Bijlage 2 - Vormgevingsdocument (toelichting op DO)
Tekst van het document
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid vormgevingsdocument v1.1
bestuurlijk definitief ontwerp
P R O J E C T DATA Projectnaam
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
Locatie
Schipholweg Haarlem
Opdrachtgever
Principaal Gemeente Haarlem SWECO
Opgesteld door
BoschSlabbers landschapsarchitecten ZJA
In samenwerking met Gemeente Haarlem SWECO Datum augustus 2025 Projectnummer
BS23-041 ZJA 1327
Status
Definitief
2
- BoschSlabbers & ZJA
Inhoud
A
A
A
A A A A A A A
A
Wijzigingen ten opzichte van het VO+ Dit Bestuurlijk DO is een doorontwikkeling van het VO+. Wijzigingen ten opzichte van het VO+ zijn gemarkeerd met een wijzigingspijl ‘A’.
1. I N L E I D I N G E N C O N T E X T 1.1 Opgave OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid 1.2 Werkwijze en doel
5 7 7
A
2. R U I M T E L I J K P L A N 2.1 Nieuw knooppunt in de stad 2.2 Het ruimtelijke plan 2.3 Beleving van de gebruiker 2.4 Familiare inrichting 2.5 Omgang met het Spaarne 2.6 J.J Hamelinkstraat en omgeving 2.7 Het plein 2.8 Omgang met het busstation en de Schipholweg 2.9 Omgang met de voetgangerspassage 2.10 Omgang met het pleinkarakter aan de noordzijde 2.11 Omgang met het pleinkarakter aan de zuidzijde 2.12 Overgang Rustenburgerlaan
9 9 11 13 15 17 21 27 33 37 39 45 51
A
3. O P E N BA R E R U I M T E 3.1 Interessant vloertapijt 3.2 Afwatering 3.3 Bomen 3.4 Meerstammige heesters 3.5 (Kruidenrijk) gras 3.6 Vaste plantenmix 3.7 Aantrekkelijk programma 3.8 Routing langzaam verkeer 3.9 Hellingbanen, gids- en geleidelijnen 3.10 Routing functioneel voor verkeer 3.11 Aangenaam verblijven
53 53 59 61 63 65 67 69 73 75 77 79
A
3.12 Familie aan meubilair 83 3.13 Veilige en sfeervolle verlichting 85 3.14 Sociale veiligheid 87 3.15 Voetgangerspassage fietsparkeergarage 89 3.16 Materiaallijst openbare ruimte 90
4 . B U S S TAT I O N 4.1 Algemeen 4.2 Perroninrichting 4.3 Perronkappen A 4.4 Materiaallijst busstation
92 93 93 93 102
5. PA S SAG E E N F I E T S PA R K E E R G A R AG E 5.1 Ondergrondse structuur A 5.2 Voetgangerspassage A 5.3 Materiaallijst voetgangerspassage A 5.4 Fietsparkeergarage 5.5 Materiaallijst fietsparkeergarage
111 111 113 122 127 144
A 6. D U U R Z A A M H E I D
157
7. TO E KO M S T B E S T E N D I G H E I D
1 59
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
- 3
sch
hamelinkstraat
BARCODE ARCHITECTS | HAARLEM SCHIPHOLPOORT | 19
Nieuwbouw J.J. Hamelinkstraat (2)
4
- BoschSlabbers & ZJA
Nieuwbouw Spaarnepoort (3)
Nieuwbouw Schipholweg 1 (1)
1. Inleiding en context
In de toekomst gaan er meer mensen in Haarlem wonen en werken. Mensen die hier wonen of werken gebruiken steeds vaker de fiets of het openbaar vervoer in plaats van de auto om zich te verplaatsen. Tot 2030 komen er minstens 6.000 woningen bij rondom de Europaweg. Met de toename van het aantal woningen neemt de vraag naar openbaar vervoer toe. Er rijden straks 50% meer bussen in en door de stad. Het is belangrijk dat de regio en de stad bereikbaar én leefbaar blijven. OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid speelt daarin een belangrijke rol, omdat het zorgt voor betere verbindingen met de regio, in Haarlem en in de wijk, beter openbaar vervoer, ruimte voor voetgangers en fietsers en de ontwikkeling maakt het gemakkelijker om te voet of met de fiets van de ene wijk naar de andere wijk te bewegen. Het OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid wordt samen met Station Haarlem en Haarlem Oostpoort één van de drie belangrijke knooppunten. De locatie voor een knooppunt is hier geschikt, omdat hier de belangrijke busroutes samenkomen, onder andere naar Schiphol, de Zuidas in Amsterdam en naar Hoofddorp. Bovendien geeft het een directe verbinding naar Zuid Kennemerland. Haarlem Nieuw Zuid helpt om de regio en Haarlem beter bereikbaar te maken. Daarnaast zorgt het busstation er ook voor dat niet alle bussen meer het centrum in hoeven.
Het nieuwe busstation bij Haarlem Nieuw Zuid wordt een levendige overstapplek. Het plein bij het nieuwe OV-knooppunt brengt de buurten van de stad dichter bij elkaar. Op de plek waar nu vooral auto’s
rijden, komt straks een gezellig plein en er komt een voetgangerspassage waardoor je makkelijk van de Slachthuisbuurt naar Schalkwijk en naar het nieuwe Spaarnepark wandelt. Je wandelt of fietst straks via de voetgangerspassage zo naar de andere kant van de wijk. Zo verminderen we de barrière die de huidige Schipholweg is. We creëren op deze plek een hoogwaardige stedelijke plek waar ontmoeten centraal staat. Bij het busstation kunnen straks 8 bussen halteren. Er komt een vriendelijk en gastvrij plein, een ondergrondse fietsparkeergarage en een voetgangerspassage onder de Schipholweg. Om het plein heen gaan straks mensen wonen en werken. Je kunt elkaar ontmoeten in een open omgeving, met bankjes, een drinkwaterpunt. Er zijn plekken waar je een kop koffie of tussendoortje haalt. En het wordt een toegankelijk plek voor iedereen: bewoners, bezoekers en OV-reizigers. De Schipholweg behoudt als onderdeel van de toekomstige Haarlemse Ring haar stroomfunctie voor auto’s. De voetgangerspassage zorgt voor een betere verbinding tussen Schalkwijk en het nieuw te ontwikkelen Spaarnepark en de binnenstad. Fietsers die hier willen overstappen, parkeren hun fiets in de ondergrondse fietsparkeergarage, die bereikbaar is vanuit het Spaarnepark of vanaf de Slachthuisbuurt.
In het nog te herontwikkelen Spaarnepark (nu bekend als Sportpark Nol Houtkamp) komt er naast het sporten ook ruimte om te spelen, elkaar te ontmoeten en te ontspannen. Er komen mooie wandelroutes
S TAT I O N HAARLEM
HAARLEM OOSTPOORT
OV- K N O O P P U N T HAARLEM NIEUW ZUID
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
- 5
SCHETSONTWERP OPENBARE RUIMTE
Herontwikkeling Spaarnepark (6)
schetsontwerp openbare ruimte
Schetsontwerp openbare ruimte uit het Stedenbouwkundig Plan (april 2023) 46
6
- BoschSlabbers & ZJA
SP KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID
door het park en het park wordt beter bereikbaar en toegankelijker. Zowel voor de verenigingen die er nu al gebruik van maken als voor bewoners uit Haarlem en Schalkwijk van alle leeftijden. De basis voor OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid werd begin 2022 gelegd, toen de Noordvariant door college en gemeenteraad is vastgesteld als voorkeursvariant voor verdere uitwerking. Per motie werden twee elementen toegevoegd: • het inpassen van een fietsparkeergarage onder de mobiliteitshub; • het versmallen van de Schipholweg tot twee rijbanen ter hoogte van de mobiliteitshub. De Noordvariant is inclusief moties als uitgangspunt meegenomen in het Stedenbouwkundig Plan. 1.1 O P G AV E OV- K N O O P P U N T H A A R L E M N I E U W-Z U I D In het verlengde van het stedenbouwkundig plan hebben ZJA en BSLA in opdracht van Sweco een Voorlopig Ontwerp plus gemaakt voor OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid. Dit VO+ is door de gemeenteraad vastgesteld als bestuurlijk DO. De opgave voor het OV-knooppunt is tweeledig. OV-Knooppunt Het OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid is in de toekomst samen met Haarlem Statoin en Haarlem Oostpoort een van de drie belangrijke knooppunten om de stad in en uit te reizen. Het knooppunt zal bestaan uit een busstation waar 8 bussen in de toekomst kunnen halteren. Onder het busstation komt een robuuste fietsparkeergarage voor circa 2500 fietsen.
