Bijlage 1 Strategisch Huisvestingsplan Cultuur

Strategisch Huisvestingsplan Cultuur Cultuur om op te bouwen

10 maart 2025 Gemeente Haarlem Team Cultuur, afdeling ECDW

Inhoudsopgave Samenvatting

4

1.

Inleiding

6

1.1

Aanleiding

6

1.2

Positionering van dit SHP

8

1.3

Doelen

8

1.4

Reikwijdte

8

2.

3.

Huisvesting cultuur in Haarlem

12

2.1

Werken aan ambities cultuurbeleid

12

2.2

Cultureel landschap Haarlem

13

2.3

Vastgoedbeleid

14

2.4

Ruimtelijk beleid

16

Analyse huidige situatie

20

3.1

Inventarisatie huidig aanbod

20

3.2

Spreiding in de stad

20

3.3

Huidige score van gebouwen

21

3.4

Cultuur groeit mee met de stad

22

3.5

Opbrengst analyse huidige situatie

23

4.

Broedplaatsenbeleid

25

5.

Uitvoeringsplan

27

5.1

BIS op orde: lopende projecten

27

5.2

Plan van Aanpak Broedplaatsen

28

5.3

Bestemming €5 miljoen kleine cultuurvoorzieningen

29

5.4

Structurele verankering cultuuropgave

31

5.5

Tot slot

33

2

Bijlage 1: Overzicht BIS-instellingen

34

Bijlage 2: Overzicht Ateliers & Broedplaatsen

35

Bijlage 3: Bronnen

36

3

Samenvatting Haarlem heeft een rijk en divers cultureel aanbod dat bijdraagt aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Om dit aanbod te behouden en te laten meegroeien met stedelijke ontwikkelingen en de verwachte bevolkingsgroei naar 185.000 inwoners in 2035, is een strategische aanpak voor culturele huisvesting nodig. Dit Strategisch Huisvestingsplan (SHP) biedt inzicht in de huidige situatie en benoemt prioriteiten en concrete acties voor de komende jaren. Daarnaast schetst het toekomstige ruimtelijke opgaven en financieringsopgaven. In maart 2024 is een informatienota aan de raad voorgelegd waarin het opstellen van een SHP Cultuur is aangekondigd. Met dit SHP wordt daar invulling aan gegeven. Omdat dit SHP voor het eerst wordt opgesteld, is extra aandacht besteed aan een inventarisatie van de huidige situatie, relevante beleidskaders, werkwijze en financiering. De culturele infrastructuur in Haarlem staat voor verschillende uitdagingen, waaronder behoud en verbetering van bestaande culturele voorzieningen, zoals musea, podia en bibliotheken. Daarnaast is er ruimte nodig voor nieuwe culturele werkplekken, met nadruk op ateliers en broedplaatsen. En een betere spreiding van cultuur in de stad is nodig, ook ten behoeve van cultuurparticipatie, met extra focus op Schalkwijk, Oost en Noord.

Verder vormt de verduurzaming en modernisering van cultureel vastgoed in lijn met bredere gemeentelijke duurzaamheidsdoelen een uitdaging. Dit met name vanwege het bewaken van de betaalbaarheid van de huur in cultuurlocaties. Mede op basis van deze uitdagingen zijn de doelen en reikwijdte van het SHP Cultuur bepaald: voor de korte termijn ligt de focus bij het op orde brengen van de (grote en kleine) instellingen in de culturele basisinfrastructuur van Haarlem (BIS) en de bestemming van de beschikbare €5 miljoen ten behoeve van de (kleine) cultuurlocaties en de uitvoering van projecten. Daarnaast is in dit SHP een broedplaatsenbeleid opgesteld en als separaat hoofdstuk opgenomen. De urgentie voor dat beleid is eerder aangekondigd in het coalitieakkoord en ook als indicator opgenomen in de begroting. Dit beleid vormt de opmaat voor een nadere uitwerking in een Plan van Aanpak Broedplaatsen. Dit SHP gaat minder diep in op financiële aspecten voor de lange termijn, zoals een meerjarenbegroting en vervangingsinvesteringen. Wel maakt het inzichtelijk dat cultuur niet automatisch mee ontwikkelt met de groei en ontwikkeling van de stad. Gelet op het belang van een structurele verankering van cultuur is een doorkijk gegeven naar de langere termijn. Deze doorkijk toont het belang om bij toekomstige opgaven tijdig te kunnen anticiperen op de impact voor organisatie en financiën.

4

5

1.

Inleiding 1.1 Aanleiding Haarlem heeft een rijk en gevarieerd aanbod aan culturele voorzieningen. Dit draagt bij aan de leefbaarheid van buurten en aan de aantrekkingskracht van de stad op bewoners, creatieve talenten, bezoekers en bedrijven. Om dit aanbod in stand te houden en mee te laten groeien met de ontwikkeling van de stad, moet Haarlem blijven investeren in huisvesting voor culturele voorzieningen. Dit betekent dat bepaalde bestaande locaties een verbeterslag nodig hebben of naar een geschiktere locatie moeten uitwijken en dat er aanvullende ruimte nodig is in de stad. Het betekent daarnaast dat betere samenwerking nodig is om ervoor te zorgen dat cultuur de belangrijke rol kan blijven vervullen in een snelgroeiende stad. De wens om Haarlem cultureel sterk te houden is niet nieuw en staat al in de Omgevingsvisie, de Programmabegroting en het Cultuurplan. Ook de urgentie van goed cultureel vastgoedbeleid is daarin benoemd. Hieronder staan de relevante delen uit deze beleidsstukken genoemd: Omgevingsvisie Haarlem blijft groeien. Op basis van prognoses die zijn opgenomen in ‘Haarlem in Cijfers’ is de verwachting dat de bevolking in de periode 2025-2035 groeit van ca. 167.000 naar ca. 185.000 inwoners. De komende 10 jaar komen er dus circa 18.000 inwoners bij, waarbij de grootste toename is voorzien in Schalkwijk en Oost.

De ruimtelijke vertaling hiervan is uitgewerkt in de Omgevingsvisie, een brede integrale visie voor de stad en schets van de ruimtelijke ontwikkeling richting 2045. De visie verbindt beleidsopgaven vanuit verschillende sectoren met elkaar, zoals: bereikbaarheid, wonen, duurzaamheid, economie, sociaal en cultureel. Met betrekking tot culturele ontwikkelingen benoemt de omgevingsvisie de volgende relevante aspecten: Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen: • Menging van functies ten minste behouden en waar nodig versterken. Vrijkomende sociaalmaatschappelijke en economische ruimte behoudt die bestemming op het moment dat deze leeg komt te staan; • Inzetten op een hoge mate van menging tussen economische functies, woonruimte en voorzieningen; • Ruimte voor ondersteunende maatschappelijke functies en voorzieningen die nodig zijn voor functioneren van het gebied; • Voldoende betaalbaar maatschappelijk inzetbare ruimte op centrale locaties in de wijk die over langere perioden kan worden gebruikt; • Ruimte voor culturele sector aanwijzen; • Culturele cluster(s) in de stad waar culturele ruimte en (bijpassende) woonruimte worden gerealiseerd; • Culturele functies in de stad behouden hun bestemming als ze leeg komen te staan.

6

Versterken sociaal weefsel: • Behouden en vitaal houden van het cultureel aanbod. Dit moet passend blijven bij de stad en haar gebruikers; • Het culturele, sociale en maatschappelijke voorzieningenaanbod van Centrum Schalkwijk in samenstelling beter passend maken bij de lokale cultuur; • Sociaal-maatschappelijke voorzieningen en sportparken goed onderling en met omliggende wijken verbinden via tien-minuten-netwerken en waar en wanneer mogelijk positioneren op centrale plekken in de wijk; • Publieke ruimte zo veel mogelijk dubbel benutten door voorzieningen slim te combineren, met elkaar, met de omgeving of met bedrijven; • Voldoende betaalbare maatschappelijke inzetbare ruimte op centrale locaties in de wijk die over langere perioden kan worden gebruikt; • Onderzoek of vrijkomende kerken, vrijkomende scholen of andere vrijkomende betekenisvolle gebouwen – die vaak een centrale positie in de wijk innemen – als prominent onderdeel van de sociale wijkstructuren kunnen gaan functioneren; • Vastgoed en maatschappelijke bestemmingen vaker vasthouden voor maatschappelijke voorzieningen en accepteren dat er soms tijdelijke ‘frictieleegstand’ is voordat weer een gepaste maatschappelijke functie is gevonden; De groei van Haarlem concentreert zich in circa tien ontwikkelzones waar tot 2040 in totaal 10.000 woningen worden toegevoegd (zie ook paragraaf 2.4 Ruimtelijk Beleid).

