5 Bijlage 4 Rapport Integrale probleemanalyse LVO Haarlem (geanonimiseerd)

HAARLEM INTEGRALE

-

WESTERGRACHT PROBLEEMANALYSE

Landelijk Verbeterprogramma ProRail

17 DECEMBER 2018

Overwegen

A ARCADIS

Contactpersonen

Arcadis Nederland

T +31 M +31

leercadis.com

E

B.V.

(geanonimiseerd) Nederland

M +31

6

Arcadis Nederland

Rl earcadis.com

Ee

B.V.

Postbus 220 3800 AE Amersfoort Nederland

J

M +31

6

>|

Arcadis Nederland

ml

earcadis.com

B.V.

Postbus 220 3800 AE Amersfoort Nederland

Onze

referentie:

079893061

D

-

Datum:

17 december

2018

Design & Consultancy for naturaland built assets

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

INHOUDSOPGAVE 1

2

INLEIDING

5

1. 1

Aanleiding Integrale Probleemanalyse

5

1. 2 1. 3

Landelijk Verbeterprogramma Overwegen Aanpak

5 6

1. 4

LVO-score

6

UITGANGSSITUATIE Doelenboom

9

2. 2 2. 2. 1 2. 2. 2 2. 2. 3 2. 2. 4

Fysieke situatie Plaats van de overweg in het verkeerssysteem Verkeerssituatie rondom de overweg

9 9 10 11 12

2. 4 2. 4. 1 2. 4. 2

Spoorsituatie Conditionering Gebruik Verkeersintensiteiten en weggebruikers

Spoorgebruik Overige constateringen Stakeholders en ontwikkelingen Stakeholders Raakvlakprojecten

STRATEGIE 3. 1

OPLOSSINGSRICHTINGEN

13 13 16 18 20 20 21

23

Selectie principe oplossing Selectie wegoplossing Selectie spooroplossing

23

VOORKEURSALTERNATIEF

27

4. 1

27

4. 2

Voorkeursalternatief Gevolgen Conditionering

4. 3

Kostenindicatie

28

4. 4

Oplossend vermogen

28

3. 2 3. 3

4

8

2. 1

2. 3 2. 3. 1 2. 3. 2 2. 3. 3

3

EN CONTEXT

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

24 26

28

3 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE 4. 5 4. 6

5

Effect op LVO-score Aanzet tot SRS

29 29

ADVIES EN VERVOLG

31

5. 1

Advies

31

5. 2

Vervolgstappen

31

BIJLAGEN BIJLAGE A REFERENTIEDOCUMENTEN BIJLAGE B LIJST VAN AFKORTINGEN

32 EN BEGRIPPEN

33

BIJLAGE C STAKEHOLDERSOVERZICHT

34

BIJLAGE D DICHTLIGTIJDENANALYSE

35

BIJLAGE E BEOORDELING

37

BIJLAGE F GEGEVENS

OVERWEG

WACHTRIJTOOL

2018

38

BIJLAGE G HISTORIE LVO-SCORE

39

BIJLAGE H (DEEL) OBE-BLAD

40

BIJLAGE I BEHOEFTEN

41

BIJLAGE J CONDITIONERENDE

ONDERZOEKEN

42

BIJLAGE K VERIFICATIE

AAN BEHOEFTEN

46

BIJLAGE L OVERWEG-

EN WEGONTWERP

47

BIJLAGE M SCHETSONTWERP

MET UITRIT

48

COLOFON

49

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

4 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

1

INLEIDING Deze integrale probleemanalyse beschrijft in kwalitatieve en zo mogelijk in kwantitatieve zin de situatie op de overweg Westergracht in Haarlem. Het doel van deze integrale analyse is inzicht krijgen in de huidige situatie en weg en spoor gerelateerde knelpunten van de overweg en het creëren van integrale oplossingsrichtingen voor het verbeteren van deze overweg en haar omgeving binnen de kaders en doelen van het LVO-programma. Het afwegen van de ontwerpkeuzen en concept oplossingen gebeurt met de zogenaamde kosteneffectiviteitstool binnen het LVO-programma. De huidige LVO-score van de overweg , welke is opgebouwd uit een score uit het overwegenregister en de wachtrijtool , is 33 punten.

1. 1

Aanleiding Integrale Probleemanalyse

De gemeente Haarlem heeft in het kader van het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (hierna te noemen het LVO) een aanvraag ingediend bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (hierna te noemen IenW) [01]. Deze aanvraag heeft betrekking op de overweg Westergracht in de kern Haarlem. Deze aanvraag is door IenW geaccepteerd. Zowel ProRail als de gemeente Haarlem vinden het van groot belang om deel te nemen aan het LVO om zo de veiligheid van en de doorstroming op de overweg Westergracht te verbeteren. In het kader van het LVO is gestart met het uitvoeren van een brede , integrale probleemanalyse voor deze overweg. Deze integrale probleemanalyse bestaat uit een probleemanalyse van de wegkant en de spoorkant. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de weganalyse ligt primair bij de wegbeheerder (gemeente) en die voor de uitvoering van de spooranalyse ligt primair bij de spoorbeheerder (ProRail). ProRail heeft de werkzaamheden in het kader van het LVO via een daarvoor gesloten raamovereenkomst opgedragen aan de Backoffice die door Arcadis Nederland B. V. (hierna te noemen Arcadis) wordt ingevuld (Werkpakket 2B – Integrale Probleem Analyse).

1. 2

Landelijk Verbeterprogramma

Figuur 1 LVO-traject.

Overwegen

In het verleden werd door IenW en ProRail vooral geïnvesteerd in spoorgerelateerde infrastructurele maatregelen. Het LVO staat voor een nieuwe werkwijze die uitgaat van een meer integrale aanpak. Hierbij wordt zowel de wegkant als de spoorkant bij de afweging betrokken. Er is hierbij ook aandacht voor de meer generieke aspecten , zoals gedragsbeïnvloeding. Innovatie en kosteneffectiviteit zijn daarbij van belang. Het LVO geeft invulling aan het regeerakkoord Rutte II om het aantal incidenten rond overwegen te verminderen [02]. Het doel wat met het LVO moet worden bereikt is dan ook ‘het verbeteren van de veilige doorstroming van trein- en wegverkeer op overwegen met slimme , kosteneffectieve maatregelen zodat het aantal incidenten verder vermindert’. Omdat de problematiek en oplossingsmogelijkheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de weg- en spoorbeheerder zijn , is ook cofinanciering een uitgangspunt (50/50). Nadat de aanvraag voor het LVO van de gemeente in behandeling is genomen , wordt gestart met de probleemanalyse. Het is nadrukkelijk een integrale probleemanalyse , omdat zowel de problematiek vanuit de wegzijde als vanuit de spoorzijde wordt geïnventariseerd in een bredere context dan voorheen gebruikelijk.

Op basis van de ruimtelijke situatie wordt gekeken naar de verkeerskundige context , de gebruikers (wie maken er gebruik van) , de betrokken stakeholders (zoals instellingen , scholen , vervoerders en eventueel bedrijven) en in hoeverre gedrag van invloed is op de omvang van het probleem. IenW heeft een handreiking geschreven waar nader wordt ingegaan op de integrale probleemanalyse. Het integreren van de probleemanalyse van de spoor- en wegzijde maakt dat ook in gezamenlijke aanpak kan worden nagedacht over mogelijke oplossingsrichtingen. De maatregelen die voor de overweg Westergracht het meest kosteneffectief zijn en het grootste probleemoplossend vermogen hebben , worden door ProRail voorzien van een advies en ter besluitvorming voorgelegd aan het LVO-kernteam waar ook IenW zitting in heeft. Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

5 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

1. 3

Aanpak

In voorliggende rapportage is een Systems Engineering (SE) aanpak toegepast. De Systems Engineering aanpak is gebaseerd op het “Handboek Systems Engineering (SE) Overzicht in processen , informatie April 2015” van ProRail [20]. Aan de voorkant van het systems engineering proces is de nadruk gelegd op het zo compleet mogelijk in kaart brengen van de vraag en het zo groot mogelijk houden van de oplossingsruimte. Behoeften worden afgeleid vanuit drie verschillende perspectieven: • Knelpunten op de overweg; • Het gebruik van de overweg (verkeersstromen) , de fysieke situatie en de context waarbinnen de overweg zich bevindt (raakvlakken met weg- , railsysteem en conditionering);

Stakeholders.

