Document · PDF

Accountantsverslag 2024 - 3 juni 2025 def

commissie Bestuur 12 juni 2025, gemeente HaarlemBij agendapunt: Accountantsverslag 2024 (FR)13.757 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Accountantsverslag 2024 Gemeente Haarlem, 3 juni 2025

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Haarlem Postbus 511 2003 PB HAARLEM Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 3 juni 2025 Ons kenmerk 2506DB31CO/HV Behandeld door Partner drs. A.J. Schutgens RA 06 1201 1605 ASchutgens@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Haarlem. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Haarlem. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlem. Bij deze jaarrekening hebben wij op 3 juni een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 21 november 2024 en met ons auditplan, dat op 15 oktober 2024 is besproken met uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, concerncontroller en met de betrokken medewerkers van uw Audit Team d.d. 6 mei 2025 en 12 mei 2025. Daarnaast hebben wij dit rapport toegelicht aan de auditcommissie tijdens de vergadering d.d. 3 juni 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

Director B. Leeuwenkamp MSc RA 06 1201 1643 BLeeuwenkamp@deloitte.nl

drs. A.J. Schutgens RA

Manager B. de Nijs MSc 06 1210 4989 BdeNijs@deloitte.nl Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de Auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Haarlem. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Haarlem. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025.

Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij de jaarstukken 2024.

2. Rechtmatigheid 3. Onrechtmatigheden 2024

2. 3.

Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. De financiële onrechtmatigheden 2024 hebben betrekking op begrotingsoverschrijdingen (€ 5,5 miljoen) en aanbestedingsfouten (€ 5,2 miljoen).

4. Fraude & integriteit 5. Controlewerkzaamheden fraude

4. 5.

De gemeente heeft een frauderisicoanalyse opgesteld en besteedt adequaat aandacht aan frauderisico’s en integriteit. Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op frauderisico’s. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.

1. Financiële positie

De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd. Het eigen vermogen is in 2024 toegenomen.

2. Realiteitsgehalte begroting 3. Investeringen

2. 3.

De werkelijke lasten zijn circa 11% lager dan de begrote lasten. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken. De investeringen blijven (fors) achter ten opzichte van het meerjareninvesteringsplan 2024-2028.

4. Kengetallen

De financiële kengetallen zijn als gevolg van de onderschrijdingen bij de programma’s en de investeringen gunstiger dan begroot.

1. Aanbestedingen

De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op onjuiste wijze aanbesteed.

2. Sociaal domein 3. Grondexploitaties

2. 3.

De gemeente kan maatregelen treffen om tijdiger over relevante gegevens te beschikken over de hoogte van de zorgkosten en over de prestatielevering. De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk.

1. Review (hoge) gebruikersrechten

Wij adviseren om een periodieke review op de gebruikersrechten en het gebruik van accounts met hoge rechten uit te voeren en dit vast te leggen.

2. Cyber Security en informatieveiligheid

De gemeente heeft adequate stappen ondernomen ter voorbereiding op NIS2 en middelen beschikbaar gesteld, echter blijft capaciteit een aandachtspunt.

Financiën

Bevindingen

IT-omgeving

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

• •

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 8,7 miljoen respectievelijk € 26,1 miljoen. Wij hebben naar aanleiding van onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 8,7 miljoen respectievelijk € 0,4 miljoen (5% van verantwoordingsgrens).

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. Het totaal van onrechtmatigheden bedraagt € 11,1 miljoen, waarvan uw college, op basis uw Financiële verordening, € 5,3 miljoen van de onrechtmatigheden als acceptabel aanmerkt. Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Financiële positie

• •

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie (van 5% van de verantwoordingsgrens) toegelicht door het college. Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De reservepositie ultimo 2024 is toegenomen ten opzichte van 2023.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 107,8 miljoen (2023: € 92,6 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Haarlem onderkende en aanwezige risico’s van € 20,9 miljoen (2023: € 20,1 miljoen). Het weerstandsvermogen is op basis hiervan toereikend om de risico’s op te kunnen vangen. Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2024 ad € 31 miljoen (2023: voordelig € 28 miljoen). Wij verwijzen naar de ‘Toelichting baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen begroting en realisatie.

•

Realiteitsgehalte begroting

•

De afgelopen jaren is sprake van fors positieve resultaten ten opzichte van de (met name primaire) begroting. Daarnaast is een sterke aangroei van het vermogen over de afgelopen jaren zichtbaar en nemen de vooruit ontvangen subsidies toe tot € 104 miljoen. Dit is ruim 10% van uw balanstotaal. De (ambtelijke) beschikbare capaciteit is daarmee niet altijd in balans met de financiële middelen die de stad tot haar beschikking heeft.