Speerpunten 2022-2026 Het belang van huisvesting voor culturele voorzieningen wordt tevens onderschreven in het coalitieakkoord (2022-2026), de kadernota en begroting: • Er liggen kansen voor kleine cultuurlocaties, met een beschikbaar budget à €5 miljoen; • Kansen voor dubbelgebruik door cultuur op locaties voor sociale en welzijnsactiviteiten; • Een culturele broedplaats op de huidige locatie van de bibliotheek in Schalkwijk; • Verbeteren en verduurzamen depotsituatie en huisvesting Frans Hals Museum; • Uitwerken van beleid voor groei van het aantal broedplaatsen; • In relatie tot beleid voor uitbreiden broedplaatsen komt er meer ruimte voor de nachtcultuur, ruimte voor 24 uursvergunningen en ruimere openingstijden. Leegstaande panden kunnen tijdelijk worden gebruikt met een nieuw pop-up beleid. Cultuurplan 2022-2028: Cultuur maakt Haarlem In het Cultuurplan is de gemeentelijke visie op cultuurbeleid voor deze periode van 6 jaar geformuleerd. Een aantal relevante pijlers zijn: • Kunst en cultuur als integraal onderdeel van ruimtelijk beleid; • Haarlemse Culturele Basisinfrastructuur (BIS); • Inzet op meer culturele broedplaatsen; • Meer spreiding in de wijk.

Motie ‘Cultuur als drager van Ontwikkelzones’ In deze motie (december 2021) wordt het college verzocht om voor de ontwikkelzones (waar reeds ontwikkelvisies voor zijn opgesteld) aan te geven hoe (ruimte voor) cultuur kan worden ingepast, of binnen deze gebieden kostendragers zijn te vinden en hoe (op termijn) in de cultuurbegroting zichtbaar wordt gemaakt hoe en hoeveel middelen in deze gebieden voor cultuur worden aangewend.

7

1.2 Positionering van dit SHP In maart 2024 werd in een informatienota het opstellen van een SHP Cultuur aangekondigd aan de raad. Dit SHP geeft daar invulling aan. Omdat dit SHP voor het eerst wordt opgesteld, is er relatief veel aandacht besteed aan het weergeven van de huidige situatie en binnen welke context huisvesting van culturele voorzieningen georganiseerd wordt. De focus van dit SHP is voor de korte termijn meer ‘uitvoeringsgericht’ en gaat in op projecten en acties voor de komende jaren, zowel qua te versterken beleid als concrete projecten. Daarnaast is in dit SHP ook het Broedplaatsenbeleid opgenomen zoals eerder is aangekondigd in het coalitieakkoord en ook als indicator genoemd in de begroting. Dit SHP gaat minder diep in op financiële aspecten voor de lange termijn als een meerjarenbegroting en vervangingsinvesteringen. Gelet op het belang van een structurele verankering van cultuur passend bij de ontwikkelingen in de stad is wel een doorkijk gegeven naar de langere termijn, om tijdig te kunnen anticiperen op de hiervoor benodigde gemeentelijke organisatie en financiële consequenties. Binnen de gemeente Haarlem is team Cultuur de trekker voor de verdere acties op basis van dit plan inclusief monitoring en bijsturing en zoekt hierbij de samenwerking met andere afdelingen om de geformuleerde doelen te realiseren.

Daarmee wordt ook benadrukt dat het werken aan huisvesting voor culturele voorzieningen een integrale opgave is die meerdere afdelingen en domeinen aangaat. Het SHP sluit primair aan bij het actuele Cultuurplan Haarlem ‘Cultuur maakt Haarlem 2022-2028’ en bij maatschappelijke ontwikkelingen en behoeftes uit het veld.

1.3 Doelen Dit SHP kent drie doelen: 1) Inzicht geven in de huidige situatie (inventarisatie en analyse); 2) Inzicht geven in de belangrijkste acties en projecten voor de komende jaren, waaronder in ieder geval: • De benodigde verbetering van de huisvesting van de BIS-instellingen. Op die manier wordt voor de gehele BIS (groot en klein) een plek geboden voor de lange termijn en een solide, duurzame basis voor de Haarlemse cultuur gelegd; • De wijze van bestemming van de beschikbare €5 miljoen ten behoeve van de ‘Uitbreiding (kleine) cultuurlocaties; • De kaders en uitgangspunten van het broedplaatsenbeleid; 3) Inzicht geven in de toekomstige ruimtelijke- en financieringsopgave. Met dit SHP kan de gemeente de komende jaren proactief de vastgoedportefeuille van cultuur in Haarlem geschikt maken om de ambities uit het Cultuurplan te realiseren.

1.4 Reikwijdte Binnen de reikwijdte van dit SHP Cultuur vallen onderstaande gebouwen en functies in Haarlem. Dit betreft een indeling op hoofdfuncties, uiteraard zijn er soms meerdere functies onder één dak te vinden. In dit SHP wordt regelmatig naar de BIS verwezen. In bijlage 2 is een overzicht van alle BIS-instellingen opgenomen.

8

• Bibliotheken De Bibliotheek is een van de laagdrempeligste culturele voorzieningen van de stad, met ontmoetingsplaatsen in de wijken. Je kunt er allang niet meer alleen boeken en muziek lenen. Samen met partners organiseert zij verschillende activiteiten. In Haarlem zijn vier bibliotheekvestigingen, in het Centrum, Noord, Schalkwijk en Oost. • Musea Musea richten zich op het verzamelen, bewaren, onderzoeken en tentoonstellen van materieel en immaterieel erfgoed. Een belangrijk doel is educatie, reflectie en kennisuitwisseling. Voorbeelden van musea die onder de BIS vallen zijn het Frans Hals Museum en het Verwey Museum Haarlem. • Podia Podia organiseren culturele evenementen zoals concerten, theaterstukken en andere artistieke uitingen. Het zijn platforms voor diverse culturele activiteiten. De gemeente Haarlem heeft een groot en divers aanbod aan podia en theatergebouwen. Deze zijn bijna allemaal onderdeel van de Haarlemse culturele basisinfrastructuur. • Presentatie-instellingen Presentatie-instellingen zijn platforms waar beeldende kunst wordt gepresenteerd, uiteenlopend van tentoonstellingen tot interactieve performances. Daarnaast organiseren presentatieinstellingen lezingen en debatten. Voorbeelden van presentatie-instellingen zijn Nieuwe Vide en De Vishal.

• Cultuureducatie Cultuureducatie gaat over het ontwikkelen van cultureel zelfbewustzijn, het leren omgaan met verschillen, ontwikkelen van verbeeldingskracht en creatief denken doordat je de vaardigheden en technieken leert. De gemeente zet cultuureducatie in op het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs en legt de verbinding met buitenschoolse programma’s. • Ateliers Een ateliergebouw is over het algemeen een pand waar één of meerdere kunstenaars een eigen, afgesloten werkruimte hebben. Voor autonome kunstenaars wordt het atelierbeleid uitgevoerd door de kunstorganisatie 37Platform voor Kunsten. 37PK verzorgt de toewijzing aan nieuwe huurders voor de beschikbare ateliers. • Broedplaatsen Een broedplaats gaat om een verzameling werkplekken, waarbij verschillende functies en disciplines in elkaar overlopen: ontmoeting, experiment, presentatie, horeca en uitgaan. Broedplaatsen zorgen voor culturele innovatie, zijn geworteld in de wijk en werken samen met lokale partijen. In de meeste gevallen is sprake van verschillende (gemeentelijke) disciplines naast cultuur, waaronder economie en nachtcultuur. Buiten reikwijdte van dit SHP Dit SHP heeft betrekking op gebouwen in de portefeuille Cultuur voor gesubsidieerde partijen (culturele basisinfrastructuur/BIS) maar ook op broedplaatsen, ateliers en kleinere culturele voorzieningen, zowel in eigendom als gehuurd.