Het OV-knooppunt draagt bij aan de lokale en regionale bereikbaarheid. Het uitgangspunt van de OV-knooppunten is dat er kan worden overgestapt tussen (H)OV-bussen onderling, tussen verschillende modaliteiten zoals fiets en bus en voetgangers en bus, en dat aanvullende ruimte wordt gecreëerd voor het faciliteren van aanvullend vervoer zoals (deel-) auto’s en taxi’s op een Kiss&Rideplek. Daarnaast dient in de dimensionering rekening te worden gehouden met de verdere ontwikkeling van het openbaar vervoer zoals de komst van Bus Rapid Transitsystemen. Stedelijke verblijfsplek De ontwikkeling van het OV-knooppunt gaat samen met het vernieuwen van een nieuw stuk stad, waar we een plek maken waar je niet alleen in of uitstapt van de bus, maar ook kunt ontmoeten en verblijven of een kop koffie kunt halen.
Het legt ook nadrukkelijk een verbinding tussen de bestaande wijken Schalkwijk en de Slachthuisbuurt en het nog te herontwikkelen Spaarnepark. Het OVknooppunt zorgt zo voor een betere lokale en stedelijke verbinding en bereikbaarheid.
• • •
Vertrekpunt Het Stedenbouwkundige Plan is voor het maken van dit Bestuurlijk DO het uitgangspunt. Daarin worden de volgende eisen meegegeven: • een busstation waar 8 bussen kunnen halteren; • ondergrondse fietsparkeergarage voor circa 2500 fietsen; • een voetgangerspassage met een uitnodigende parkentree aan de zuidzijde en een meer stedelijke entree aan de noordzijde; • een nieuw stedelijk plein aan de noordzijde van de Schipholweg; • een entree naar de fietsparkeergarage aan de zuidzijde, inclusief de inpassing van een doorgaand fietspad; • maken van een ‘balkon’ aan het Spaarne; • aansluiten op en integreren van diverse ontwerpen voor de omgeving (Schipholweg 1, Spaarnepoort, Schonenvaert, Stadsstraat Europaweg, J.J. Hamelinkstraat); • aanpassing van het verkeerskundig ontwerp (inpassing busbaan, van 2x2 naar 2x1 rijbanen voor autoverkeer, omleggen fietspaden); • voldoen aan de eisen die aan de openbare ruimte worden gesteld (geschikt voor mensen met een beperking, Kiss&Ride, toegankelijk voor nood- en hulpdiensten en voor afvalophaal-diensten en beheeractiviteiten).
Daarnaast geeft het stedenbouwkundig plan de volgende kaders mee om te komen tot een grootstedelijke nieuwe plek in de stad met een eigen herkenbare identiteit: Openbare ruimte • royale opzet voor voetganger en fietser die beweging stimuleert; • gericht op verblijven; • groenstedelijk (lommerrijk) en duurzaam, klimaatmaatregelen direct mee-ontworpen; • plangebied mag afwijken van inrichting rest van de Schipholweg; • het plein is verhard met veel groenvakken en bomen; • busstation en rijbanen zijn onderdeel van het plein en geen losse elementen; • bomen om zichtlijnen te versterken; • aanvullen en uitbreiden hoofdbomenstructuur
met een grote variatie in boom- en plantsoorten; aanhelen ontbrekende delen van de groenstructuur Spaarne/Schalkwijkerstraat; hoeveelheid asfalt neemt af en in ieder geval niet toe; verbinding maken voor voetgangers naar het Spaarnepark.
Stedenbouw en architectuur • transparante vormgeving; • open, toegankelijk en gastvrij; • helder en afleesbare nieuwe identiteit; • 24 uur per dag aantrekkelijk en veilig; • dynamische (commerciële) functies tussen 08.00 en 24.00 uur; • goed verblijfsklimaat met betrekking tot wind (NEN-8100-norm voor verblijfsplekken); • groene doorzichten vanaf Schalkwijkerstraat en Paltsstraat/Hamelinkstraat.
• •
plan aan te vullen met: Fietsersbond Haarlem, Reizigersvereniging Rover, Stichting Drempelloos, Ambassadeurs van toegankelijk Haarlem, Platform Groen; afstemming met ontwikkelaars en ontwerpers van de verschillende aangrenzende ontwikkelingen. daarnaast is er een informatieavond georganiseerd voor mensen uit de buurt. Naar aanleiding van uitgesproken zorgen tijdens deze avond is er een omgevingstafel gevormd waarin op meerdere momenten nader met elkaar in gesprek is gegaan.
De vele overleggen hebben geleid tot een gedragen ontwerp dat met veel enthousiasme in de organisatie van de gemeente Haarlem wordt omarmd. Daarnaast is het ontwerp ook tot stand gekomen in samenwerking met de partners provincie Noord-Holland en Vervoersregio Amsterdam. Dit bestuurlijk DO vormt de basis voor een door de aannemer nog uit te werken definitief ontwerp.
Routing en mobiliteit. • soepele overstap fiets en HOV; • ingangen fietsparkeren sluiten aan op fietsroutes; • logische oversteek/voetgangerspassage voor voetgangers onder Schipholweg. Dit Bestuurlijk DO formuleert op deze uitgangspunten een antwoord, waarmee een relevante en concrete vertaling ontstaat voor het ontwerp van de openbare ruimte, het architectonisch ontwerp en het technisch ontwerp. 1.2 W E R K W I J Z E E N D O E L Omwille van de haalbaarheid zijn gedurende het proces diverse onderzoeken uitgevoerd, zoals kabels en leidingen, verkeersontwerp, fasering en realisatie, kosten. Al deze aspecten hebben invloed gehad op het ontwerp. In een separaat verificatiedocument wordt toegelicht op welke aspecten nieuwe inzichten hebben geleid tot andere keuzes ten opzichte van het stedenbouwkundig plan. In het ontwerpproces is zo breed mogelijk gecommuniceerd met de verschillende partijen. De volgende afstemmingen hebben plaatsgevonden: • interne overleggen tussen Sweco en ZJA/BSLA en de gemeente; • ontwerpateliers met specialisten van de gemeente en de provincie Noord-Holland; • overleggen met het kwaliteitsteam en de ARK en OAK; • participatiemomenten om de vorderingen in het ontwerp ook met de omgeving te delen en belanghebbenden de gelegenheid te geven het
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
- 7
Spaarne noord stedelijk
brug vormt koppelstuk
Spaarne zuid landschappelijk structuur Schipholweg
parkgroen over de weg naar het plein, Schipholweg is niet scheidend.
Boomstructuren langs Spaarne en Schipholweg lopen over in het plein.
OV-knooppunt vormt schakel, brede invloedssfeer. De busbaan is onderdeel van het plein. Inrichting overal herkenbaar.
Aantrekkend programma.
8
- BoschSlabbers & ZJA
2. Ruimtelijk plan
2.1 N I E U W KN O O PP U N T I N DE STA D OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid wordt een stedelijke ruimte met een grote mate van dynamiek. Mensen komen en mensen gaan. Mensen kiezen ervoor om even neer te strijken, een kopje koffie te drinken of te ontbijten, alvorens ze doorreizen naar Schiphol of de Zuidas. Mensen wonen hier op een plek met prachtig uitzicht over het Spaarnepark of het Spaarne zelf en wonen midden in Haarlem op een zeer goed bereikbare plek. Maar dit is ook de plek waar de bewoner van de Slachthuisbuurt de voetgangerspassage neemt om een ommetje te maken door het Spaarnepark. Het wordt een echt stedelijke plek waar het leeft en bruist! De noordzijde van het OV-knooppunt wordt een eigentijds plein. Een plein waar je je als bezoeker opgenomen voelt in een zachte, warme omgeving. Het is een plein dat vorm geeft en ruimte biedt aan allerlei vormen van stedelijk gebruik. Dat gebruik moet geactiveerd worden en verbonden worden. Onderdeel van de parkengordel langs het Spaarne In essentie komen op de plek van het OV-knooppunt twee werelden samen: de stedelijkheid van Haarlem en de natuurlijkheid van het groen van het Spaarnepark. Als je op grotere schaal en door de eeuwen heen deze locatie beschouwd, dan valt op dat door de jaren heen op de oevers van het Spaarne vooral groene ontwikkelingen plaatsvonden.