•

Deze geïdentificeerde behoeften zijn van een relatief hoog abstractieniveau en zoveel mogelijk oplossingsvrij. Deze behoeftenset vormt de basis waarmee de eerste conceptoplossingen worden gemaakt. Globaal worden de volgende stappen gevolgd: behoeften afleiden en stakeholderbehoeften ophalen , oplossingen generen en vervolgens van de voorkeursoplossing de systeemeisen afleiden. Zowel de afleiding van de behoeften als de oplossingsrichtingen zijn besproken tijdens integrale werksessies tussen ProRail , de wegbeheerder en de backoffice (Arcadis). Bij het genereren van de concept oplossing/het concept alternatief wordt van “buiten naar binnen” gekeken waarbij de oplossing logisch wordt opgebouwd. Bij elke ontwerpkeuze die in het ontwerpproces wordt gemaakt , wordt de motivering van deze keuze en de niet gekozen alternatieven vastgelegd. Hierdoor ontstaat een goed traceerbaar en gestructureerd ontwerpproces. Het afwegen van de ontwerpkeuzen en concept oplossingen gebeurd met de zogenaamde kosteneffectiviteitstool binnen het LVO-programma. Indien noodzakelijk worden meerdere toekomstscenario’s voor het omliggende verkeersysteem betrokken in de oplosmethodiek. Per behoefte is middels een verificatiematrix aangegeven of door het conceptontwerp een behoefte is ingevuld.

Vanuit het uiteindelijk gekozen alternatief/concept worden de systeemeisen afgeleid die als basis zullen gaan dienen voor een eisendeel vraagspecificatie. Deze systeemeisen zullen functioneel worden gestructureerd.

1. 4

LVO-score

De LVO-score van deze overweg is opgebouwd uit een beoordeling uit het Overwegenregister (OR) en een beoordeling van de wegzijde met behulp van de Wachtrijtool. Tijdens de analyse is nagegaan of de werkelijke overwegsituatie overeenkomt met de van oorsprong geregistreerde gegevens. In de onderstaande tabel is de werkelijke overwegsituatie (“IST-situatie 2018”) weergeven. De IST-situatie is gebaseerd op de buitenopname , de LVO-aanvraag en het opnieuw doorrekenen van de Wachtrijtool. De opbouw van de OR-score staat in bijlage E. Een uitdraai van de Wachtrijtool 2018 is te vinden in bijlage F. De historie van de LVO-scores is weergegeven in bijlage G.

IST-situatie 2018 LVO-score OR-score (gewogen) Deel LVO-score Wachtrijtool Beschouwde periode Tabel 1 IST-situatie 2018.

33 12 (14) 19 Avondspits

Bij het herberekenen van de LVO-score blijkt dat de LVO-score gedaald is door een lagere score vanuit wachtrijen en voertuigverliesuren. Dit heeft te maken met het gebruik van actuele dataloggegevens (dichtligtijdenmetingen) en nieuwe verkeersintensiteiten.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

6 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Algemene gegevens overweg Westergracht Haarlem Lijncode / kilometer

085 / 018. 831

Provincie

Noord-Holland

Gemeente / Plaats

Haarlem

Straat

Westergracht

Karakter

Openbare overweg

Beveiliging

Ahob

Aantal sporen

Drie sporen

Tabel 2 Algemene gegevens overweg.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

7 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

2

UITGANGSSITUATIE

EN CONTEXT

In dit hoofdstuk is een analyse uitgewerkt. Hierbij is een inventarisatie uitgevoerd van de overweg (het huidige systeem) en de omgeving (context). Deze inventarisatie is gelegd naast de doelen van het LVOprogramma en is geanalyseerd. Waarbij is gekeken welke knelpunten opgelost zouden kunnen worden om die LVO-doelen te realiseren , hieruit zijn onder andere behoeften afgeleid waaraan een mogelijke oplossing idealiter zou moeten voldoen.

Gestart is met het aangeven van de doelenboom zoals die binnen het LVO-programma is opgesteld. In de volgende paragraaf is de overweg in zijn de ruimtelijke context weergegeven. Daarna is ingezoomd op de omgeving en de overweg zelf. Apart is ingegaan op de spoor- en wegsituatie , waarbij onderscheid is gemaakt in de fysieke situatie buiten en het gebruik van de overweg door verkeersdeelnemers. Als LVO beschouwen wij de overweg (incl. naastliggende aankondigingspunten) met weginfrastructuur tot naastliggende kruispunten tot 'het systeem'. Per paragraaf zijn de behoeften die afgeleid zijn in het begin vermeld. Daarnaast is gekeken naar de conditionerende aspecten , raakvlakprojecten en

toekomstscenario’s.

Aan het begin van dit hoofdstuk is een samenvatting van de geconstateerde knelpunten opgenomen.

Tabel 3 Samengevatte knelpunten overweg Westergracht.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

8 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

2. 1

Doelenboom

Vanuit de doelstelling van het LVO-programma is een algemene doelenboom opgezet waarbinnen helder wordt welke doelen met de LVO-projecten worden beoogd. Bij de behoeften-identificatie die tijdens het project plaatsvindt zijn deze doelen als kader gehanteerd.

Figuur 2 Doelenboom LVO-project.

2. 2 2. 2. 1

Fysieke situatie Plaats van de overweg

in het verkeerssysteem

Vertaling naar behoeften 1 2

De Westergracht / De Ruijterweg dient te fungeren als een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom met een snelheidsregime van 50 km/uur. De Westergracht / De Ruijterweg maakt deel uit van de hoofdfietsstructuur van de gemeente Haarlem en dient dit te faciliteren.

Verwijzend

Herkomst

Eigenaar

Context verkeerssysteem

gemeente

C

Context verkeerssysteem

gemeente

C

naar LVO-doel

De overweg ligt in de spoorlijn Haarlem – Leiden. Het spoor ligt in de noord-zuid richting en de Westergracht ligt ter hoogte van de overweg in de richting zuidoost – noordwest (hierna te noemen oost – west). De overweg ligt zo’n 17, km ten zuidwesten van station Haarlem en circa 23, km ten noordoosten van station HeemstedeAerdenhout. Direct ten zuiden van de overweg ligt goederenemplacement Haarlem.

Figuur 3 Ligging overweg (rood) in ruimtelijke context.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

9 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE In de directe omgeving van de overweg ligt ten noorden van de overweg de ongelijkvloerse kruising Zijlweg (800m). Ten zuiden ligt de overweg Pijlslaan (850m). De Westergracht – De Ruijterweg is een gebiedsontsluitingsweg binnen de kern van Haarlem. *1 De weg maakt een verbinding tussen de N208 en de zuidwestzijde van het centrum. De weg zorgt voor de ontsluiting van verschillende aanliggende wijken en een deel van het centrum. Ook loopt er over de Westergracht/ De Ruijterweg een hoofdfietsroute.*2 De weg kent een snelheidsregime van 50 km/uur. De overweg is gecategoriseerd als diepladeroverweg. ProRail heeft tijdens het project gemeld dat de bebording dat deze overweg diepladergevoelig is kan worden verwijderd , dit omdat de overweg een diepladerklasse heeft die gecategoriseerd is als ‘niet diepladergevoelig’.

2. 2. 2

Verkeerssituatie rondom Vertaling naar behoeften

3 4 5

Figuur 4 Spoorkruisingen binnen 2 km van de overweg Westergracht.