In sommige gevallen worden deze gebouwen voor amateurkunst gebruikt. Het cultuuraanbod vanuit de markt is geïnventariseerd maar niet meegenomen in de analyse van dit SHP. Evenementen vallen buiten de scope van dit huisvestingsplan, maar spelen uiteraard ook een rol in het culturele profiel van Haarlem. Haarlem kent vele evenementen van hoog (cultureel) niveau en

9

de stad is geliefd door organisatoren en bezoekers. Er is behoefte aan meer locaties met een evenementenlocatieprofiel in Haarlem, verspreid over de stad. Ook zijn de huidige evenementenlocatieprofielen toe aan een actualisatie. In het evenementenbeleid uit 2025 wordt het voorstel gedaan om locatieprofielen te herzien en te verankeren in omgevingsplannen. In de stad zijn ook verschillende locaties waar behoefte is om meerdere activiteiten per jaar te laten plaatsvinden die bijdragen aan de exploitatie van de onderneming waarvoor steeds opnieuw, onder dezelfde voorwaarden, een evenementenvergunning wordt aangevraagd. De gemeente onderzoekt andere vergunningsvormen voor bepaalde vaste locaties waar evenementen regelmatig plaatsvinden en geeft daar vervolg aan. Hierbij kan gedacht worden aan parapluvergunningen en exploitatievergunningen voor bepaalde tijd. Ook kunst in de openbare ruimte valt niet binnen de reikwijdte van dit SHP, maar wordt wel in de ruimtelijke begroting(en) van de grote gebiedsontwikkelingen meegenomen. Voor de toekomst is het wenselijk dat de huisvestingsplannen van de diverse beleidsvelden - waar mogelijk - op elkaar aansluiten, zoals bijvoorbeeld het SHP Cultuur en SHP 'Gewoon in de Wijk'.

Beschouwingsperiode Dit SHP richt zich concreet op de periode tot en met 2032, maar schetst ook een aantal acties die voor de langere termijn een goede huisvesting voor culturele voorzieningen moet borgen. Met het herijken van het Cultuurplan voor de periode na 2028 volgt ook een actualisatie van dit SHP, met een actualisatie van de genoemde plannen, doelen en verwachte investeringen.

10

11

2.

Huisvesting cultuur in Haarlem 2.1 Werken aan ambities cultuurbeleid Op basis van de pijlers Koesteren wat er is, Prikkelen om te komen tot vernieuwing en Verbinden van partijen om te komen tot een groter en sterker geheel dan de som der delen, heeft de gemeente Haarlem haar culturele visie gedefinieerd, te weten: "In 2028 is Haarlem een cultureel rijke stad, die haar parels koestert en waar een diversiteit aan instellingen en cultuurmakers zorgt voor vernieuwing. Door de verbondenheid van het culturele veld zorgen we er gezamenlijk voor dat cultuur toegankelijk is voor alle Haarlemmers" Het SHP is opgesteld in lijn met deze visie en is gericht op de ruimtelijke vertaling van onderstaande vijf hoofdambities uit het Cultuurplan 'Cultuur maakt Haarlem' 2022-2028: • Ambitie 1: Kunst en cultuur voor iedereen De gemeente Haarlem wil dat kunst en cultuur voor alle Haarlemmers toegankelijk is, zowel in culturele instellingen als dicht bij huis. We werken aan een toegankelijke, laagdrempelige culturele infrastructuur. Eén van de instrumenten om dit te realiseren is cultuur in de wijken. Daarom zetten we in op een goede spreiding van culturele voorzieningen in de stad en verbetering van culturele ontmoetingsplekken in de wijk.

We gaan in gesprek met culturele (BIS-)instellingen en (lokale) makers over de gezamenlijke opgave voor de verdere ontwikkeling van bijvoorbeeld Schalkwijk, waar grote investeringen op stapel staan. Vanuit een gezamenlijke visie kunnen alle betrokken instellingen en lokale makers mede invulling geven aan programmering en activiteiten op de cultuurpodia en in broedplaatsen in Schalkwijk. • Ambitie 2: Ruimte voor makers en creativiteit zichtbaar in de stad De gemeente Haarlem koestert artistieke topkwaliteit en culturele vernieuwing, dag en nacht. Met programmasubsidies1 geven we een impuls aan culturele samenwerking en ontwikkeling. Met dit SHP zetten we in op meer ruimte voor cultuurmakers. Om een startbeeld te bepalen nemen we een inventarisatie van de huidige ruimte voor cultuur op. Om vervolgens meer ateliers en broedplaatsen te realiseren is een gestructureerde aanpak nodig. Hiertoe wordt vanuit integraal beleid een uitvoeringsplan Broedplaatsen voor de komende jaren ontwikkeld. Ook het inbedden van ruimte voor kunst en cultuur in een vroeg stadium van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de stad is een belangrijk speerpunt bij deze ambitie; we zetten de ingeslagen weg tot integrale werkwijze voort. Voor de kortere termijn wordt vanuit het SHP concreet invulling gegeven aan deze ambitie door de investering van €5 miljoen in (kleine) cultuurlocaties.

• Ambitie 3: Verstevigen van dwarsverbanden tussen cultuur en het sociaal domein Het beoogde doel van de gemeente Haarlem is dat de verbinding tussen sociaal domein en cultuur vanzelfsprekend is. Verschillende publieksgroepen weten waar ze terecht kunnen in stad en wijk om te werken aan culturele passies en interesses. In het kader van dit SHP zetten we in op het stimuleren van een wijkgerichte aanpak waarbij activiteiten en voorzieningen aangepast worden aan de lokale situatie en de behoeften van bewoners. In ruimtelijke doorvertaling betekent dit dat 1

De programmasubsidies Cultuur zijn incidenteel toegekend voor tweejarige culturele programma's in 2025 - 2026. Hiermee worden programma’s mogelijk gemaakt die op verschillende manieren kunst en cultuur toegankelijk maken in de stad.

12

we culturele vierkante meters toevoegen aan gebiedsplannen, voor broedplaatsenontwikkeling naar kansen in de wijken kijken en meervoudig ruimtegebruik van voorzieningen stimuleren. • Ambitie 4: Versterken van cultuureducatie De gemeente Haarlem wil dat ieder kind op school in aanraking komt met kunst en cultuur en tijdens zijn schoolcarrière de culturele instellingen bezoekt. Na schooltijd worden kinderen en jongeren in de eigen omgeving cultureel uitgedaagd. Ze hebben de mogelijkheid om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Hiertoe faciliteren we de verbinding tussen onderwijs, cultuurmakers en partners in de wijk in gemeentelijke locaties waar cultuureducatie en talentontwikkeling aangeboden wordt. Bij het leggen van verbindingen gaat de aandacht uit naar meervoudig gebruik van ruimten, zoals in buurthuizen, broedplaatsen, buurtbakens (kerken), scholen en culturele voorzieningen. • Ambitie 5: Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed voor Haarlem als cultuurstad De gemeente Haarlem wil een aantrekkelijke stad zijn voor de kwaliteitsbezoeker. De creatieve stedeling willen we naar Haarlem trekken door een levendige stad te zijn met festivals, broedplaatsen in combinatie met het erfgoed en de grote cultuurhistorische waarde. Haarlem heeft cultureel veel te bieden en dat willen we blijven uitdragen en promoten.

Goede huisvesting is daarbij een eerste voorwaarde. We zetten in op het op orde brengen van de culturele basisinfrastructuur voor de lange termijn en een duurzame oplossing voor het Frans Hals Museum, één van de visitekaartjes van onze stad, hoort daar vanzelfsprekend bij.

2.2 Cultureel landschap Haarlem De gemeente Haarlem erkent het belang van een grote verscheidenheid aan culturele instellingen en cultuurmakers voor de stad. De gemeente heeft een structurele verantwoordelijkheid voor instellingen die een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines. Met het Cultuurplan heeft de raad die instellingen expliciet benoemd als de Haarlemse culturele basisinfrastructuur, de BIS. Daarmee wil de gemeente benoemen en bekrachtigen wat er is en duidelijkheid bieden over de rol en verantwoordelijkheden van de gemeente en de betreffende instellingen. Vanuit de gemeentelijke rol kan ook sturing gegeven worden aan de beoogde culturele functies in de stad. De relatie met de instellingen in deze Haarlemse BIS is historisch gegroeid: vaak is sprake van langjarige partnerschappen. De gemeente ondersteunt de instellingen in de BIS met structurele subsidie. Bovendien zijn de BIS-instellingen veelal gehuisvest in gemeentelijk vastgoed, welke in veel gevallen specifiek zijn ontworpen voor de culturele functie. Van BIS-instellingen wordt verwacht dat zij een bijdrage leveren aan het realiseren van alle ambities in het gemeentelijk cultuurbeleid. Schaal en focus zijn daarbij afhankelijk van de beschikbare middelen en het eigen profiel en het programma van de instelling.

