4. Bijlage 3 2021-05-17 nota van beantwoording inspraakreacties TVW

Gemeente Haarlem ziet zeker kansen voor hybride warmtepompen en deed onlangs mee met een webinar van het Remeha Experience Center, dat ook een collectieve inkoop organiseert.

Ja, we leggen (nog) meer nadruk op het stimuleren van de aanschaf van een hybride warmtepomp.

opmerking

antwoord

aanpassing

Een optimale isolatie voor woningen, zeker waar het voornamelijk oudere woningen in Haarlem-Noord betreft, is een belangrijke zaak is en hier is veel besparing mogelijk. Een goede leiding van gemeente met Energie coaches is aan te bevelen. De energielabels van woningen zou hiermee belangrijk lager kunnen worden. Gezien de hoge kosten voor het verkrijgen van energielabels en de onduidelijkheid over kwaliteit hiervan is bijstand van energiecoaches zeer wenselijk. De wijze waarop in de toekomst energie gewonnen kan worden is niet duidelijk. Er moet een visie komen wat er als bron gewenst is – warmtepompen (met duidelijke informatie over kosten, zowel aanschaf, aanleg als energiegebruik!). Warmte opslag, warmtetoevoer vanuit industrie (WKK)

Isolatie is zeker belangrijk! Gemeente Haarlem ondersteunt energiecoaches op meerdere manieren.

nee

1. voor de bronnen verwijzen wij u naar nee https://gemeentebestuur.haarlem.nl/bestuurlijkestukken/2019393567-1-Duurzamewarmtebronnen-voor-Haarlem.pdf 2. De kosten worden verder uitgewerkt in de warmteuitvoeringsplannen per project 28

3

4

AH Nr.

Gasloos is een uitgangspunt van onze overheid waarbij Haarlem nog voortvarender wil zijn, door nog 10 jaar eerder gasloos te willen zijn. 1. Opmerkelijk is in dit verband enerzijds de wens van de EU om gas als milieu vriendelijk te gaan bestempelen ! en initiatieven in andere landen (Duitsland en Spanje bv) om juist gasleidingen aan te gaan leggen en gas te introduceren. 2. Anderzijds is een recente publicatie van boek (zie bijlage Trouw van 27 maart) over gas waaruit blijkt dat Nederland het centrum is van gasdistributie in Europa en er alle financiele belang bij heeft gas als warmtebron te handhaven. Het heeft er alle schijn van dat het idee van gasloos is ingegeven om politieke redenen maar elke realiteitsgrond ontbreekt. Het WBO wil dus eerst een verduidelijking alvorens wij gasloos in onze wijken willen invoeren 3. Tenslotte is de vraag belangrijk dat als er overgegaan wordt op warmtepompen er meer dan 2 x zo veel elektriciteit nodig is en de centrales niet op kolen biomassa en kernenergie mogen Waarop dan wel ? Gas ?

Windmolens: Haarlem heeft chronisch gebrek aan ruimte. Discussies over windmolens in en om Haarlem hebben dan ook weinig zin gewoon ruimtegebrek.

opmerking

1 en 2. Dat gaat over landelijke politiek en besluitvorming waar wij als gemeente niet over gaan. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 3. De bron van elektriciteit voor verwarming is geen onderdeel van dit stuk. Dat wordt behandeld in o.a. het actieplan Schone Energie en de Regionale Energiestrategie (www.energieregionhz.nl/res). Het uitgangspunt is dat de elektriciteit die Haarlem gebruikt voor verwarming (op termijn) duurzaam wordt opgewekt. Windmolens zijn geen onderdeel van de Transitievisie warmte.

antwoord

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

Nee

aanpassing 29

1

Zou het mogelijk zijn bij de ontwikkeling van het warmtenet voor bedrijven in de Waarderpolder meteen de Sportheldenbuurt mee te nemen (het gebied omsloten door Minckelersweg, Oudeweg en Spaarne; ofwel de oude Thorbeckebuurt en het Drosteterrein)? Zoals het nu is ingetekend vormt deze buurt een rare ‘hap’ uit het gebied dat door het warmtenet Waarderpolder wordt bespreken. Bovendien sluit de buurt niet aan bij andere buurten zoals de Harmenjansbuurt. Het lijkt dus logisch om de buurt als integraal onderdeel van de warmtevoorziening van de Waarderpolder te beschouwen. Bovendien bevindt zich met name op het Drosteterrein een flink aantal appartementen (Rob Slotemakerstraat, Fanny BlankersKoenplein, Droste-Rijksmonument en een aantal langs de Kick Smitweg) waar zonnecollectoren en warmtepompen geen optie zijn. En op de Waarderpolder is zowel op de grond als op de daken volop ruimte.

