Bijlage 1 Jaarverslag en Jaarrekening - Gemeente Haarlem - 2024
Tekst van het document
685
685
0
81.06
HFC EDO veld 1+2+T LED, terrein
132
127
5
81.30
Schalkwijk tijdelijke sporthal
690
531
159*
BIB.01
Bibliotheken, vernieuwen wijkvestigingen
940
940
0
CLT.01
Schouwburg klimaatinstallatie
105
103
2
CLT.01
Schouwburg trekkenwand
550
544
6
CLT.04
Philharmonie ICT
150
150
0
CLT.04
Philharmonie inventaris
180
180
0
CLT.04
Philharmonie keukenvoorziening
148
108
40
CLT.06
Toneelschuur Filmprojectoren
150
150
0
CLT.06
Toneelschuur Meubilair zalen
134
134
0
CLT.08
Patronaat geluidstafels
264
288
-24
DVL.01
Vervangen automaat waardedocumenten
150
67
83
GOB.43
Schoterbos
4.515
4.462
53
GOB.43
Schoterbos (bijdrage derden)
-964
-936
-28
GOB.62
Houtplein, nutswerkzaamheden
1.350
1.053
297
GOB.63
HOV Noord
3.602
3.556
46
GOB.65
Schalkstad parkeervoorziening
6.000
6.297
-297**
ICT.01
Mobiele communicatiemiddelen 2023
550
552
-1*
ICT.01
Vervanging Gem. Netwerk
780
804
-24*
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
23 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
IP post
Investering
Krediet
Uitgaven
Restant krediet
MTS.02
Anton Pieckhofje, verbouwing
2.214
2.251
-37
OR.018
Prinsenbrug onderdoorgang
100
0
100
PRK.04
Floridastraat garage apparatuur
275
250
25
VG.03
Aankoop grond Blinkertpad
561
563
-1
VG.IN
Noord Schalkwijkerweg 125A renovatie
250
269
-19*
VG.IN
Waarderhaven
838
808
30*
WZ.06
Molenwijk wandelpromenade
6.300
6.197
103
30.133
516
Totaal 30.649 * Overschrijdingen en restanten worden verrekend met de respectievelijke stelposten ** Overschrijding reeds gemeld in Jaarrekening 2022
De lagere uitgaven ten opzichte van de verleende kredieten leiden tot minder kapitaallasten dan was begroot. Dit wordt verwerkt in de Kadernota 2026. Beschikbare kredieten Ultimo 2024 is er nog voor € 222,6 miljoen aan restant kredieten. Deze kredieten zijn de door de raad vrijgegeven delen van de bedragen die in het investeringsplan zijn opgenomen. Tot en met eind 2024, inclusief de kredieten die zijn vrijgegeven bij vaststelling van de Programmabegroting 2025-2029 en de Decemberrapportage 2024, is in de nog openstaande kredieten in totaal € 471,2 miljoen vrijgegeven. Hiervan is € 248,7 miljoen uitgegeven in de jaren tot en met 2024. Prog nr Programma
Krediet Realisatie Realisatie t/m 2023 2024
Restant krediet
1
Maatschappelijke participatie
106.198
35.548
13.465
57.185
2 4
Ondersteuning en Zorg Aantrekkelijke woon-werkstad
28.551 280.351
7.648 100.851
11.574 49.120
9.330 130.379
5 6
Gezonde en duurzame stad Burger, bestuur en veiligheid
41.515 550
19.451 120
6.409 254
15.654 175
7
Algemene dekkingsmiddelen Totaal
14.085 471.249
778 164.395
3.447 84.270
9.861 222.584
De beschikbare kredieten betreffen de kredieten exclusief de geraamde inkomsten die, afhankelijk van hun status, zijn vrijgegeven door college of raad. In bijlage 6.4 van deze jaarrekening is een nadere specificatie hiervan opgenomen. In paragraaf 4.6 Rechtmatigheidsverantwoording van deze jaarrekening worden eventueel overschrijdingen van kredieten nader toegelicht.
1.6 Onderzoeken vanuit verordening artikel 213a Zoals door de raad is vastgesteld in de Verordening Gemeentewet art.213a voert het college jaarlijks 213a-onderzoeken uit. Dit zijn onderzoeken naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het door het college gevoerde bestuur. In de begroting geeft het college aan welke onderwerpen zij voornemens is te onderzoeken, bij afronding van het onderzoek wordt de commissie Bestuur over de uitkomsten geïnformeerd. De actuele stand van zaken van de lopende onderzoeken is als volgt: 1. Onderwijshuisvesting (2023): het onderzoek is afgerond. Verwacht wordt dat dit rapport eind Q1 2025 aangeboden zal worden aan de raad. Jaarverslag en Jaarrekening 2024
24 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
2. De effecten van deregulering op de handhaving (2024): dit onderzoek is grotendeels afgerond. Oplevering van het rapport is eind Q1 2025 gepland. 3. Datagedreven werken in het sociaal domein (2024): de onderzoeksopzet is afgerond en is gereed voor de offerte uitvraag. Daarnaast zijn in 2024 twee onderzoeken opgeleverd en in de commissie besproken: 1. Evaluatie Privacybeleid (2022): dit onderzoeksrapport (2024/338830) is begin 2024 afgerond, van bestuurlijke reactie voorzien en aan de raad aangeboden. 2. Evaluatie minimabeleid (2023): de oplevering van dit rapport (2024/869131) was in Q2 van 2024. Na toevoeging van een bestuurlijke reactie is het aan de raad aangeboden.
1.7 Interbestuurlijk toezicht De provincie houdt toezicht op de volgende medebewindstaken voor Haarlem: 1. Omgevingsrecht; 2. Archiefbeheer (vastgelegd in de provinciale informatieverordening). Omgevingsrecht De provincie heeft over de processen op toezicht- en handhaving binnen dit kader over 2024 aangegeven dat Haarlem haar taken op de onderzochte punten in het brede palet van het omgevingsrecht gemiddeld goed uitvoert. Naast een aantal algemene punten van aandacht op basis van een steekproef van 10 gemeenten, werden als verbeterpunten aangegeven het ontbreken van een aantal documenten (vooral binnen het domein milieu) en het voorafgaand aan een kalenderjaar vaststellen van het uitvoeringsprogramma. Deze verbeterpunten zijn in 2024 opgepakt en (zoveel mogelijk) meegenomen in het VTH Evaluatieen Uitvoeringsprogramma 2024-2025. In het Evaluatie- en Uitvoeringsprogramma 2024-2025 wordt aan de hand van cijfers teruggeblikt op het afgelopen jaar (2024), worden er voorspellingen gedaan over het komende jaar en worden hier doelen en ambities aan verbonden op basis van de in het VTH-Beleidsplan 2024-2028 gestelde doelen. De meer cijfermatige aanpak, die in het komende jaar nog verder zal worden uitgewerkt, heeft ervoor gezorgd dat het VTH-beleid en de uitvoering van de VTH-taken beter geëvalueerd kan worden.
Daarnaast is er gewerkt aan het streven om het Evaluatieen Uitvoeringsprogramma in het eerste kwartaal van het jaar te laten vaststellen. Door het Evaluatieen Uitvoeringsprogramma eerder te laten vaststellen sluiten de evaluatie en de gestelde doelen in het uitvoeringsprogramma beter aan op de praktijk. Archiefwet De uitvoering van het informatie- en archiefbeheer verloopt conform de gemaakte afspraken met de toezichthouder en archiefinspectie. In voorgaande jaren is de uitvoering van de taken die voortvloeien uit de Archiefwet- en regelgeving als adequaat beoordeeld. De provincie geeft de uitvoering van het informatie- en archiefbeheer door de gemeente Haarlem in 2021-2022 (met een doorkijk naar 2023) het oordeel goed. Financieel Het Gemeenschappelijk financieel toezichtskader 2020 (GTK 2020) vormt het kader voor het financieel toezicht van de provincie op de gemeente. Het GTK 2020 heeft onder meer als uitgangspunt geformuleerd dat goed toezicht alleen in dialoog kan worden uitgevoerd. Het gaat om een constructieve dialoog waarin betrokken partijen met behoud van ieders rol en verantwoordelijkheid elkaar aanspreken en kritisch bevragen. In de praktijk betekent dit dat er ambtelijk minimaal twee keer per jaar een overleg plaatsvindt over de financiële positie en de ontwikkeling daarvan.