Verder zijn BISinstellingen zich bewust van hun bijzondere verantwoordelijkheid in het Haarlemse culturele veld, ook richting niet-gesubsidieerde organisaties en cultuurmakers. Ze bieden een podium, ruimte voor ontwikkeling van talent en zoeken actief de samenwerking op. Het SHP heeft als doel voor de gehele BIS (groot en klein) een plek te bieden voor de lange termijn en hiermee een solide, duurzame basis voor de Haarlemse cultuur te leggen. Met het creëren van meer kleine cultuurlocaties zoals aan de Lange Herenvest, en een broedplaats op het Fie Carelsenplein, komt er voldoende ruimte voor meerdere kleine (BIS-)organisaties en ontstaat een

13

compleet beeld van de culturele (basis)infrastructuur. De huisvesting voor cultuur biedt daarmee een vaste basis waaruit al deze organisaties de komende jaren hun programma’s en activiteiten voor de stad verder kunnen ontwikkelen. Naast de BIS-instellingen zijn er diverse culturele instellingen die weliswaar niet tot de BIS behoren, maar wel een belangrijk onderdeel van het culturele landschap van Haarlem vormen. De gemeente ondersteunt deze partijen met project- en programmasubsidies en andere vormen van (incidentele) ondersteuning om gezamenlijk te werken aan de cultuurambities. Dit gaat bijvoorbeeld om Museum van de Geest, Slachthuis, Verhalenhuis Haarlem, De Wereld Kindertheater, Wereldmuziekschool en ateliers en broedplaatsen in het algemeen. Nachtcultuur Een levendige en diverse nachtcultuur is essentieel voor het culturele landschap van Haarlem. Nachtcultuur biedt ruimte aan makers, experiment en creatieve kruisbestuiving en draagt bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de stad. In lijn met de ‘Nachtvisie en Actieplan Haarlem’ en een ambtelijke voorverkenning voor ruimte voor nachtcultuur wordt in dit SHP aandacht besteed aan de ruimtelijke inpassing van nachtelijke culturele functies.

Door nachtcultuur structureel te verbinden met het ruimtelijk en het broedplaatsenbeleid, wordt Haarlem niet alleen overdag, maar ook ‘s nachts een stad waar creativiteit en innovatie volop de ruimte krijgen.

2.3 Vastgoedbeleid Het gemeentelijk vastgoed is belegd bij de afdeling Vastgoed. Vastgoed werkt nauw samen met alle beleidsafdelingen. Die afdelingen initiëren projecten en zijn verantwoordelijk voor de financiële dekking, zowel voor de investering als de exploitatie. Uitgangspunt daarbij is een kostprijs dekkende huur. Het team Cultuur geeft aan welke instellingen door de gemeente worden ondersteund door middel van huisvesting. De belangrijkste uitgangspunten van vastgoedbeleid zijn: • Publieke doelen: alle objecten zijn beoordeeld op hun bijdrage aan een publiek doel. Als een object niet langer een publiek doel vervult, wordt gezocht naar herbestemming. Is dat niet mogelijk of wenselijk, dan wordt het pand verkocht; • Maatschappelijk resultaat: het maatschappelijk resultaat wordt bepaald door de beleidsafdelingen. Afdeling Vastgoed stimuleert beleidsafdelingen in het maken van accommodatieplannen, zodat de beleidsafdelingen zich ervan bewust zijn welk maatschappelijk resultaat er wordt behaald. Zo kunnen beleidsafdelingen afwegen of dit maatschappelijk resultaat opweegt tegen de kostprijsdekkende huur die voor de voorzieningen moet worden betaald; • Klanttevredenheid: deze wordt sinds 2021 systematisch gemonitord. Er wordt aan gebruikers gevraagd hoe tevreden zij zijn met het vastgoed, het onderhoud en de dienstverlening van de vastgoedmanagementorganisatie.

Deze monitoring geeft inzicht in eventuele trends en verbetermogelijkheden; • Technische staat: de afgelopen jaren is achterstallig onderhoud van de strategische portefeuille weggewerkt. De verduurzaming wordt zowel geleidelijk (via onderhoud) als planmatig (via investeringsprojecten) opgepakt. Samenwerking Cultuur en Vastgoed Cultuurbeleid en vastgoedbeleid hebben veel raakvlakken en dienen dus ook in dit plan in samenhang met elkaar beschouwd te worden. Samenwerking tussen Vastgoed en Cultuur is essentieel voor het in stand houden en verbeteren van de huisvesting voor culturele voorzieningen.

14

Met het instellen van de functie beleidsadviseur cultuur en vastgoed in 2022 is daarmee een belangrijke stap gezet. Op diverse dossiers wordt nu adequater en sneller gewerkt, zoals op het dossier huisvesting en depot Frans Hals Museum zichtbaar wordt. Kortom, de huidige werkwijze sluit aan bij de behoefte en draagt bij aan het optimaliseren van de huisvesting voor culturele voorzieningen. Verduurzaming cultureel vastgoed Op 23 december 2021 is door de raad het voorstel aangenomen om 79 objecten te verduurzamen. Een aanzienlijk deel van die objecten behoren tot de cultuurportefeuille. Een deel daarvan is inmiddels verduurzaamd of de verduurzaming is in gang gezet, zoals bij de podia. Over de voortgang van de verduurzaming van de gebouwen uit de cultuurportefeuille wordt door de afdeling Vastgoed aan de raad gerapporteerd. Het belang om te verduurzamen wordt onderkend binnen de culturele sector. In de praktijk zien we dat de financiële consequenties aanzienlijk zijn. Ook is er vaak grote impact op de gebruiksmogelijkheden van het pand tijdens de verduurzaming. Dit zorgt ervoor dat een deel van de cultuurpanden nog niet verduurzaamd is. Toegankelijkheid De gemeente Haarlem onderschrijft de Code Diversiteit & Inclusie, een gedragscode van, voor en door de Nederlandse culturele en creatieve sector.

Het doel van de code is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert. Een basisvereiste is dat de sector gelijkwaardig toegankelijk is voor iedereen: als maker, producent, werkende en publiek. Dit gaat verder dan fysieke toegankelijkheid, het gaat om representatie op alle niveaus, van productie tot uitvoering. Waar mogelijk stimuleert de gemeente initiatieven rondom toegankelijke cultuurlocaties, bijvoorbeeld met subsidies. Een voorbeeld is het Creative Access Lab, dat theater wil maken waar iedereen zichzelf in kan herkennen, ongeacht hun achtergrond of handicap. Vanuit de afdeling Vastgoed worden de fysieke aanpassingen uitgevoerd op basis de recent uitgevoerde keuringen. Opgave cultuur binnen portefeuilleplan Vastgoed Een belangrijke opgave van cultuur binnen het portefeuilleplan Vastgoed is -naast het behoud van de huidige culturele infrastructuur- meer atelierruimte realiseren voor makers, bij voorkeur in broedplaatsen. Het portefeuilleplan wordt tweejaarlijks geactualiseerd door Vastgoed in afstemming met vraagstukken op het gebied van huisvesting voor culturele voorzieningen. Kleine ateliergebouwen verkopen, grotere gebouwen aankopen Momenteel bezit de gemeente veel individuele en kleine ateliers, onder andere voor talentontwikkeling en uitvoering beroepspraktijk.