De aansluiting van de Westergracht op De Ruijterweg dient soepeler te worden vormgegeven

De fietsvoorzieningen dienen consistent te worden vormgegeven Het aantal aansluitingen en oversteekbewegingen direct rond de overweg dienen te worden beperkt.

de overweg herkomst

Eigenaar

Verwijzend naar LVOdoel

fysieke situatie

Gemeente

D

fysieke situatie fysieke situatie

Gemeente

D

ProRail/Gemeente

AD,

De context van de overweg heeft een focus op de weg- en verkeerssituatie rondom de overweg. Op basis van de weganalyse en een opname op locatie is de verkeerssituatie rond de overweg Westergracht in beeld gebracht. Ook dient het plan van aanpak van de gemeente Haarlem [01] als informatiebron. De Westergracht en De Ruijterweg zijn enkelbaanswegen met gescheiden fiets en voetgangersvoorzieningen. Ter hoogte van de overweg zit een bocht in de weg en de wegprofielen sluiten niet goed op elkaar aan , wat leidt tot onduidelijkheid en een slechte overzichtelijkheid.*3 Daarbij is de Westerstraat op zeer korte afstand van de overweg aangesloten op de De Ruijterweg.*5 De fietspaden zijn deels gescheiden , deels aanliggend en deels op de rijbaan , waardoor de plaats van de fietsers niet helder is en soms onverwacht voor de automobilist. De fietsbeweging vanaf de Westergracht naar het westen gaat over van een fietsstraat , over een kruispuntvlak naar een fietsstrook op de rijbaan en vervolgens , na de overweg , naar een vrijliggend fietspad.*4 De oversteekplaatsen voor fietsverkeer over de Westergracht en De Ruijterweg zijn krap vormgegeven en liggen op korte afstand van de overweg. Door de drie sporen ontstaat een lange oversteeklengte van de overweg.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

10 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

2. 2. 3

Spoorsituatie Vertaling naar behoeften

4 6

De fietsvoorzieningen dienen consistent te worden

vormgegeven Beperken van de impact van goederentrein bewegingen rond het emplacement op dichtlichttijden van de overweg

Verwijzend

Herkomst

Eigenaar

fysieke situatie fysieke situatie

Gemeente

D

ProRail

C

naar LVO-doel

Aankondigingen overweg De overweg in de Westergracht heeft een netto-aankondigingstijd van 31 seconden. Voor treinen uit beide richtingen die over de hoofdsporen (het westelijke en middelste spoor) rijden wordt de aankondiging rijdend geactiveerd: de aankondigingspunten liggen tussen de overweg en het desbetreffende station (Haarlem of Heemstede-Aerdenhout). Vanuit het oogpunt van dichtligtijden is dit een gunstige situatie. Een grote spreiding in dichtligtijden en lange dichtligtijden komen met name voor wanneer de aankondiging binnen de halte ligt en daarmee al geactiveerd wordt als de trein nog halteert. Dit is voor de overweg Westergracht niet het geval. Bij treinen die vertrekken vanaf het emplacement Haarlem Goederen , dat ten zuiden van de overweg ligt , wordt de overweg geactiveerd op basis van rijweginstelling. Zodra er door de treindienstleider een rijweg is ingesteld vanaf het desbetreffende spoor vanaf het emplacement naar het ‘derde’ (oostelijke) spoor over de overweg , wordt de overweg aangekondigd. Zodra de bomen zijn gedaald , komt sein 206 of 208 , afhankelijk van de positie van de trein , uit de stand stop. De trein zal dan vanuit stilstand optrekken en richting de overweg rijden , wat in de praktijk voor langere sluitingstijden kan zorgen.

*6 Voor treinen die vanuit het noorden komen en het derde spoor passeren , geldt ook dat de overweginstallatie op basis van rijweginstelling wordt geactiveerd. Sein 200 , dat in de rijrichting gezien voor de overweg staat , komt dan nadat de bomen zijn gedaald uit de stand stop. Vervolgens zal de trein vanuit stilstand optrekken en de overweg passeren. Ook deze situatie zorgt in de praktijk voor wat langere sluitingstijden.

Inrichting overweg en weg Op de overweg liggen twee rijstroken voor het gemotoriseerd verkeer , in iedere richting één. Ten oosten van

de overweg worden de rijstroken van elkaar gescheiden met een middengeleider. Ten westen van de overweg ligt alleen een korte middengeleider vlak voor de overweg en worden de rijstroken gescheiden met een ononderbroken streep. Aan de noordzijde van de overweg ligt op de overweg een fietsstrook die in westelijke richting over gaat naar een vrijliggend fietspad en daarnaast een voetpad. Aan de zuidzijde van de overweg ligt een aanliggend fiets- en voetpad. Deze overweg is voorzien van automatische halve overwegbomen (ahob). Dit betekent dat de inrijzijdes een overwegboom hebben die in gesloten toestand de volledige breedte van de rijstrook afsluit. De uitrijzijdes voor het gemotoriseerd verkeer hebben geen overwegboom. De zichtbaarheid van de overweg wordt verder vergroot door een AG , een paal met een geel knipperende pijl , die aan de oostzijde in de bocht voor de overweg staat. Verder staat op de zijstraat Westerstraat een AG voor het verkeer dat de Westerstraat uit rijdt en rechtsaf slaat , naar de overweg. De noordelijk gelegen fietsstrook wordt aan de oostzijde van de overweg afgesloten met behulp van de hoofdboom die ook voor de rijstrook van oost naar west bedoeld is.*4 Aan de noordwestzijde van de overweg wordt het daar gelegen stukje fietspad van oost naar west bij treinpassage volledig afgesloten met een eigen overwegboom.

Deze overwegboom sluit ook het noordelijk gelegen voetpad aan de westzijde van de overweg volledig af. Het voetpad aan de noordzijde van de overweg wordt bij treinpassage aan de oostzijde van de overweg volledig afgesloten met een eigen voetpad-ahob. Het zuidelijk gelegen fiets- en voetpad worden bij treinpassage aan beide zijden van de overweg afgesloten met een eigen overwegboom.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

11 van 49

A ARCADIS

Design &

EEN

for natural and built assets

Afbeelding gezien

2.2.4

1 Overweginrichting, vanaf de oostzijde.

Conditionering

Voor

het bepalen van de conditionerende voorwaarden is een analyse uitgevoerd van een aantal aspecten. Daarbij is een gebied rondom de overweg bekeken, waarbinnen mogelijke aandachtspunten zijn bekeken. Hier is gebruik gemaakt van bestaande gegevens en er is geen nieuw veldonderzoek uitgevoerd (zie voor meer informatie bijlage L).

7

Grondverwerving, archeologie bodemverontreiniging en kabels en leidingen zijn issues die bij de van een nieuwe overweg en uitwerking wegontwerp p

een

5

rol

van

ProRail

Conditionering ei

/

en -

gemeente

belang spelen.

De

volgende bijzonderheden

«

Vanuit het

komen

naar

voren’:

bestemmingsplan ligt er een verkeersfunctie op het gebied, echter wel met een archeologische dubbelbestemming. De archeologische dubbelbestemming zal geen directe invloed hebben gezien de beperkte ingreep, echter vergt wel een check voorafgaand aan de realisatie. Aandachtspunt bij de verdere uitwerking is het checken of er wel of geen sprake is van bodemverontreiniging. _Erliggen meerdere hoogspanningskabels en een waterleiding aan de zuid en westzijde van de overweg.

*_

*

Nadere

analyse

in de vervolgfase

moet

duidelijk maken

in hoeverre

deze

moeten

worden

verlegd.

(geanonimiseerd)

Onze

referentie:

079893061

D

-

Datum:

17 december

2018

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

2. 3 2. 3. 1

Gebruik Verkeersintensiteiten en weggebruikers Vertaling naar behoeften

8 9 10 11

Het beperken van ongewenste verkeersmanoeuvres op en rondom de overweg die tot verkeersonveilige situaties leiden Duidelijkere en logischere fietsroutes op en rondom de overweg waarbij wordt voorkomen dat verkeer in de tegengestelden richtingen rijdt. Een (subjectief) veiligere fietsoversteek van de overweg voor fietsers Overweg dient het huidige verkeersaanbod van gemotoriseerd en fietsverkeer goed af te wikkelen

Verwijzend

Herkomst

Eigenaar

naar LVO-

Gebruik van de wegen

Gemeente , ProRail

Gebruik van de wegen

Gemeente

Gebruik van de wegen

Gemeente

D

Gebruik van de wegen

Gemeente

C

doel D CD,

Verkeersstromen Gemotoriseerd verkeer

De gemeente Haarlem heeft tellingen uitgevoerd om de verkeersintensiteiten op en rond de overweg in beeld te brengen [01]. Hierna is kort de intensiteit op de overweg weergegeven.

Ochtendspitsuur (8:00-9:00)

Avondspitsuur (17:00-18:00)

Etmaal intensiteit

Van Westergracht richting De Ruijterweg gemotoriseerd verkeer

–

253

361

3740

Van De Ruijterweg richting Westergracht gemotoriseerd verkeer

-

346

292

3825

Van Westergracht richting De Ruijterweg fietsverkeer

–

108

185 (15:00-16:00)

1518

Van De Ruijterweg richting Westergracht fietsverkeer

-

284

170 (15:00-16:00)

1921

Tabel 4 Verkeersintensiteiten overweg. De intensiteiten op de overweg passen binnen het beeld van een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom. Deze intensiteiten zijn goed af te wikkelen op de weg *11 . Er is een spitsrelatie zichtbaar van ’s ochtends Haarlem ingaand en ’s avonds Haarlem uitgaand.