Op bestuurlijk niveau vindt overleg plaats indien van een van de betrokken Jaarverslag en Jaarrekening 2024
25 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
partijen daar aanleiding voor heeft. Voor 2023 (de meest recente informatie) heeft de provincie aangegeven geen aanleiding te zien het toezicht aan te scherpen en het repressieve toezicht te handhaven. Online De provincie Noord Holland publiceert zelf over de uitkomsten van het onderzoek online. Op een interactieve kaart kan op elke Noord Hollandse gemeente geklikt worden en komt de informatie naar boven voor de verschillende onderdelen van het Interbestuurlijk Toezicht. De gemeente Haarlem kan op deze manier ook vergeleken worden met andere gemeenten in Noord-Holland.
1.8 Duurzaamheidsverslag In het coalitieakkoord ‘Actie!’ 2022-2026 staat vermeld dat het doel is om aan het einde van deze periode duurzaamheid(sdoelstellingen) en brede welvaart volledig te integreren in de reguliere begroting. Om deze reden richt de duurzaamheidsbegroting zich op de drie Haarlemse duurzaamheidsdoelstellingen, in 2040 aardgasvrij en een circulaire stad, en in 2050 een klimaatbestendige stad, en brede welvaart. In het jaarverslag wordt inzicht gegeven in de realisatie gedurende 2024. Leeswijzer - Aardgasvrij 2040: de realisatie van de CO₂ uitstoot tot en met 2023 wordt gepresenteerd ten opzichte van de gestelde doelstellingen. De jaarlijkse CO₂-uitstoot in Haarlem is in 2023 ten opzichte van 2017 met 38% gereduceerd en daarmee 235 kton lager dan in 2017. - Klimaatbestendige stad 2050: vorig jaar is er een proefopstelling opgesteld met indicatoren om de klimaatbestendigheid van de stad meetbaar te maken. De realisatie op deze indicatoren wordt in dit jaarverslag voor het eerst gepresenteerd. Daarnaast wordt er een geactualiseerd inzicht gepresenteerd van de baten van bomen - Inzicht in voortgang op het gebied van: Verbonden Partijen, de CO₂-Prestatieladder en Duurzaamheid van de investeringen Brede Welvaart: de geactualiseerde staat van brede welvaart van Haarlem wordt gepresenteerd. In 2023 is voor het eerst de staat van brede welvaart gepresenteerd.
Aardgasvrij 2040: verantwoording realisatie t.o.v. doelstellingen CO₂-uitstoot De CO₂ reductie doelstelling voor Haarlem is een vermindering van 60% van de CO₂-uitstoot in 2030 ten opzichte van 2017, waarbij wordt gestreefd naar 65% om eventuele tegenvallers op te vangen. Met het actualiseren van de Routekaart Duurzaamheid begin 2023 (2022/1782261) zijn de doelstelling in 2030 en de jaarlijkse tussendoelstellingen vastgesteld. In de Programmabegroting 2024-2028 zijn de doelstellingen gepresenteerd, in dit jaarverslag zal er verantwoord worden over de CO₂-uitstoot ten opzichte van deze doelstellingen.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
26 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Technische informatie De peildatum voor de gegevens is: 11 februari 2025 De gebruikte data zijn afkomstig uit de Regionale Klimaatmonitor. In de Regionale Klimaatmonitor wordt veel informatie gepubliceerd over het historische energiegebruik en CO₂-uitstoot voor provincies en gemeente. De informatie in de Klimaatmonitor is nuttig omdat het als datafundament kan fungeren om beleid mee te ontwerpen en evalueren. Het voordeel van het gebruik van de informatie uit de Klimaatmonitor is dat zo aansluiting kan worden gezocht bij (inter)nationale afspraken. Niet alle gegevens zijn compleet voor de gepresenteerde jaren, hierdoor zijn er op onderdelen berekeningen gemaakt op basis van trends of is het gemiddelde genomen van omliggende jaren. De gegevens van gasverbruik zijn temperatuur gecorrigeerd, waardoor er geen schommelingen zijn door bijvoorbeeld een milde of juist koude winter. Duiding CO₂-uitstoot De CO₂-uitstoot wordt uitgedrukt in kilogram of ton (1.000 kilogram) Ter illustratie: 1 ton CO₂ is de uitstoot van ongeveer 6.000 kilometer rijden in een dieselauto. De CO₂ opslag van alle bomen in Haarlem, conform I-tree met 2.371.000 kg CO₂ opslag per jaar, compenseert ongeveer 0,4% van de CO₂-uitstoot per jaar uitgaande van basisjaar 2017.
Onderstaande tabel presenteert de CO₂-uitstoot voor de periode 2017 tot en met 2023. In de laatste kolom wordt de doelstelling voor het jaar 2023 weergegeven. Per transitiepad zal in de volgende pagina’s een nadere duiding van de CO₂-uitstoot gegeven worden.
Wonen % wonen van totaal Werken % werken van totaal Mobiliteit % mobiliteit van totaal Elektriciteit & Opwek % Elektriciteit & Opwek van totaal Totale CO₂ uitstoot
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023 Resultaat
2023 Doel
163 27% 86 14% 112 18% 251 41%
164 27% 85 14% 108 18% 244 41%
164 29% 79 14% 106 19% 210 38%
160 34% 69 14% 81 17% 164 35%
161 33% 70 14% 82 17% 173 36%
143 33% 61 14% 79 18% 153 35%
122 32% 55 14% 80 21% 125 33%
155
612
601
560
474
487
436
383
519
78 109 176
27 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
De jaarlijkse CO₂-uitstoot in Haarlem is in 2023 ten opzichte van 2017 met 38% gereduceerd en daarmee 235 kton lager dan in 2017. Ten opzichte van het tussendoel van 2023 is de CO₂-uitstoot in 2023 136 kton lager. Voor de helft komt dat doordat de elektriciteit uit het net veel schoner (lagere emissiefactor) wordt en dat ook het verbruik lager is. Sinds 2022 is een sterke daling te zien in het (temperatuur gecorrigeerde) gasverbruik. Naast alle activiteiten die de gemeente hierop onderneemt, heeft de hoge gasprijs van de afgelopen jaren invloed op het verbruik en het animo bij huishoudens voor reducerende maatregelen. De onderstaande tabel laat zien dat de daling van CO₂-uitstoot door aardgas en elektriciteit voor circa 61% te verklaren is door een dalende CO₂-emissiefactor voor elektriciteit, en voor circa 39% door een lager energieverbruik volledig bestaande uit lager gasverbruik. Met andere woorden, in recente jaren is de daling van CO₂-uitstoot zowel toe te schrijven aan het feit dat elektriciteit steeds schoner wordt geproduceerd, als aan een lager aardgasgebruik. Verklaring verschil uitstoot aardgas en elektriciteit 2023 tov 2017
Energieverbruik
CO₂-emissiefactor
-39% 0%
0% -61%
Aardgas Elektriciteit
Wonen Het transitiepad Wonen omvat het aardgas- en warmteverbruik van woningen.