Het is wenselijk om de kleinere ateliergebouwen (< 4 ateliers) te clusteren in een groter ateliergebouw of binnen een broedplaats. Op dit moment heeft Haarlem vier van deze kleinere atelierlocaties die - voor het doel van clusteren in een grotere locatie - mogelijk kunnen worden afgestoten. Met grotere panden kan de functie van broedplaats beter vervuld worden en is verhuur en beheer efficiënter te organiseren. Deze nieuwe, grotere locaties worden bij voorkeur in andere delen dan het centrum gerealiseerd. Voor het op te stellen plan van aanpak Broedplaatsen wordt onderzocht of het mogelijk is om deze opbrengsten in te zetten voor de aankoop van grotere locaties. Dit wijkt af van het bestaand beleid waarin de netto verkoopopbrengsten direct terugvloeien naar de Reserve Vastgoed. Beheer en verhuur van ateliers Stichting 37PK verzorgt de toewijzing van beschikbare ateliers aan nieuwe huurders. Alle professionele kunstenaars die in Haarlem wonen of werken kunnen zich inschrijven bij de stichting en daarna reageren op vrijkomende atelierruimtes. De kunstenaars worden ook door 37PK

15

geaccrediteerd. Bij Stichting 37PK is een grote wachtlijst met vraag naar atelierruimtes. Er ligt een behoefte aan 100 extra atelierruimtes naast de huidige 80 ateliers. Ook voor cultuurparticipatie is de aanwezigheid van ateliers voor onder andere beeldhouwen en schilderkunst van belang. Vanwege het wegvallen van dergelijke (tijdelijke) atelieruimten op dit gebied is een aantal hiervan uitgeweken naar andere steden. Zowel binnen de stichting 37PK als binnen de afdeling Vastgoed staat de beschikbare capaciteit onder druk om alle taken rondom beheer en verhuur (naast andere taken) goed in te vullen. Met het uitbreiden van de portefeuille en het voornemen om te groeien in aantal broedplaatsen en ateliers, wordt dit alleen maar nijpender. Bij het verder uitwerken van de aanpak voor broedplaatsen wordt gekeken naar eventuele koppelkansen om hier in een andere vorm meer efficiënte invulling aan te geven. Ook voorbeelden van werkwijzen in andere steden kunnen inspiratie zijn voor de ontwikkeling van een optimaal instrumentarium voor beheer- en verhuur. Afstoten niet-strategisch vastgoed De afdeling Vastgoed houdt zogenaamde consultatierondes. Daarbij worden leeg gekomen gebouwen aangeboden aan beleidsafdelingen. Op basis hiervan wordt bekeken of er interesse is voor een alternatieve invulling voordat het gebouw eventueel wordt afgestoten.

Vanuit het team Cultuur is dit een manier om de huisvesting voor culturele voorzieningen uit te breiden. In 2021 is zo de Artist in Residence aan het Spaarne ontstaan. En op diezelfde wijze werken we nu aan de invulling van een culturele broedplaats in het voormalig raadshuis van Schoten aan de Rijksstraatweg. Ook voor het uitbreiden van broedplaatsen zullen we van deze werkwijze gebruik maken. De aanwezigheid van dekking binnen een IP post Cultuur of Broedplaatsen is een voorwaarde om dit in de praktijk te kunnen realiseren. Gerichte aankopen Bij Cultuur is inmiddels meer inzicht in de opgave voor de huisvesting van haar partijen en de vraag uit de stad. Daardoor kan ook concreet met Vastgoed afgestemd worden welke eventuele aanvullende huisvesting benodigd is middels aanhuur of aankoop. Onderbouwing voor een aankoop vanuit het beleidsveld is daarin essentieel zoals bleek bij de aankoop van broedplaats de Greiner. Voor het depot van het Frans Hals Museum is in samenspraak gekozen voor aanhuur. In de toekomst is het wenselijk elke huisvestingsvraag voor cultuur in een vroeg stadium samen te onderzoeken. Een regierol voor Vastgoed – in de samenwerking met beleidsafdelingen- is daarbij voor de hand liggend, gelet op de aanwezige expertise en inzicht in andere ‘ruimtevragers’. Dit creëert ook mogelijkheden voor gezamenlijk gebruik.

Dat is zeker denkbaar bij de uitbreiding van broedplaatsen en sluit aan bij de integrale werkwijze van ‘Grote Ruimtevragers’.

2.4 Ruimtelijk beleid Vanuit het team Cultuur kan steeds beter de ruimteclaim inzichtelijk gemaakt worden die hoort bij de groei van de stad en dus binnen gebiedsontwikkelingen. Het wordt ook steeds meer automatisme om vroegtijdig in het gebiedsproces betrokken te worden (Schalkwijk is hier een goed voorbeeld van). De groei van de stad vindt vooral plaats in de ontwikkelzones zoals in onderstaande afbeelding is weergegeven.

16

Figuur 1: Ontwikkelzones in Haarlem Cultuur in ontwikkelzones Voor de ontwikkelzones worden beleidsafdelingen actief betrokken. Ook Cultuur is inmiddels aangesloten bij alle ontwikkelingen. Het is van belang dit ook in de toekomst bij andere (gebieds)ontwikkelingen te continueren. Bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van Centrum Schalkwijk waarin de nodige culturele voorzieningen worden meegenomen, waaronder een nader in te vullen veelzijdige cultuurvoorziening voor optredens, cultuurparticipatie en andere vormen. Voor andere zones geldt een minder actieve deelname omdat daar op zich zelf staande culturele voorzieningen niet opportuun zijn maar meer gedacht wordt aan programmering in nieuwe (of bestaande voorzieningen). Voor vrijwel alle zones geldt dat gekeken wordt naar de mogelijkheden voor kunst in de openbare ruimte , broedplaatsen of ateliers. Gebouwen die niet meer fungeren als school, buurthuis of zorgvoorziening, bieden kansen voor nieuwe broedplaatsen. Dat draagt bij aan de leefbaarheid voor, tijdens en na de ontwikkeling. Bovendien is vrijwel alleen in deze vorm –huisvesting van makers in bestaande gebouwen - de betaalbaarheid geen drempel. Binnen de bestaande ontwikkelzones is er nog geen leidraad ontwikkeld voor het realiseren van betaalbare werkruimten.

Vanuit Cultuur en Economie worden concretere parameters ontwikkeld om het gesprek over culturele functies in de ontwikkelzones gerichter te kunnen voeren. De uitwerking hiervan landt in het op te stellen Plan van Aanpak Broedplaatsen.

17

In onderstaande tabel is opgenomen welke kansen of concrete projecten voor nieuwe culturele voorzieningen er liggen in de diverse zones.

1

Gebied

Ontwikkelzone

Culturele voorzieningen, programmering of anders

Noord

Delftplein

• Kansen voor cultuur door Kunst In de Openbare Ruimte. • Mogelijkheden cultuur in onderzoek. • Bibliotheek blijft op bestaande plek aan de nabijgelegen Planetenlaan. Vanuit daar verbinding met de zone maken. • Binnen nieuwe voorzieningen culturele programmering. • Realisatie culturele broedplaats, mogelijk met ruimte voor jongeren aan de Rijksstraatweg (ter hoogte Zaanenlaan). • Binnen ontwikkeling met name kansen voor culturele voorzieningen in gebied Spaarneboog. Tijdelijk in huidige gebouwen. Permanent wellicht in de Beschuitfabriek. • Kansen voor cultuur wat betreft tijdelijke en permanente voorzieningen middels placemaking. • Binnen nieuwe voorzieningen mogelijk werkplekken voor creatieven en makers. Uit te werken binnen: Masterplan Hart van Oostpoort en aanpak Ruimte voor Werk. • Kansen voor cultuur met name door programmering in nieuwe voorzieningen. • Kansen voor cultuur met name door programmering in nieuwe voorzieningen van de campus (theater en muziek) en in sporthal of school in ontwikkeling Korte Verspronckweg. • Duurzame plek voor broedplaats Station Zuidwest realiseren in samenwerking met huidige partijen in het gebied. • Kansen voor cultuur door Kunst In de Openbare Ruimte. • Binnen nieuwe voorzieningen mogelijk werkplekken voor creatieven en makers. Uit te werken binnen aanpak Ruimte voor Werk (Economie).

• Kansen voor cultuur door Kunst In de Openbare Ruimte. • In Centrum Schalkwijk komt een nieuwe bibliotheek. • De huidige bibliotheek transformeert tot culturele broedplaats. • In het masterplan is een culturele voorziening opgenomen van ca. 2.500 m²; • In de aanloop naar nieuwe centrum liggen voor cultuur kansen mbt placemaking in bestaande winkelcentrum. • Verder onderzoek broedplaats in Schalkweide (Floris van Adrichemlaan). Ook als tijdelijke huisvesting ter overbrugging voor Nieuwe Vide. • In huidige bibliotheek Schalkwijk (aan Fie Carelsenplein) komt een nieuwe culturele broedplaats met Nieuwe Vide en lokale culturele partijen. • Verdere mogelijkheden te onderzoeken.