Dit waren soms buitenplaatsen, soms kwekerijen en agrarische activiteiten en later in de tijd sportvelden en verenigingen. Het Spaarne is een robuuste hoofdstructuur in de stad Haarlem. Haaks hierop ligt de Schipholweg als een interventie van de
jaren 60. Deze weg heeft zich in zijn bestaan ontwikkeld tot een belangrijke hoofdstructuur, zowel stedelijk, verkeerskundig als qua groenstructuur. Als eerste stap is onderzocht waar het OV-knooppunt haar identiteit aan zou moeten ontlenen. Het kan: 1. een volledig nieuwe interventie zijn met een eigen identiteit (een stand-alone in de stad); 2. een voortzetting zijn van de ‘binnenstad’ met een echt stedelijk, verhard plein; 3. een sterke voortzetting van de Schipholweg en haar identiteit kunnen zijn; 4. een voortzetting zijn van de lossere parkstructuur langs het Spaarne. In het VO is gekozen voor een concept dat gestoeld is op de combinatie van 2 en 4, dus een combinatie van de stedelijkheid van de ‘binnenstad’ en de losse parkstructuur. Dat concept krijgt vorm in een ontwerptaal die aansluit bij het parkachtige karakter van het Spaarnepark, in een lossere boomstrooiing en een sterk groen karakter. Dit wordt gecombineerd met een mooie stedelijke inrichting in materialen, gebruik en dimensies en een voetgangerspassage die het stadse karakter tot in het Spaarnepark brengt. Het mooie van deze benadering is dat de ordening van de hoofdstructuren op het niveau van de stad helder wordt. Het Spaarne met haar ‘oevers’ vormt de hoofdstructuur en ‘wint’ het op deze plek van de Schipholweg, een latere interventie.
Tevens krijgt deze plek hierdoor meteen identiteit en duiding, het is een plek aan het Spaarne en aan het park.
Hoofdelementen van dit concept zijn: Het uitgangspunt hierbij is dat OV-knooppunt Haarlem • het parkgroen, het karakter en de structuur Nieuw Zuid aanvoelt als één geheel. De materialisatie, worden over de Schipholweg en over het plein vormgeving en uitstraling van de voetgangerspassage, heen getrokken. Hierdoor vormt de weg ruimtehet busstation en het plein vormen een eenheid. De lijk geen scheiding maar wordt het onderdeel van keuzes die daarbij zijn gemaakt worden verder uitgede parkstructuur. De invulling van het plein wordt legd en geduid in het hoofdstuk Openbare Ruimte. groen en aangenaam; RUIMTELIJKE BOUWSTENEN • de boomstructuur volgt het parkgroen en krijgt het aantal rijstroken voor de auto beoperken van de Schipholweg gelegd, zo ver mogelijk van het voeteen losse strooiing als doorzetting• van de parkHet stedenbouwkundig concept is opgebouwd uit de vier tot twee gangerdomein. Door de fysieke scheiding ontstaat een De losse setting creëert optimale volgendestructuren. bouwstenen • een de rijbaan voor de auto wordt verder van de stadsluw en relatief rustig verblijfsklimaat op het stadsplein pleinruimte af gelegd voorbij het busstation voor Schipholweg 1. Hierdoor functioneert de ruimte flexibiliteit om bomen in te passen (i.r.t.
verkeer, • Ruimte scheppen voor voetgangers • een hoogteverschil schermt het park af van het beter als verblijfsgebied en is de auto in de ruimtelijke kabels en leidingen); • Uitstekend bereikbaar voor fietsers autoverkeer beleving niet langer de dominante factor in het gebied. • • Robuust eenbusstation herkenbare stedelijke pleinvloer die de • Groene en gezonde omgeving Beperken aantal rijstroken Afschermen door hoogteverschil verschillende gebieden met elkaarDoor verbindt de voor de auto te beperken tot • Sociaal veilig en bruikbaar door iedereen het aantalen rijstroken Het autoverkeer wordt aan de zuidkant van het toekomtwee, ontstaat voldoende ruimte om een stadsplein te stig Spaarnepark gescheiden door het aanzetten van plek identiteit geeft; 1. Ruimte scheppen voor voetgangers creëren in het verlengde van Schipholweg 1. Hierdoor het bestaande hoogteverschil tussen de Schipholweg en • dynamiek op het plein creëren door stedelijke Een prettige verblijfsruimte voor voetgangers vormt een worden bebouwing en busstation via een verblijfsplein de lager gelegen Romolenpolder. Door de hoofdfietsessentiële succesfactor mobiliteitshub als onderaante elkaar gekoppeld. Het busstation zorgt hier voor en looproute via het verlaagde deel te laten verlopen, functies invan dedeplint van het gebouw introducedeel van een betekenisvolle nieuwe stedelijke ruimte.
De dynamiek, de bebouwing voor openbare functies die verliest ook aan de parkzijde de auto zijn dominante rol ren en diverse activiteiten op het plein mogelijk hub wordt beschouwd als station zonder trein. Moderne de dynamiek ondersteunen en het stadsplein nodigt uit ten opzichte van de huidige situatie ten gunste van de stationsgebieden om een aanliggend voetgantot ontmoeten. Het beperken van het aantal rijstroken makenvragen (terras, spelen, verblijven). ruimtelijke beleving van voetganger en fietser. gersdomein om optimaal te functioneren. Om een dergelijke plek te creëren is fysiek ruimte nodig en dient het autoverkeer op een grotere afstand te worden gelegd van het voetgangersdomein. In het stedenbouwkundig plan gebeurt dat op een aantal manieren:
heeft bovendien een geluiddempend effect. Zonder het beperken van de rijstroken voor de auto komt de pleinruimte onvoldoende uit de verf. Autorijbaan verplaatsen tot voorbij het busstation De rijbanen voor de auto worden aan de zuidkant van
2. Uitstekend bereikbaar voor fietsers De mobiliteitshub vormt een sleutelproject op het gebied van de Haarlemse mobiliteitstransitie. Verplaatsingen binnen de stad worden bij voorkeur lopend of fietsend afgelegd. Een goede bereikbaarheid per fiets
Doorsnede als illustratie van het gebruiken van hoogteverschillen 16
SP KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID
Concept: Park erover, plein eronder (doorsnede uit SP)
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
- 9
A
A
A A
A
A A
A
Lage beplanting t.b.v. zicht fietsers, nader uit te werken door Being
10
- BoschSlabbers & ZJA 10 - BoschSlabbers & ZJA
A
2.2 H E T R U I M T E L I J K E P L A N In dit hoofdstuk worden de verschillende ruimtelijke onderdelen van het ontwerp beschreven, evenals de samenhang met het grotere geheel. In hoofdstuk 3 beschrijven we de voorstellen voor de openbare ruimte thematisch. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op het busstation, in hoofdstuk 5 op de voetgangerspassage en fietsparkeergarage, in hoofdstuk 6 op duurzaamheid en in hoofdstuk 7 worden voorziene toekomstige wijzigingen toegelicht. Het plangebied wordt aan de zuidzijde begrensd door het water in het Spaarnepark, aan de oostzijde door het kruispunt met de Europaweg, aan de noordzijde door de J.J. Hamelinkstraat en aan de westzijde door de keermuur langs de Rustenburgerlaan en de erfgrenzen van de bestaande woningen / functies. De Buitenrustbruggen maken geen onderdeel uit van het plangebied.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
- 11
12
- BoschSlabbers & ZJA
2.3 B E L E V I N G VA N U I T D E G E B R U I K E R De openbare ruimte rondom het busstation wordt een groot deel van de dag en de nacht gebruikt, en gedurende het gehele jaar. Op alle momenten moet de inrichting van de openbare ruimte kwaliteit hebben en prettig aanvoelen. Hoe ervaart de gebruiker straks de openbare ruimte van het OV-knooppunt? Ochtend, dag, avond en nacht Gedurende de dag loop je als gebruiker over een levendig plein. De dag begint met de ochtendspits. In de plint van de gebouwen halen zij een kopje koffie voor op het terras of onderweg. Er is voldoende zitgelegenheid om in de ochtend, middag of avond een plekje in de zon te vinden. Gedurende de dag kunnen mensen op het plein terecht om even te zitten, terwijl de kinderen bij het waterelement of op het plein spelen. De busperrons maken onderdeel uit van het groene plein. Daardoor voelen de perrons als onderdeel van de prettige pleinsfeer. Als wachtende reiziger kijk je richting het zuiden uit op het Spaarnepark, terwijl voorbijrijdende auto’s grotendeels uit het zicht blijven door de verhoogde plantvakken. De reuring van overstappende fietsers en reizigers die worden gebracht of gehaald met de auto, speelt zich met name aan de randen af bij de J.J. Hamelinkstraat en aan de zuidzijde van het busstation, zodat het plein en de perrons zelf in de luwte blijven.