Transitiepad Wonen
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Verschil tov 2017
Huurwoningen aardgas (in kton CO₂) Gasverbruik per huurwoning (in m3) Koopwoningen aardgas (in kton CO₂) Gasverbruik per koopwoning (in m3) Woningen warmte (in kton CO₂) Totale CO₂-uitstoot Wonen
67 1086 95 1366 1 163
66 1067 97 1367 1 164
66 1058 97 1355 1 164
64 1003 95 1321 1 160
64 983 96 1325 1 161
57 869 85 1173 1 143
49 739 72 988 1 122
-27% -32% -24% -28% -21% -25%
De CO₂-uitstoot door gasverbruik in woningen is met 25% gedaald ten opzichte van 2017. Daar waar deze voor het jaar 2021 een langzame daling had ingezet is deze in 2022 aanzienlijk gedaald. Ook in 2023 zet deze daling door. De daling in 2022 had nog een duidelijke gedragscomponent door de hoge gasprijzen. De verdere daling in 2023 duidt voornamelijk op de toepassing van isolatie en in mindere mate (hybride) warmtepompen. Dat valt op te maken aan de aantallen subsidies die landelijk zijn aangevraagd. Deze zijn in 2023 hoger dan in 2022. Het gemiddeld gasverbruik per huurwoning daalt met 32% en die van een koopwoning met 28%. Zowel particuliere eigenaren als woningcorporaties werken aan het reduceren van gasverbruik. Woningcorporaties maken bij renovatieprojecten op complexniveau de isolatie op orde. Daarnaast worden alle overige lage energielabels (E, F en G), uitgezonderd monumenten, voor eind 2028 geïsoleerd naar minimaal een label D. De gemeente Haarlem verstrekt subsidie aan woningcorporaties als deze een extra labelstap doen bij deze woningen. Jaarverslag en Jaarrekening 2024
28 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Particuliere eigenaren hebben in 2023 meer m2 isolatie aangebracht dan in 2022. Tussen 2017 en 2030 moeten 20.000 particuliere woningeigenaren hun woning isoleren tot de standaard isolatie die nodig is om aardgasvrij te worden. Dit is een subdoel uit de Routekaart voor particuliere woningen. Met 24% reductie op het aardgasverbruik bij koopwoningen wordt verwacht dat meer dan de helft nog moet plaatsvinden. Werken Het transitiepad Werken omvat het aardgas- en warmteverbruik van utiliteitsbouw, industrie en landbouw. Utiliteitsbouw is de verzamelnaam voor gebouwen voor publieke dienstverlening (gemeentelijk vastgoed, scholen, zorginstellingen, sport en cultuur) en voor commerciële dienstverlening (zoals detailhandel, horeca en kantoren). Transitiepad Werken (CO₂-uitstoot in kton)
Overheid Onderwijs Zorg Cultuur Overige publieke dienstverlening Commerciële dienstverlening Industrie Landbouw Totale CO₂-uitstoot Werken
2017
2018
2019
2020
2021
2022
5 6 13 4 3 38 17 1 86
3 6 13 4 3 38 18 1 85
3 5 13 4 2 35 17 1 79
3 4 11 3 2 29 16 0 69
3 6 12 4 2 26 18 0 70
2 4 11 3 2 22 16 0 61
2023 Verschil tov 2017 2 4 10 3 2 19 16 0 55
-64% -29% -25% -36% -36% -49% -6% -46% -36%
De CO₂-uitstoot door gasverbruik door utiliteit is met 36% gedaald ten opzichte van 2017. In 2020 was er een sterke daling, onder meer door invloed van de coronamaatregelen en de hoge gasprijzen. In de jaren erna blijft de daling gestaag doorzetten, met name bij de commerciële dienstverlening. Landelijke regelingen dragen bij aan deze daling. Denk aan de aanscherping van de energiebesparingsplicht per 1 juli 2023 (meer maatregelen en meer bedrijven en instellingen vallen onder deze plicht), de label C verplichting voor kantoren en de subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA). Lokaal hebben diverse acties bijgedragen, zoals de actieve ondersteuning van kantooreigenaren om naar label C of beter te gaan, de straataanpak voor detailhandel met gratis kleine isolerende maatregelen en installatie daarvan, subsidie op warmtekussens voor de horeca en het continueren van het gebruik van een datalogger voor ondernemers in de Waarderpolder voor het goed inregelen van installaties. Mobiliteit Het transitiepad Mobiliteit gaat over alle mobiliteit in de stad. Denk hierbij aan auto’s, vrachtauto’s, bestelbusjes en het openbaar vervoer.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
29 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Transitiepad Mobiliteit (CO₂-uitstoot in kton)
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023 Verschil tov 2017
Autobus Bestelauto Personenauto Tweewielers Zware bedrijfsvoertuigen Mobiele werktuigen Binnen- en recreatievaart Railverkeer
4 10 64 2 10 19 1 0
4 10 63 1 9 20 1 0
4 10 62 1 9 19 1 0
3 9 48 1 9 10 1 0
3 10 49 1 9 9 1 0
3 9 46 1 9 10 2 0
2 9 48 1 9 10 2 0
-41% -9% -25% -33% -7% -48% 150% -100%
Totale CO₂-uitstoot Mobiliteit
108
108
106
81
82
79
81
-26%
Haarlem heeft in september 2021 het Mobiliteitsbeleid en de bijbehorende uitvoeringsagenda vastgesteld. Het doel van het mobiliteitsbeleid is om de groeiende stad leefbaar en bereikbaar te houden. Er is dan ook voor gekozen om voorrang te geven aan schone manieren van vervoer, die zo min mogelijk ruimte innemen. Hier wordt op verschillende manieren aan gewerkt: er wordt gewerkt aan extra fietsvoorzieningen zoals stallingen en fietspaden. Zo zijn bijvoorbeeld de werkzaamheden om van de Zuidschalkwijkerweg een fietsstraat te maken in volle gang. Daarnaast wordt fietsenstalling Houtplein in de eerste helft van 2025 geopend. Ook is per 1 januari 2022 de milieuzone in en rondom het centrum in werking getreden. Nu worden de voorbereidingen getroffen om de milieuzone per 1 juni 2025 om te zetten in een nul-emissiezone voor bestel- en vrachtwagens. Bovendien worden sinds 2023 facilitaire goederen van de gemeente, en andere organisaties in onze stad, via Goederenhub Haarlem geleverd. Goederen worden zoveel mogelijk gebundeld en uitstootvrij de stad in vervoerd. De onderstaande tabel geeft inzicht in het aantal (semi) publieke laadpunten en het aantal geregistreerde elektrische voortuigen.
Op basis van de huidige openbare informatie is het niet mogelijk het totale aantal elektrische auto’s in Haarlem inzichtelijk te maken, omdat een deel van de elektrische auto’s dat gebruikt wordt als leaseauto niet in Haarlem geregistreerd is. Het werkelijke aantal (semi) publieke laadpunten per elektrische auto ligt door het ontbreken van elektrische leaseauto’s dus eigenlijk lager. Uit de gegevens blijkt dat het aantal en aandeel elektrische auto’s in Haarlem stijgt en dat is conform de landelijke trend. Het plaatsen van openbare laadinfra gaat in Haarlem nog steeds conform de vastgestelde beleidsregels laadinfra: iedereen die in Haarlem woont of werkt, over een elektrische auto beschikt, niet kan laden op eigen terrein en geen openbare laadvoorziening binnen 300 meter beschikbaar heeft, kan een openbare laadpaal aanvragen. Daarnaast worden in 2025 extra laadpalen in parkeergarages Raaks en Cronjé geplaatst, en worden er vijf publieke snellaadlocaties aangelegd. Overige uitbreiding van laadinfrastructuur in onze parkeergarages wordt samen met de MRA-E voorbereid. Elektrische auto's
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
(semi) publieke laadpunten geregistreerd elektrisch voertuig (semi) publieke laadpunten per geregistreerd elektrisch voortuig
202 740 0,27
258 644 0,4
479 1.010 0,47
610 1.513 0,4
718 2.201 0,33
966 3.175 0,3
1.174 4.357 0,27
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
30 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Elektriciteit en opwek Het transitiepad Elektriciteit en opwek gaat over de emissies die gepaard gaan met Haarlems elektriciteitsverbruik en over lokale opwek van schone elektriciteit.
Transitiepad Elektriciteit en opwek (CO₂-uitstoot in kton)
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Wonen: Huur Wonen: Koop Werken: Publ. dienstv. en landbouw* Werken: Commerciële dienstv. Werken: Datacenters Werken: Industrie Totale CO₂-uitstoot Elektriciteit en opwek
31 48 40 56 40 33 249
29 45 38 52 43 37 244
25 39 30 44 41 32 210
20 31 22 33 33 25 164
21 33 22 35 35 28 173
18 27 19 31 33 25 153
14 21 15 28 27 20 125
* ‘Werken: Publ dienstv. en landbouw’ bestaat uit de categorieën: overheid, onderwijs, zorg, cultuur, overige publieke dienstverlening en landbouw.
De totale CO₂-uitstoot is ruim 120 kton lager in 2023 in het transitiepad Elektriciteit en opwek ten opzichte van 2017. Een dalende emissiefactor is de voornaamste reden van de dalende CO₂-uitstoot. Ook daalt het verbruik – behalve datacenters, industrie en commerciële dienstverlening, van alle sectoren. Per transitiepad en sector is in onderstaande tabel te zien of de daling CO₂ ligt aan het verbruik of de emissiefactor.