(Brom)-fietsverkeer De fietsintensiteiten liggen hoog. Ook hier is duidelijk de spitsrelatie zichtbaar. In de spitsuren is ook sprake van groepen fietsers die voor de overweg staan opgesteld. In september 2017 hebben langzaam verkeerstellingen (fietsers en voetgangers) plaatsgevonden rond de spoorwegovergang Westergracht [09]. Daarnaast zijn ook motorvoertuigen van en naar de Westerstraat geteld. In figuur 5 en figuur 6 zijn de fietsintensiteiten rondom de spoorwegovergang weergegeven. De grootste fietsersstromen gaan rechtdoor , van de De Ruijterweg naar de Westergracht en vice versa. Te zien is dat een behoorlijk aantal fietsers (5 tot 10%) tegen het verkeer in fietst over de spoorwegovergang *89, . Daarnaast is er ook een groep fietsers die de oversteek maakt van de parallelweg Westergracht en dan het zuidelijke fietspad langs de De Ruijterweg nemen , tegen het verkeer in. Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

13 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

Figuur 5 Fietsintensiteiten (etmaal) spoorwegovergang Westergracht [09].

Figuur 6 Fietsintensiteiten (spits) spoorwegovergang Westergracht [09].

Openbaar vervoer Op de Westergracht en De Ruyterweg loopt een buslijn. Deze buslijn 4 van Connexxion is een uursdienst. Haltes van deze buslijn liggen buiten de invloedssfeer van de overweg. Nood en hulpdiensten De Westergracht/ De Ruyterweg maakt geen onderdeel uit van de hoofdaanrijroutes van de brandweer [10].

Intensiteiten Westerstraat en uitrit Westerstraat op Westergracht Gemotoriseerd verkeer In figuur 7 zijn de verkeersintensiteiten van motorvoertuigen op de uitrit van de Westerstraat op de

Westergracht weergegeven. Deze motorvoertuigintensiteiten zijn aanvullend geteld bij de langzaam verkeerstelling in september 2017. Ter hoogte van de uitrit Westerstraat gelden verplichte rijrichtingen: • Verkeer komend van De Ruijterweg moet verplicht rechtdoor rijden: over het algemeen houdt men zich hier goed aan (ca. 11 overtredingen per etmaal); • Verkeer komend uit de Westerstraat moet verplicht rechtsaf slaan: ca. 6 voertuigen slaan toch linksaf de Westergracht op , echter veel meer voertuigen (gemiddeld 56 per etmaal) slaan linksaf richting de parallelweg/fietsstraat langs de Westergracht. Het verkeer van en naar de Westerstraat conflicteert met de rechtdoorgaande stroom fietsers over de Westergracht-De Ruijterweg. Dit kan problemen opleveren in de verkeersdoorstroming. Het afslaande verkeer van en naar de Westerstraat kan ook in conflict komen met ‘spookrijdende’ fietsers over het fietspad Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

14 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE van de Ruijterweg naar de Westergracht. Dit zorgt voor een verkeersveiligheidsrisico , omdat het autoverkeer

deze fietsers niet verwacht *89, 1, 0 .

Figuur 7 Verkeersintensiteiten uitrit Westerstraat.

Wachtrijen gemotoriseerd verkeer Uit de Wachtrijtool 2018 (zie bijlage F) komen de volgende gegevens naar voren over de wachtrijen tijdens de avondspits (in beide richtingen) [07]:

Oost – west

West

–

oost

Gemiddelde wachttijd in wachtrij

0:01:00

0:01:00

Gemiddelde wachttijd langzaam verkeer

0:00:38

0:00:38

Gemiddelde maximale wachtrijlengte

28 meter

45 meter

Maximaal optredende wachtrijlengte

32 meter

51 meter

Gemiddeld aantal overstaanders

0

0

LVO-score onderdeel wachttijden: 12 punten LVO-score onderdeel ‘wachtrij met terugslag kans op nabijgelegen kruispunt: 0 punten Tabel 5 Gegevens wachtrijen uit wachtrijtool 2018 Het onderdeel ‘wachttijden’ , waarbij in het LVO een score mogelijk is tussen de nul punten (≤ 0:00:20 gemiddelde wachttijd per richting) en 15 punten (≥ 0:02:00 gemiddelde wachttijd per richting) , scoort 12 LVO-punten. Het onderdeel ‘wachtrij met terugslag kans op nabijgelegen kruispunt’ (verhouding wachtrijlengte/ opstellengte) , waarbij een score mogelijk is van 0 punten (gemiddeld ≤ 80% per richting) en een score tussen 25, punten (gemiddeld > 80% per richting) en 5 punten (gemiddeld ≥ 180% per richting) , scoort 0 punten. Op 21 juni 2018 zijn tijdens de ochtendspits wachtrijen voor (de kruispunten voor) de overweg geconstateerd van circa 5 voertuigen.

Voertuigverliesuren gemotoriseerd verkeer Bij voertuigverliesuren gaat het om het totale aantal uren reistijdverlies van de in de onderzoeksperiode kruisende voertuigen ten gevolge van sluiting van de overweg (beperking van capaciteit) , in vergelijking met een ongestoorde afwikkeling van het verkeer. Deze indicator wordt zowel beïnvloed door een wijziging in wegintensiteiten als een wijziging in het aantal treinen. De waarde voor de voertuigverliesuren op een overweg is daarmee een goede indicator voor de verbetering c. q. verslechtering van de bereikbaarheid , gezien over alle weggebruikers die de overweg passeren. Uit de wachtrijtool 2018 komen de volgende gegevens naar voren (avondspits) [07]. Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

15 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

Oost – west Voertuigverliesuren

West

00:50:37

–

oost

01:22:03

LVO-score onderdeel voertuigverliesuren: 7 punten Tabel 6 Gegevens voertuigverliesuren per uur uit wachtrijtool 2018 Het onderdeel ‘voertuigverliesuren’ , waarbij binnen het LVO een score mogelijk is tussen 0 punten (0:00:00 VVU , beide richtingen) en 30 punten (12:30:00 VVU , beide richtingen) scoort 7 LVO-punten.

Gebruikers overweg Hieronder staan kort samengevat de verschillende weggebruikers op de overweg met eventuele specifieke kenmerken.

Tabel 7 Verschillende weggebruikers op de overweg met specifieke kenmerken

2. 3. 2

Spoorgebruik Vertaling naar behoeften

12

Beperken van de wachttijden voor gemotoriseerd verkeer

herkomst

Eigenaar

Verwijzend naar LVO-doel

Systeem gebruik

Gemeente

C

Treinfrequentie De huidige treinfrequentie (dienstregeling 2018) bestaat uit 12 reizigerstreinen per uur in twee richtingen totaal. Er rijden incidenteel goederentreinen over de overweg , onder andere van en naar het emplacement Haarlem Goederen. In tabel 8 is de verdeling per soort trein te vinden. Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

16 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

Richting Haarlem

Richting Heemstede-Aerdenhout

Soort trein

Frequentie

Haltering op station Haarlem en HeemstedeAerdenhout

Soort trein

Frequentie

Haltering op station Haarlem en HeemstedeAerdenhout

Intercity

4x per uur

Beide stations

Intercity

4x per uur

Beide stations

Sprinter

2x per uur

Beide stations

Sprinter

2x per uur

Beide stations

Goederentrein

Incidenteel

Niet

Goederentrein

Incidenteel

Niet

Tabel 8 Treinfrequentie op overweg Westergracht te Haarlem (dienstregeling 2018)

Dichtligtijden Voor het beoordelen van dichtligtijden is gebruik gemaakt van twee bronnen. Tijdens de buitenopname op 21 juni 2018 is een aantal keren de dichtligtijd van de overweg gemeten. Ook zijn dichtligtijden gemeten met behulp van dataloggers. Bijlage D geeft een analyse van de dichtligtijden weer die gemeten zijn tijdens de buitenopname. De dichtligtijd wordt verdeeld in drie periodes: • • •

Periode 1: De netto-aankondigingstijd , deze is 31 seconden. Periode 2: Het passeren van de trein op de overweg tot het startmoment van het openen van de bomen , deze tijd is variabel en afhankelijk van de lengte en snelheid van de trein. Periode 3: Het openen van de bomen en het doven van de rode lichten , dit vergt circa 6 seconden.