Orion/Planetenweg

Spaarndamseweg

2

Oost

Oostpoort

Beatrixplein 3

Zuid-West

Zijlweg

Zuid-West 4

Centrum

Stationsgebied

5

Schalkwijk

Europaweg

Molenwijk Noord

18

Grote ruimtevragers Binnen de gemeente zijn er veel vragen voor ruimte. De druk op ruimte is groot en de vele vragen kunnen met elkaar conflicteren. Het bestuur wil meer regie voeren op de ‘grote ruimtevragers’ (> 300 m). De afdeling Omgevingsbeleid werkt onder de naam ‘Grote ruimtevragers’ aan dit proces. Door team Cultuur zijn de algemene ruimtevragen (meer broedplaatsen, ruimte voor makers en cultuur integreren in gezamenlijke voorzieningen) en concrete ruimtevragen (waaronder Nieuwe Vide) in beeld gebracht en besproken met team Grote ruimtevragers. Ook is voor een concrete casus binnen de cultuurportefeuille gebruik gemaakt van dit proces. Bij eventueel vertrek van het Frans Hals Museum uit de Grote Markt is gezocht naar een alternatieve invulling op basis van een studie naar het gebouw, de locatie én de lijst van ruimtevragers.

19

3.

Analyse huidige situatie 3.1 Inventarisatie huidig aanbod Haarlem heeft een ruim en gevarieerd aanbod aan culturele voorzieningen. Kwantitatief sluit dit goed aan bij de huidige omvang van de stad. Deze aanwezige basis brengen we verder op orde en moet meegroeien met de stad. De door de gemeente Haarlem gefinancierde culturele vastgoedportefeuille (in eigendom of huur) betreft 31 gebouwen en beslaat ca. 66.000 m² Bruto Vloer Oppervlak (BVO). In onderstaande kaart en tabel is dit weergegeven.

Figuur 2: Vastgoedportefeuille Culturele voorzieningen op cultuurbegroting gemeente Haarlem Ter vergelijking is bij tien andere gemeenten gekeken hoeveel vierkante meters culturele ruimte per 1.000 woningen er is. Dit zijn de gemeenten: Zaanstad, Delft, Breda, Almere, Utrecht, Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, Haarlemmermeer en Purmerend. Het gemiddelde van deze gemeenten is 568 m2 (BVO culturele functies) per 1000 woningen. Haarlem ‘scoort’ met 623 m2 BVO bovengemiddeld in deze vergelijking.

3.2 Spreiding in de stad Als wordt gekeken naar het gemeentelijk aanbod, valt op dat culturele voorzieningen zich met name in het centrum concentreren. Naast de door de gemeente beheerde gebouwen worden ook door derde partijen culturele functies/voorzieningen aangeboden. In onderstaande figuur wordt het totale culturele aanbod weergegeven:

20

Figuur 3: Totale vastgoedportefeuille culturele voorzieningen (inclusief broedplaatsen) in eigendom van gemeente Haarlem en derden. Uit bovenstaande informatie blijkt dat het totale aanbod aan culturele voorzieningen redelijk verspreid in de stad zit. Daarbij geldt dat musea en podia op stadsniveau fungeren en de overige voorzieningen op wijkniveau. In het centrum bevindt zich (logischerwijs) een grote concentratie van cultureel aanbod. Hier is geen uitbreiding aan culturele voorzieningen nodig om aan de vraag te voldoen. Gelet op meer cultuur in de buurt en spreiding in de stad lijken er vooral kansen te liggen in Schalkwijk, Oost en Noord. Het toegekende budget van €5 miljoen ten behoeve van kleine culturele voorzieningen biedt kansen om ook hier verder te bouwen.

3.3 Huidige score van gebouwen Voor iedere locatie die door de gemeente wordt beheerd is een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld, waaruit de onderhoudsbehoefte per instelling inzichtelijk wordt gemaakt. Op deze manier wordt budget voor het onderhoud gereserveerd in de gemeentelijke begroting. Om goed inzicht te krijgen of de gebouwen voldoen zijn de gebouwen door vastgoed en cultuur voorzien van een onderhoudsconditiescore op basis van de NEN27672. Naast deze onderhoudsconditiescore zijn de gebouwen in de cultuurportefeuille door Vastgoed en Cultuur voorzien van een strategische score. Deze score bestaat uit een gezamenlijk gewogen cijfer van 1 tot 5 voor ligging, gebruik, onderhoud, financiën, huurderstevredenheid en algehele staat van gebouw. Cijfer 1 staat voor uitstekend, cijfer 5 voor onvoldoende. Uit de beschikbare gegevens is een aantal doorsnedes gemaakt om een indruk te geven van de huidige score van de gebouwen die in beheer zijn of die in het kader van dit plan relevant zijn. Een cijfer 4 of 5 geeft aanleiding tot ingrijpen, bij cijfer 1 tot en met 3 is dit niet direct aan de orde. 2

NEN 2767 is de norm voor conditiemeting van gebouwen, infrastructuur en andere beheerobjecten.

21

Uit de beschikbare gegevens is een aantal doorsnedes gemaakt om een indruk te geven van de huidige score van de gebouwen die in beheer zijn of die in het kader van dit plan relevant zijn. In totaal scoren 19 van de 31 gebouwen een cijfer 1, waarmee dus 61% van de gebouwen voor cultuur in de categorie uitstekend vallen. Van overige 12 gebouwen krijgt 1 gebouw (3%) een score 2 (‘goed’) en krijgen 8 gebouwen (26%) score 3 en zijn dus voldoende. Een in het oog springend gebouw binnen categorie 3 is de bibliotheek Oost, gehuisvest in een zijvleugel van het Reinaldahuis. Een prima gebouw en in goede staat maar als plek qua zichtbaarheid en bereikbaarheid niet ideaal voor een bibliotheek.

Figuur 4: Strategische score culturele portefeuille Drie van de 31 gebouwen scoren een 4 (matig). Bij ateliergebouw Kampersingel 44 liggen bijvoorbeeld kansen om het gebouw en de buitenruimte beter te benutten, zowel door meer actieve huurders als door meer gebruik voor de wijk. Daarnaast scoort ook locatie Lange Herenvest met huurder Pletterij een 4. Het gebouw is toe aan revitalisatie van de binnenzijde, groot onderhoud aan de buitenzijde en verduurzaming. Daarnaast wenst huurder al langere tijd het gebruik van het gebouw te optimaliseren en toe te werken naar multifunctionele toneel- en theaterbroedplaats. Ook het complex Grote Markt 16 scoort een 4 vanwege de problematiek rondom onderhoud. Er is dus een klein aantal gebouwen dat een 4 als cijfer heeft. Voor deze categorie lopen in alle gevallen al acties om verbeteringen in gang te zetten. Er zijn geen gebouwen met cijfer 5.

3.4 Cultuur groeit mee met de stad Het culturele aanbod in Haarlem moet meegroeien met de ontwikkelingen in de stad om een gebalanceerd en gevarieerd aanbod voor iedereen te kunnen bieden. In kwantitatieve zin vraagt dit in ieder geval om een plek voor culturele voorzieningen in de ontwikkelzones. De inpassing hiervan en/of dubbelgebruik met andere voorzieningen moet in een vroegtijdig stadium in de planvorming worden belegd om te voorkomen dat het in een te laat stadium geforceerd en suboptimaal in plannen een plek krijgt. Behalve de fysieke inpassing is het een vereiste dat er ook financiële

22

middelen beschikbaar zijn om de plannen te realiseren: zowel voor de ontwikkelingsinvestering als voor de exploitatie. De werkelijkheid is dat binnen de financiering van de gebiedsontwikkeling in die middelen vrijwel nooit is voorzien. Dat geldt ook voor de middelen voor Kunst in de Openbare Ruimte. Als het culturele aanbod (zeker in de wijk) meegroeit met de stad, dan zal dit structureel begroot moeten worden (zowel de investering als de exploitatie). Daarnaast wordt steeds merkbaarder dat er een groeiende behoefte is aan ruimte voor makers in de vorm van broedplaatsen/werkruimtes. Bij voorkeur zijn dit locaties die laagdrempelig op wijkniveau functioneren. Het blijft een uitdaging om deze faciliteiten op een betaalbaar niveau te houden. Dit wordt onder meer veroorzaakt door gebrek aan geschikte ruimtes, hoge(re) grond- en bouwprijzen (en als gevolg daarvan hoge huurprijzen) en bijvoorbeeld kosten van de eerdergenoemde verduurzamingsopgave.