Verschil Elektriciteit uitgesplitst in verbruik en impact van de emissiefactor 2023 tov 2017
Verbruik
CO₂-emissiefactor
Wonen: Huur Wonen: Koop Werken: Overheid Werken: Onderwijs Werken: Zorg Werken: Cultuur Werken: Overige publieke dienstv. Werken: Commerciële dienstv. Werken: Datacenters Werken: Industrie Werken: Landbouw Totaal
-11% -18% -49% -24% -23% -34% -53% 1% 119% 52% -67% -66%
-89% -82% -51% -76% -77% -66% -47% -101% -219% -152% -33% -34%
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
31 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Haarlem heeft in 2023 een groei van 17% aan zonnestroom behaald, dat resulteert in totaal 186 Terajoule (TJ) aan schone lokaal opgewekte elektriciteit. Haarlem loopt met deze stijging in lijn met de tussendoelen van het Actieplan schone energie. In het eerste kwartaal van 2025 komt Haarlem met een actualisatie van het Actieplan schone energie. Klimaatbestendige stad 2050 Gemeente Haarlem heeft als doel gesteld om in 2050 een klimaatadaptieve stad te zijn, dit is in lijn met de landelijke doelstelling uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Met de doelstelling om een klimaatbestendige stad te zijn, beoogd Haarlem zich voor te bereiden en de stad zodanig in te richten dat effecten van klimaatveranderingen opgevangen kunnen worden. Er komt extremer weer: de kans op een hittegolf neemt toe, de kans op buien met een hogere intensiteit neemt toe, maar het kan ook langdurig droog zijn. Begin 2024 is het Plan Stedelijk Water 2024-2033 (2023/1554669) vastgesteld. Dit Plan Stedelijk Water beschrijft de maatregelen voor het kunnen beheren van het rioolsysteem, legt de basis voor het verbeteren van het grond- en oppervlaktewater en beschrijft hoe Haarlem klimaatbestendig wordt gemaakt. In Nederland worden de plannen geënt op de KNMI- klimaatscenario’s.
Voordat men iets kan zeggen over klimaatbestendigheid moet er een balans worden opgemaakt van de positieve en negatieve effecten van allerlei ontwikkelingen op de klimaatbestendigheid van een gebied. Omdat klimaatbestendigheid niet direct meetbaar is, is in de laatste Duurzaamheidsbegroting (Programmabegroting 2025 – 2029) een proefopstelling gepresenteerd met de indicatoren die inzicht geven in de klimaatbestendigheid van de stad. In dit jaarverslag wordt voor het eerst gerapporteerd op de indicatoren van alle vier de thema’s van klimaatbestendigheid/adaptatie: Wateroverlast, Hitte, Droogte en Overstroming (conform de Klimaateffectatlas en Kennisportaal Klimaatadaptatie). De indicatoren zijn verdeeld in “wat merken de inwoners” en “wat doet de gemeente Haarlem”. De weersomstandigheden zijn in veel gevallen van invloed op de uitkomst van indicatoren en het is daarom belangrijk om ook indicatoren met betrekking tot de weersomstandigheden te verzamelen. Om erachter te komen of een gebied klimaatbestendiger wordt, moet de ontwikkeling van deze indicatoren over een langere tijd worden gevolgd. Het jaar 2024 is hiervoor het startpunt. Enkele indicatoren zijn ook voor voorgaande jaren beschikbaar. Wateroverlast Onder wateroverlast wordt overlast en schade verstaan die optreedt als gevolg van extreme neerslag.
De kans op hevige neerslag is toegenomen en zal de komende jaren verder naar verwachting toenemen door stijging van de temperatuur. Voor wateroverlast in bebouwd gebied zijn vaak de korte hevige buien maatgevend. De kans op wateroverlast in stedelijk gebied is afhankelijk van de berging- en afvoercapaciteit van het stedelijke watersysteem. Als de capaciteit van het stedelijke watersysteem ontoereikend is, kan er overlast ontstaan. De mate van overlast is afhankelijk van de waterdiepte, de duur en de locatie. Wateroverlast kan grote gevolgen hebben, zoals schade aan gebouwen en infrastructuur. In Haarlem staan 52.229 panden (Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) gemeente Haarlem kaartlaag hoofdgebouwen, peildatum 10-02-2025). Bij zwaardere buien is een steeds groter deel van die panden kwetsbaar voor wateroverlast. Ook kunnen wegen onder water komen te staan. In 2023 is het Basisrioleringsplan (BRP++) opgesteld waarin onder andere is berekend wat de Jaarverslag en Jaarrekening 2024
32 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
klimaatverandering betekent voor de kans op wateroverlast in Haarlem. De resultaten zijn weergegeven op wateroverlastkaarten. Met deze wateroverlastkaarten als basis zijn er indicatoren opgesteld, die aangeven wat inwoners merken van wateroverlast. Elke vijf tot zes jaar wordt een nieuwe wateroverlastkaart opgesteld en worden de indicatoren geactualiseerd. Onderstaand worden de indicatoren met betrekking tot wateroverlast gepresenteerd. Wateroverlast - Wat merken de inwoners (effect) Indicator Aantal meldingen wateroverlast (aantal, % van alle meldingen in het jaar) Bron: Meldingenregistratie openbare ruimte Aantal kwetsbare panden bij bui 70mm/uur (1x per 100 jaar) Bron: BGT panden, 10-02-2025 i.c.m. BRP++, 2023 Percentage wegen waar > 10cm water blijft staan bij een bui 70mm/uur (1x per 100 jaar) Bron: BGT wegdeel, 10-02-2025 i.c.m. BRP++, 2023
Uitkomst 2021 2022 2023 2024 670 616 1.065 1.135 (1,7%) (1,6%) (2,2%) (2,1%) 2.094 / 52.229 hoofdgebouwen (4,0%) 1.377.370 / 6.585.444 m2 wegen (20,9%)
Meldingen wateroverlast Het aantal meldingen over wateroverlast in de gemeente Haarlem neemt toe in de jaren 2021 tot 2024. Deze meldingen kunnen over van alles gaan, van verstopte kolken tot overstromende toiletten. Waar de meldingen aan toe te rekenen zijn is aan de hand van de melding vaak lastig te zeggen. Hier worden de totalen gerapporteerd. Er is geen verklaring voor de stijging van het aantal meldingen. In de afgelopen jaren (2021 – 2024) zijn er relatief weinig zware intensieve buien in Haarlem gevallen. Wel was de totale neerslagsom in 2023 (1.230mm) en 2024 (1.150mm) hoger dan gemiddeld (988 mm) (KNMI neerslag station Overveen, 2000 – 2024). Aantal kwetsbare panden bij bui 70mm/uur en Percentage wegen waar > 10cm water blijft staan bij een bui 70mm/uur Het aantal kwetsbare panden (2.094) is bepaald in het basisrioleringsplan (BRP++, 2023) op basis van een aantal aannames, bijvoorbeeld dat er minimaal 10 centimeter water tegen de gevel moet staan om het als ‘kwetsbaar’ te zien. Bij een souterrain, ventilatierooster of lage drempel kan al eerder water in een woning komen. Om de totale kwetsbaarheid aan te geven is het percentage wegen waar meer dan 10 centimeter water op komt te staan ook belangrijk (20,9%). Bij 10 centimeter water op straat is de kans groot dat de omliggende panden met een laag instroompunt ook water in het pand krijgen.
Wateroverlast - Wat doet de gemeente Haarlem (prestatie) Indicator Aantal knelpunten met wateroverlast die zijn aangepakt Aantal straten dat voldoet aan onze eisen voor een klimaatadaptieve inrichting Aantal m1 vervangen, nieuwe aangelegde en gerelinede hemelwateriool (totaal hoeveelheid 15-01-2025: 70.547m) Bron: Registratie Riool- en drainageleidingen, 15-01-2025 Aantal m2 aangelegde wadi’s (totaal m2 eind 2020: 2.388 m2) Bron: eerste inventarisatie Team Water & Klimaat, 2025. Registratie wordt opgezet conform Gegevenswoordenboek Stedelijk Water GWSW. Aantal m1 aangelegde watergangen* (doelstelling Plan Stedelijk Water 2024 20250: 7.150m) Bron: BBOR Water en Klimaat
Uitkomst 0/20 Deze indicator vervalt 2021 827
2022 561
2023 864
2024 20*
2021 175
2022 514
2023 340
2024 2.450*
2023
2024
400
80
* Door vertraging in het verwerken van revisies geeft dit nog geen goed beeld
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
33 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
In 2024 is er veel uitgevoerd en voorbereid voor het klimaatadaptief maken van Haarlem. Uitgevoerd is bijvoorbeeld de watergang naast de Floris van Adrichemlaan en voorbereid is de ontwikkeling Sint Jacob – Louis Pasteurstraat met meerdere wadi's (uitvoering vanaf 2025). Aangepakte knelpunten wateroverlast In het Plan Stedelijk Water (vastgesteld februari 2024) zijn 20 wateroverlastknelpunten vastgesteld. Er zijn in 2024 nog geen knelpunten opgelost. Wel is er een aantal wateroverlastpunten in voorbereiding. Dit zijn onder andere het Hof van Egmond (in voorbereiding, uitvoering in 2025) en de Indische Buurt (in voorbereiding, uitvoering nog onbekend). Aantal straten die voldoen aan onze eisen voor een klimaatadaptieve inrichting Het rapporteren van deze indicator is onderzocht, maar blijkt in de praktijk te complex om op een eenduidige manier in te vullen. Of een straat klimaatadaptief is, hangt namelijk van verschillende factoren af. Deze factoren worden al gedekt door andere, meer specifieke indicatoren. Daarom komt deze overkoepelende indicator te vervallen en wordt deze niet langer gerapporteerd. Aantal m1 vervangen, nieuwe aangelegde en gerelinede hemelwateriool Er is de afgelopen jaren een dalende trend in het aantal meter vervangen, nieuwe aangelegde & gerelinede hemelwaterriool. Er is enige tijd nodig om wijzigingen in de beheerbestanden te verwerken.