•

Met name bij de investeringen zien we dat de besloten ambities en de gerealiseerde resultaten uit elkaar liggen. Hoewel het investeringsvolume is gestegen van € 62 miljoen in 2023 naar € 84,2 miljoen in 2024, blijft sprake van een verschil tussen het beschikbare krediet (€ 124 miljoen) en het gerealiseerde investeringsvolume (€ 84,2 miljoen). Met de grote opgaven die op de gemeente af komen neemt het belang toe van realistisch begroten. Investeringen die wel worden begroot, maar niet kunnen worden gerealiseerd, leiden tot lagere kapitaallasten dan begroot. Daarnaast kan het niet realiseren van investeringen binnen de gestelde tijd in de toekomst leiden tot te krappe investeringskredieten als gevolg van prijsstijgingen. Uw gemeente is zich bewust van de opgave en heeft bij de Kadernota 2024 een 10-jarig IP ingevoerd. Op deze wijze wordt eerder inzichtelijk welke en wat voor investeringen er op de stad afkomen. Daarnaast is er een ambtelijk-bestuurlijke investeringscommissie die maandelijks samen komt. Wij beschouwen dit als een positieve ontwikkeling, maar tegelijkertijd blijft de ambitie ten opzichte van de huidige realisatie aanzienlijk hoger dan wat momenteel wordt gerealiseerd. Wij adviseren om verder te kijken naar een prioritering van de ambities, waarbij de ambities in de tijd worden afgestemd op de beschikbare capaciteit.

Wij adviseren om in 2025 nader onderzoek te verrichten naar de structurele oorzaken van het rekeningsaldo 2024 en te onderzoeken hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en de tussentijdse informatievoorziening kunnen worden verbeterd. Het is aanbevelingswaardig om de structurele voordelen in programma’s onder de loep te nemen en de effecten hiervan te verwerken in de begroting.

•

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie middels onze managementletter 2024 van d.d. 20 november 2024. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

Sociaal domein

•

De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord.

•

Met ingang van boekjaar 2023 bent u voor complexe jeugdhulp en individuele begeleiding (Wmo) overgestapt naar een taakgerichte uitvoeringsvariant. Door middel van periodieke besprekingen en monitoring van consortia krijgt u inzicht in de uitgevoerde taken en wordt specifiek voor jeugd het overeengekomen (lumpsum) budget voor (de consortia van) zorgaanbieders bepaald in het opvolgend boekjaar en vastgelegd in een ondertekende overeenkomst. Wij hebben in onze managementletter geadviseerd om het proces (van overeenstemming met zorgaanbieders) tijdig te starten om een eventuele onzekerheid weg te nemen. Ten aanzien van Wmo merken wij op dat de beheersing, monitoring en verantwoording op orde is. Ten aanzien van de complexe jeugdhulp hebben wij gedurende onze controle grotendeels de benodigde informatie ontvangen, echter zien wij nog ruimte voor verbetering. Wij hebben dit nader toegelicht in het onderdeel “Sociaal domein”.

•

In het recente rapport ‘Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ van de commissie Van Ark wordt de bestaande situatie omtrent de financiële positie van gemeenten met betrekking tot jeugdzorg opnieuw onderstreept. Het rapport wijst erop dat gemeenten naar verwachting niet in staat zullen zijn om de financiële tekorten volledig op te lossen. Dit is een zorgwekkende constatering, gezien de groeiende druk op de publieke financiën en de noodzaak om adequate zorg en ondersteuning te bieden aan jongeren en gezinnen in de gemeenschap. De begroting voor 2025 bevat een ambitieuze doelstelling met betrekking tot het terugbrengen van de uitgaven binnen het sociaal domein. Deze ambitie is echter niet zonder risico's. Een aanzienlijk deel van de voorgestelde maatregelen zal pas in 2025 daadwerkelijk worden geïmplementeerd, terwijl de bijbehorende bezuinigingspotentieel reeds is ingerekend in de begroting. Dit roept de vraag op in hoeverre de realisatie van deze maatregelen tijdig en effectief zal zijn om de benodigde financiële ruimte te creëren. Het is van cruciaal belang de voortgang van de implementatie nauwlettend te monitoren en waar nodig bij te sturen om ervoor te zorgen dat de financiële doelstellingen haalbaar blijven zonder de kwaliteit van de zorg te compromitteren.

In 2024 is uw gemeente namelijk al geconfronteerd met de eerste gevolgen van bovengenoemde ontwikkeling als gevolg van financiële tekorten bij Kenter Jeugdhulp waarvoor een voorziening voor verplichtingen en verliezen is gevormd.