3.5 Opbrengst analyse huidige situatie In deze paragraaf is puntsgewijs opgenomen wat de analyse van de huidige situatie oplevert en waar in de volgende hoofdstukken acties aan worden gekoppeld. • Er is een grote behoefte aan het opstellen van broedplaatsenbeleid. Dit is uitgewerkt en separaat opgenomen in Hoofdstuk 4. Dit vormt de opmaat naar een nog op te stellen Plan van Aanpak; • Prioriteit geven aan huisvestingsvraagstukken van de BIS instellingen met het continueren van de lopende onderzoeken en projecten (zie Hoofdstuk 5.1); • De wijze waarop de beschikbare €5 miljoen voor kleine cultuurlocaties wordt besteed (zie Hoofdstuk 5.3); • De structurele borging van cultuur in de groeiende stad door inzicht te geven in de benodigde toekomstige ruimtelijke- en financieringsopgave (zie Hoofdstuk 5.4). Het huidige aanbod aan cultuur in Haarlem vormt een solide basis om verder op te bouwen. Met de hierboven genoemde opgaven voor de komende jaren en de lopende projecten ligt er een stevig takenpakket. Op de langere termijn is het van belang om te blijven anticiperen op ontwikkelingen in de stad. Dat vraagt om het op orde houden van de basis. Daarvoor is het wenselijk om een uitgebreidere inventarisatie te doen bij de huidige BIS-instellingen om tijdig inzicht te hebben in vraagstukken die op den duur gaan spelen.

Daarnaast is het voor de langere termijn van belang om inzicht te hebben in de plekken in de stad waar veel groei of ontwikkeling wordt verwacht. Is daar ruimte voor cultuur om mee te groeien? De inschatting is dat die ruimte er niet altijd is of dat er binnen de huidige ontwikkelzones nog onvoldoende rekening is gehouden met culturele voorzieningen. Ook de optie van atelierwoningen kan binnen ontwikkelzones worden verkend. Deze woonvorm zorgt voor levendigheid en functiemening in de ontwikkelzones en wijken, zonder dat er een meteen een stand alone culturele voorziening hoeft te komen.

23

24

4.

Broedplaatsenbeleid In dit hoofdstuk is het broedplaatsenbeleid nader beschreven. Het gaat in op de definitie van broedplaatsen, de ambitie, de meerwaarde en de huidige situatie. In het volgende hoofdstuk zijn de eerste acties benoemd onder ‘plan van aanpak broedplaatsen’. Dit wordt de komende periode verder uitgewerkt in een concreet Plan van Aanpak. Definitie broedplaatsen Anders dan ateliergebouwen of bedrijfsverzamelgebouwen, waar kunstenaars en ondernemers vaak op hun individuele beroepspraktijk zijn gericht, zijn broedplaatsen gericht op onderlinge samenwerking en kruisbestuiving tussen (kunst)disciplines, op presentatie en publieksactiviteiten en zijn er mogelijkheden voor educatie en workshops vaak in combinatie met horeca. In de meeste gevallen is sprake van verschillende (gemeentelijke) disciplines naast cultuur. De belangrijkste elementen van een broedplaats zijn: • Ontmoeting tussen de gebruikers van de broedplaats (community) en de buurt en stad (sociale impact). Alleen door onderlinge ontmoeting en interactie is kruisbestuiving mogelijk; • Betaalbaarheid voor gebruikers van een broedplaats. Dit zijn vaak kunstenaars, creatieven en startende (sociale) ondernemers die – zeker aan het begin van hun praktijk – niet veel financiële middelen te besteden hebben voor huisvesting. Een betaalbare plek is essentieel voor het ontplooien van hun activiteiten.

Een broedplaats huisvest een verzameling aan ruimten en activiteiten, onder meer betaalbare werkplekken (minstens 40% ateliers, werk- en oefenruimten) waarbij verschillende functies in elkaar overlopen: ontmoeting, experiment, presentatie, ondernemen, circulaire economie, duurzaamheid, jeugd, horeca en nachtcultuur. De centrale ambitie voor broedplaatsen is om meer en passende ruimte voor actieve creatieve makers te realiseren. Dit versterkt en vernieuwt het culturele creatieve klimaat en draagt bij aan prettige buurten en nieuwe werkgelegenheid. Broedplaatsen worden een vast element in stedelijke ontwikkeling Het effect en de functie van broedplaatsen Betaalbare ruimte voor kunstenaars, creatieven en (startende) ondernemers dragen bij aan een goed cultureel klimaat. Een bloeiende culturele sector draagt bij aan de identiteit van een stad en zorgt voor een levendige stad. Broedplaatsen vervullen ook een belangrijke functie voor kleinschalige ondernemers, zoals start-ups, impactondernemers en kleine bedrijven. Ze bieden ruimte voor creativiteit en innovatie en bevorderen kennisdeling en netwerken. Kortom, broedplaatsen stimuleren zowel de economische als culturele ontwikkeling door ruimte te bieden voor creatief werk en innovatief ondernemerschap.

Ze zijn zo een cruciale schakel in het culturele en economische ecosysteem van de stad en regio, en voorzien in een behoefte die de markt niet vanzelf oplost. Placemaking door broedplaatsen Broedplaatsen kunnen ook bijdragen aan de gebiedsontwikkeling. Vooral voor tijdelijke creatieve en culturele initiatieven -al dan niet in combinatie met nachtcultuur- bieden broedplaatsen in gebiedsontwikkelingen een uitkomst. Denk aan Skatepark, Houtbaar en in permanente vorm het Slachthuis.

25

In leegstaande panden en op braakliggende terreinen kunnen kunstenaars en creatieven voor lange of kortere tijd en tegen een lage vergoeding (wonen en) werken. Door hun creatieve activiteiten ontstaat reuring, komen nieuwe mensen naar een plek waardoor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van een gebied verbetert en daarmee de financiële waarde stijgt. Deze vorm van placemaking is voor veel vastgoedeigenaren, ontwikkelaars en gemeenten een succesvolle strategie. Sommige plekken floreren en worden onderdeel van de gebiedsontwikkeling, andere worden opgeheven. Hoe Haarlem aan placemaking wil doen wordt uitgewerkt in het broedplaatsenbeleid. Nachtcultuur De gemeente Haarlem streeft ernaar om in de komende jaren twee nieuwe permanente nachtlocaties te realiseren, waarvan één in combinatie met een broedplaats. Op basis van de ruimtelijke voorverkenning is hiervoor onder andere Centrum Schalkwijk als kansrijke locatie geïdentificeerd. Dit biedt mogelijkheden om nachtcultuur duurzaam te verankeren, met oog voor balans tussen levendigheid en leefbaarheid, sociale veiligheid en beperking van geluidsoverlast. Huidige aantal broedplaatsen Er is voor broedplaatsen een inventarisatie als nulmeting gemaakt.

Deze inventarisatie is te vinden in bijlage 3 en onderscheidt een aantal categorieën: beginnend met gebouwen alleen voor culturele doelen zoals ateliergebouwen en presentatie- instellingen. Daarna gebouwen met gemengde functies en die zijn gekenmerkt als broedplaats. Er zijn momenteel 17 broedplaatsen waarvan er 3 in de toekomst worden opgeheven voor woningbouw. De ambitie is om het aantal broedplaatsen met minstens 4 plekken uit te breiden.

26

5.