De aankondigingstijd beslaat periode 1; vanaf het moment dat de rode lichten aan gaan (ahob in werking) tot het moment dat een trein die met de geldende baanvaksnelheid rijdt , de overweg bereikt.

Tabel 9 Schematische weergave van de aankondigingstijd van de overweg Westergracht In tabel 10 zijn de gegevens weergeven van de gemeten dichtligtijden (uit de buitenopname en

dataloggegevens). Registratiedatum Meetmethode

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

Dataloggegevens

Buitenopname

Januari-februari 2018

21 juni 2018

Dataloggers

Op straat gemeten 17 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Dataloggegevens

Buitenopname

Aantal metingen

Circa 2 maanden gemeten

10 metingen

Duur metingen

Circa 2 maanden gemeten

Eén uur gemeten

Gemiddelde dichtligtijd per sluiting

01:04

01:07

Gemiddelde dichtligtijd per uur

12:04

11:11

11 sluitingen

10 sluitingen

Gemiddeld aantal sluitingen per uur Tabel 10 Dichtligtijden per bron

Tijdens de buitenopname zijn geen opvallende situaties geconstateerd met betrekking tot de dichtligtijden.*12

2. 3. 3

Overige constateringen Vertaling naar behoeften

8 13 14

Het beperken van ongewenste verkeersmanoeuvres op en rondom de overweg die tot verkeersonveilige situaties leiden De inrichting dient roodlichtnegatie op de overweg te voorkomen Beperken van risico’s van vandalisme

Herkomst

Eigenaar

Gebruik van de

Gemeente , ProRail Gemeente , ProRail ProRail

wegen Gebruik van de wegen

Systeem gebruik

Verwijzend

naar LVO-doel

D D B

Buitenopname Tijdens een buitenopname op donderdag 21 juni 2018 is het volgende bij de weggebruikers waargenomen: • Verkeer dat uit westelijke richting (komt en naar de Westerstraat wil , zoekt via allerlei manoeuvres mogelijkheden om vanaf de Ruijterweg de Westerstraat in te rijden , waarbij er sprake is van het (deels) tegen het verkeer in rijden over de overweg.*8

Afbeelding 2 Route verkeer dat van De Ruijterweg naar de Westerstraat wil en op de overweg tegen het verkeer in rijdt. •

Afbeelding 3 Juiste (groene) en onjuiste (rode) fietsbewegingen op en rondom de overweg.

Veel fietsers maken gebruik van deze overweg. Tijdens de buitenopname is geconstateerd dat een deel van de fietsers in tegengestelde richting over de overweg en de fietsoversteken fietst. Daarnaast stak een deel van de fietsers de overweg schuin over. Verder maakte een deel van de fietsers gebruik van het noordelijk gelegen voetpad.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

18 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE •

“Langzame” voetgangers (met name ouderen en mensen met jonge kinderen) ervaren de oversteeklengte van de overweg als lang en hebben (lichte) angst bij het oversteken van de overweg.

Men is bang niet tijdig de overkant van de overweg te halen voordat de bomen gedaald zijn. Tijdens de buitenopname bleek de overwegbevloering vlak en goed toegankelijk te zijn voor rollators en kinderwagens. De angst voor het niet tijdig halen van de overkant lijkt vooral te komen door het gevoel dat de oversteeklengte lang is en dat een trein binnen een korte tijd op de overweg is nadat de bomen gedaald zijn.

Afbeelding 4 Oudere dame met rollator steekt overweg over. Afbeelding 5 Oversteeklengte overweg (noordelijk voetpad). In de periode van januari t/m april 2018 is door ProRail bij deze overweg een zogenaamde ‘oversteekhulp’ geplaatst. De oversteekhulp is een informatiezuil die ter hoogte van de overweg aangeeft of passanten rustig de overweg kunnen passeren (middels twee groene voetgangers) of dat er binnen korte tijd een trein in aantocht is (middels een witte trein). Als de witte trein getoond wordt , kan een langzamere voetganger ervoor kiezen om te wachten met het oversteken van de overweg totdat de trein voorbij is , de overweg geopend is en de twee groene voetgangers weer op de informatiezuil verschijnen. Tijdens de buitenopname op 21 juni 2018 gaven voetgangers aan dat zij het oversteken van de overweg als veiliger ervaarden toen de oversteekhulp nog bij deze overweg stond. Reacties tijdens de buitenopname waren: • • • •

“Ik durfde eindelijk de overweg over te steken dankzij de oversteekhulp , maar nu vind ik het zonder oversteekhulp maar eng. ” “Waarom is de oversteekhulp weg?” “Komt de oversteekhulp nog terug?” “Ik voelde me veilig met de oversteekhulp”

Afbeelding 6 Oversteekhulp met symbool groene Afbeelding 7 Oversteekhulp met symbool witte trein: Voetgangers: “u kunt rustig oversteken”. Trein in aantocht , de overweg is (binnenkort) dicht. De gemeente Haarlem geeft aan dat een deel van de ouderen die gebruik maakt van de overweg komen voor het ouderenpunt / trefpunt ‘t Trionk’ aan de Van Oosten De Bruijnstraat en voor onder andere de Albert Heijn aan de Westergracht. Een deel van de ouderen woont ook in het seniorenwoningencomplex in de Voorzorgstraat. Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

19 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Figuur 8 Ligging ouderenpunt / Trefpunt ’t Trionk , seniorenwoningencomplex Voorzorgstraat en winkels ten opzichte van overweg Westergracht [08]

Roodlichtnegatie Tijdens een buitenopname op 21 juni 2018 is geconstateerd dat zowel een deel van het gemotoriseerd verkeer als het fietsverkeer bewust de rode lichten negeert op het moment dat de bomen net aan het dalen zijn.*13 Tijdens de ochtendspits gebeurde dit voornamelijk door groepen scholieren die van west naar oost de overweg overstaken.

Overwegveiligheid Tijdens een buitenopname op 21 juni 2018 zijn de risicofactoren van het OR bij deze overweg gecontroleerd en bepaald voor een herberekening van de score. De uitkomst van de herberekening is vergeleken met de huidige registratie (peiljaar 2015) van de risicofactoren in het OR (zie bijlage E). Bij het herberekenen van de score blijkt dat het totale risicocijfer van de overweg gelijk is aan het geregistreerde risicocijfer (12 punten). Bij ProRail zijn voor deze overweg ook ongevalsgegevens opgevraagd , dit betreffen ongevallen die op de overweg zelf hebben plaatsgevonden. De volgende ongevallen staan bij ProRail geregistreerd: • 14 – 10 – 1984: Een ongeval waarbij twee voetgangers betrokken waren. Er vielen twee doden. • 16 – 02 – 1985: Een ongeval met een personenauto. De toedracht van dit ongeval is onbekend.

RAMSHE Voor een RAMSHE-analyse (Reliability , Availability , Maintainability , Safety , Health , Environment) zijn gegevens over de overweg opgevraagd bij ProRail (Regio Randstad Noord). Daaruit is naar voren gekomen dat sinds 2006 de overweg 20 keer in storing was. Bij zes storingen betrof dit een bijna aanrijding met personen langs de baan. Bij vier storingen betrof het vandalisme.*14

Overwegstoringen zorgen voor een verstoring van de treindienst , ProRail noemt dat een Treindienst Aantastende Onregelmatigheid (TAO); vanuit de verkeersleiding worden aanwijzingen aan de machinisten gegeven om de overweg met een lage snelheid te benaderen , met langere dichtligtijden (en daardoor langere wachtrijen op de weg) als gevolg. Storingen , waaronder vandalisme en het afrijden van de spoorbomen

,

hebben daarmee zowel een negatieve invloed op het spoorverkeer als op het wegverkeer.

Er zijn , naast de eerdergenoemde opvallende zaken , verder geen opvallende problemen geconstateerd. Er zijn geen problemen bekend over een mogelijk verkeerde inpassing van de overweg met betrekking tot de dienstregeling.