•

Naast de financiële aspecten van de zorg, is het goed om te erkennen dat de huidige uitdagingen niet uitsluitend om geld draaien. Steeds vaker blijkt dat het onvermogen om zorg effectief te organiseren voortkomt uit een tekort aan beschikbare zorgprofessionals. Dit tekort heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en continuïteit van de zorgverlening, hetgeen de druk op de gemeente verder opvoert. In dit licht neemt het belang van preventieve maatregelen en het versterken van een sociale basis toe. Preventie kan een sleutelrol spelen in het verminderen van de zorgvraag, door vroegtijdige ondersteuning te bieden en te investeren in de gezondheid en het welzijn van inwoners. Het college is zich bewust van deze complexe dynamiek en is samen met de raad actief aan het verkennen naar manieren om zowel de organisatie van zorg te verbeteren als preventieve initiatieven te versterken. Door te investeren in de sociale infrastructuur en preventieve maatregelen kan een veerkrachtigere en meer toekomstbestendige zorgstructuur worden opgebouwd, die in staat is om de uitdagingen van de komende jaren het hoofd te bieden.

Grondexploitatie

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie in en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere de toerekening van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd, waarbij wij door ons ingeschakelde specialisten betrokken hebben bij het beoordelen ervan. Tevens hebben wij detailwerkzaamheden verricht op belangrijke schattingsonderdelen in de voor de accountantscontrole relevante grondexploitatie-begrotingen, waarbij aandacht besteed is aan de aannemelijkheid van de gedane veronderstellingen en aan de juiste toepassing van het Besluit Begroting en Verantwoording hierin. Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitaties op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar. De belangrijke thema’s hebben wij verder uitgewerkt in het onderdeel “Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)”. Dit betreft onder meer de macro economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties.

Daarnaast merken wij op dat het aantal actieve grondexploitaties verder is afgenomen en dat uw focus verschuift naar ontwikkelzones.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Kwaliteit verslaggeving

Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Bij onze controle van de post Voorraden onderhanden werk (grondexploitatie) hebben wij gebruik gemaakt van de inzet van specialisten uit voorgaande jaren, voor zover conclusies relevant zijn voor onze controle van huidig boekjaar. In boekjaar 2023 hebben wij geconstateerd dat in 2023 te veel opbrengsten zijn verantwoord uit hoofde van de specifieke uitkering Woningbouwimpuls (SPUK Wbi). In boekjaar 2023 is voor € 3,3 miljoen te veel aan opbrengsten verantwoord in verband met het naar rato van de gemaakte kosten toerekenen van opbrengsten.

Op basis van een uiting van de commissie BBV en het Ministerie van BZK op 5 februari én de nadere toelichting van de Commissie BBV medio 2024 had dit naar rato van het percentage start bouw woningen verricht moeten worden. U heeft, gezien het late moment van de nadere toelichting door de commissie BBV, ervoor gekozen om dit niet te corrigeren in de jaarstukken 2023. Doordat de toerekening van opbrengsten reeds in 2023 is verantwoord, is in 2024 te weinig toegerekend aan deze uitkering. U heeft de ongecorrigeerde bevinding uit 2023 weliswaar volledig gecorrigeerd in 2024, echter zijn nog niet alle start bouw woningen gerealiseerd om de te veel toegerekende opbrengsten in te lopen.

Welke verbeteringen zien wij?

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

• •

Welke aandachtspunten zien wij?

Wij hebben vroegtijdig in het controleproces de controle van specifieke uitkeringen (SiSa) en een groot deel van de controle van het sociaal domein afgerond. Het verantwoordings- en controleproces is hiermee efficiënter en effectiever verlopen. Daarnaast stemmen wij vraagstukken tijdig met elkaar af, zoals ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording, rechtmatigheid van aanbestedingen en overige aandachtspunten voor de verantwoording (zoals de verwerking van de reserve voor Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen). De gemeente Haarlem besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact. Zoals ook gemeld in onze Managementletter zien wij een verdere doorontwikkeling en professionalisering van frauderisicomanagement binnen uw gemeente en is een externe commissie voor integriteit aangesteld om (integriteit) onderzoeken te verrichten. Eind 2024 is uw interne auditteam uitgebreid met een IT-auditor. Dit stelt uw organisatie in staat om diepgaande (verbijzonderde) IT-interne controles uit te voeren op uw relevante systemen, algemene IT-beheersmaatregelen en de migratie van GFS naar Lumen Civitas te controleren.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