De voetgangerspassage is licht en ruimtelijk, met goed uitzicht op het groen aan beide zijden. Als de avond valt, komt de nadruk meer op het bewegen van A naar B te liggen, dan op verblijven. De route over het plein, de voetgangerspassage en de
perrons bij het busstation zijn daarom goed verlicht. De beplanting is op ooghoogte open, waardoor het plein veilig aanvoelt. Er zijn vanuit de plint en wachtende reizigers altijd ogen op de openbare ruimte. De fietsparkeergarage is bewaakt, dus de beheerder houdt een oogje in het zeil. Lente, zomer, herfst en winter De inrichting van de openbare ruimte is jaarrond te gebruiken. Dat wil niet zeggen dat het er altijd hetzelfde uitziet. Integendeel: de beplanting is zodanig gekozen, dat de sfeer van de plek met de seizoenen mee verandert. Vanaf het vroege voorjaar tot in de winter zijn er steeds andere bloeiende planten. De bomen en heesters verkleuren in de herfst, waarna een silhouet van stammen en takken overblijft in de winter. Op enkele plekken staan wintergroene bomen die ook op de wat killere momenten van het jaar voor kleur zorgen. Hitte, droogte, neerslag en wind De luifel biedt voor wachtende reizigers een plek om te schuilen tegen neerslag. Bij de uitgang van de voetgangerspassage is de luifel iets langer, zodat je wanneer je de voetgangerspassage uitloop, niet direct in de regen staat. De luifel zorgt samen met de beplanting ook voor schaduw. Samen met het watertappunt en het waterelement op het plein komen reizigers zo ook de hete dagen door. De nieuwe gebouwen zorgen ervoor dat enkele plekken op het plein als het hard waait erg winderig kunnen worden.
Met de positionering van geluidsschermen en beplanting wordt beoogd de overlast
hiervan tot een minimum te beperken, en ook zo voor luwte te zorgen. Luwte en dynamiek Gemotoriseerd verkeer wordt zodanig om het plein heen geleid, dat de openbare ruimte als een luwe plek kan worden ervaren te midden van een dynamische stedelijke omgeving. Tegelijkertijd trekt het OV-knooppunt ook veel nieuwe reizigers aan, te voet en te fiets. Fietsers die willen overstappen op de bus, stappen aan de randen van het plein af, lopen te voet naar de stalling en vervolgens naar de perrons of het plein. Aan de zuidzijde lopen fietsers direct de stalling in. Voetgangers uit de wijken en vanuit het centrum wandelen via het plein naar de perrons. Alle looplijnen zijn via hellingbanen ook voor mensen toegankelijk die minder goed ter been zijn. Rolstoelgebruikers en mensen met een fysieke beperking kunnen gebruikmaken van de hellingbaan om het Spaarnepark te bereiken, of juist vanuit de zuidzijde de perrons te bereiken. Een andere gebruikersgroep zijn mensen die vanuit de Slachthuisbuurt naar het Spaarnepark willen. Het Spaarnepark wordt ontwikkeld tot een openbaar park waar sport centraal staat. De voetgangerspassage biedt deze gebruikers een prettige verbinding. Op het plein of aan de zuidkant van het busstation kun je dus straks met je sportgroepje verzamelen, een rondje sporten in het Spaarnepark, en dan nog even napraten op het plein.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 13
Schipholweg 1 met warm klinkermateriaal
14
- BoschSlabbers & ZJA
J.J. Hamelinkstraat hout en lichte materialen
2.4 FA M I L I A R E I N R I C H T I N G Voor het OV-knooppunt wordt maximaal ingezet op een eenheid in beeld. De omgeving van het OVknooppunt is divers en in ontwikkeling. Met het ontwerp van het OV-knooppunt wordt gezocht naar samenhang en rust in het gebied. Dit krijgt vorm door samenhangende materialen en een samenhangende vormgeving te kiezen. Voor het OV-knooppunt is gekozen voor een warme uitstraling met warme kleuren. Dit krijgt concreet vorm in de toepassing van veel hout in de openbare ruimte. Dat komt terug in de overkappingen en in de zitgelegenheden. De horizontale materialen worden in één palet van kleuren gekozen. Ook de verticale elementen krijgen een gelijke kleurstelling. De banden en tevens ook zitelementen krijgen een frisse, lichte kleur. In het ontwerp wordt op alle niveaus getracht objecten zoveel mogelijk te integreren, bijvoorbeeld zitelementen in randen van groenvakken en informatievoorziening bij de perrons in de overkappingen.
houten perronkappen en zitranden
subtiele kleurschakering pleinmateriaal (beton, gebakken klinker)
bronzen verticale elementen (aandachtspunt huisstijl R-net) en meubilair
lichtgrijze zitranden
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 15
16
- BoschSlabbers & ZJA
2.5 O M G A N G M E T H E T S PA A R N E De Buitenrustbruggen vormen in het grotere geheel een belangrijke schakel. Het is gevoelsmatig de overgang naar de oude stad (in ieder geval het 19e eeuwse gedeelte van de stad). Maar de bruggen vormen ook een overgang in karakter aan de zuidoever en noordoever langs het Spaarne. In het noorden is de oever stads, met platanen en een robuuste wegstructuur. Aan de zuidzijde is de oever landschappelijker, met brede bermen en grote bomen. De bruggen blijven als markant punt behouden door het zicht op de brug vanaf de Schipholweg open te houden. Zowel aan de zuid- als noordzijde van de bruggen worden de boomstructuren doorgezet tot aan de brug. De rotonde en een stukje van de Schalkwijkerstraat tot aan de J.J. Hamelinkstraat zullen in de toekomst in gebruik zijn als busbaan, waarmee het (drukke) autoverkeer van deze route af zal gaan. Zo ontstaat de mogelijkheid om de verblijfskwaliteit van de oever te vergroten. Aan de noordzijde van de Schipholweg wordt daarom het plein ook echt aan het Spaarne gelegd. Autoverkeer (bestemmingsverkeer voor de nieuwbouw en Kiss&Ride van het busstation) slaan af naar de J.J. Hamelinkstraat. Hier ligt dan ook de grens van het plein, gemarkeerd door een voetgangersoversteekplaats over de busbaan.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 17
doorsnede Schalkwijkerstraat
18
- BoschSlabbers & ZJA
*gewenste bomen, indien mogelijk i.v.m. kabels en leidingen
+1,15
+1,17
+0,98
+0,97
+0,72
+0,64
+0,68
+0,70
-1,36
4.83
4.50
2.00
2.37
7.22
5.38
4.69
Doorsnede Schalkwijkerstraat 30.97
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 19
20
- BoschSlabbers & ZJA
2.6 J. J. H A M E L I N KS T R A AT E N O M G E V I N G De J.J. Hamelinkstraat is vanaf de Schalkwijkerstraat tot de Kiss&Ride aan de oostzijde ingericht als onderdeel van het plein. In materiaal, vormgeving en uitstraling sluit de inrichting aan op het pleinontwerp. De plaatsing van de bomen langs de weg en de inrichting van de weg zijn onderdeel van het totale plein. Zo wordt de weg subtiel aangegeven met een schuine band en krijgt dezelfde verharding als het plein. Vanaf de Schalkwijkerstraat tot aan de ingang van de parkeergarage van de nieuwbouw aan de J.J. Hamelinkstraat is het wegprofiel ingericht voor tweerichtingsverkeer. Vanaf de ingang parkeergarage tot de Kiss&Ride is de weg ingericht voor eenrichtingsverkeer. Het noordelijke deel van de J.J. Hamelinkstraat ontsluit de diverse aanpalende gebouwen, en voorziet ook in een deel van de parkeervoorziening. Leveringen en afvaldiensten volgen ook deze route. De containeropstelplekken zijn langs de rijbaan geplaatst. Tussen de nieuwbouw langs de J.J. Hamelinkstraat en de nieuwbouw van Schipholweg 1 ontstaat in het verlengde van de voetgangerspassage een mooie kleinschalige ruimte die wordt meeontworpen in de pleinsfeer: het Hamelinkplein. In de plint van de nieuwbouw is een buurtkamer voorzien aan het plein. Op deze wijze ontstaat er eenheid in het gebied.
Het ontwerp laat extra ruimte bij het gebouw voor mogelijk terras functies of ander gebruik. De groenvakken zorgen voor aan prettige omsluiting van het plein, en zorgen voor zitgelegenheid. De vormgeving is zodanig, dat looplijnen richting de Slachthuisbuurt logisch zijn. Voor dit deel is een mogelijke toekomstige door-
braak richting het Slachthuisterrein van belang. Met het realiseren van een verbinding naar de Gouwstraat ontstaat er voor de achterliggende wijk een kortere loop naar het plein en het Spaarnepark. De vormgeving van de Kiss&Ride sluit aan op de langsparkeervakken langs de J.J. Hamelinkstraat. Er zijn 6 plekken voorzien, waar vandaan je via een wandelpad en/of hellingbanen direct de perrons kunt bereiken (evt. via het zebrapad). Bij de Kiss&Ride is een bankje voorzien waar je even kunt wachten. De inrichting van het groen rondom de Kiss&Ride bestaat uit vaste plantenborders, die in een vrij steil talud naar de voetgangerspassage overgaan. Deze taluds moeten worden verstevigd en voorzien van vaste planten.