Uitvoeringsplan 5.1 BIS op orde: lopende projecten Vanuit de prioriteit de ‘BIS op orde’ brengen loopt er een aantal huisvestingsprojecten- en onderzoeken die in deze paragraaf worden toegelicht. Alle hier genoemde projecten worden met de huidig beschikbare capaciteit uitgevoerd. Voor het uitwerken van het Plan van Aanpak Broedplaatsen en grote toekomstige projecten is er aanvullende (externe) capaciteit benodigd. Frans Hals Museum - Onderzoek huisvestingsscenario haalbaarheid unilocatie Het college heeft de raad middels een Informatienota in juni 2024 het plan gepresenteerd van een unilocatie voor het Frans Hals Museum. Deze unilocatie kan middels een ondergrondse uitbreiding op locatie Groot Heiligland worden gerealiseerd. Het college heeft de opdracht om een verdiepend haalbaarheidsonderzoek naar de unilocatie te doen en dit af te zetten tegen de duo locatie variant, waarbij beide locaties Grote Markt en Groot Heiligland voor het museum behouden, gerenoveerd en verduurzaamd worden. Dit onderzoek is in volle gang. Voor een volwaardig vergelijk worden de twee varianten op gelijk niveau uitgewerkt en op basis van een multicriteria analyse met elkaar vergeleken waaronder technisch, financieel en op haalbaarheid (o.a. draagvlak). Naast het onderzoek naar de beide varianten wordt gewerkt aan de toekomstvisie van het museum: Wat biedt het nieuwe Frans Hals Museum (Haarlem).

Dit visiestuk is de basis voor de vernieuwing en biedt ook de uitgangspunten voor de huisvesting, met een grote voorkeur voor een unilocatie vanuit het museum. Ook wordt deze toekomstvisie voor het nieuwe museum onderdeel van de capital campaign. Door de gemeente en het museum is een bureau ingeschakeld om te onderzoeken hoe en voor welke bedragen het mogelijk is externe financiering te werven voor het nieuwe museum. De bovenstaande onderzoeken worden in een Informatienota in juni 2025 aan de commissie ontwikkeling ter bespreking aangeboden. Voor die tijd vinden er nog twee technische sessies plaats met de commissie ontwikkeling. Schuur - Uitbreiding Om de positie van de Schuur als culturele voorziening in en voor de stad te versterken is uitbreiding van het pand met twee zalen noodzakelijk. De uitbreiding wordt gerealiseerd door het aanpalende pand (Korte Begijnestraat 10-12) te betrekken bij de Schuur. De businesscase laat zien dat de uitbreiding zorgt voor een versterking van het verdienend vermogen, waardoor de Schuur, net zoals voor 2019, met de inkomsten van de film en bijbehorende horeca de brede programmering (van toneel, dans, talentontwikkeling en jeugd/educatie activiteiten) mede kan dekken. Naar aanleiding van de bespreking van de informatienota over de uitbreiding in mei 2023, heeft de raad brede steun voor de uitbreiding van de Schuur uitgesproken.

In april 2024 is de raad nader geïnformeerd over de voortgang van de voorbereidingen, de participatie en de kostenraming. In november 2024 is het uitvoeringskrediet vrijgegeven en bevindt het project zich in het voorjaar van 2025 in de definitiefase. Bibliotheek - Verhuizing naar Centrum Schalkwijk De ontwikkeling van het centrum Schalkwijk is in volle gang. In de huidige tweede fase van Masterplan Schalkwijk is rekening gehouden met een sociaal maatschappelijk cluster. De bibliotheek Schalkwijk zal binnen dit cluster een sleutelfunctie voor het nieuwe centrum vervullen. Dit is onder meer besloten op basis van het haalbarheidsonderzoek dat in 2021 is uitgevoerd. De

27

bouw van het casco is in februari 2025 van start gegaan, start van de inrichting is nu halverwege 2026 beoogd en start ingebruikname van de bibliotheek vanaf eind 2027. Hiervan is in de haalbaarheidsstudie al aangegeven dat de casco ruimte een overmaat heeft. Momenteel wordt de exacte invulling daarvan onderzocht, ook in samenwerking met maatschappelijke partners. Daarover wordt de raad in een later stadium geïnformeerd. Oriëntatie op overige huisvestingsvraagstukken en kansen Op eigen initiatief van de Bibliotheek Zuid-Kennemerland lopen er momenteel nog de volgende twee onderzoeken. Onderzoek verhuizing bibliotheek Oost naar Oosterkerk Op dit moment wordt een extern haalbaarheidsonderzoek naar de toekomstige invulling van Buurtbaken Oosterkerk afgerond. De kerkgemeenschap onderzoekt momenteel samen met de Bibliotheek, MooiZooi, Buurts en omwonenden verschillende plannen voor de invulling en programmering van het gemeentelijk monument aan de Zomervaart. Door een architect zijn opties uitgewerkt, die een impressie geven van de mogelijkheden. Mede op basis daarvan wordt nu aan een dekkingsplan gewerkt. Onderzoek Doelengebouw en -zaal Bibliotheek Centrum De Bibliotheek-Zuid Kennemerland is momenteel huurder van het bibliotheekgebouw Centrum en het Doelengebouw.

In de periode 2018 - 2022 is de binnen het project Renovatie en Vernieuwing Bibliotheken de centrumvestiging grootschalig gerenoveerd. Het Doelengebouw is wel gerenoveerd en verduurzaamd maar er heeft geen vernieuwing van het interieur plaatsgevonden. Omdat er binnen het beschikbare budget en de talrijke ambities keuzes gemaakt moesten worden is voor de vernieuwing van de wijkvestigingen gekozen. De Bibliotheek heeft in 2024 een haalbaarheidsstudie laten uitvoeren naar de kansen van het gebouw en van het herstel van de architectuurbeleving van het interieur.

5.2 Plan van Aanpak Broedplaatsen Het broedplaatsenbeleid uit vorige hoofdstuk vormt de basis voor een meer concreet Plan van Aanpak Broedplaatsen (PvA). Naar verwachting wordt de raad bij de behandeling van de aankomende Kadernota gevraagd een besluit te nemen over het beschikbaar stellen van middelen voor het inhuren van capaciteit. Daarmee wordt vervolgens het PvA opgesteld. Daarop vooruitlopend is een aantal onderdelen te noemen die in ieder geval een plek in dit PvA moeten krijgen. De huidige broedplaatsen in Haarlem zijn veelal organisch, zonder onderliggend plan of beleid ontstaan. Ze zijn meegegroeid met de behoefte en energie van de stad op dat moment. Enerzijds is dat adaptieve en meebewegen de kracht van broedplaatsen, anderzijds is enige sturing wenselijk om die energie in de stad niet verloren te laten gaan. Helemaal gezien de huidige ontwikkelingen voor onder meer woningbouw waarbij de rafelranden verdwijnen, ten koste van deze waardevolle broedplaatsplekken waaronder Terschellingpad (TP2) in Schalkwijk, Planetenlaan 5 in Noord en Korte Verspronckweg in Zuidwest. Voor vijf locaties zijn er concrete plannen of liggen er kansen. Het is wenselijk om voor deze locaties waar nodig vervolgonderzoek te doen en daarin te investeren. Het gaat om de volgende initiatieven en locaties: 1.

Realiseren van een toneel- en theater broedplaats voor diverse culturele partijen binnen huidige locatie Pletterij aan de Lange Herenvest (Oost, rand Centrum);

28

2. Realiseren van een culturele broedplaats met Nieuwe Vide en diverse Schalkwijkse partijen in de huidige bibliotheek Fie Carelsenplein (Schalkwijk); 3. Realiseren van een culturele broedplaats in het oude raadhuis van Schoten aan de Rijksstraatweg met ateliers voor kunstenaars, een werkplaats voor beeldhouwers en mogelijk een plek voor jongeren (Noord); 4. Bestendigen huidige tijdelijke situatie van broedplaats Station Zuidwest in definitieve huisvesting (Zuidwest); 5. Onderzoeken wenselijkheid en mogelijkheid voor broedplaats(en) in de Zuidstrook Waarderpolder als voor een gebied waar werken, maken en nachtcultuur kunnen samenkomen (Oost). Uitvoering vergt brede aanpak Broedplaatsen zijn en multidisciplinair Daarom is het wenselijk het vanuit de gemeentelijke organisatie breder aan te pakken. Daarin kan een koppeling gemaakt worden naar aanpak Ruimte voor Werk (Economie), programma Brede Welvaart (Duurzaamheid) en Inclusieve en zorgzame wijken uit Actieplan Wonen & Zorg (Wonen en MO), waar broedplaatsen een grote rol in kunnen spelen. De huidige capaciteit binnen Cultuur wordt ingezet op de huisvestingsprojecten voor Frans Hals Museum, Bibliotheek, Schuur en de toekomstige bestemming van €5 miljoen. Om stappen te zetten binnen broedplaatsenbeleid is aanvullende capaciteit nodig.