•

De verantwoording en controle van het onderhanden werk (voorraad) inzake de grondexploitaties soepel verlopen, echter voorzien wij voor de aankomende controle een aandachtspunt in verband met vertrek van meerdere (senior) planeconomen. Het is namelijk van belang om een toereikende onderbouwing van de waardering van het onderhanden werk (voorraad) inzake de grondexploitaties en de verschillende ontwikkelzones te hebben, inclusief position papers. Uw organisatie vangt het hoge verloop binnen het team planeconomie op met tijdelijke, externe inhuur, waardoor behoud van kennis en kwaliteit in de eigen organisatie een punt van aandacht is. Per mei 2025 heeft uw organisatie de helft van de formatie aangevuld met nieuwe, vaste planeconomen. Op het gebied van de naleving van de Europese aanbestedingsregels constateert uw organisatie dat sprake is van een toename in het aantal afwijkingen van de aanbestedingsrichtlijnen (circa € 5,3 miljoen) ten opzichte van vorig jaar (€ 3,7 miljoen). Wij benadrukken het belang van een hoge mate van bewustzijn binnen uw organisatie rondom het naleven van de Europese aanbestedingsregels en implementeren van maatregelen voor contractmanagement; ook op het gebied van bestedingen met betrekking tot de opvang van (Oekraïense) vluchtelingen.

U kunt hierbij denken aan de primaire registratie van de contracten en de looptijden, waaronder verlengingsopties, zodat tijdig kan worden gesignaleerd dat opdrachten opnieuw moeten worden aanbesteed. Ook vragen wij uw aandacht voor een toereikende inschatting van de opdrachtraming bij inkoop en aanbesteding.

•

Ten opzichte van de primitieve begroting bestaan (relatief) grote verschillen aan zowel de lasten- als batenkant. Het spanningsveld tussen ambitie en realisatie blijft een aandachtspunt.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen IT-omgeving

Frauderisicoanalyse

Overig

•

Wij hebben geen significante tekortkomingen gesignaleerd in de automatiseringsomgeving.

•

Net als in voorgaande jaren hanteren wij tijdens onze controle op voorhand een aanpak waarbij wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden buiten de IT-omgeving plannen, om in te spelen op de onderkende risico’s. Wij hebben gedurende onze controle vastgesteld dat uw gemeente beperkt acties heeft ondernomen in 2024 om de betrouwbaarheid en continuïteit van de gegevensverwerking te versterken op thema’s zoals het verbeteren van toegangsrechten en de beheersing van hoge rechten accounts. Dit is voornamelijk het gevolg van de voorgenomen vervanging van uw financieel pakket per 1 januari 2026. Hierdoor lopen bestaande observaties mee in de algehele inrichting van het nieuwe pakket (Lumen Civitas). De benoemde bevindingen zijn in onze managementletter beschreven. De bestaande systemen waar onze IT bevindingen op toezien bieden onvoldoende functionaliteiten om de genoemde tekortkomingen op te lossen. De raad onderkent dit punt en heeft eind 2024 middelen beschikbaar gesteld om de achterstanden binnen het I-Domein in te halen en de geïdentificeerde tekortkomingen te mitigeren.

•

Op het gebied van Cyber security en informatiebeveiliging stellen wij vast dat er veel voortgang is gemaakt en dat gemeente Haarlem op een aantal vlakken een voorloper is. De gemeente Haarlem heeft ambitie en inzicht in wat er moet gebeuren en er zijn diverse plannen/projecten om dit te realiseren, maar de daadwerkelijke realisatie en het neerzetten van de basis gaat nog niet op alle gebieden snel genoeg. We benadrukken daarom nogmaals dat het van groot belang is dat gemeente Haarlem voldoende aandacht schenkt aan informatiebeveiliging in brede zin, niet in de laatste plaats vanwege de eisen die NIS2 hieraan stelt.

•

U besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit. U bespreekt de frauderisicoscan met de portefeuillehouder financiën, agendeert deze in de auditcommissie en stelt deze vast in het college van B&W. Hieruit blijkt dat op bestuurlijk niveau aandacht wordt besteed aan het onderwerp ‘fraude’. U heeft de afgelopen jaren invulling gegeven aan onze adviespunten.

•

Wij constateren dat integriteit en bewustwording van het thema in de organisatie, hoog op uw agenda staan. Iedere medewerker ontvangt een aanbod van workshops over de thema’s fraude en integriteit, waaronder verplichte workshops. De afgelopen jaren zien wij dat een kwaliteitsimpuls is gegeven aan uw meldpunt integriteit en wijze van registratie van integriteitsmeldingen.