A
Een van de parkeerplaatsen bij de Kiss&Ride wordt als gehandicaptenparkeerplaats gerealiseerd. Deze locatie is het meest gunstig wat betreft de afstand tot de voorzieningen in de plinten en de busperrons. Het vrijliggende fietspad langs de Schipholweg eindigt bij het kruispunt met de Europaweg. Op deze wijze wordt de route naar de voetgangerspassage en de fietsparkeergarage logischer, en er kan zo meer groen worden gerealiseerd. Het groen sluit hier aan op het groen van de Schipholweg: (kruidenrijke) grasbermen met bomen. De bomen worden echter in een losser verband aangeplant, als overgang naar de boomstructuur van het plein. In de materialisering wordt ontmoedigt dat fietsers het plein op rijden, maar in plaats daarvan via de J.J. Hamelinkstraat richting de Schalkwijkerstraat fietsen.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 21
2% +0,70 +0,68
+0,64
2.62
+0,59
2.00
+0,57
3.40
1.85 16.44
doorsnede van de J.J. Hamelinkstraat
22
- BoschSlabbers & ZJA
+0,64
2%
4.30
+0,68
+0,70
*gewenste bomen, indien mogelijk i.v.m. kabels en leidingen
+0,68
+0,64
2%
+0,53
+0,52
+0,45
+0,52
+0,63
2.5%
+0,65
GW 0.61-
7.59
5.24
1.80
5.90
1.80
2.54
24.88
doorsnede van het Hamelinkplein
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 23
24
- BoschSlabbers & ZJA
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 25
26
- BoschSlabbers & ZJA
2.7 H E T P L E I N Het plein biedt veel zitgelegenheid, en fungeert daarmee als een aangename wachtruimte voor reizigers. Dat draagt ook bij aan de sociale veiligheid van het plein. De perrons zijn zo ontworpen, dat ze gevoelsmatig onderdeel zijn van het plein. In het ontwerp is veel aandacht besteed aan logische looplijnen, voorzien van gidslijnen en veilige hellingbanen naar alle perrons. De perrons en een deel van het plein liggen boven de ondergrondse fietsenstalling. De gronddekking moet voldoende dik zijn voor een goede groeiplaats, inclusief voorziening voor bewatering. Het plein krijgt een parkachtig karakter. Om dat te bereiken, worden waar mogelijk nieuwe bomen en meerstammige heesters geplant, en komen er meerdere groenvakken tussen het plein en de perrons. Het voortzetten van het groen op het plein zorgt voor een zachte, aangename verblijfskwaliteit. Vanwege de aanwezige kabels en leidingen is er beperkte ruimte voor grote bomen in de volle grond. Er is in het ontwerp heel precies gekeken waar wel mogelijkheden zijn voor (grote) bomen. De bomen staan in een losse, verspreide strooiing over het plein, en worden aangevuld met meerstammige struiken. De soortkeuze van bomen sluit aan op de (veelal inheemse) bomen die al in het Spaarnepark staan.
Wel kunnen hier uitheemse soorten aan worden toegevoegd, zodat er meer uiting kan worden gegeven aan de stedelijkheid van de plek. De laag onder de bomen wordt gevormd door vaste planten. De plantvakken liggen als groene eilanden in de verharding, zodanig dat enerzijds de pleinruimte mooi is begrensd, en anderzijds dat loop-
lijnen comfortabele zijn. Ook wordt de pleinruimte subtiel verdeeld in drie plekken. De randen van de groenvakken worden ingezet om zitgelegenheden te creëren. De randen van de plantvakken komen als het ware omhoog, zodat mensen er op kunnen zitten. Op sommige plekken worden daar houten zittingen en rugleuningen aan toegevoegd. Op het plein zijn twee verbijzonderingen opgenomen: een terras en een waterelement. Deze verbijzonderingen sluiten in hun vormgeving aan bij de plantvakken, maar vormen geen barrière in het gebruik. Ze zorgen voor extra levendigheid op het plein. De verharding van beide elementen is onderscheidend ten opzichte van de gebakken klinkers, bijvoorbeeld natuursteen. Het terras kan worden geëxploiteerd door een horecaondernemer in de plint van het gebouw. Het kletterende water van het waterelement zorgt voor ‘positief geluid’ op het plein, is een leuke speelaanleiding voor kinderen en geeft verkoeling op warme dagen.
variatie aan maat ruimtes
interessant ruimteverloop
robuuste vormgeving en weelderige beplanting
bus is onderdeel van plein (gekleurd beton)
voldoende maatvoering voor programma
intimiteit door toepassen mix bomen en meerstammige heesters
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 27
28
- BoschSlabbers & ZJA
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 29
+1,07
+0,89
1,5%
+0,00
GW 0.61-
4.01
3.54
3.27
4.87 23.00
doorsnede van het plein aan de westkant
30
- BoschSlabbers & ZJA
7.33
+0,64
+0,68 +0,70
+0,78 blindegeleide
+0,96
1,5%
1,5%
+0,64
+0,68
+0,70
+0,00
GW 0.61-
11.32
4.32
3.41
5.67
24.72
doorsnede van het plein aan de oostkant
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 31
32
- BoschSlabbers & ZJA
2.8 O M G A N G M E T H E T B U S S TAT I O N E N D E S C H I P H O LW E G Het toevoegen van een nieuw busstation op deze plek heeft een grote impact op de plek. In het stedenbouwkundig plan is al afgesproken dat de Schipholweg hier van 2 x 2 rijbanen in de huidige situatie wordt versmald tot 2x1 rijbaan. Desalniettemin blijft de Schipholweg van groot belang voor de ontsluiting van Haarlem richting het oosten. Het autoverkeer wordt vanaf de kruising Europaweg samengevoegd tot één weg die via de zuidelijke van de twee bruggen verbonden is met de Buitenrustlaan aan de overzijde van het Spaarne. In de vrijgekomen ruimte wordt een busbaan aangelegd, die via de noordelijke van de twee bruggen met de Buitenrustlaan is verbonden. Aan weerszijden van de busbaan komen in totaal 8 perrons. De perrons worden ingericht als onderdeel van plein. Zo voelen de perrons tot aan de autorijbaan als onderdeel van het plein, waardoor de impact van de infrastructuur mild is. Om dit te bereiken, sluit de beplanting en de vormgeving van het perron aan op het die van het plein, en is ook in materiaalkeuze verwantschap gezocht. Het ontwerp van de overkapping en die van de inrichting van het maaiveld zijn zorgvuldig op elkaar afgestemd, waarmee er een sterke eenheid ontstaat in het gebied.
+2,30 +1,67
bovenzijde tunnelbak
+1,69
De ligging van de rijbaan is ten opzichte van het stedenbouwkundig plan iets zuidelijker gelegd. Daarmee krijgt de middenberm iets meer ruimte voor de inpassing van bomen en groen. De beplanting zorgt voor een mooie afscheiding tussen perron en de weg. De plantvakken worden aan de wegzijde begrenst met een geluidwerende voorziening van 1.20 meter hoog. De muur wordt uitgevoerd met houtvezelpanelen. Net voor de brug over het Spaarne ligt een rotonde. De rotonde maakt het voor de bussen mogelijk om af te slaan naar de Schalkwijkerstraat en om te keren. De rotonde wordt ‘opgenomen’ in het pleinontwerp, door de plantvakken eromheen te leggen.
doorsnede bij de rotonde
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 33
-0,00 -0,50
7.12
doorsnede aan de zuidzijde van het busstation
34
- BoschSlabbers & ZJA
windscherm
0.30 geluidswal
1.20 +1,44 +1,10 bovenzijde tunnelbak
+0,92
1.75 ruimte voor boom
21.63
6.50
8.05
3.42
46.81
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 35
36
- BoschSlabbers & ZJA
2.9 OMGANG MET DE VOETGANGERSPASSAGE De voetgangerspassage vormt een prachtige verbinding tussen de Slachthuisbuurt en het Spaarnepark. De passage is een verkeersveilige oversteek voor de voetganger, en heft daarmee de barrièrewerking op van de Schipholweg. Daarnaast is de passage essentieel voor het functioneren van het busstation en de ondergrondse fietsenstalling. De vormgeving van de voetgangerspassage is onderdeel van het stedelijke plein, en sluit in materialisatie aan op de ‘lichtheid’ van het park en de overkapping. De voetgangerspassage is asymmetrisch. Aan de noordwestzijde komt de fietsenstalling, die goed zichtbaar is vanuit de passage door de glazen wand. De oostzijde wordt uitgevoerd in metselwerk. In de voetgangerspassage komen twee trappen om de perrons aan de zuidzijde van het busstation te kunnen bereiken. De openingen zijn royaal, zodat zo veel mogelijk daglicht de voetgangerspassage bereikt.