Het gedeelte van de Sportheldenbuurt ten noorden van de Oudeweg valt onder de aanpak van de jaren 95-woningen. Deze woningen zijn doorgaans relatief goed geïsoleerd. Daarom is er voor deze woningen primair gekozen voor een andere aanpak en niet voor een collectief warmtesysteem. Voor het warmtenet Waarderpolder wordt in eerste instantie een warmtenet voorzien dat specifiek voor de bedrijven is en in nauwe samenwerking met de bedrijven wordt aangelegd. Het is niet uitgesloten dat in de toekomst het warmtenet groter wordt en misschien zelfs aansluiting vindt bij de andere warmtenetten. Hier zijn echter voorlopig geen concrete plannen voor.

nee

Overigens ligt deze vraag ook voor bij de ontwikkeling van Haarlemmer Stroom, maar de ontwikkelaar gaat daar natuurlijk niet uit eigen beweging een restcapaciteit aan warmte opwekken zonder te weten dat die restcapaciteit ook wordt afgenomen. Daar zal de gemeente een regierol in moeten nemen, maar tot op heden is het niet duidelijk of dat ook gaat gebeuren. Uiteraard ben ik graag bereid om mee te denken als deze mogelijkheden en het draagvlak daarvoor nader onderzocht moet worden. Ik zie uw reactie met veel belangstelling tegemoet!

AI Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

Aardgas is een zeer CO2 arme brandstof en de keuze om nu in heel Nederland zo snel van het gas af te gaan lijkt mij niet verstandig. Eerst maar eens op kleinere schaal kijken hoe zo'n

1. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun

Ja, we geven duidelijker aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk 30

transitie uitpakt en wat de kosten hiervan zijn. Zijn de alternatieven effectief, betrouwbaar en betaalbaar? Als burger wil ik zeker niet op de korte termijn verplicht worden om van het gas af te gaan en de kosten hiervoor te dragen.

startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2-neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen.

met Klimaatakkoord en EU-afspraken) en het waarom van aardgasvrij.

2. Haarlem kiest alleen voor een aardgasvrij alternatief als het betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam is. AJ Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

Ik woon in het Ramplaankwartier , dus mijn aandacht gaat in eerste instantie uit naar het hier gedachte Warmtenet. Bij het lezen van de stukken merk ik nog zoveel onzekerheden op dat ik vraagtekens zet bij deze ontwikkelingen. In het document de Bronnenstrategie / Management Samenvatting; staat o.m dat Geothermie nog in de onderzoeksfase zit er pas in 2023 of later moet blijken of er in Haarlem voldoende winbare warmte in de grond zit en in het meest gunstige geval met veel vertragingen beschikbaar kan komen. Bij geothermie moet dan sprake zijn van 100% v/h vermogen en voor de warmtenetten moet dan sprake zijn van 4.000 tot 5.000 woningen. Dit alles in combinatie met de restwarmte van datacenter(s). Als dat alles te weinig wordt

In het plan voor het Ramplaankwartier wordt geen gebruik gemaakt van geothermie (bron op hoge temperatuur op een aantal km diepte) maar van warmte uit zon-thermische panelen en opslag in de grond (enkele honderden meters diep).

nee

Datacenters: de warmte die voor het warmtenet in Schalkwijk gebruikt gaat worden komt van een groot datacenter dat op het {Polanenpark in de gemeente 31

AK Nr. 1

gekeken naar combinaties en gaan we richting 2050. Bij de gebouwde datacenters in de gemeente Hollands Kroon blijkt uiteindelijk dat van de restwarmte geen gebruik is gemaakt voor huisverwarming en deze vliegt de lucht in. En heel slecht voorbeeld eveneens daar de dakoppervlakte van deze d.c's niet benut zijn voor het plaatsen van zonnepanelen . Ik mag hopen dat Haarlem daar het beter in gaat doen via de bouwvoorschriften e.d., Dit heeft zeker ook te maken met het krijgen van draagvlak voor al deze ingrijpende transitieplannen. Datacenter(s) staan niet in het Ramplaankwartier, dus wordt daar gezocht naar de oplossing met een Zonnewarmtenet. Ook hier wordt gesteld dat daar nog veel onderzoek naar nodig is en thans helemaal geen zekerheid voor is of dit een werkbare oplossing zal zijn. Intussen worden bewoners enthousiast gemaakt met diverse financiële regelingen "zolang de middelen beschikbaar zijn". Dat zou kunnen betekenen dat "men" er naast kan grijpen als er voor het doen van aanpassingen in een huis op een "natuurlijk moment" (= zelf gekozen moment bijv. bij een verbouwing of aankoop van een pand) . Dat oogt als onrechtvaardigheid in mijn ogen. Mijn stelling is om eerst gedegen onderzoek af te wachten daar een goede studie en analyse van te maken . Ik krijg het idee bij het lezen van deze stukken dat het veel te snel gaat .