Daarom geeft de vervanging en aanleg van 2024 geen goed beeld. Alleen het aanlegjaar van riolen wordt geregistreerd. Hierdoor is het niet mogelijk om een onderscheid te maken tussen vervanging en nieuw aangelegde (nieuwbouw) hemelwaterriolen. Aantal meter vervangen, nieuw aangelegde en gerelinede hemelwaterriool
Aantal m2 aangelegde wadi’s Tot op heden werden wadi’s niet op een eenduidige manier geregistreerd. Voor het rapporteren van deze indicator is een eerste inventarisatie van de wadi’s in Haarlem uitgevoerd. Op basis van deze inventarisatie wordt een registratie opgezet volgens de structuur van het nationale Gegevenswoordenboek Stedelijk Water (GWSW). Er is een stijgende lijn zichtbaar in het aantal wadi’s dat in de gemeente Haarlem wordt gerealiseerd. In 2024 is een aanzienlijke toename te zien, met name door wadi’s die zijn aangelegd in projecten zoals Slachthuisterrein en Stad tussen de Bomen. Aantal m1 aangelegde watergangen In 2024 is 80 meter nieuwe watergang gerealiseerd in project Floris van Adrichemlaan. In 2023 is project Aziëpark afgerond waarin in totaal 400 meter nieuwe watergang is aangebracht. In deze indicator is verbreding van bestaande watergangen niet meegenomen.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
34 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Hittestress Het thema hittestress gaat over de (nadelige) gevolgen door toegenomen hitte. Extreme, langdurige hitte vermindert het functioneren van mensen en dieren en kan schadelijk zijn voor de gezondheid. De stedelijke omgeving warmt meer op dan het buitengebied en in de openbare ruimte zijn plekken nodig om af te koelen. In de schaduw blijft het 10 tot 15 graden koeler. Daardoor is het creëren van schaduw een effectieve maatregel om de buitenruimte aangenaam te houden. Vooral op plekken waar mensen verblijven en bewegen, is schaduw prettig. Gemeente Haarlem wil tenminste 40% schaduw op langzaamverkeersroutes en verblijfsplekken tijdens de hoogste zonnestand in de zomer. Ook moet er binnen korte afstand (<300m) een koele plek (een openbaar toegankelijke plek met ten minste 200 m2 schaduw bij de hoogste zonnestand) in de buitenruimte aanwezig zijn. Hittestress - Wat merken de inwoners (effect) Indicator Aantal meldingen hittestress (aantal, % van alle meldingen in het jaar) Bron: MOR+
2021 8 (0,02%)
Uitkomst 2022 2023 10 10 (0,03%) (0,02%) 64% (2021)
2024 7 (0,01%)
Percentage panden met <300 m afstand tot koelte (doelstelling: 100%) Bron: Klimaateffectatlas, TAUW & Hogeschool Amsterdam, 2021) Gemiddelde % schaduw op langzaamverkeerroutes* 52% (2024) (doelstelling: tenminste 40% in het plangebied) Bron: Klimaateffectatlas, Cobra Groeninzicht, 2024) * Deze indicator uitkomst wijkt af van een eerder genoemd percentage in de doelenboom. Dit komt omdat een andere rekenmethode is gebruikt die in lijn is met de nationale werkwijze.
Meldingen hittestress De afgelopen jaren waren er zeer weinig meldingen over hittestress in de gemeente Haarlem. Afstand tot koelte & schaduw op langzaamverkeersroutes Kijkend naar de uitkomsten van de indicatoren ‘Afstand tot koelte’ & ‘Schaduw op langzaamverkeersroutes’ kan geconcludeerd worden dat een relatief groot deel van Haarlem voldoet aan de doelstelling. Hier moet wel de kanttekening bij worden geplaatst dat de data-analyse geen kwaliteitsoordeel geeft. Zo zijn koele plekken niet altijd ook ingericht om prettig te verblijven en hebben vooral veel langzaamverkeerroutes in het centrum voldoende schaduw (door de dichte bebouwing is hier meer schaduw). Hittestress - Wat doet de gemeente Haarlem (prestatie) Indicator Aantal knelpunten met hittestress die zijn aangepakt % verhard oppervlak, inclusief erf* Bron: BGT
Uitkomst 0/18 2021 2022 2023 2024 58,5% 58,6% 58,6% 58,5% % onverhard oppervlak, exclusief water* 2021 2022 2023 2024 Bron: BGT 30,4% 30,5% 30,4% 30,5% % water oppervlak* 2021 2022 2023 2024 Bron: BGT 11,0% 11,0% 11,0% 11,0% * Formulering van deze indicator is gewijzigd ten opzichte van de Duurzaamheidsbegroting (Programmabegroting 20252029)
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
35 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Aangepakte knelpunten hittestress In het Plan Stedelijk Water (vastgesteld februari 2024) zijn 18 hittestress knelpunten vastgesteld. Er zijn in 2024 nog geen knelpunten opgelost. Wel is er een aantal hittestress punten in voorbereiding. Onderstaande knelpunten zijn opgenomen in het bomenverbeterprogramma en worden in 2025 opgelost: omgeving Koningin Emmaschool, omgeving kinderopvang Robinson, omgeving kinderopvang Het Bonte Huis en omgeving Basisschool Veronica Jenaplanschool. (On)verhard en water oppervlakte verandering In de afgelopen jaren is het percentage verhard, onverhard en wateroppervlak relatief hetzelfde gebleven. De huidige indicator kijkt naar verharde, onverharde en wateroppervlakten. Erf wordt automatisch ingedeeld als verhard. Dit geeft een onderschatting van de werkelijke hoeveelheid onverhard oppervlak, maar geeft een beter beeld van de verandering in het openbaar oppervlak. Droogte Droogte leidt tot een verhoogde watervraag en toenemende watertekorten. Grondwaterstanden fluctueren door het jaar heen, waarbij het weer een belangrijke rol speelt (neerslag en verdamping). Over het algemeen zijn de grondwaterstanden in de winter hoger en in de zomer lager. Hoe droger het is, hoe verder de grondwaterstanden kunnen uitzakken. Zo'n lager grondwaterpeil kan problemen geven met o.a. funderingen, vegetatie, bodemdaling en verzilting.