De entree van de voetgangerspassage aan de zuidzijde vormt een royale parkachtige entree met een geleidelijke verlaging van het maaiveld. Vanuit de voetgangerspassage heeft de gebruiker zicht op het park. Aan de noordzijde is de beschikbare ruimte voor een parkachtige helling beperkt. De vormgeving van trappartijen en de plantvakken zorgen hier voor een prettige aansluiting naar het plein. De trappen worden uitgevoerd in natuursteen, en sluiten in kleurstelling aan op de elementen op het plein. De noordelijke trap wordt uitgevoerd met fietsgoot, zodat fietsers vanaf het noorden de passage kunnen bereiken. Daarnaast is aan beide entrees een hellingbaan in het groene talud ingepast.
Voor de voetgangerspassage is de hoogteligging de grootste ontwerpuitdaging. Door de vloer van de voetgangerspassage zo hoog mogelijk te leggen, is de aansluiting met de stalling en de omgeving comfortabel. Er is een balans gezocht tussen het gebruiksgemak van de passage enerzijds, en de hoogteligging van de busbaan en de Schipholweg, het vloerpeil van de omringende bebouwing, de vrije doorgang van de voetgangerspassage, de vrije hoogte van de fietsparkeergarage (niet bepalend), de constructiediktes, de hoogte van de Buitenrustbruggen, het grondwaterpeil en afwateringspercentages anderzijds.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 37
38
- BoschSlabbers & ZJA
0,50+ 1,700,70+ 0,10+
3,900,40-
0,63+ 0,90-
2,902,40-
1,401,90-
2.1 0 O M G A N G M E T H E T P L E I N K A R A K T E R AAN DE NOORDZIJDE Tussen de voetgangerspassage en het plein aan de noordzijde van het busstation moet een hoogteverschil van circa 4,5 meter worden overbrugd. Het hoogteverschil wordt opgevangen met een groen talud, die qua sfeer aansluit op de groenvakken van het plein. De pleinsfeer wordt hiermee als het ware naar beneden gehaald en zichtbaar gemaakt vanuit de voetgangerspassage. Dat draagt ook bij aan een veilig gevoel in de passage. Het groene talud is technisch gezien een uitdaging, omdat deze op plekken steil is. Een constructieve oplossing is dus nodig, bijvoorbeeld door terrassering met verticale wandjes. De constructie zelf mag hierbij niet zichtbaar zijn. In het talud zijn twee trappen en een hellingbaan opgenomen. De westelijke trap is het breedst sluit direct aan op het plein en de perrons. De vormgeving sluit aan op de plantvakken en looplijnen en ligt aan beide zijden in het groen. De middelste trap is smaller en voorziet een doorloop richting het Hamelinkplein. Ook deze trap ligt aan weerszijden in het groen en heeft twee fietsgoten. De beperkte ruimte op het plein betekent dat in de noordelijke trap slechts één tussenplateau kan worden gemaakt (afwijkend op de CROW-norm). De hellingbaan is zo gepositioneerd dat deze goed aansluit op het hoofdplein en het Hamelinkplein.
Halverwege de hellingbaan is er een mogelijkheid om met de trap naar de Kiss&Ride te gaan. De Kiss&Ride biedt ruimte aan zes parkeerplaatsen, waarvan één gehandicaptenparkeerplaats. Naast de Kiss&Ride wordt een bankje toegepast.
3645
1,65-
0,47-
0,70+
0,90-
300
360 480
kratten met substraatlaag voor hellingstabilisatie
2,40433 vormgeving onderdeel van toegangen
constructieve oplossing voor steile helling met beplanting
voorbeeld steile helling
hellingbaan en trappen in het groen ingepast
voorbeeld steile helling
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 39
+0,83
+0,65
+0,70
+0,50
-1,70
-3.90
5.00
4.50
3.49
4.50
4.93
2.12
24.57
doorsnede voetgangerspassage en trap noordzijde
N 40
- BoschSlabbers & ZJA
*gewenste bomen, indien mogelijk i.v.m. kabels en leidingen
+0,47
1.10
+0,65
+0,51
+0,63+0,65
+0,58
blindegeleide
-0,90
-2,40
2.99
2.30
2.00
2.83
2.00
2.96
2.72
4.40
2.10
24.36
doorsnede hellingbanen bij de Kiss&Ride
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 41
* gras wordt uitgevoerd als vaste planten
42
- BoschSlabbers & ZJA
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 43
indicatief poldergebied 0.00+
44
- BoschSlabbers & ZJA
waterlijn in ontwerp
Optie 1: huidige waterlijn uitgangspunt
bouwkuip
0.00
0.50-
0.80
wp 1.30- zp 1.201.60-
waterlijn in ontwerp
Optie 2: natuurvriendelijke oever volgens Rijnland met onderwaterbeschoeiing
bouwkuip
0.00 0.50wp 1.30- zp 1.20-
1:3
1.60-
2.10
waterlijn in ontwerp
Optie 3: natuurvriendelijke oever plas-dras
principe natuurvriendelijke oever langs de nieuwe waterloop van het Spaarnepark
1:2
1.60-
OV HUB Schipholweg onderwerp doorsnede grondwal busbaan
0.00 0.50-
wp 1.30- zp 1.20-
project
bouwkuip
1.40
2.1 1 O M G A N fase/ G status M E T H E Ttekeningnummer P L E I N K Aprojectnummer RAKTER BS23-041 VO 1/1 AAN DE ZUID ZIJDE datum schaal/ formaat tekenaar bestandsnaam 17.05.2024 ontwikkeling CJ ov knooppunt_drsn.dwg Het landschap inaan de zuidzijde van de 240313 voetgangerspassage zakt op een royale en parkachtige manier omlaag naar de passage. Het plein ligt onder een helling en moet aanvoelen als een warm welkom. Het nieuwe fietspad buigt om de entree van de passage heen en zakt vanaf de Schipholweg ongeveer 3 meter, om daarna richting de brug weer aan te sluiten op de brug. Het huidige fietspad en de waterloop worden iets opgeschoven naar het zuiden, ten koste van één van de honkbalvelden. In het ontwerp van het Spaarnepark wordt een aansluiting voorzien met de voetgangerspassage. Via de passage kunnen mensen vanuit de Slachthuisbuurt dus direct het Spaarnepark bereiken. De parksfeer bepaald aan de zuidzijde de inrichting. Bomen worden als losse groepjes verspreid in de bermen aangeplant. De inrichting van het maaiveld is groen, de bermen worden ingezaaid met kruidenrijk gras. Rondom de entree naar de passage liggen enkele plantvakken die één geheel vormen met de beplanting op het plein aan de noordzijde. Tussen het fietspad en de weg wordt een recreatief grasveld voorzien met enkele informele speelvoorzieningen. opdrachtgever SWECO
De plantvakken langs de toegang naar de passage worden evenals het plein voorzien van natuursteDen Haag Bergen op Zoom Maarn De Statie 3 1e Sweelinckstraat 30 Landgoed Plattenberg - Het Koetshuis nen (zit)randen. De voorkomen bovendien 4611 CZ Bergen op Zoom 2517 GDranden Den Haag Amersfoortseweg 38 0118-592288 070-3061618 3951 LC Maarn bergenopzoom@bsla.nl denhaag@bsla.nl 0118 592288 afsnijdroutes door fietsers. Voor de entree zelf komt boschslabbers.nl een groeneiland, dat enerzijds een knipoog is naar de groeneilanden op het plein, en anderzijds een scheiding markeert voor fietsers (nemen de linkerafslag richting de entree van de fietsenstalling) en voetgangers (nemen de rechterafslag richting de passage). Aan de westzijde is parallel aan de Schipholweg een stallingsplek voor huurscooters voorzien. Aan de oostzijde is een extra trap voorzien die aansluit op de nieuwe ontwikkeling Spaarnepoort. Ten zuiden van het fiets- en voetpad is een hellingbaan voorzien richting het Spaarnepark. Langs het water wordt de bouwkuip (die moet op circa 0+NAP komen) beëindigd met een natuurstenen rand. De rand fungeert ook als uitzichtplek/verzamelplek.