Er is bovendien thans nog een energiewet die o.a., gaslevering verplicht. Niet iedereen zit op een "verbouwing "in zijn huis te wachten, heeft ruimte voor de warmwateropslag en zo zijn er nog meer zaken die eerst een gedegen afweging vragen .

Haarlemmermeer wordt gebouwd. De gemeente Haarlem heeft geen invloed op de daar gehanteerde afspraken en bouwvoorschriften mbt zonnepanelen. Dit data center levert meer dan voldoende restwarmte voor het geplande warmtenet. De voornaamste reden om meerdere bronnen (als geothermie) te gebruiken voor dit warmtenet ligt dan ook niet zo zeer in de hoeveelheid beschikbare warmte, maar in het spreiden van risico’s tussen meerdere bronnen. Voor het warmtenet in de Waarderpolder wordt onderzocht of de restwarmte van het lokaal aanwezige datacenter kan worden gebruikt.

opmerking

antwoord

aanpassing

1. De energie transitie is positief. De visie dat we van het gas af moeten niet. In Europa is er juist een beweging gaande om gas als groene energie aan te merken daar waar Nederland van het gas af wil gaan landen om ons heen juist naar het gas. 2. In Meerwijk wordt alleen uitgegaan van een warmtenet en niet van alternatieve vormen van energie. De gemeente is 1 van de belanghebbenden in dit project waarbij met de

1.Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

Het benutten van natuurlijke momenten zorgt ervoor dat de overlast voor bewoners beperkter is, en dat de kosten gedrukt worden. (Rijks)subsidies zijn vaak voor een beperkte tijd beschikbaar dus het kan betekenen dat niet alle bewoners hiervan gebruik kunnen maken. Voor de wijken waar de gemeente plannen voor heeft zullen we dit meenemen in de opbouw van eventuele subsidies.

32

woningbouwverenigingen gekozen is om 80% van de woningen in Meerwijk aan te sluiten op het warmtenet. Is er onderzoek gedaan naar concurrentie en marktwerking in Meerwijk na de aanleg van het warmtenet. Blijven moderne energievormen hier beschikbaar zoals bijv. waterstof en groengas via het bestaande netwerk. Met deze visie lijkt Meerwijk geen interessant gebied meer voor concurrentie tussen energie leveranciers daar de Gemeente en de woningbouw verenigingen afspraken hebben gemaakt ten aanzien van 80% van de beschikbare woningvoorraad in dit gebied. 3. Garanties ten aanzien van de realisatie tegen een energie prijs die concurrerend is bij het warmtenet is niet gewaarborgd. Sterker nog de doelstellingen die DENH, de uitbater van het warmtenet, benoemt in de Termsheet voor oprichting zijn al niet gelijk aan de doelstellingen in het Masterplan Warmtenet Schalkwijk'. 4. We staan aan de vooravond van innovatie in het energie aanbod die zal leiden tot nieuwe energie vormen. De keuze voor een warmtenet met hoge risico’s in uitvoering voor Meerwijk is op dit moment niet gepast en hoort niet in een visie. Deze visie sluit andere energievormen uit voor grote groepen bewoners in Haarlem. Dit is niet correct. Een visie moet nieuwe vormen van energie niet uitsluiten voor grote gebieden in de stad. Een visie moet dit juist openstellen voor alle bewoners. 5.

De kosten die het voor een woningeigenaar met zich meebrengt zijn niet duidelijk zeker voor woningen voor 1995. Welke investeringen worden woningeigenaren verwacht te doen om deze transitie mogelijk te maken ? Wat zijn de verwachte kosten per type aanbod (zonne energie, warmtenet etc..). Op welke manier zijn de kosten voor woningeigenaren per vorm van energie meegenomen in de overwegingen binnen deze visie? 6. argumentatie in de visie dat in Schalkwijk wegen aan onderhoud zijn worden in het Masterplan voor DENH juist als risico benoemt. De projecten om de wegen op te knappen kennen een andere tijdslijn. Dit strookt niet met de argumentatie in de visie.

moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2-neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 2. De keuze voor een warmtenet in Meerwijk/Schalkwijk is gedaan op basis van een analyse van CE Delft waarin is gekeken naar onder andere de totale maatschappelijke kosten van verschillende beschikbare aardgasvrije technieken. Daaruit kwam een MT-warmtenet uit als beste optie voor de wijk. samen met de woningcorporaties is afgesproken welke woningen aangesloten worden; voor particuliere eigenaren en VvE's is de keuze om wel of niet aan te sluiten op het warmtenet aan de woningeigenaar. Onze verwachting is dat er niet voldoende duurzaam gas beschikbaar zal zijn om de hele stad te verwarmen. Het is ook nog onzeker wat de kosten zullen zijn. 3. Uitgangspunt is 'niet meer dan anders'. Daarnaast zijn de maximum tarieven vastgelegd door de Autoriteit Consument en Markt (ACM) Het uitgangspunt voor de kosten voor de eindgebruikers van het warmtenet in 33