2. 4 2. 4. 1

Stakeholders en ontwikkelingen Stakeholders

De volgende stakeholders zijn benoemd. Daarbij zijn de stakeholders in de grijze vlakken direct betrokken bij het project. De stakeholders in de oranje vlakken worden via andere stakeholders geïnformeerd. Deze stakeholders zijn vanuit de twee belangrijkste partners van het project (ProRail en de gemeente) Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

20 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE aangedragen. Er heeft in deze fase van het project geen apart overleg met de ‘’oranje’’ stakeholders plaatsgevonden. Dit zal in een vervolgfase plaatsvinden. In bijlage C staat het uitgebreide stakeholderoverzicht opgenomen.

Tabel 11 Stakeholders die betrokken zijn bij de overweg. Vertaling naar behoeften 15

2. 4. 2

Bomen dienen zo veel als mogelijk te worden behouden

herkomst

Eigenaar

Stakeholder

Gemeente

Verwijzend naar LVO-doel -

Raakvlakprojecten

Zowel aan de wegzijde als aan de spoorzijde vinden ontwikkelingen plaats , die invloed kunnen hebben op de overweg en omgeving , waarmee rekening moet worden gehouden bij mogelijke oplossingen in het kader van het LVO. De ontwikkelingen worden alleen meegenomen (in de berekening van de LVO-score) als sprake is van een vastgesteld beleid. Tijdelijke ontwikkelingen worden in het LVO niet meegenomen. Verwijzend

Vertaling naar behoeften

herkomst

Eigenaar

naar LVO-

16

De ontwikkeling van Plaza West wordt meegenomen in de IST-stuatie als een vastgestelde ontwikkeling.

Raakvlak

Gemeente

-

17

De uitrit mag geen negatief effect hebben op de veiligheid en doorstroming van de overweg.

Raakvlak

Gemeente

-

doel

Gebiedsontwikkeling Plaza West Dit is een gebiedsontwikkeling van 600 woningen aan de zuid-oostzijde van de overweg *16 . Deze ontwikkeling is al vastgesteld en in voorbereiding. Ten zuiden van Plaza West komt nog een verdere uitbreiding. Hiervan is nu slechts een visie opgesteld. Concrete gegevens hiervan zijn er nog niet.

Vernieuwing spoor In de komende jaren staan er verschillende spoorse werkzaamheden gepland: • 2018 Haarlem Goederen – Plaza West R-528500 - Saneren spoor 55 + wissels 205 en 207 bovenleiding - Plaatsen hekwerk erfgrens Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

- Saneren

21 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE • •

2018-2020 Hlm-Ld -Bovenleidingsbalken/palen/aansluitingen vervangen 2020 Ombouw Haarlem Z-170018 - FH: wisselvervanging en –sanering - FW: 60 km/u

Uitrit Plaza West Voor Plaza West is een uitrit gepland voor logistiek verkeer die ten oosten van de overweg op de Westergracht uitkomt. Dit is een uitrit met een verplichte rijrichting naar het oosten. Nog niet helder is welke status en vormgeving deze uitrit nu heeft (wel of geen goedkeuring ProRail). De impact op de overweg is niet helder.*17

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

22 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

3

STRATEGIE

OPLOSSINGSRICHTINGEN

In dit hoofdstuk is de totstandkoming van de oplossingsrichtingen uitgewerkt. De keuzes en besluiten om te komen tot de oplossingsrichtingen staan hierbij centraal. De motivatie van deze zogenaamde ontwerpbesluiten is daarna toegelicht. Het oplossingsproces is gestructureerd volgens een aantal stappen doorlopen.

3. 1

Selectie principe oplossing

Als wordt gekeken naar de oplossingsrichtingen die mogelijk zijn voor een overweg is gestart met de basiskeuzes. Binnen het LVO-programma hanteren we de volgende principe oplossingen die mogelijk zijn voor een overwegvraagstuk.

Figuur 9 Principe oplossingen.

Ontwerpbesluit 1: De overweg en de aansluitende wegen worden geoptimaliseerd. De motivering van het ontwerpbesluit • Niets doen is in deze situatie , gezien de geconstateerde knelpunten en LVO-score , niet een juiste oplossing. De gesignaleerde knelpunten zijn zodanig van ernst dat aanpak noodzakelijk is. • Het opheffen van de overweg , zonder aanbieding van een alternatieve spoorkruising , valt in dit kader af , aangezien de impact daarvan op de verkeerscirculatie in de gemeente Haarlem te groot is. De alternatieven liggen ook te ver weg om nog steeds een goede ontsluitingsstructuur te kunnen borgen. • Ongelijkvloerse kruising , deze oplossing is ruimtelijk niet inpasbaar in de huidige situatie. Daardoor zou de bereikbaarheid van verschillende woningen langs De Ruijterweg onmogelijk worden. Een ongelijkvloerse oplossing zou wel de knelpunten goed oplossen. • Dat betekent dat , naar de mening van de gemeente , het optimaliseren van de huidige overweg en de aansluitende wegen de enige mogelijke oplossingsrichting is om nader te onderzoeken. Op basis van deze conclusie zijn de oplossingsrichtingen geformuleerd.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

23 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

3. 2

Selectie wegoplossing

Welke oplossingsstrategie is voor het wegverkeer gehanteerd Voor het creëren van een oplossing aan de wegzijde is conform bijgaand schema gewerkt. Allereerst is een afweging gemaakt in hoeverre een oplossingsrichting binnen de bestaande overwegbevloering kan en moet worden uitgevoerd. Op basis van die principe keuze is vervolgens bekeken in hoeverre nog maatregelen mogelijk zijn om het verkeersaanbod te reduceren en of de ontsluiting van de omliggende buurten kan worden aangepast. Hierbinnen ligt de focus op het gemotoriseerde verkeer. Daarna is ingezoomd op de afwikkeling van het langzame verkeer. Resulterend leidt deze strategie tot een oplossingsrichting met betrekking tot de overweg vormgeving.

Aanpassing bevloering Ontwerpbesluit 3: De oplossingsrichting moet passen binnen de bestaande overwegbevloering. Motivering van het ontwerpbesluit Voor de wegoplossing is gefocust op maatregelen die binnen de bestaande overwegbevloering kunnen worden uitgevoerd. Het uitbreiden van de overwegbevloering aan de noordzijde van de overweg heeft als gevolg dat hier een bovenleidingsportaal moet worden verplaatst. Dit kan als gevolg hebben dat er meerdere bovenleidingsportalen moeten worden verplaatst. Het uitbreiden van de bevloering aan de zuidzijde van de overweg heeft als mogelijk gevolg dat er een sein verplaatst moet worden. Daarnaast moeten bij het uitbreiden van de bevloering de ES-lassen en mogelijk de aankondigingslassen in de spoorbaan aan de zijde waar de bevloering uitgebreid wordt , worden verplaatst. De verwachte kosten daarvan zorgen dat een maatregel niet meer kosteneffectief is. Om die reden is gefocust op optimalisaties binnen de bestaande bevloering.

Reduceren of rerouting verkeer Ontwerpbesluit 4: Er zijn geen maatregelen voor het reduceren van het verkeer. Motivering van het ontwerpbesluit In de huidige situatie kan de overweg het verkeersaanbod goed verwerken. Er is geen aanleiding om het verkeersaanbod te reduceren of te rerouten. Binnen de verkeersstructuur van Haarlem is deze intakker nodig om het verkeer goed te verdelen. Ook het nu extra geprognotiseerde verkeer vanuit Plaza West is nog goed af te wikkelen via de overweg.

Ontsluiting omliggende buurten Ontwerpbesluit 5: De aansluiting van de Westerstraat op de Westergracht wordt opgeheven voor gemotoriseerd verkeer.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

24 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Motivering van het ontwerpbesluit Een van de belangrijkste probleempunten in de overweg is de aansluiting van de Westerstraat op de Westergracht. De aansluiting ligt zeer dicht op de overweg en geeft ontruimings- en veiligheidsknelpunten. Ook zijn er allerlei oneigenlijke verkeersbewegingen geconstateerd die een relatie hebben met de aansluiting Westerstraat. Het afsluiten van deze aansluiting voor gemotoriseerd verkeer leidt tot een overzichtelijkere overwegsituatie. De veiligheid op en rond de overweg neemt sterk toe. De ontsluiting binnen de woonbuurt is nog steeds mogelijk via de parallelweg langs de Westergracht en de aansluiting bij de Voorzorgstraat. De Westerstraat en de parallelweg langs de Westergracht zijn op dit moment geschikt voor tweerichtingen verkeer. Gezien het lage aantal verkeersbewegingen is dit goed mogelijk , al moet er zo nu en dan even op elkaar worden gewacht. De gemeente heeft aangegeven dat het eventueel ook mogelijk is om een eenrichtingsverkeerregime in te stellen.