Grondwaterstanden kunnen dus als indicator voor het monitoren van de lokale droogte bestendigheid gebruikt worden. Een veel gebruikte eenheid in het grondwaterbeheer is de Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (GLG): een berekende waarde die aanduidt hoe laag de grondwaterstand in een gebied kan uitzakken. Droogte - Wat merken de inwoners (effect) Indicator Aantal meldingen droogteschade (aantal, % van alle meldingen in het jaar) Bron: MOR+ De meerjarige trend in de GLG De dynamiek in de GLG (verschil tussen hoogste en laagste GLG van de afgelopen 5 jaar) De gemiddelde NDVI over de zomer & per maand De langjarige trend in NDVI over zomerseizoen
Uitkomst 2021 2022 2023 2024 7 23 22 8 (0,02%) (0,06%) (0,05%) (0,01%) ntb (zie tekstbox grondwatermeetnetwerk) ntb (zie tekstbox grondwatermeetnetwerk) ntb
Meldingen droogte De afgelopen jaren waren er, ten opzichte van de meldingen over wateroverlast, weinig meldingen over droogte in de gemeente Haarlem. De overige indicatoren voor droogte zijn nader te bepalen.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
36 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Grondwatermeetnetwerk Haarlem In 2024 is een geautomatiseerd grondwatermeetnet geïnstalleerd in heel Haarlem, dat het oude meetnet vervangt. 113 meetpunten zijn voorzien van telemetrische dataloggers die ieder uur telemetrisch bemeten en deze metingen ontsluiten via software. Dit zal leiden tot de kwaliteitsverbetering van grondwaterdata (van 2 x per maand en handgemeten naar per uur met dataloggers) en het grondwatermodel. Hiermee is een actueel, compleet en toekomstbestendig meetsysteem gerealiseerd. Voor het vaststellen van bovengenoemende indicatoren zijn echter langdurige trends nodig die uit de huidige data nog niet zijn op te maken. Deze indicatoren zullen vanaf 2026 worden gerapporteerd. Nieuwe grondwatermeetnetwerk gemeente Haarlem
Droogte - Wat doet de gemeente Haarlem (prestatie) Indicator % verhard, onverhard en water oppervlak Aantal m1 vervangen of nieuw aangelegde drainage Bron: MOR+
2021 508
Uitkomst zie hoofdstuk Hittestress 2022 2023 1.458 539
2024 142*
* Door vertraging in het verwerken van revisies geeft dit nog geen goed beeld
Aantal meter vervangen of nieuwe aangelegde drainage Er is de afgelopen jaren een dalende trend in het aantal meter vervangen of nieuw aangelegde drainage. Er is enige tijd nodig om wijzigingen in de beheerbestanden te verwerken, daarom geeft de vervanging en aanleg van 2024 geen goed beeld. Alleen het aanlegjaar van de drainage wordt geregistreerd, er wordt geen onderscheid gemaakt tussen vervanging en nieuw aangelegde drainage.
Overstroming Bij het thema overstroming gaat het om gevolgbeperking van overstromingen vanuit oppervlaktewater. Vanwege de relatieve zeldzaamheid van optreden van overstromingen wordt er voor dit thema gewerkt met de jaarlijkse kans dat een overstroming op kan treden. Er vinden niet snel veranderingen plaats in de waterveiligheid, daarom worden indicatoren ook in een frequentie van 1x per vijf tot zes jaar gerapporteerd. Veranderingen in het gevaar en de schade kunnen het gevolg zijn van nieuwe overstromingsscenario’s, nieuwbouw en waterveiligheidsmaatregelen. Om een beeld te krijgen van de gevolgen van overstromingen bestaat de methodiek van de Schadeen Slachtoffer Module. Deze drukt de gevolgen van een overstroming uit in een schadebedrag, om zichtbaar te maken waar de gevolgen het grootst zijn. De methodiek wordt nu eens per circa zes jaar Jaarverslag en Jaarrekening 2024
37 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
bijgesteld, als er gerapporteerd wordt voor de Europese Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR). De laatste herziening vond plaats in 2023. Overstromingen - Wat merken de inwoners (effect) Indicator Schade in de gemeente Haarlem bij een overstroming met de kans van 1 keer in de 100 jaar (SSM-2023) Bron: Klimaateffectatlas
Uitkomst €98 miljoen (prijspeil 2022, ex btw)
Meldingen overstroming De afgelopen jaren zijn erg geen meldingen geweest met betrekking tot overstromingen in de gemeente Haarlem. Op dit moment wordt door de gemeente niet actief gewerkt aan het verminderen van de gevolgen van overstromingen. Daarom zijn er geen indicatoren over “wat doet de gemeente Haarlem”. Groene baten In het groenbeleidsplan ‘Haarlem gaat op groen!’ zijn verschillende doelen gesteld op het gebied van een groene en klimaatbestendige stad en biodiversiteit in de stad. Naast het aantal gemeentebomen in de stad, is de kwaliteit van de gemeentebomen en daarmee de hoeveelheid ecosysteemdiensten die deze gemeentebomen leveren dus van groot belang in het beheer van ons groen. Bij het stellen van doelen ontstaat de behoefte om te meten en te reflecteren. De gemeente Haarlem werkt daarom continue aan het verbeteren van de datakwaliteit van haar assets. Met data over het Haarlemse gemeentebomenbestand kunnen we steeds beter inzichtelijk maken wat de baten zijn van alle Haarlemse gemeentebomen voor onze inwoners. Belangrijke baten zijn bijvoorbeeld, de opname van CO₂ met de resulterende vastlegging van koolstof, de verkoeling die gemeentebomen leveren door onder andere beschaduwing en het afvangen van regenwater en luchtverontreinigende stoffen.
Om de ecosysteemdiensten van de Haarlemse gemeentebomen inzichtelijk te maken en kwantitatief te kunnen uitdrukken, is dit jaar voor het tweede jaar op rij gebruik gemaakt van de rekentool i-Tree Eco en zijn er ruim 60.078 gemeentebomen geanalyseerd. Dit zijn 877 bomen meer dan in 2024. Dit komt doordat voor de berekeningen gebruik wordt gemaakt van de bestaande data over de gemeenteboomsoorten en de bijhorende stamdiameters. Spaarnelanden heeft afgelopen jaar voor een deel van het bomenareaal tijdens de Boom Veiligheid Controles de stamdiameters van de bomen opnieuw ingemeten, waardoor voor een aantal bomen waar eerder de stamdiameter nog niet van bekend was, deze nu wel is meegenomen in de berekening. Voor de berekeningen in i-Tree Eco zijn de variabele soortnaam en stamdiameter de minimale vereisten. Om de kwaliteit van deze data te verbeteren, wordt vanaf dit jaar het inmeten van de stamdiameter standaard worden meegenomen in de Boom Veiligheid Controle die door onderhoudspartner Spaarnelanden wordt uitgevoerd en waarmee elke boom minimaal één keer in de drie jaar wordt beoordeeld. Door deze actualisatie van de beschikbare data zullen de baten in de eerste jaren fluctueren. Met deze actualisatieslag focussen we ons op het in beeld brengen van een Jaarverslag en Jaarrekening 2024
38 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
trend en ontstaat op termijn een verbeterd inzicht in de ecosysteemdiensten die het gemeentelijk bomenareaal levert. Verdieping: effect van bomen op luchtvervuiling In de afgelopen periode is, zoals aangekondigd in de Programmabegroting 2025-2029, nader gekeken naar de positieve effecten van bomen op luchtvervuiling. Het betrouwbaar kwantificeren van deze effecten is echter op dit moment onmogelijk gebleken. Ondanks dat er een waarde kan worden gekoppeld aan de geabsorbeerde stikstofdioxide of ozon zijn de effecten op de luchtkwaliteit afhankelijk van de locatie van een boom. Een afsluitend bladerdek boven drukke doorgaande wegen zorgt lokaal juist voor minder verdunning van de luchtvervuiling. Het kwantificeren van de afgevangen luchtvervuiling kan tevens de valse indruk wekken dat verkeersemissies in grote mate kunnen worden gecompenseerd door aanleg van groen in de nabijheid van wegen. De meest effectieve maatregel om de luchtvervuiling te verminderen is de aangekondigde nul-emissiezone die per 1 juni 2025 in zal gaan. Revolverend Fonds Energiebesparing Het Revolverend Fonds Energiebesparing (RFE) is een reserve die de financiële belemmeringen wegneemt voor het doen van rendabele investeringen in duurzaamheid. Een duurzaamheidsinvestering levert een energiebesparing. Deze besparing, vertaald in euro’s, wordt gestort in het RFE.