7. In de redenatie voor dit project wordt genoemd dat: “Dit Klimaatakkoord heeft een centraal doel: in 2030 moet de uitstoot van broeikasgassen Nederland minstens 49% lager zijn dan de uitstoot in 1990. Ongeveer de helft van de landelijke uitstoot van de gebouwde omgeving wordt veroorzaakt door gebruik van aardgas voor verwarming, warm water en om te koken” a. In 2019 heeft het CBS al een reductie van 20% binnen de gebouwde omgeving gemeten. Dit betekent dat er binnen de energie transitie nog 30% te gaan is voor deze categorie. i. Binnen de visie is ‘van het aardgas gaan’ een voldongen feit. Het resultaat in termen van een reductie van de uitstoot wordt in de gehele visie niet behandelt. De visie mist onderliggende doorberekeningen die aangeven wat de resultaten zijn ten opzichte van de doelstellingen uit de energie transitie (minimaal 49% lagere uitstoot). ii. De visie mist doorberekeningen die verduidelijken wat de bijdrage is in de reductie per categorie (bijvoorbeeld bewoners, bedrijven (evt uitgesplitst naar sectoren), stadsdeel. iii. Wat is de huidige uitstoot per huishouden en wat wordt de verwachte uitstoot per huishouden in de nieuwe situatie. Bewoners moeten grote investeringen doen en dit geeft een transparant beeld wat de bijdrage is in de transitie. 1.

NB de provincie Noord Holland heeft een vertekend dashboard omdat het energie verbruik van bedrijven tevens door het aantal bewoners gedeeld wordt. We moeten voorkomen dat bewoners die maar een klein deel van de uitstoot verzorgen de kosten dragen voor de industrie en bedrijven.

Schalkwijk is het niet-meer-dan-huidig niveau. Wanneer dit prijsniveau onvoldoende inkomsten voor het warmtenet oplevert, wordt gekeken naar het beheerden van de kosten bij de organisatie, en niet naar het verhogen van de prijzen. De kosten voor eindgebruikers van warmte worden door de ACM (Autoriteit Consument en Markt) aan een maximum gebonden. 4. Haarlem heeft als ambitie om in 2040 aardgasvrij te zijn. Dit betekent dat we ons niet kunnen veroorloven om nog 10 jaar te wachten voor we starten met het aardgasvrij maken van woningen. We gaan nu aan de slag met technieken die nu beschikbaar, duurzaam betrouwbaar en betaalbaar zijn. We volgen innovaties en zullen die toevoegen aan de toekomstige TVW als ze relevant worden. 5. De kosten voor het aardgasvrij maken van woningen verschillen per woning. In het Warmteuitvoeringsplan worden deze kosten verder uitgewerkt. Voor nu is gerekend met gemiddelden per woningtype. 6. Het vernieuwen van de openbare ruimte in Meerwijk is juist het argument om met het warmtenet Schalkwijk te starten in Meerwijk. Hierdoor zijn de planningen van de projecten gelijkgeschakeld en hoeft de openbare ruimte maar één keer open. Toch is de samenloop met de vervanging van de openbare ruimte in Meerwijk waar beide projecten elkaar raken een belangrijke factor in de planning van de realisatie van het warmtenet. 34

Ten eerste wordt momenteel bij ontwerp, planning, aanbesteding en communicatie al intensief samengewerkt waardoor nu al kosten voordeel wordt gehaald. Ten tweede zijn de verschillen in uitrolsnelheid in de planning op te vangen door in de aanbesteding duidelijke eisen aan coördinatie en aanleg volgorde mee te geven aan de geïnteresseerde partijen. Ten derde worden in de straten waar beide projecten elkaar raken, de straten slechts één keer opengemaakt, dit levert minder overlast op. Ten slotte wordt na uitvoering van het project IVORIM de wijk prachtig heringericht achtergelaten. Het zou zonder zijn als hierna nog een warmtenet zou moeten worden aangelegd. 7. Het aardgasvrij maken van woningen is een gevolg van het Klimaatakkoord van Parijs, Het Nederlandse Klimaatakkoord. De ambities van Haarlem dragen bij aan het verlagen van de broeikasuitstoot. In de Duurzaamheidsmonitor houdt de gemeente bij wat de CO2-uitstoot is, en hoe dit zich verhoudt tot de doelstellingen van CO2-uitstoot. Behalve bewoners zet Haarlem ook in op het verduurzamen van bedrijven, bijvoorbeeld met het warmtenet in de Waarderpolder, energiescans van bedrijven, etc.