Afwikkeling langzaam verkeer Ontwerpbesluit 5: Aan de noordzijde wordt op de overweg een tweerichtingenfietspad gerealiseerd. De oversteken over de De Ruijterweg en Westergracht worden gebundeld , buiten de invloedssfeer van de overweg op de Westergracht.

,

Motivering van het ontwerpbesluit

Gekozen is om een tweerichtingenfietspad aan de noordzijde op de overweg te realiseren om het tweerichtingenfietsverkeer te faciliteren. Daarbij is de fietsoversteek op de De Ruijterweg opgeheven en is er een goede fietsoversteek op de Westergracht ontworpen. Deze fietsoversteek komt buiten de invloedssfeer van de overweg te liggen. Het opheffen van verschillende oversteken voor langzaam verkeer vlakbij de overweg zorgt voor een veiligere situatie. Het bundelen zorgt voor herkenbaarheid van de oversteek en voorkomt voor een groot deel het schuin over de overweg steken door fietsers. De nieuwe oversteek wordt ook gericht op voetgangers. Langs de zuidzijde van de overweg blijft het eenrichtingsfietspad gehandhaafd. Aan zowel de noord- als zuidzijde blijft op de overweg een voetgangersoversteek aanwezig.

Overweg vormgeving Ontwerpbesluit 6: De middengeleider in de Westergracht wordt opgeheven. aangesloten.

De rijbanen wordt soepeler op elkaar

Motivering van het ontwerpbesluit

Om ruimte te creëren voor het tweerichtingenfietspad aan de noordzijde wordt de bestaande middengeleider

opgeheven. Deze middengeleider dient in de huidige situatie voor een duidelijke scheiding van rijbanen en dat de kans op slingerbewegingen rond de overweg worden tegengegaan. In de praktijk blijkt deze middengeleider niet het gewenste effect te hebben (zie analyse met ongewenste manoeuvres). Het opheffen van de middengeleider zorgt voor een kleiner vlak van de overweg , waardoor de overzichtelijkheid toeneemt. Door dit te combineren met het afsluiten van de Westerstaat op de Westergracht kunnen veel ongewenste manoeuvres door gemotoriseerd verkeer worden tegengegaan. Door het verwijderen van de middengeleider kunnen de rijbanen van de De Ruijterweg en de Westergracht ook soepeler op elkaar aansluiten. Door ProRail AM is aangegeven van de enkelvoudige rode knipperlichten die in de huidige situatie op de middengeleider staan in het kader van een algehele verkeersveiligheidsverbetering mogen worden aangepast. Deze rode knipperlichten zijn teruggekomen als achterlichten op de Ahob-steller of als apart rood knipperlicht aan de zijkant van de rijbaan.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

25 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

3. 3

Selectie spooroplossing

Er zijn geen oplossingen aan de spoorzijde onderzocht , omdat er geen knelpunten zijn met betrekking tot het spoor en de dichtligtijden. We lis er gekeken naar de oversteeklengte en het knelpunt dat daarin is ervaren.

Ontwerpbesluit 2: De maatregel van de oversteekhulp lijkt een positief effect te hebben vrijgaveproces nog niet uitvoerbaar.

,

echter is in verband met het

Motivering van het ontwerpbesluit We stellen voor om de oversteekhulp toe te passen op deze overweg. Gezien de drie sporen die relatief ver uit elkaar liggen in combinatie met de groep senioren op de overweg , helpt dit in het positieve gevoel van veiligheid bij het oversteken. De oversteekhulp is nog in ontwikkeling en hier zit nog een vrijgaveproces vanuit ProRail aan vast. Het is momenteel onbekend of en vanaf wanneer de oversteekhulp daadwerkelijk als oplossingsrichting bij de overweg ingezet kan worden. Wij bevelen aan om de ontwikkeling van de oversteekhulp en de vrijgave daarvan nauwlettend in de gaten te houden.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

26 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

4

VOORKEURSALTERNATIEF In onderstaande paragrafen staat het voorkeursalternatief met betrekking tot het aanpassen van de overweginrichting verder uitgewerkt.

4. 1

Voorkeursalternatief

Beschrijving ontwerp Het ontwerp gaat uit van een enkelbaansrijbaan op de overweg met een tweerichtingenfietspad en voetpad aan de noordzijde. Aan de zuidzijde ligt een eenrichtingsfietspad en een voetpad. De bestaande fietsoversteken over de Westergracht en De Ruijterweg worden opgeheven. Op de Westergracht wordt centraal een nieuwe fiets- en voetgangersoversteek gesitueerd. Deze oversteek komt op meer dan 27 meter afstand ten oosten van de overweg te liggen. De Westerstraat wordt voor gemotoriseerd verkeer afgesloten van de hoofdrijbaan. Om de extra ruimte op de overweg voor het tweerichtingenfietspad te creëren is gekozen om de huidige middenberm in de rijbaan op te heffen en de rijbaan van de Westergracht ter hoogte van de overweg als één rijbaan uit te voeren.

Figuur 10 Nieuwe situatie (zie ook bijlage L)

Aandachtspunten van het ontwerp In de huidige situatie staat er op de Westergracht een apart rood knipperlicht en staat er op de Westerstraat een AG (paal met geel knipperende pijl , ter waarschuwing van een gesloten overweg). Als gevolg van de Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

27 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE wijzigingen in het ontwerp , waarbij er geen aansluiting meer is van de Westerstraat op de Westergracht en het wegverloop over de Westergracht verbeterd wordt , kunnen beide lichten worden verwijderd. Op de Westerstraat zou de AG hooguit voor de fietsers kunnen blijven staan , echter moet deze dan wel op een andere plaats worden gezet.

Op de tussenbermen tussen de rijbaan en de fietsvoorzieningen direct voor en na de overweg wordt voorgesteld om hekwerken te plaatsen om fysiek af te dwingen dat fietsers en voetgangers gebruik gaan maken van de voorgestelde oversteekplaatsen. Aan de zuidwestkant van de overweg zal dit wel moeten worden afgestemd met het behouden van de toegankelijkheid tot het perceel van RIT.

Op de Westerstraat vervallen twee parkeerplaatsen. Nog niet helder is in hoeverre dat leidt tot een knelpunt in de parkeersituatie in de wijk.

Het aanpassen van de overweginrichting heeft invloed op de netto aankondigingstijd; deze bedraagt in de nieuwe situatie 29 seconden. Dit is 2 seconden korter dan de huidige netto aankondigingstijd. Dit kan als gevolg hebben dat een aantal aankondigingspunten in de spoorbaan moeten worden aangepast. Dit zal in een vervolgfase verder moeten worden onderzocht.

4. 2

Gevolgen Conditionering

Ten aanzien van de conditionerende onderzoeken zijn een aantal zaken geconstateerd die in dit ontwerp naar voren komen: • Het ontwerp ligt op een stuk grond dat niet van de gemeente/ProRail is. Check bij de gemeente is nodig om dit voorafgaand aan de realisatie op te lossen. • In de nadere uitwerkingsfase zal bekeken moeten worden of en welke kabels en leidingen moeten worden aangepast of verlegd. • De bodemverontreiniging zit met name op het zuidelijke parkeerterrein [11]. Doordat het ontwerp zich beperkt tot alleen de directe omgeving van de overweg is de verontreiniging beperkt. De bodemonderzoeken zijn wel gedateerd en vragen in de vervolgstap om een actualisatie inclusief asbest. Er is in de kostenraming hiervoor een risicopost opgenomen. • Ten behoeve van de afsluiting van de zijweg zal een verkeersbesluit moeten worden genomen.

4. 3

Kostenindicatie

De kosten voor het realiseren van dit ontwerp zijn conform de SSK-systematiek begroot. De raming gaat uit van zowel de spoor als wegaanpassingen. De kosten houden geen rekening met de mogelijk uitrit. De kosten voor de overwegaanpassingen en de aansluitende wegen zijn geraamd in de bandbreedte van € 785. 000 - € 1. 097. 000 (excl btw).

