5 Afzonderlijke bijlage Haarlemse Kerken, Kansen voor de Stad, Toekomstverkenning voor kerken, moskeeën en Joods erfgoed

Bronnen Bijlage 2.

20e eeuw en begin 21e eeuw

Haarlemse religieuze gebouwen in de tijd

Synagoge van de Israëlitische Gemeente te Haarlem. Door: Anoniem, Noord-Hollands Archief / 1100 - Beeldcollectie van de gemeente Haarlem, 17311

Bron: ‘Een overweldigend gevoel’ van Wim de Wagt 2019. 7

36

De Tweede Wereldoorlog bracht een eerste toenadering tussen de verschillende kerkgenootschappen teweeg, wat na die oorlog zichtbaar werd in het 1945 opgerichte Interkerkelijk Overleg (IKO). Hieraan nam ook de Rooms-Katholieke Kerk deel. Na de oprichting van de Wereldraad van kerken, werd in 1968 op nationaal niveau de Raad van Kerken in Nederland opgericht. Ook daaraan werd door de Rooms-Katholieke Kerk deelgenomen. De 20e eeuw vertoonde grote pieken en dalen bij het merendeel van de christelijke geloofsrichtingen. Het rooms-katholieke geloof gedijde in de eerste helft van de 20e eeuw, en breidde zich in hoog tempo uit. Maar na een reusachtige opbloei van het rijke Roomse leven in de tijd van de Verzuiling (tot eind jaren vijftig van de 20e eeuw), gaf de tweede helft van die eeuw een plotselinge leegloop van de rooms-katholieke en ook van veel andere christelijke kerken te zien. De ontkerkelijking voltrok zich relatief snel, en verhaastte in zekere zin ook het proces van oecumene. Splinter-groeperingen huren ‘kerktijd’ bij andere kerkgenootschappen.

Leegstaande kerkgebouwen worden verkocht en voor andere doeleinden gebruikt; of zij worden gesloopt. Een landelijke tendens die in de Haarlemse context weerspiegeld wordt. Dergelijke abrupte veranderingen van het vertrouwde stadsbeeld geven soms aanleiding tot emotionele protesten. Zoals bij de afbraak van de Spaarnekerk in 1983 en de plaatsing van de torenspits op het dak van een snackbar in Schalkwijk. De zes moskeeën in Haarlem zijn allen in deze periode gebouwd. De Islamitische raad Haarlem vertegenwoordigt de moskeeën. Het gaat om drie Turkse moskeeën (Furkan in Schalkwijk uit 1995, Selimiye in Parkwijk uit 2005 en Fatih uit 2018 in Haarlem Noord). Moskee Dar As Salaam heeft een Surinaamse geloofsgemeenschap, staat in Schalkwijk en is in 2001 gebouwd. Twee moskeeën hebben een Marokkaanse achtergrond (Al Mohsinin in Schalkwijk uit 2001 en Arrahman in het Centrum uit 2004).

Historische Werkgroep Vereniging Haerlem (2007), ‘Meer dan steen… de Haarlemse kerken en andere gebedshuizen, vroeger en nu’, Stichting Uitgeverij Noord-Holland, Wormer/ Haarlem. MOOI Noord-Holland (2019), ‘Dit is Haarlem, Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de stad’, in opdracht van gemeente Haarlem. Speet, B.M.J. (1982), ‘Historische stedenatlas van Nederland, aflevering 1 Haarlem’, Delftse Universitaire Pers, Delft. Wagt, W. de (2019), ‘Een overweldigend gevoel… Het Joods Gemeentegebouw aan de Lange Wijngaardstraat in Haarlem’. Geraadpleegde websites: janskerk-haarlem700.nl geschiedenislokaal023.nl noord-hollandsarchief.nl canonvannederland.nl/nl/noord-holland/ haarlem/de-Reformatie-in-haarlem De moskeeën – Islamitische Raad Haarlem

37