AL Nr.

opmerking

antwoord

aanpassing

35

1

Grootouders voor het Klimaat Haarlem staat positief tegenover de ambitie en aanpak zoals neergelegd in de Haarlemse Transitievisie Warmte (Collegebesluit 2021/49560). Wij vinden het vooral een goede zaak dat het toekomstbeeld voor aardgasvrij verwarmen gebaseerd is op een breed scala van plannen en een mix van individuele en collectieve oplossingen. Met de voorgestelde plannen wordt in 2030 (inclusief de nog 10.000 nieuw te bouwen, aardgasvrije woningen) bereikt dat 25% van de gebouwen in Haarlem aardgasvrij is. Wij realiseren ons dat dit een forse opgave is. Maar in onze ogen is dit niet voldoende. Gezien de ambitie van Haarlem om in 2040 geheel aardgasvrij te zijn bepleiten wij de ambitie voor 2030 substantieel te verhogen tot tenminste 40% aardgasvrije gebouwen in Haarlem in 2030.

Haarlem kiest ervoor om nu te starten waar betrouwbare, betaalbare en duurzame oplossingen beschikbaar zijn. Voor andere delen van de stad wachten we nog op mogelijke innovaties (waterstof, groen gas, kostenreducties, etc.) en op middelen van het Rijk (subsidies voor bewoners, warmtenetten, proceskosten gemeente).

nee

Uw voorstel om jaarlijks te monitoren nemen we mee in de duurzaamheidsmonitor (www.haarlem.nl/bestandsopslag/bestanden/ Feiten_en_cijfers/Monitors/ Duurzaamheidsmonitor_2019.pdf)

Verder zijn wij van mening dat de visie vooral een sfeer van inspanningsverplichting ademt. Er ontbreken tussentijdse targets omtrent het aandeel aardgasvrije gebouwen in Haarlem. Bovendien wordt in de visie niet aangegeven op welke wijze (jaarlijkse) monitoring van de voortgang gaat plaatsvinden. De wijze waarop dit in de visie wordt voorgesteld (De Haarlemse transitievisie warmte wordt iedere 2 tot 5 jaar herzien zodat nieuwe inzichten verwerkt kunnen worden) is in onze ogen te weinig concreet en te vrijblijvend om te kunnen spreken van daadwerkelijke monitoring op basis waarvan geëvalueerd, geïnformeerd en bijgestuurd kan worden. Behalve het aardgasvrij maken van de stad zal óók een flinke inspanning moeten worden verricht om het totale energieverbruik te verminderen zodat niet méér energie wordt verbruikt dan fossielvrij kan worden opgewekt. Wij ondersteunen de inzet van de gemeente, volgen de ontwikkelingen op de voet en zullen daar waar mogelijk ook onze bijdrage leveren. AM 36

Nr.

opmerking

Antwoord

aanpassing

1

De wijkraad van het Ramplaankwartier heeft de TVW besproken en is er enthousiast over. Ze steunt het project SpaarGas en steunt de gemeente in deze transitie visie. Daarbij willen we nog graag twee zaken benadrukken: 1. Buurtgenoten die wel mee zouden willen doen, maar toch huiverig zijn voor de onzekerheden, zouden we in samenwerking met de gemeente willen geruststellen. Dat is bewust heel ruim geformuleerd en we hopen dit samen met de gemeente in een meerjaren traject inhoud te kunnen geven. Denk aan goedkope financiering, subsidies voor onrendabele top en garanties - voor zover we die via aanbesteding niet hebben kunnen 'alloceren' bij uitvoerende partijen en dienstverleners; 2. Buurtgenoten die niet staan de springen om mee te doen, zouden we in de loop van de tijd willen uitvragen, samen met de gemeente, wat hun drempels zijn en die samen met de gemeente proberen weg te nemen, zodat we gezamenlijk zoeken naar een constructief instrumentarium om twijfelaars alsnog over de streep te helpen. Dat is bewust heel ruim geformuleerd en we hopen dit samen met de gemeente in een meerjaren traject inhoud te kunnen geven. Denk aan overstap korting, (tijdelijk) OZB-voordeel, etc. Met vriendelijke groet, de wijkraad van het Ramplaankwartier.

Dank voor uw enthousiaste reactie. 1. In het project SpaarGas werkt de gemeente samen met bewoners aan financiering en subsidies voor het project. De gemeenteraad en het college nemen hierover later dit jaar besluiten. 2. Woningeigenaren kunnen zelf kiezen of ze wel of niet meedoen aan collectieve warmtenetten. Het onderzoeken waarom ze niet meedoen, en wat nodig is om bewoners wel mee te laten doen lijkt zeer waardevol omdat we hiervan kunnen leren voor andere toekomstige projecten.