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Speerpunten Auditcommissie Verantwoording en afrekening Jeugdzorg

Herinrichting Bisschop Bottemanneplein

In onze managementletter 2024 hebben wij u geïnformeerd over de verkregen kennis rondom het proces bij de bekostiging van Jeugdzorg. Naar aanleiding van de opgedane kennis tijdens interim-controle hebben wij verschillende aandachtspunten benoemd welke relevant zijn voor de jaarrekeningcontrole. Wij informeren u over de opvolging van deze aandachtspunten in dit accountantsverslag en het proces rondom de vaststelling van de (definitieve) lumpsum budgetten.

Het Bisschop Bottemanneplein betreft een versteend gebied rondom de Kathedrale Basiliek Sint Bavo en vormt een hitte gebied in de nabije omgeving en openbare ruimte. Middels participatie van omwonenden en het bisdom is in de periode 2022 en 2023 een initieel ontwerp opgesteld om het plein te transformeren tot een klein park met groene beschutting op zomerse dagen. De transformatie van dit gebied sluit aan bij uw ambities om zones klimaat adaptief in te richten en daarmee uw verantwoordelijk te nemen inzake de toenemende ‘hittestress’. Het investeringskrediet van € 996.000 is middels het raadsbesluit van 30 november 2023 (kenmerk 2023/1431011) vrijgegeven. In de periode na vrijgave van het investeringskrediet is het ontwerp van de beoogde transformatie van het Bisschop Bottemanneplein uitgebreid door middel van een uitgebreidere herinrichting van de omliggende openbare ruimte, waarbij ook fundering en verkeersveiligheid worden aangepast. In de Bestuursrapportage 2024 en Kadernota 2025 is een toelichting opgenomen over het verhogen van investeringskredieten van projecten in de openbare ruimte en ontwikkel gerelateerde investeringen, waaronder het Bisschop Bottemanneplein. Hierin staat dat de verhoging van de investeringskredieten veroorzaakt wordt door prijsstijgingen bij leveranciers.

Hierdoor is het totale investeringskrediet toegenomen tot € 2.459.000 bij het vaststellen van de Programmabegroting 2025-2029.

Informatievoorziening investeringskredieten Onderstaand behandelen wij de informatievoorziening die heeft plaatsgevonden bij de investeringskredieten van ‘Masterplan IVORIM’ en ‘Herinrichting Bisschop Bottemanneplein’. Masterplan IVORIM Het Masterplan IVORiM (Integrale vernieuwing openbare ruimte in Meerwijk) heeft betrekking op de herinrichting van Meerwijk en omvat verschillende werkzaamheden, zoals herinrichting van wegen, vervanging van riolering en klimaat adaptief inrichten van de openbare ruimte door middel van groenstroken en natuurlijke oevers. Het investeringskrediet van € 25 miljoen is middels het raadsbesluit kenmerk 2019/441328 vrijgegeven. In de Kadernota 2023 bent u geïnformeerd over de (financiële) voortgang van dit project en is met het vaststellen van de kadernota 2023 het investeringskrediet verhoogd naar € 29,5 miljoen. In deze kadernota 2023 is toegelicht dat de verhoging van dit investeringskrediet voornamelijk wordt veroorzaakt door marktontwikkelingen en dat projecten als Masterplan IVORiM extra gevoelig zijn voor deze ontwikkelingen gezien de lange doorlooptijd, (financiële) omvang en complexiteit van het project. In de Informatienota 2023/1862368 is een toelichting opgenomen over de (prijs)ontwikkelingen bij project IVORiMen dat deze prijsontwikkeling nader geconcretiseerd wordt bij de Kadernota 2025.

Uit de actualisatie in de kadernota 2025 is opgenomen dat de verwachte kostenstijging circa € 15,3 miljoen bedraagt. Deze kostenstijging wordt voor circa € 12,5 miljoen veroorzaakt door inflatie, € 1,2 miljoen door stagnatie van het project, waarbij het restant betrekking heeft op overige oorzaken. 2506DB31CO/HV © 2025. Neem voor informatie contact op met Deloitte Nederland.

Reactie ambtelijke organisatie Wij hebben uit de informatienota 2025/347926 vernomen dat de ambtelijke organisatie in 2025 met een analyse is gestart over de kostenstijgingen van investeringskredieten in de openbare ruimte. Bij de kadernota 2026 wordt aandacht besteed aan de impact, de achterliggende redenen van deze kostenstijgingen en volgt een voorstel voor hoe hiermee om te gaan.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is beperkt toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 44 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 13 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 31 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 36% van het balanstotaal (ultimo 2023: 34% van het balanstotaal) en is daarmee beperkt toegenomen ten opzichte van 2024. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.

Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

293

263

197

158

Tussentijdse resultaatbestemming

Gerealiseerd resultaat

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

Eigen vermogen per 31 december

337

293

263

197

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

817

Totale lasten

-/- 773

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

Af: stortingen in reserves

-/- 92

Bij: onttrekkingen aan reserves

Saldo mutaties reserves

-/- 13

Gerealiseerd resultaat

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 44 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 17 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

80 60

De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 31 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma en op beleidsveldniveau een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.

40 20 -

In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op beleidsveldniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens.

2021

2022

2023

2024

Saldo mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

(5)

Totaalsaldo van baten en lasten (in € 1 miljoen)

(10)

€ 70,0

(15)

€ 60,0

(20)

€ 50,0

2021

€ 40,0

2023

2024

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen)

€ 30,0 € 20,0

€ 10,0

€ 0,0

-€ 10,0

2022

2021

2022

2023

2024

20 10

-€ 20,0 Begroot

Begr na wijz

Werkelijk kernboodschap jaarrekeningcontrole

2021 Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2022

2023

Interne beheersing

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Haarlem (begroot en werkelijk over de periode 2021-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote

Solvabiliteit 35%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte

kernboodschap jaarrekeningcontrole

30% 25%

2506DB31CO/HV

40%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote

Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatiequote

20%

15% 10%

-1%

2021

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

-2%

100%

8,00%

80%

6,00%

60%

4,00%

40%

2,00%

20%

0,00%

-2,00%

Bestuurlijke samenvatting

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

Structurele exploitatieruimte

Netto Schuldquote

2021

2024

2021

Interne beheersing

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Accountantsverslag Bijlagen 2024

2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | primitieve begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 31 miljoen. U bent in 2024 middels de decemberrapportage geïnformeerd over de (grote) afwijkingen op beleidsveldniveau die zich hebben voorgedaan na de Bestuursrapportage 2024. Ten opzichte van de primitieve begroting bestaan (relatief) grote verschillen aan zowel de lasten- als batenkant.

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

(25) 2022

2023

2024

Baten | primitieve begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u te blijven analyseren waar dit door komt en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen. Een ander belangrijk aandachtspunt hierin betreft de investeringsbegroting en realisatie. Uit de jaarrekening blijkt dat in 2024 de realisatie van investeringen is verhoogd (gerealiseerde investeringen van € 84 miljoen in 2024 ten opzichte van € 62 miljoen in 2023), met name op programma 4 Aantrekkelijke woon-werkstad. De realisatie van investeringen blijft echter nog achter op begroting, ten opzichte van de begroting 2024 68% en actuele jaarschijf in begroting 2025 81%.

800 700 600 2022

Uw meerjaren investeringsraming blijft een punt van aandacht. Volgens uw investeringsplan 2024-2028 zoals opgenomen in de begroting 2025 verwacht u in de jaren 2025 tot en met 2028 gemiddeld ruim € 180 miljoen te investeren op jaarbasis. Dit is een verdubbeling van werkelijk gerealiseerde investeringen in 2024. De komende kadernota is een natuurlijk moment om een beschouwing te doen van uw realisatiekracht.

2023

2024

Lasten | primitieve begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 800 700 600 2022

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2023

2024

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen ligt in lijn met vorig boekjaar Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen ligt hoger dan vorig boekjaar. Beschikbare weerstandscapaciteit

120 100 80

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 107,8 miljoen (2023: € 92,6 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is net als de benodigde weerstandscapaciteit toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit

60 40

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans), en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Vooruitlopend op de eisen vanuit NIS2, heeft uw organisatie de risicoparagraaf opnieuw ingericht. Hierbij is bij de inventarisatie van risico’s nadrukkelijker het belang van de samenleving betrokken. Hierin loopt uw gemeente voor op andere gemeenten. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 20,9 miljoen (2023: € 20,1 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een beperkte toename. Uw weerstandscapaciteit van € 107,8 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 20,9 miljoen.

Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

2023

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00

2021

2022

2023

2024

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Accountantsverslag 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf 2023 nemen gemeenten de rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Aan de hand hiervan legt het college verantwoording af over het rechtmatig handelen (o.b.v. het normenkader) in het boekjaar. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft de verantwoordings- en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Haarlem blijken een aantal onrechtmatigheden welke tezamen de verantwoordingsgrens te boven gaan. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 24 oktober 2024.

Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening heeft geactualiseerd. Deze is door de gemeenteraad middels wijzigingsbesluit vastgesteld in haar vergadering d.d. 29 februari 2024. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld op beleidsveldniveau. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering).

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.

Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op overschrijdingen op beleidsveldniveau waaronder een nulproef en controle op kredietoverschrijdingen. Hieruit blijkt het volgende: Kredietoverschrijdingen € 0,3 miljoen Begrotingsrechtmatigheid € 5,5 miljoen, waarvan uw college op basis van uw financiële verordening € 5,3 miljoen als acceptabel aanmerkt

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Het onderwerp ‘aanbestedingen’ dat niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant valt, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college dit onderwerp in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen

Bestedingen in het kader van opvang van vluchtelingen

Uw gemeente voert in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording en specifiek de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Voor de jaarrekeningcontrole is door de afdeling financiën een spendanalyse voorbereid, waarbij de organisatie op basis van de onderliggende contracten, in voorgaande jaren uitgevoerde controles en bij interne juristen ingewonnen adviezen is getoetst of over 2024 de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn nageleefd. Vervolgens voert uw Audit Team hierop een audit uit.

Gedurende voorgaande boekjaren heeft u in verschillende gevallen een beroep gedaan op ‘dwingende spoed’ om opdrachten direct te gunnen aan leveranciers ten einde de grote vluchtelingenstroom snel en adequaat op te kunnen vangen. Het argument van ‘dwingende spoed’ in het proces van gunnen van opdrachten kan niet oneindig worden toegepast. Gedurende 2023 is namelijk het besef gekomen dat het conflict tussen Rusland en Oekraïne langer aanhoudt dan vooraf gedacht. Daarnaast neemt de landelijke en internationale opvangproblematiek niet af. U onderkent dat inmiddels geen sprake meer is van een incidentele problematiek, maar van een structurele problematiek. De verschuiving van incidenteel naar structureel brengt met zich mee dat het beroep op dwingende spoed bij het verstrekken van opdrachten niet meer passend is. In de nieuw geconstateerde Europese aanbestedingsafwijkingen zijn bestedingen opgenomen met betrekking tot de opvang van (Oekraïense) vluchtelingen. De verwachting is dat deze bestedingen (gedeeltelijk) doorlopen in 2025 en dat eveneens nieuwe opdracht gegund (gaan) worden. Met inachtneming van bovenstaande is het van belang dat bij de gunning van dergelijke opdrachten zoveel als mogelijk wordt aangesloten bij de Europese aanbestedingsregels en uw Strategisch inkoopbeleid.

Op basis van de door u uitgevoerde controlewerkzaamheden – waarvan wij de getrouwheid van de getrokken conclusies vaststellen – concluderen wij dat op basis van uw interne controle over 2024 sprake is van een aantal afwijkingen van de aanbestedingsrichtlijnen voor een totaalbedrag van € 5,2 miljoen (2023: € 3,7 miljoen). De totale omvang van de fout ligt hiermee hoger dan vorig jaar. De afwijking bestaat voor een bedrag van € 1,7 miljoen uit doorwerkende rechtmatigheidsafwijkingen van vorig boekjaar en voor € 3,5 miljoen uit in boekjaar 2024 nieuw geconstateerde Europese aanbestedingsafwijkingen. Wij constateren dat de fout (in beperkte mate) is toegenomen ten opzichte van vorig jaar en als gevolg van het aantal en de omvang van onrechtmatigheden een blijvend aandachtspunt vormt voor uw interne beheersing. Wij adviseren u om vast te stellen waar beïnvloeding en bijsturing mogelijk is en acties te nemen om doorwerking van onrechtmatigheden in de toekomstige jaren te voorkomen. Wij constateren dat de Europese aanbestedingsafwijkingen veelal voortkomen uit het overschrijden van de contracttermijn en/of doelwaarde. Ons adviespunt uit de managementletter 2024 blijft daarmee van kracht.

Wij dringen u aan om maatregelen te implementeren ten aanzien van de primaire registratie van de contracten en de looptijden, waaronder verlengingsopties, zodat tijdig kan worden gesignaleerd dat opdrachten opnieuw moeten worden aanbesteed. Dit kan onderdeel zijn van de implementatie van uw nieuwe contractenmanagementsysteem. Ook vragen wij uw aandacht voor een toereikende inschatting van de opdrachtraming bij inkoop en aanbesteding. 2506DB31CO/HV © 2025. Neem voor informatie contact op met Deloitte Nederland.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Sociaal domein Actualiteiten binnen zorgdomein Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien we in de afgelopen jaren dat er met name sprake is van een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. Deze zelfde ontwikkeling is zichtbaar voor de gemeente Haarlem en heeft financiële consequenties. Per 1 januari 2023 bent u voor de complexe jeugdhulp en individuele begeleiding (WMO) overgegaan naar de taakgerichte uitvoeringsvariant (met lumpsum bekostiging). Ondanks de druk op de zorg en de wachttijden is de lumpsum kaderstellend geweest. Complicerende factor bij het inschatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven.