De ruimte voor de hellingbaan (gebaseerd op het stedenbouwkundig plan) is beperkt. Daarom is het niet mogelijk om de hoofdhelling uit te voeren volgens de gewenste normen. In het voorlopig ontwerp zijn voor de entree van de fietsparkeergarage en de voetgangerspassage verschillende varianten onderzocht om binnen de beschikbare ruimte een ontwerp conform de richtlijnen te realiseren. Er is gekozen voor een landschappelijke benadering waarmee op een natuurlijke en passende manier de hoogteverschillen overbrugd worden. Het doorgaande fietspad gaat zo’n 3 meter naar beneden met een hellingspercentage van 4%. Het laagste punt van het fietspad ligt in het verlengde van de voetgangerspassage. Vanaf het laagste punt van het fietspad naar de voetgangerspassage ligt een helling van 6% naar de entree van de fietsparkeergarage en de voetgangerspassage. Aan de westzijde is een hellingbaan voorzien met een helling van 5%.
Vanwege de diepe ligging van de passage ten opzichte van het grondwaterpeil, is het noodzakelijk om een polderconstructie te maken. Deze constructie (waarschijnlijk een diepe folie) geeft beperkingen voor bomen.
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 45
0,00
-0,80
A
-1,65
-2,50
A
2.80
Doorsnede toerit zuidzijde
46
- BoschSlabbers & ZJA
2.00
2.80
2.00
2.80
5.15
4.50
0.30
1.20
1.10
+0,83
+0,65
6%
-4.00
-4.00
-3.90
6%
30.86 52.97
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 47
48
- BoschSlabbers & ZJA
* ontwerp geleiderail verouderd, dient nader uitgewerkt te worden door aannemer OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 49
A
50
- BoschSlabbers & ZJA
2.1 2 OV E R G A N G R U S T E N B U R G E R L A A N Ten westen van het Spaarne, is de aansluiting op de Rustenburgerlaan verkeerskundig aangepast op de gewijzigde verkeerssituatie waarin de busbaan en de 2x1 rijbaan voor autoverkeer zijn gescheiden. Door toepassing van een middengeleider met vluchtheuvel is de weg goed oversteekbaar.
A
Per saldo betekent de nieuwe verkeerssituatie dat er minder verharding nodig is ten opzichte van de huidige situatie. De ruimte die hierdoor ontstaat, wordt ingericht met groene bermen (kruidenrijk gras) en groepjes met (grote) bomen. Een aantal van de te verplanten bomen van de Schipholweg, kunnen hier een nieuw onderkomen krijgen. Het beoogde beeld is parkachtig, en sluit daarmee aan op de parkachtige sfeer die deze plek al lange tijd in de geschiedenis heeft gehad. De pleinsfeer begint pas aan de oostelijke oever van het Spaarne.
13.87 afstand tot de huidige busbaan 17.60
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 51
gebakken klinker licht gebakken klinker midden beton in kleur donker
A
lichtgrijze verharding rood asfalt zwart asfalt
gebakken klinker parallelweg
A
betontegels grijs grasbetonklinkers
A
lichtgrijze banden geleideband beton
52
- BoschSlabbers & ZJA
3. Openbare ruimte
3.1 I N T E R E S SA N T V LO E R TA P I J T De pleinverharding krijgt een warme uitstraling, die aansluit op de (nieuwe) architectuur eromheen, en met een knipoog naar het centrum en Schalkwijk. Het beoogde kwaliteitsniveau van deze plek is hoog, en daarom wordt ingezet op een hoogwaardig materiaal: gebakken klinkers. De klinkers worden in twee tinten toegepast: beige en bruin. De tintverschillen maken voor de gebruiker onbewust het verschil duidelijk tussen rust (verblijfsplekken langs de randen van de plantvakken, om te staan en te zitten), en reuring (looproutes over het plein). Ook maakt het onderscheid in kleur de verharde oppervlaktes visueel kleiner, en het plein dus gemoedelijker. Bovendien fungeert het contrast tussen de tinten als geleidelijn voor mensen met een visuele beperking. Het palet van gebakken klinkers wordt doorgezet rondom het gehele OV-knooppunt tot aan het fietspad aan de zuidkant, inclusief de voetgangerspassage zelf. Definitieve materiaalkeuzes in de bouwfase dienen altijd te worden voorgelegd aan de landschapsarchitect ter goedkeuring.
A
Er worden enkele verbijzonderingen aangebracht op het plein in een eenduidig, lichtgrijs en duurzaam, A mooi verouderend materiaal, met een uitstraling zoals natuursteen: de traptreden, de randen van de plantvakken, het waterelement, het terras en de twee paadjes door het plantvak tussen plein en perron. De definitieve materialisatie en kleurkeuze wordt in overleg met gemeente bepaald, in relatie tot de aangrenzende ontwikkelingen.
subtiele kleurschakering pleinmateriaal (beton, gebakken klinker)
De busbaan wordt gemaakt van beton, en afgewerkt conform kleur en specificaties zoals toegepast op de busbaan van de Europaweg. Langs de J.J. Hamelinkstraat komen enkele containeropstelplekken in grijze betontegels. Langs de pleinentree wordt een deel van het plantvak uitgevoerd in grasbetontegels, zodat nood en hulpdiensten voldoende ruimte hebben om de bocht te kunnen maken.
53
- BoschSlabbers & ZJA
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 53
lichtgrijze en duurzaam mooi verouderende verharding
stalen rand
400 1200
400 400 400
1200
stalen keerwand, kleur dezelfde als de overkappingen
1200
smalle doorgang met verhoogde stalen rand
500
9350
150
400
stalen keerwand, kleur dezelfde als de overkappingen
500
stalen keerwand, kleur dezelfde als de overkappingen
9350
150
9350
150 1200
1200
54
- BoschSlabbers & ZJA
50
420
320 100
420
1600
50
1600
500 550
320 100
100
250
100
500 550
250 400 450
400 450
R45
500 550
500 550
overgang van zitrand naar lage rand
150 500
150 400
500
400 150
1000 zitrand: bovenaanzicht
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
zitrand: vooraanzicht
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 55
150
1,5 %
2630
210
R1000
70
0,70+
150
9000
3200
2700
2035
7500
R2010
R2000
0,82+
baksteen grens
%
lichtgrijze rand
1,5
2000
0,89+ 5000
R2070
R2070
3280
2780 4000 56
- BoschSlabbers & ZJA
0,89+ 350
1
baksteen grens lichtgrijze rand
0,89+
150
0,82+
400
0,70+
350 staal keerwand, kleur dezelfde als de overkappingen, breedte 2cm
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 57
molgoot met kolk straatkolken in opsluitband busbaan straatkolken in band rijbaan afwatering in plantvak afwatering met lijngoot afwateringsrichting
58
- BoschSlabbers & ZJA
3.2 A F WAT E R I N G De afwatering van het busstation en het plein is haaks op de Schipholweg georganiseerd. De Schipholweg en de busbaan wateren af in kolken langs de rijbaan. Het plein watert af naar 2 molgoten in de vorm van een iets verdiepte strek in combinatie met kolken. De zigzaggende lijn vangt een deel van het regenwater af en lijn parallel aan de nieuwbouw van Schipholweg 1 vangt het overige regenwater af. De molgoot markeert tevens de overgang van de twee kleuren klinkerverharding. De J.J. Hamelinkstraat watert inclusief trottoirs af in kolken in de opsluitband langs de rijbaan. Het fietspad, de rotonde, de Schalkwijkerstraat en de overige wandelpaden wateren af in de aangrenzende bermen of plantvakken. In de voetgangerspassage wordt ter hoogte van de entrees aan beide zijden en onderaan de twee trappen vanaf de perrons een lijngoot toegepast.
molgoot markeert het verschil in kleurtinten
59
- BoschSlabbers & ZJA
strek als molgoot
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 59
Acer buergerianum Alnus glutinosa Carpinus betulus Ginkgo biloba Liriodendron tulipifera Quercus ilex Quercus robur Tilia cordata Ulmus CV gewenste boom op K&L (n.t.b.) Acer campestre Salix alba (knot)
A
te kappen/verplanten
A
A
60
- BoschSlabbers & ZJA
A
PLEIN
PARK
Nieuw inheems
44 (79%)
96 (83%)
140
Nieuw uitheems
12 (21%)
20 (17%)
32
Te kappen
144
Te verplanten
4
A
Bomenbalans voorstel Bestuurlijk DO
3.3 B O M E N Bomen vormen een cruciaal ingrediënt om de parksfeer vanuit het Spaarnepark ook aan de noordzijde van het busstation te ervaren. Bomen zorgen voor een aangenaam klimaat (beschutting voor wind en schaduw voor hitte). Het is essentieel dat bomen goede groeiplaatsomstandigheden hebben. De ondergrondse fietsparkeergarage en de aanwezige en nog te verleggen kabels en leidingen maken het maken van goede groeiplaatsomstandigheden tot een uitdaging. Voor de inpassing van de bomen in dit plan is gebruikgemaakt van de Haarlemse standaarden en van vereisten die zijn meegegeven voor kabels en leidingen in gesprekken tijdens het ontwerpproces. Op de fietsparkeergarage wordt in dit plan rekening gehouden met een substraatdikte van 1 meter.