nee

opmerking

antwoord

aanpassing

a. De ambitie van Haarlem om in 2040 aardgasvrij te worden is volgens onze analyse haalbaar. Wel zijn we nog afhankelijk van o.a. landelijke en Europese subsidies, en van middelen van het Rijk om het proces te faciliteren. Aardgas is een “schonere” fossiele brandstof dan bijvoorbeeld kolen. Wij verwachten niet dat aardgas na 2050 nog

nee

Hierbij treft u de zienswijze van de wijkraad Planetenwijk op de Haarlemse transitievisie warmte. De Haarlemse transitievisie warmte beschrijft het toekomstbeeld voor aardgasvrij verwarmen. In Haarlem gebeurt dat met individuele en collectieve oplossingen. De wijkraad Planetenwijk wil graag haar zienswijze daarop geven. Uitgangspunt bij deze zienswijze is de invloed die de beschreven visie heeft op Haarlem-Noord en in het bijzonder op de

AN Nr. 1

37

Planetenwijk. Hoe energie opgewekt gaat worden (landelijk en Europees), valt grotendeels buiten de scope van deze zienswijze. De wijkraad Planetenwijk onderbouwt de zienswijze met onderstaande aandachtspunten. a. Allereerst spreekt de wijkraad Planetenwijk waardering uit voor het feit dat het gemeentebestuur ruim aandacht heeft voor het behalen van de klimaatdoelen. Tegelijkertijd stelt de wijkraad vast dat de visie zich hoofdzakelijk concentreert op de ontkoppeling van het gasnet met de ambitie om dat al in 2040 (tien jaar eerder dan landelijk) gerealiseerd te hebben. Volledig aardgasvrij in 2040 vindt de Wijkraad Planetenwijk een zeer ambitieuze doelstelling. Geheel aardgasvrij zal mogelijk ook afhankelijk zijn van hoe er ook in Europees verband bij de Energietransitie naar gekeken zal worden. Wellicht blijft vanuit dat beleid aardgas in de toekomst nog inzetbaar als meest ‘schone’ fossiele brandstof. b. Behalve dat gesproken wordt over duurzaam gas, hybride warmtepompen en aardwarmte als mogelijkheden voor de toekomst voor de Planetenwijk, lijkt deze wijk voorlopig buiten het aandachtsgebied voor de Haarlemse transitie warmte. De wijkraad wijst erop dat hierdoor mogelijk kansen blijven liggen. De Planetenwijk bestaat voor een groot deel uit identiek gebouwde woningen uit de jaren dertig van de vorige eeuw. De meeste woningen zijn in particulier bezit.

Optimale isolatie voor deze woningen (vloer, gevel, dak en glas), draagt bij aan het verminderen van CO2 uitstoot en de opwarming van de aarde. Als wijkbewoners al bereid zijn en moeite doen om hun woning te isoleren, dan ontbreekt het vaak aan kennis en wordt veelal het wiel opnieuw uitgevonden. Er zijn inmiddels enkele ervaringen opgedaan met het inzetten van energiecoaches. Hier zou de gemeente wellicht meer aandacht en publiciteit aan kunnen geven. Daarnaast zou het inschakelen van een aantal deskundige marktpartijen (ingenieursbureaus / aannemers met kennis van het isoleren van jaren 30 woningen) en doelgerichte subsidies, kunnen helpen en belangrijke energiebesparingen kunnen opleveren. De

ingezet wordt in Nederland. Wel kan het zo zijn dat andere duurzame gassen via de bestaande gasnetten ingezet worden. b. Voor nu is de Planetenwijk nog niet aan de beurt. Bewoners kunnen wel aan de slag met isolatie, ventilatie en als mogelijk (hybride) warmtepompen. Met onze communicatiecampagne en die van het Rijk hopen we dat bewoners op deze manier energie besparen. Energiecoaches kunnen bewoners hiermee helpen. Daarom hebben wij bijvoorbeeld afgelopen jaar energiecoöperaties geholpen om energiecoaches op te leiden, is een collectieve inkoop van isolatie georganiseerd en zijn er gratis energieadviezen aangeboden in de stad via debespaarbon.nl c. Het verhogen van de belasting op aardgas is landelijk beleid. Het zorgt ervoor dat het aantrekkelijker wordt om energie te besparen. d. Sinds 1 juli 2018 is de aansluitplicht op aardgas voor netbeheerders vervallen. In de praktijk betekent dit dat er na die datum geen vergunning wordt verleend voor nieuwbouw die wordt aangesloten op aardgas. Welke techniek gekozen wordt is aan de bouwer, aannemer of koper van de woning. e. Wij zijn erg blij met uw aanbod. U kunt contact met ons opnemen zodat we samen kunnen kijken welke ondersteuning mogelijk is, bijvoorbeeld door een presentatie van het Duurzaam Bouwloket.

