te reflecteren op het onderwerp duurzaamheid, waarbij wordt nagegaan of er verbeteringen zijn ten opzichte van het vorige jaar en welke stappen er voor de toekomst gezet kunnen worden; 2. met het oog op onderrealisatie en de gevolgen daarvan een reflectie te geven van de begrotingssystematiek en het proces van begrotingsbeheer met betrekking tot de P&C-cyclus, en daarbij in te gaan op hoe de organisatie vanuit de tweede lijn wordt bevraagd over mogelijke onderbestedingen en hoe daarop wordt gestuurd en bijgestuurd. Onze reflectie op het onderwerp duurzaamheid We hebben voor onze reflectie met name kennisgenomen van de P&Cdocumenten en geactualiseerde plannen die gerelateerd zijn aan het onderwerp duurzaamheid. Op gebied van duurzaamheid staat het programma Energietransitie Haarlemmermeer centraal binnen de gemeente. Met dit programma geeft de gemeente invulling aan de lokale en regionale opgave rondom de CO 2reductie richting het jaar 2050. Het programma is eind 2022 geactualiseerd waarbij de verhoging van de doelstellingen op het gebied van CO 2-uitstoot naar 55% in 2030 opvalt (49% in het initiële plan).
Daarbij wordt ook aangegeven dat een verhoging naar 60% mogelijk is indien er aanvullende middelen vanuit het Rijk of de EU beschikbaar komen. Verder zien we ook dat de ambitie op de kortere termijn (2026) is verhoogd. Een voorbeeld is het
realiseren van 30% aan CO2-reductie en het bijdragen van 500 GWh aan de Regionale Energie Strategie (RES). Voor de jaren 2022–2026 zijn negen focusprojecten (met maatregelen) geïdentificeerd. Het programma bevat zowel kwalitatieve als kwantitatieve indicatoren om de voortgang te kunnen monitoren. Jaarlijks wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang via de klimaat- en energiemonitor. Voor de eigen organsiatie heeft de gemeente in 2023 een CO 2-beleid gepubliceerd. Het beleid gaat in op de aandacht die de gemeente heeft voor maatschappelijk verantwoord inkopen en de CO2-prestatieladder. De CO2prestatieladder is bedoeld om de gemeente te stimuleren om de eigen CO2uitstoot te identificeren en te verminderen. In 2022 heeft de gemeente Haarlemmermeer een CO2-bewust Certificaat niveau 3 behaald. Dit heeft met name betrekking op de uitstoot van het wagenpark, openbare verlichting en vastgoed. Het certificaat is in 2023 verlengd. De gemeente Haarlemmermeer heeft nog geen duurzaamheidsparagraaf waarin de belangrijkste doelstellingen, activiteiten, mijlpalen en uitkomsten centraal in de P&C-cyclus worden gerapporteerd. Op de website vinden we wel veel informatie terug over dit thema. Als we kijken naar de P&Cproducten, dan zien we dat energietransitie op meerdere plaatsen in het jaarverslag terugkomt. Dit is vergelijkbaar met eerdere jaren.
Het integreren van de belangrijkste doelstellingen van de monitor in de P&C-cyclus zien we als een mogelijke verbetering voor de gemeente Haarlemmermeer, waarbij ook overwogen kan worden om daarin ook de ‘Social’-kant van duurzaamheid te betrekken.
15II
Accountantsverslag 2023 | Gemeente Haarlemmermeer
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Speerpunten (2/2) Speerpunten van de raad geïncorporeerd in onze controleaanpak
Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onderrealisatie en onze reflectie op de begrotingssystematiek De afgelopen jaren heeft de gemeente Haarlemmermeer in de jaarrekening financieel steeds positieve resultaten gepresenteerd. Deze resultaten worden voornamelijk verklaard door incidentele middelen van het Rijk die geregeld pas gedurende het jaar worden gecommuniceerd (in de mei- en decembercirculaire) en het niet kunnen uitvoeren van taken door tekort aan capaciteit en vertragingen in de processen (bijvoorbeeld door vergunningverlening, ontbreken van materialen, etc.), wat leidt tot onderbestedingen. De timing waarop de incidentele middelen worden ontvangen zorgt ervoor dat realisatie in het jaar zelf slechts deels of niet mogelijk is. Dit is voor de gemeente niet beheersbaar. De schaarste aan capaciteit bij zowel de gemeente als leveranciers en het inherent aanwezige planningsoptimisme in elke begroting noodzaken echter tot goed inzicht in de ontwikkelingen, scherpe tussentijdse analyses, strak project- en contractmanagement en stevige ‘challenging’ op de verwachtingen door de tweede lijn om onderrealisatie (beter) te voorkomen. Daarnaast is aandacht voor werving, behoud en vitaliteit van de medewerkers in deze tijden cruciaal om de uitvoeringskracht van de gemeente op peil te houden.
voorspellen) marktomstandigheden. Overigens wordt jaarlijks een bedrag van €10 miljoen voor de aankoop van mogelijke strategische gronden begroot, vanwege flexibiliteit maar is onduidelijk of het nodig is (‘geplande onderrealisatie’). Wij adviseren de gemeente om (mede in het kader van het plan van aanpak ombuigingen) waar mogelijk maatregelen te treffen om de tussentijdse prognoses van de organisatie en de ‘challenging’ daarop te verstevigen. Tot slot is het goed om te realiseren dat de P&C-producten die de raad ontvangt, zijn gebaseerd op de cijfers en de bekende informatie van circa twee maanden ervoor. Zo is bijvoorbeeld de najaarsrapportage die de raad in november ontvangt, gebaseerd op de cijfers tot en met augustus (de mei- en septembercirculaire). Versnelling van dit proces is alleen mogelijk ten koste van de informatiewaarde voor de raad. Voorjaarsnota