A
A
Voor de aanleg van het OV-knooppunt zullen 148 bestaande bomen moeten wijken. Daarvan kunnen vier bomen worden verplaatst. Omdat de te verplanten bomen direct naar een definitieve locatie moeten worden gebracht, worden ze buiten het plangebied herplant. Er worden 144 bomen gekapt. Deze zijn niet geschikt om te verplanten. Dit wordt nader afgestemd met het project Spaarnepark. Er worden in het plan circa 172 nieuwe bomen aangeplant. In de nieuwe situatie wordt een aantrekkelijke mix van bomen voorgesteld die enerzijds goed aansluit bij het Spaarnepark en bij de bomen langs de Schipholweg (veelal grote inheemse landschappelijke bomen). Anderzijds worden ook bomen toegevoegd met sierwaarde zoals bloei, bladtextuur of bladkleur, waarmee recht wordt gedaan aan de stedelijkheid van de plek. Op het plein zelf wordt een verhouding gehanteerd van 50% inheems en 50% uitheems (conform gemeentelijk beleid voor stedelijk groen). In het gebied daarbuiten wordt een verhouding gehanteerd van 80% inheems en 20% uitheems (conform gemeentelijk beleid voor parkgroen).
Langs het Spaarne liggen een groot aantal kabels en leidingen. Op enkele plekken moet nog nader worden onderzocht of het mogelijk is om (grote) bomen aan te planten. Deze plekken zijn op de kaart in een oranje gestippelde cirkel aangeduid (deze bomen zijn buiten de berekening van nieuw aan te planten bomen gehouden). Langs het Spaarne is het gewenste beeld om knotwilgen (Salix alba) aan te planten ten zuiden van de brug, en platanen (Platanus orientalis) ten noorden van de brug in aansluiting op de platanen verderop langs de Schalkwijkerstraat. Ook de mogelijkheden voor bomen op enkele plekken in de J.J. Hamelinkstraat en langs de zuidzijde van de Schipholweg moeten nog nader worden onderzocht. Soorten • Verplantbare soorten: Quercus robur, Tilia cordata ‘Erecta’, Ulmus ‘Columella’, Ulmus ‘Dodoens’, Ulmus x hollandica cv. • Nieuwe soorten: Acer buergerianum, Alnus glutinosa, Carpinus betulus, Ginkgo biloba, Liriodendron tulipifera, Quercus robur, Quercus ilex Tilia cordata, Ulmus laevis. Maten De te verplanten zijn circa 12-15m hoog en enkel stammig. Ze worden allen op locaties geplant buiten de werkgrens van dit project. De nieuwe bomen worden aangeplant met variatie in stamdiameter met een minimale maat van 20-25 om sneller een volgroeid resultaat te krijgen.
voorstel boomsoorten ten westen van het Spaarne
meerstammige heester
parkachtige bomen met variatie kleuren en texturen
grote enkelstammige bomen (1e/2e grootte)
Beheer Bomen langs de rijbaan worden opgekroond volgens gemeentelijk beleid voor bomen langs wegen. Bomen in het park mogen vrij uitgroeien. Afstemming A De aannemer dient de uitwerking van de bomen af te stemmen met Platform Groen van de Gemeente Haarlem.
parkachtig met variatie kleuren en texturen
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 61
meerstammige boom/heester gewenste heester (te onderzoeken i.v.m. kabels en leidingen) heestertypen: Cornus mas, Mespilus germanica, Sorbus aucuparia, Rhamnus frangula, Pyrus communis ssp ‘Pyraster’, Cartaegus monogyna, Eunonymus europeans, Ligustrum vulgare, Sambucas nigra, Corylus aveltana . Meerstammig, parasolvorm, maat 300-400, conform plantlijst Liander voor beplanting op K&L
A
62
- BoschSlabbers & ZJA
A
Voorstel Nieuwe heesters
95
Nieuw gewenste heester (te onderzoeken i.r.t. kabels en leidingen
22
A
A
Heesters voorstel Bestuurlijk DO
voorstel heestersoorten ten westen van het Spaarne
3.4 M E E R S TA M M I G E H E E S T E R S Meerstammige heesters zorgen voor een groen beeld, zeker op plekken met beperkingen voor de aanplant van bomen (i.v.m. kabels en leidingen). In de volgende fase wordt nog nader besproken welke heestersoorten wel en niet boven kabels en leidingen kunnen worden aangeplant. Het beoogde beeld is een transparante openbare ruimte op ooghoogte, maar wel met de beschutting van een bladerdak. Als bezoeker moet je onder het kronendak door kunnen kijken, zodat het plein geen onveilig gevoel geeft. Op sommige plekken kunnen wel heesters worden aangeplant als dichte struiklaag, zoals ten zuiden van de autoweg. Het streven is een mix van heesters met voornamelijk inheemse soorten, waarmee de beplanting meerwaarde biedt voor biodiversiteit. Soorten • Geschikte heesters boven kabels en leidingen: Acer campestre, Cornus mas, Mespilus germanica, Sorbus aucuparia (meerstam of hoogstam als groepje), Rhamnus frangula, Pyrus communis ssp ‘Pyraster’, Amalanchier lamarckii. • Soorten elders: Euonymus alatus, Fraxinus excelsior, Corylus avellana, Perrotia persica, Acer triflorum, Acer tataricum ssp. Ginnala, Catalpa Bignonioides.
Maten De heesters worden als meerstam aangeplant, parasolvormig. Meerstammige vormen blijven in het algemeen lager dan hoogstam-bomen. De heesters worden in forse maat aangeplant om sneller een volgroeid resultaat te krijgen: minimaal 300-400cm hoog. Beheer Zorgen voor een overzichtelijke openbare ruimte, door heesters op ooghoogte transparant te houden. A Afstemming De aannemer dient de uitwerking van de heesters af te stemmen met Platform Groen van de Gemeente Haarlem.
Gewone hazelaar (Corylus avellana, meerstammig)
Spaanse Aak (Acer campestre, meerstammig of hoogstam)
mix van soorten met accenten in vrucht, bloei, herfstkleur: (Catalpa bignonioides (meerstammig), Pyrus communis, Cornus mas, Parrotia persica)
Gewone es (Fraxinus excelsior, meerstammig)
Sorbus aucuparia (meerstammig of hoogstam)
OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid - 63
A
vast plantenmengsel kruidenrijk, ‘ Wild en Inheems’ , o.g. (recreatief) gras
64
- BoschSlabbers & ZJA
3.5 ( K R U I D E N R I J K ) G R A S De bermen worden ingericht met een kruidenrijke grasbegroeiing, conform de ecologische ambitie van gemeente Haarlem. Kruidenrijke bermen bieden meerwaarde voor de biodiversiteit. In het maaibeheer wordt variatie in bloeitijd nagestreefd door middel van gefaseerd maaibeheer. Afhankelijk van de bodem is de begroeiing rijker en hoger of schraler en lager. Het gras is over het algemeen betreedbaar. Randen langs (fiets)paden en het recreatieve gazon aan de zuidzijde van het busstation worden intensiever gemaaid. Hiermee oogt het gebied verzorgder, en ontstaat ruimte om op het gras te kunnen recreëren. Ecologische waarde en soorten: De bloeiende kruiden en grassen fungeren als nectarplanten voor insecten. De begroeiing bestaat onder andere uit de volgende soorten: Polvormend Roodzwenkgras, Witte Klaver, Rode Klaver, Hopklaver, Gewoon Knoopkruid, Gewone Pastinaak, Gele Morgenster, Smalle Weegbree, Veldzuring, Scherpe Boterbloem, Duizendblad, Beemdooievaarsbek, Biggekruid, Vertakte Leeuwentand en Margriet. Het recreatieve gras heeft minder ecologische waarde, omdat hier frequenter wordt gemaaid. Zo komen grassen en kruiden niet/nauwelijks tot bloei. Er wordt geen onderscheid gemaakt in zaaimengsel.