38

2

meeste woningen in de Planetenwijk hebben een energielabel D of E. Deze zouden met extra informatie en ondersteuning mogelijk in kortere tijd verlaagd kunnen worden naar B en C, waardoor eerder energie zal worden bespaard. c. Wijkbewoners verwachten dat het aardgasgebruik op termijn middels prijsstijging ontmoedigd zal worden. (dit valt bijvoorbeeld op te maken uit de opmerking van wethouder Berkhout die zegt dat: “De kosten voor de transitie nu nog te hoog zijn, maar de verhoging van de gasprijs het rendabel zal maken”). Als aardgaskosten hoger worden en tegelijkertijd de Planetenwijk beperkte aandacht krijgt in de Haarlemse transitie warmte, komt een onevenredig deel van de energielasten straks terecht bij vooral de oudere bewoners uit de wijk. (immers, juist deze groep zal er moeite mee hebben om zelfstandig de woning beter te isoleren). Ook om die reden is het wenselijk dat de gemeente zich maximaal blijft inspannen bij het isoleren van woningen. d. De transitievisie beschrijft dat 10.000 nieuwbouwwoningen aardgasvrij zullen worden opgeleverd. De wijkraad vraagt zich af of dit ook geldt voor wijken die voorlopig nog geen koppeling hebben met een warmtenet. Als nieuwbouw ook in de Planetenwijk aardgasvrij dient te worden opgeleverd, vraagt de wijkraad zich af op welke wijze deze woningen dan van warmte zullen worden voorzien. Dit staat namelijk niet beschreven in de visie.

e. Uiteraard is de wijkraad zich bewust van het feit dat tijdig maatregelen genomen moeten worden om de klimaatdoelen te halen. De wijkraad wil daar graag een constructieve bijdrage in leveren door er bijvoorbeeld met wijkbewoners actief over in gesprek te gaan en naar het juiste loket te verwijzen. Ook wil de wijkraad een podium bieden in de wijkraadsvergadering door bijvoorbeeld het thema “Isoleren van woningen uit de jaren dertig’ te agenderen. Technische ondersteuning/advies vanuit de gemeente zou daarbij zeer welkom zijn. f. De wijkraad staat achter het idee om zoveel mogelijk daken van overheids- en bedrijfsgebouwen te voorzien van zonnepanelen. Collectieve initiatieven daartoe worden ondersteund, ook waar mogelijk in de Planetenwijk. De afbouw

f. Gemeente Haarlem zet in op zonnepanelen nee op daken en subsidieert energiecoöperaties die hiermee aan de slag gaan. 39

van de subsidieregeling zoals bijvoorbeeld de ‘Postcoderoos’ regeling, helpt daar helaas niet bij. Dergelijke regelingen blijven volgens de wijkraad toch de aanjager om er als wijkbewoner aan deel te willen nemen. g. Ook zien we mogelijkheden om in de wijk meer oplaadpalen voor elektrische auto’s aan te brengen en meer huisaansluitingen te realiseren, zodat elektrisch rijden in de nabije toekomst de norm zal worden in de Planetenwijk. h. Voorts dient nog vermeld te worden dat Haarlem een chronisch gebrek heeft aan ruimte. De wijkraad Planetenwijk vraagt extra aandacht om in het kader van klimaat adaptatie en CO2 opname, de schaarse ruimte vooral ook te benutten voor extra aanplant van bomen.

g. Elektrisch rijden is geen onderdeel van deze visie. Wij verwachten een groei van elektrisch rijden in Haarlem en dus ook een groei in oplaadpalen. h. Klimaatadaptatie is geen onderdeel van deze visie maar verdient zeker aandacht. De isolatie van woningen is zeer belangrijk en essentieel voor het slagen van de energietransitie. Daarom werkt Haarlem aan een informatiecampagne, inkoopacties etc.

De wijkraad Planetenwijk vraagt dus om naast de aardgasvrije oplossingen zoals beschreven in de Haarlemse visie warmte, vooral meer aandacht te hebben voor het verminderen van het aardgasverbruik en de reductie van de CO2 uitstoot. In de visie ontbreekt het (helaas!) aan cijfers, maar uit de ‘Gebiedsanalyse Haarlem- Noord’ van december 2020 blijkt bijvoorbeeld dat het gemiddeld gasverbruik in een aantal wijken relatief hoog is en het aantal woningen met een energielabel van A en B juist beperkt is (Te Zaanenkwartier 12,2% en Vogelenwijk zelfs 3,6%). Daar lijkt een verband tussen te bestaan. Delftwijk met 51,8% energielabel A+B verbruikt bijna 40% (!) minder gas dan de Planetenwijk. Daar valt dus nog heel veel winst te behalen. Zonder regie vanuit de gemeente en zonder een uniforme wijkgerichte aanpak met bijbehorende technische ondersteuning, lijkt het inperken van het aardgasverbruik langer te gaan duren en zullen bewoners uit o.a. de Planetenwijk al binnen afzienbare tijd geconfronteerd worden met een hogere aardgasprijs en hogere leveringsbelasting. Daarom is het van belang dat met steun van de gemeente en inzet van marktpartijen vol wordt ingezet om zoveel mogelijk woningen van betere isolatie te voorzien.