Het RFE kan worden gebruikt om verdere duurzaamheidsinvesteringen mogelijk te maken waarbij de besparingen van deze investeringen worden gestort in het RFE. In 2024 zijn er investeringen voldaan, maar zijn nog geen middelen onttrokken uit het RFE. In 2025 zullen de kapitaallasten van deze investering voor het eerst worden onttrokken uit het RFE. Voor het gemeentelijk vastgoed is in 2023 gestart met het verduurzamen. De raad heeft besloten tot een investering van € 9 miljoen, waarvan de jaarlijkse opbrengsten worden gedoteerd aan het fonds. In 2023 zijn de eerste twee objecten opgeleverd, die vanaf 2024 jaarlijkse storingen in het RFE opleveren. Daarnaast is de verbouwing en verduurzaming van de centrumbibliotheek afgerond. De energiebesparing die hieruit voortvloeit is ook vanaf 2024 gestort in het RFE. Reserve Energiebesparing
2023
2024
Beginstand 01/01 Toevoeging Straatverlichting Energiebesparing bibliotheek Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Onttrekking Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Eindstand per 31/12
546
728
182 -
182 46 5
728
961
Verbonden Partijen In de paragraaf Verbonden partijen beschrijven verbonden partijen welke duurzaamheidsmaatregelen zij in 2024 hebben getroffen. Naar aanleiding van de motie ‘Ook verbonden partijen ondernemen maatschappelijk verantwoord en duurzaam circulair’ wordt er ook inzicht gegeven in de samenstelling van het bestuur en de Raad van Commissarissen van de verbonden partijen. In het kader van goed werkgeverschap wordt er gerapporteerd over het aantal stageplekken en het aantal werknemers met afstand tot de arbeidsmarkt. Jaarverslag en Jaarrekening 2024
39 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
CO₂-Prestatieladder Gemeente Haarlem is gecertificeerd op niveau 3 van de CO₂-Prestatieladder: een CO₂managementsysteem dat inzicht geeft in de CO₂-uitstoot en duidelijke maatregelen en doelen opstelt om deze te verminderen. Op niveau 3 wordt er gekeken naar de directe (scope 1) en indirecte emissies (scope 2) van de organisatie. Dit betreft de uitstoot als gevolg van het energieverbruik van het gemeentelijk vastgoed inclusief de gemeentelijke huisvesting, het wagenpark en de zakelijke reizen. Op niveau 4 en 5 wordt er verder gekeken dan de directe en indirecte uitstoot van de eigen organisatie en worden ook de emissies in de keten (scope 3) meegenomen in de berekening van de CO₂-voetafdruk. Haarlem heeft als doelstelling voor de CO₂-Prestatieladder om in 2025 20% minder CO₂ uit te stoten dan in 2018. De doelstelling is behaald met de footprint van 2023, in aanloop naar de audit begin 2026 wordt een nieuwe reductiedoelstelling geformuleerd. Ambitie CO₂-Prestatieladder: De Stichting Klimaatvriendelijke Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) heeft begin 2025 het nieuwe handboek gepubliceerd voor de CO₂-Prestatieladder, waarin de indeling van de niveaus en de bijbehorende vereisten is herzien. De aanpassing van deze berekeningsmethodiek heeft invloed op de voetafdruk van de gemeentelijke organisatie.
In de Kadernota 2026 zal een voorstel worden gedaan voor de nieuwe ambitie op het vlak van de CO₂Prestatieladder, vergelijkbaar met het oorspronkelijk beoogde niveau 5. Dit heeft geen gevolgen voor de Haarlemse doelstelling op het vlak van CO₂-reductie. De doelstelling uit de Routekaart Duurzaamheid van 60% CO₂-reductie in 2030 ten opzichte van 2017 blijft leidend. Duurzaamheid van de investeringen Voor de periode 2023-2031 is in 2023 door de raamcontractpartners op civiele projecten een gezamenlijk duurzaamheidsmanagementplan opgesteld. Het duurzaamheidsmanagementplan moet ervoor zorgen dat de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen een fysieke invulling krijgen in de projecten in de openbare ruimte. Binnen het duurzaamheidsmanagementplan vallen de volgende zes onderwerpen: 1) Circulaire grondstoffenhub, 2) Elektrisch materieel, 3) Duurzaamheidsdashboard, 4) Communicatie met stakeholders, 5) Kennisdeling, en 6) Biodiversiteit & klimaatadaptatie. Circulaire grondstoffenhub Op 27 november 2024 is de Haarlemse circulaire grondstoffenhub geopend. De circulaire grondstoffenhub is een fysieke locatie waar materialen en grondstoffen die uit de openbare ruimte van Haarlem komen tijdelijk worden opgeslagen.
Deze worden getoetst op geschiktheid (kwaliteit en herbruikbaarheid), schoongemaakt, geregistreerd en zichtbaar gemaakt aan alle partners die in opdracht van gemeente Haarlem werken aan de openbare ruimte. De materialen en grondstoffen kunnen worden opgehaald en ingezet in Haarlem voor hergebruik. Voor het managen van de grondstoffenhub is via de raamcontractaannemers een samenwerking tot stand gekomen met firma Vrijbloed. Voor het coördineren van de materiaalstromen tussen de projecten en de hub heeft raamcontractpartner Van Gelder de ‘Circutool’ ontwikkeld. De eerste projecten hebben in december 2024 en januari 2025 van de grondstoffenhub gebruik gemaakt. Leveranties vanuit (o.a.): Spaarndamseweg, Herinrichting Meerwijk en Spaarnelanden. Op dit moment gaat het vooral om leveringen, voor goed hergebruik moet eerst een voorraad worden gecreëerd waar andere projecten reserveringen op kunnen doen.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
40 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Kennisdeling Circulaire grondstoffenhub: Haarlem is één van de eerste, maar niet de enige gemeente in Nederland waar een circulaire grondstoffenhub is opgezet. Om te leren en kennis te delen heeft afstemming plaatsgevonden met gemeenten Haarlemmermeer en Amsterdam, volgt in februari 2025 een bezoek van gemeente Utrecht en wordt in maart 2025 met Cirkelstad een ‘Community of Practice’ georganiseerd. Duurzaamheidsscores van investeringen In 2023 zijn ingenieursbureaus Witteveen + Bos en Sweco op basis van de gemeentelijke beleidsdoelen en eisen uit het raamcontract tot de volgende onderwerpen voor Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) gekomen: 1) Milieu Kosten Indicator (MKI), 2) Uitputting grondstoffen, 3) Materialenpaspoort, 4) Bijdrage van de Circulaire Grondstoffenhub, 5) CO₂ reductie, 6) Inzet Zero Emissie materieel, 7) Klimaatadaptatie, 8) Toename vergroening en 9) Natuurladder. In 2024 zijn de KPI’s en hoe deze worden gemeten en gemonitord nader uitgewerkt. Deze KPI’s zijn vanaf 2024 op een groot gedeelte van de civiele projecten binnen de RID/RCP raamovereenkomst bijgehouden. Een rapportage hiervan volgt in het tweede kwartaal van 2025. De doelstelling voor 2025 is het laten landen van de KPI resultaten in een gemeentelijk duurzaamheidsdashboard.
Zero Emissie materieel 17 juli 2024 is vanuit gemeente Haarlem het toetredingsformulier voor het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) – Basisniveau ondertekend. De hierbij behorende doelstellingen zijn opgenomen in het Duurzaamheidsmanagementplan waarmee deze bindend zijn gemaakt voor de raamcontractpartners bij de uitvoering van projecten. Door ondertekening van het convenant SEB mag Haarlem jaarlijks tot € 1 mlijoen SPUK-SEB subsidie aanvragen bij het Rijk voor de inzet van Zero Emissie materieel. Het Subsidiebureau begeleid de Haarlemse projecten met de aanvragen. Duurzaamheid in 2024 bij raamcontractprojecten In 2024 is gestart met het monitoren van de KPI’s op een aantal GWW projecten. Deze projecten bevinden zich voornamelijk in de ontwerpfase van het Haarlems Civiel Planproces (HCPP). Omdat deze projecten nog niet in de uitvoeringsfase zitten, zijn er bij de meeste projecten nog mogelijkheden om bij te sturen waar dat nodig is om de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen te behalen. Onderstaand een overzicht met voorlopige resultaten van deze 15 projecten (gemiddelden over de projecten). KPI MKI reductie Reductie primaire grondstoffen Materialenpaspoort aanwezig Bijdrage circulaire grondstoffenhub CO₂ reductie Percentage groen Toename aantal bomen Natuurladder
Voorlopig resultaat (2024) 33% 41%
Doelstelling (2024) >50% <50%
Aantal projecten gemeten 5 2
Opmerking
n.t.b.
-
0
n.t.b.
-
0
16,9% 40% -
35,7% 30% Toename aantal bomen Toepassen Natuurladder
2 7 7
van toepassing op uitvoeringsfase van toepassing op uitvoeringsfase t.o.v. referentiejaar 2017
n.t.b.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
t.o.v. referentiejaar 2017
923 bomen in ontwerp, nog niet in uitvoering
0
41 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
In uitvoering gestart (2024): Spaarndamseweg: Duurzame verhardingsopbouw (100% circulair asfalt), hergebruik straatstenen, 3D geprinte picknickbank, grasbetontegels miscanthusgras, afweging transport over weg of water, inzet elektrisch materieel. Innovatieve oplossing middenstrook met Gluestone. Bisschop Bottemanneplein: Hergebruik straatstenen, 3D geprinte trappen en parkbank, Natuurinclusief groenplan met inheems en gebiedseigen bloemrijke zaadmengsels. Brede Welvaart In 2023 is de samenwerking met het CBS opgezet om de Haarlemse brede welvaart te kunnen monitoren. Op basis hiervan is de staat van de brede welvaart opgenomen in de begroting 20242028. De nieuwe cijfers zijn eind 2024 gepubliceerd, en worden in de onderstaande tabel weergegeven. Alle cijfers en de duiding van trends in de tabel zijn afkomstig van het CBS-dashboard. De toelichting hierbij is als volgt: Voor recente ontwikkelingen en voor de trends is de betekenis van kleuren: • Groen: de indicator beweegt significant in de richting die wordt geassocieerd met een stijging van de brede welvaart. • Rood: de indicator beweegt significant in de richting die wordt geassocieerd met een daling van de brede welvaart. Op de website van het CBS is per indicator aanvullende informatie te vinden, zoals de historische ontwikkeling of de specifieke databron. Bron: Brede welvaart trend | CBS.