4. 4

Oplossend vermogen

Als wordt gekeken naar de voorgestelde oplossing in relatie tot de gesignaleerde knelpunten zijn de volgende conclusies getrokken.

Situering aansluiting Westerstraat zorgt voor veiligheidsen ontruimingsprobleem met ongewenste verkeersbewegingen

Door de afsluiting van de Westerstraat en de verbeterde fietsstructuur en oversteekplaatsen worden de oneigenlijke manoeuvres tegen gegaan. Voor fietsers blijft het mogelijk om de overweg diagonaal over te steken.

Vormgeving Westergracht en De Ruijterweg is niet consistent voor auto en fiets

Over het gehele wegvak ontstaat een situatie van een enkelbaans weg met middengeleiders ter hoogte van kruispunten en oversteekpunten. Daarbij wordt het fietspad aan de noordzijde gerealiseerd.

Fietsvoorzieningen zijn niet afgestemd op gebruik en leiden tot ongewenste en onveilige verkeersbewegingen

Aan weerszijden op de overweg liggen vrijliggende fietspaden , aansluitend op de structuur buiten de overweg.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

28 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Aan de noordzijde is een tweerichtingen fietsoversteek gerealiseerd. Oversteeklengte overweg is knelpunt voor met name de oudere voetganger

4. 5

Voorstel is om de oversteekhulp te plaatsen , echter dit kan pas op het moment dat deze door ProRail is goedgekeurd.

Effect op LVO-score

Qua LVO-score is met deze oplossing winst te halen in het OverwegenRegister. Het aanleggen van een vrijliggend fietspad aan de noordzijde van de overweg zorgt voor één OR-punt vermindering ten opzichte van de IST-situatie , omdat hier een vrijliggend fietspad gerealiseerd wordt in plaats van de huidige fietsstrook. Het verminderen van een aantal fietsbewegingen in de directe omgeving van de overweg , alsmede het afsluiten van de Westerstraat op de hoofdrijbaan zorgt voor minder afleiding bij de overweg. Ook dit resulteert in één OR-punt vermindering. Ten aanzien van de hoeveelheid verkeer op de overweg heeft deze maatregel naar verwachting geen invloed. Het verkeer dat in de huidige situatie vanaf de Westerstraat rechts afslaat zal in de toekomst via de Voorzorgstraat op de Westergracht uitkomen. Daarmee verandert er niets in de aantallen verkeer en daarmee de wachtrijen. Door de andere plaatsing van de overwegbomen wordt de netto aankondigingstijd iets korter. Dit kan mogelijk een positief effect hebben op de dichtligtijden , het gaat echter om enkele seconden die geen zichtbaar effect voor de weggebruikers hebben.

LVO-score

Huidige situatie

Plansituatie

33

26

Als wordt gekeken naar de behoeften die voor de overweg zijn opgesteld , dan staat in bijlage I de verantwoording per behoefte weergegeven. Het overgrote deel van de behoeften wordt ingevuld.

4. 6

Aanzet tot SRS

De SRS is de vertaling van stakeholderbehoeften uit een CRS naar eisen aan een systeem (deze vertaling gaat middels een ontwerpslag). Het is daarmee primair bedoeld als basis (scope) voor het verdere ontwikkelproces. De SRS is geschreven voor het engineeringsproces , de “taal van de techniek”. Dit bijvoorbeeld in tegenstelling tot de CRS (“taal van de klant”). In een systeemspecificatie wordt onderscheid gemaakt in: • Generieke functionele eisen: deze zijn bij elke overweg min of meer gelijk. • Project specifieke specificatie: meestal een combinatie van eisen en een ontwerpspecificatie in vorm van een ontwerptekening. De eisen worden afgeleid van de conceptoplossing of het ontwerp. In deze aanzet tot de SRS wordt niet ingegaan op de generieke functionele eisen maar wordt alleen gekeken naar de projectspecifieke zaken , voor zover deze niet direct op de tekening zijn te herleiden.

A B C D

Eisen

Herkomst

Eigenaar

De oplossing dient binnen de bestaande overwegbevloering te worden uitgevoerd In het kader van het verwijderen van het rode knipperlicht op de Westergracht en de AG op de Westerstraat dient de beveiliging te worden aangepast. De gemeente dient een besluit te nemen met betrekking tot de een of tweerichtingenstatus van de Westerstraat / parallelweg Westergracht

Overweg

ProRail

Beveiliging

ProRail

Wegennet

Gemeente

Wegennet

Gemeente

Grens van het wegenwerk dient afgestemd te worden met gemeente

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

29 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE Eisen

Herkomst

Eigenaar

E

Verharding en verhardingsopbouw wegen dient aan te sluiten om aansluitende wegvakken

Wegennet

Gemeente

F

Op basis van het ontwerp dient een nadere detaillering plaats te vinden van bebording , verlichting , bewegwijzering , groen en materiaalgebruik op basis van eisen inrichting openbare ruimte gemeente Haarlem

Wegennet

Gemeente

G

De bebording van diepladeroverweg mag worden verwijderd

Wegennet

Gemeente

H

Terrasruimte cafe dient behouden blijven

Wegennet

Gemeente

I

Huidige fietsenstalling aan noordoostzijde dient in overleg met gemeente opnieuw in de omgeving te worden ingepast.

Wegennet

Gemeente

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

30 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

5

ADVIES

5. 1

Advies

EN VERVOLG

Het voorkeursalternatief wordt door zowel ProRail als de gemeente gezien als een haalbaar en realistisch ontwerp , dat de knelpunten op de overweg en de directe omgeving integraal oplost. Geadviseerd wordt om het voorkeursalternatief verder in procedure te brengen. Een kostendoorrekening van het voorkeursalternatief lijkt te leiden tot een kosteneffectieve maatregel. Dit moet nog door het Ministerie worden bevestigd.

5. 2

Vervolgstappen

Er zijn twee principe vervolgstappen die op basis van deze rapportage worden gezet. Enerzijds is dat dat de rapportage met advies vanuit ProRail aan het Ministerie wordt aangeboden. Het ministerie moet akkoord gaan met het voorstel en de daarbij horende kosten(verdeling). Het ministerie neemt hierover een formeel intakebesluit en deelt dat met de gemeente. De gemeente zal op basis van het voorkeursalternatief gelden beschikbaar moeten stellen in de gemeentebegroting en zal het participatieproces met de wijkraden (wijkraad Klein ZuidWest Haarlem en de wijkraad Leidsebuurt) moeten gaan opzetten. Draagvlak voor deze maatregel is van belang voor de uiteindelijke realisatie.

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

31 van 49

HAARLEM

- WESTERGRACHT

INTEGRALE PROBLEEMANALYSE

BIJLAGE

A REFERENTIEDOCUMENTEN

Als basis voor de integrale probleemanalyse zijn de volgende documenten gebruikt.

Referentiedocumenten [01]

Aanmeldingsdocument LVO-project , Gemeente Haarlem , 1 november 2017.

[02]

Programmaplan Landelijk Verbeterprogramma Overwegen , doel , uitgangspunten en aanpak , Ministerie van Infrastructuur & Milieu , maart 2014.

[03]

“Veilig vervoeren , Veilig werken , Veilig leven met spoor , Derde Kadernota Railveiligheid” , Ministerie van Verkeer en Waterstaat , juni 2010.

[04]

RLN20420-1-v005 , Richtlijn overwegbeveiliging , Verkeerskundige richtlijnen en normen , ProRail , 1 oktober 2018.

[05]

Onderbouwingsdocument Overwegen Register ProRail , versie 001 , december 2011.

[06]

BVS Alkmaar Prl , 2. 13 Gegevens betreffende PPLG Haarlem , 2016

[07]

Wachtrijtool Goudappel Coffeng , Situatie (PM1285) , 2011.

[08]

Google Maps

[09]

Verkeersonderzoeken Spoorwegovergang Westergracht , Telwerk B. V. , september 2017.

[10]

Haarlems Verkeers- en Vervoerplan , Gemeente Haarlem , 2002.

[11]

Bodeminformatie Westergracht spoorwegovergang , gemeente Haarlem , 1-11-2018 (doc. nr PCM/2018/749250).

Onze referentie: 079893061 D - Datum: 17 december 2018

– 1127

(2 e uitgave) , ProRail.