Daarnaast zijn er landelijk reeds jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd. In 2024 is uw gemeente al geconfronteerd met de eerste gevolgen van bovengenoemde ontwikkeling als gevolg van financiële tekorten bij Kenter Jeugdhulp waarvoor een voorziening voor verplichtingen en verliezen is gevormd. Het is in belang van de gemeente essentieel om tot efficiënte en effectieve oplossingen komen die de financiële druk verminderen en tegemoetkomen aan de zorgnoodzaak. De situatie vereist een geïntegreerde aanpak waarbij financiële duurzaamheid en kwalitatieve zorgverlening centraal staan. Uw gemeente analyseert de ontwikkelingen binnen het zorgdomein met behulp van data-analyse binnen afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling.

Indien (een deel van) de kosten structureel hoger blijkt uit te vallen, dan ontkomt u mogelijk niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken. Vaststelling lumpsum budget en finale kwijting - Jeugdhulp Het toepassen van de taakgerichte uitvoeringsvariant is nieuw sinds boekjaar 2023. Gedurende 2024 heeft u periodiek (in regionaal verband) met de consortia gesproken over het overeengekomen (lumpsum) budget en de benutting daarvan. De overeenstemming over het lumpsum budget krijgt zijn weerslag in een wederzijds ondertekend document, waarin de financiële afspraken over het boekjaar definitief zijn vastgelegd en finale kwijting wordt verleend. Wij zien het vastleggen van finale kwijting als een contractueel middel om te voorkomen dat aanspraak wordt gedaan op historische afspraken. Door middel van finale kwijting wordt dit juridisch ‘afgesloten’, echter sluit dit niet aan bij het kaderstellende karakter van lumpsum financiering. Binnen domein Wmo is in 2024 namelijk geen finale kwijting meer verleend en vindt beheersing, monitoring en verantwoording plaats door middel van alternatieve en veelal data gedreven beheersingsmaatregelen.

In onze managementletter 2024 adviseerden wij uw college om het proces van het komen tot een definitieve afrekening met uw (consortia van) zorgaanbieders tijdig te starten, zodat in de jaarrekening geen onzekerheid bestaat over de afrekening met deze zorgaanbieders en/of over de schuldpositie in de jaarrekening. Daarnaast adviseerden wij u om de formele en juridische structuur van de regionale samenwerking vorm te geven. Uit verschillende besprekingen en beschikbare informatie is gebleken dat de rechtsvormen van de gecontracteerde consortia nog niet voldoen aan de aanbestedingseisen en het aantal addenda op de initiële overeenkomst toenemen. Ten aanzien van complexe jeugdzorg merken wij op dat wij gedurende de controle hebben kunnen vaststellen dat finale kwijting is verleend tussen de consortia en de gemeente.

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Over de regionale verdeling van de kosten voor complexe jeugdhulp is in 2024 overeenstemming bereikt door middel van een verdeelsleutel. Begin 2025 is een regionale verdeelsleutel afgesproken met een ingroeipad van 3 jaar. Zorg in Natura op basis van P*Q Naast de taakgerichte uitvoeringsvariant, past u voor de resterende stroom binnen Jeugdzorg en Wmo de uitvoeringsgerichte bekostigingsvariant toe. Op basis van uw interne controles verkrijgt u zekerheid ten aanzien van de levering van zorg. Dit doet u onder meer aan de hand van keukentafelgesprekken, opvolgen van klachtenregistratie en signalen en verkrijgen van productieverantwoordingen van zorgaanbieders met bestedingen groter dan € 100.000. U evalueert in lijn met de SDO-notitie (sectorcommissie decentrale overheden) voor uw eigen interne beheersing dat de prestatielevering voor zorgaanbieders met besteding groter dan € 100.000, waar bij de productieverantwoording een anders dan goedkeurende controleverklaring is afgegeven, als onzeker kwalificeren. Op basis hiervan identificeert u onzekerheden ten aanzien van prestatielevering bij de Wmo voor € 1.029.000 en bij Jeugdzorg voor € 509.000. Wij komen tot dezelfde conclusie.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Digitally signed by Arjan Schutgens on 03 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2024 ad € 8,4 miljoen, waarop een voorziening in mindering is gebracht van € 2,4 miljoen, relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren lasten ad € 28,9 miljoen en baten ad € 42,3 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2024 gaat het om 8 individuele projecten. De gemeente Haarlem schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 2,4 miljoen bedraagt (2023: € 12,7 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 2,1 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15613745/3