Brede welvaart in de praktijk - pilot In de afgelopen jaren heeft Haarlem stappen gezet om brede welvaart een plek te geven in de organisatie. Dit bestond met name uit het informeren van de organisatie over brede welvaart en het onderzoeken op welke wijze het doe- en denkkader brede welvaart ingezet kan worden. In 2024 is er een pilot uitgevoerd om na te gaan of en hoe brede welvaart werkbaar kan worden gemaakt in beleids- en besluitvorming en in hoeverre dit waardevol wordt geacht. In deze pilot is nagegaan wat de meerwaarde is van het voeren van het brede gesprek, aan de hand van de acht thema’s van brede welvaart (welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid & vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu). Hierbij is gekeken naar mogelijkheden voor synergie en zijn afwegingen besproken rondom mogelijke uitruilen. Uit deze pilot is naar voren gekomen dat het voeren van het brede gesprek waarin alle dimensies van brede welvaart aan bod kwamen, waardevol wordt gevonden omdat op deze wijze geborgd wordt dat er een integraal gekeken wordt. Dit resulteert in een meer integrale besluitvorming voor het gemeentebestuur. Hierdoor wordt het gemeentebestuur in staat gesteld om keuzes te maken die ten goede komen van de bredere welvaart van de inwoners van Haarlem.
Brede welvaartsindicatoren in de gebiedsanalyses Daarnaast wordt momenteel onderzocht of de brede welvaartsindicatoren kunnen worden opgenomen in de gebiedsanalyses, zodat niet alleen de staat van de brede welvaart in Haarlem wordt gemeten maar ook die van de verschillende gebieden binnen Haarlem. Vanuit daar kan er gebiedsgericht gestuurd worden op de brede welvaart.
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
42 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Hier en nu
Dimensie Thema's Welzijn Tevredenheid met het leven Materiële Welvaart Mediaan besteedbaar inkomen Bruto binnenlands product Geregistreerde problematische schulden Gezondheid Overgewicht Ervaren gezondheid Levensverwachting bevolking Personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen Arbeid en vrije tijd Nettoarbeidsparticipatie Bevolking met een startkwalificatie Werkeloosheid Afstand tot ov Tevredenheid met vrije tijd Wonen Afstand tot café e.d. Afstand tot basisschool Afstand tot sportterrein Tevredenheid met woning Tevredenheid met woonomgeving Samenleving Tevredenheid met sociaal leven Vrijwilligerswerk Contact met familie, vrienden of buren Veiligheid Geregistreerde misdrijven Aantal ondervonden delicten Vaak onveilig voelen in de buurt Milieu Kwaliteit van zwemwater kustwater Kwaliteit van zwemwater binnenwateren Afstand tot openbaar groen
Positie t.o.v. alle regio's
Geen
208 van 220
2023 0,0%pt N.B. N.B. 8,8% 2023 +0,8%pt
Positief N.B. Negatief
127 van 339 N.B. 282 van 342
44,9% 74,1% 81,1 30,0%
2022 +1,2%pt 2022 -3,7%pt 2022 N.B. 2022 +0,3%pt
Geen Geen N.B. Geen
31 van 340 71 van 340 264 van 342 56 van 340
75,1% 77,8% 3,7% 70,3%
2023 +1,4%pt 2023 +0,5%pt 2023 +0,1%pt 2023 0,0%pt 2023 -0,6%pt
Positief Positief Positief Geen N.B.
90 van 342 51 van 342 305 van 342 6 van 342 220 van 227
81,4% 80,5%
2023 0,0%pt 2023 0,0%pt 2017 0,0%pt 2021 -0,7%pt 2021 -1,2%pt
Negatief Geen N.B N.B. N.B.
10 van 342 1 van 342 35 van 342 22 van 31 17 van 31
76,2% 46,4% 71,2%
2023 +2,0%pt 2023 +7,2%pt 2023 -0,5%pt
Geen N.B. N.B.
220 van 228 181 van 236 149 van 238
59,0% 52,4% 2,4%
2023 +6,2% 2023 +15,2%pt 2023 +0,4%pt
Geen Geen Geem
321 van 341 44 van 55 29 van 55
N.B. N.B. 2023 0,0%pt 2017 0,0%pt
N.B. Geen N.B.
N.B. 181 van 230 57 van 342
Score 81% € N.B.
2023 +0,3%pt
35.900
0,3 km
0,7 km 0,5 km 0,8 km
N.B. 3 van 4 0,4 km
Emissies van fijnstof naar lucht
1900 kg PM2,5 per km2
2022 +1,8%pt
Geen
334 van 342
Natuurgebied per inwoner
0 ha per 1.000 inwoners
2017 0,0%pt
N.B.
333 van 342
Jaar Recente meting ontwikkeling
Trend afgelopen jaren
Positie t.o.v. alle regio's
2023 -3,9%pt 2023 -6,4%pt
Geen Positief
238 van 342 266 van 342
2023 +23,4%pt 2017 0,0%pt 2017 +0,1%pt
Positief N.B. N.B.
334 van 342 281 van 342 336 van 342
2022 -3,1%pt
Positief
6 van 342
81,1 74,1% 77,8% 27,1 uur
2022 N.B. 2022 -3,7%pt 2023 +0,5%pt 2023 +0,5%pt
N.B. Geen Positief Geen
264 van 342 71 van 340 51 van 342 N.B.
67,7% 59,4% 6,7 van 10
2023 -0,1%pt 2023 0,0%pt 2023 0,0%pt
N.B. N.B. N.B.
37 van 225 21 van 227 19 van 55
Dimensie Thema's Economisch kapitaal Gemiddelde schuld per huishouden Mediaan vermogen van huishouden Natuurlijk kapitaal Particuliere zonne-energie Natuur- en bosgebieden Bebouwd terrein
Later
Trend afgelopen jaren
Jaar Recente meting ontwikkeling
Broeikasgasemissies Menselijk kapitaal Levensverwachting bevolking Ervaren gezondheid Bevolking met een startkwalificatie Arbeidsuur per week Sociaal kapitaal Vertrouwen in anderen Vertrouwen in instituties Sociale Cohesie
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
Score € €
139.500 139.100
1880 watt per woning 17,8% 6,0% 9,7 ton CO2equivalent per inwoner
43 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
2 Programmaverantwoording
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
44 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
2.1 Cluster Sociaal
Jaarverslag en Jaarrekening 2024
45 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juni 2025
Inleiding en context Het cluster Sociaal gaat over de brede ondersteuning aan alle Haarlemmers. Deze ondersteuning kan bestaan uit jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, maatschappelijke opvang en beschermd wonen, participatie, werk, inkomensondersteuning, armoedebestrijding en schulddienstverlening. ‘We leven in een tijd met meerdere crises. Wonen, energie en klimaat strijden om voorrang in onze maatschappelijke opgaven. Kansenongelijkheid in de samenleving maakt deze crises dieper en breder.’ Dat zegt het coalitieakkoord ‘Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad’. Voor het sociaal domein betekent dit dat de gemeente ondersteuning organiseert voor alle Haarlemmers die dat nodig hebben om mee te kunnen doen in de samenleving. De drie pijlers waaraan het college werkt binnen het sociaal domein zijn bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven mogelijk maken. Haarlemmers die moeten rondkomen van een laag inkomen konden ook in 2024 een beroep doen op diverse minima-regelingen en bijzondere bijstand. In 2024 is de gemeenteraad in zes bijeenkomsten aan de slag gegaan met het A-dossier Aanpak Kinderarmoede. Hieruit is een opdracht aan het college gegeven om een uitgebreid en geïntegreerd beleid te ontwikkelen dat gericht is op het verminderen van kinderarmoede in Haarlem.