40

AO Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

Op persoonlijke titel wil ik als bewoner van de Planetenwijk graag een aantal (extra) punten onder de aandacht brengen naar aanleiding van de Haarlemse transitievisie warmte. De Haarlemse transitievisie warmte beschrijft het toekomstbeeld voor aardgasvrij verwarmen.

a. Haarlem gaat niet over datacenters buiten Haarlem. Bestaande datacenters kunnen restwarmte aanbieden waarmee gebouwen verwarmd kunnen worden. Deze visie gaat niet over subsidies voor groene stroom, of de bouw van windmolens. b. De gemeenteraad heeft vastgesteld dat houtige biomassa geen duurzame bron is. c. Dit is geen onderdeel van deze visie. d. Dit is geen onderdeel van deze visie.

nee

Met onderstaande aandachtspunten wil ik graag mijn zienswijze en een aantal bezwaren op de visie onderbouwen. a. Er bestaan zorgen bij het idee van warmtetoevoer vanuit de industrie. Door gebrek aan regie groeit het vermogen de laatste acht jaar van datacenters in de regio jaarlijks gemiddeld met 18,5 procent (Watergraafsmeer, Westelijk Havengebied, Science Park, Zuidoost, Schiphol-Rijk, etc.). Datacenters verbruiken veel elektriciteit en enorme hoeveelheden water en chemicaliën (veroorzaakt zelfs een tekort aan water in droge zomerse periodes), nemen schaarse ruimte in beslag maar worden evengoed enthousiast en met veel subsidie door lokale overheden binnengehaald. Echter, de warmteafgifte wordt veroorzaakt door een zeer inefficiënt systeem (waar zoals bij de oude gloeilamp warmte uit vrijkomt). Willen we daar onze schaarse (gesubsidieerde) groene stroom aan besteden? Willen we daar windmolenparken voor aanleggen? Ik zou graag zien dat deze vorm van energie in de transitie als onvoldoende duurzaam wordt aangemerkt en wordt afgewezen (gediskwalificeerd) voor de inzet van warmtenetten. b. Ook zou ik graag zien dat voor de Haarlemse energievoorziening geen (lokale/MRA) biomassacentrales worden ingezet/bijgebouwd, aangezien biomassa geen duurzame brandstof is. c. Haarlem heeft een chronisch gebrek aan ruimte.

Discussies over windmolens en zonneparken in en om Haarlem (zoals bij Schoteroog) hebben dan ook weinig zin. Schaarse ruimte zou alleen beschikbaar moeten blijven voor groen en recreatie en

41

niet nog verder mogen wordt ingeperkt door windmolens en zonneparken. Extra aandacht vraag ik om in het kader van klimaat adaptatie en CO2 opname, de schaarse ruimte vooral te benutten voor extra aanplant van bomen. d. Tot slot roep ik graag het gemeentebestuur op om bijvoorbeeld in MRA- en/of landelijk verband aan te dringen op maatregelen die het behalen van de klimaatdoelen zullen versnellen. Te denken valt daarbij aan: • Het uitbannen van verspilling en CO2 uitstoot in land- en tuinbouw en de (bio-)industrie. Voorbeelden uit de regio: het weren van de eerdergenoemde datacenters uit de Waarderpolder en meer toezicht en controle bij Tata Steel IJmuiden. Weel bewoners uit Haarlem-Noord zien Tata als een grote vervuiler die milieuwetgeving consequent negeert. Tot ver in de omtrek (ook in Haarlem-Noord) zijn de gevolgen dagelijks merkbaar. De gemeente kan zich inspannen om snel van het gas af te gaan en CO2 uitstoot te reduceren, maar het motiveert en stimuleert niet als op nog geen 10 km afstand de uitstoot onverminderd (en buitenwettelijk!) doorgaat. (Bedenk daarbij dat het sluiten van Tata Steel IJmuiden een jaarlijkse CO2 reductie zou opleveren gelijk aan het halve wagenpark van Nederland) • Het stimuleren van de bouw van waterstoffabrieken, o.a.

op de plek van Tata Steel IJmuiden • Het bouwen van grootschalige windparken op de Noordzee en de Afsluitdijk • Europese aanpak als het gaat om de bouw van zonneparken, in gebieden waar de meeste zonne-uren zijn en het meeste rendement wordt gehaald • Landelijk willen bijdragen aan de discussie om kernenergie als optie te zien als relatief ‘schoon’ en veilig alternatief voor fossiele brandstof van energiecentrales. Want met alleen wind- , zonne-energie en warmtenetten kunnen we (hoe optimistisch ook), niet van het aardgas af • Aandacht voor behoud en onderhoud van onze kostbare infrastructuur van het gasnetwerk waarmee we mogelijk in de toekomst een optie creëren (klaar hebben liggen) voor het transporteren van waterstof (met het slopen van ons unieke 42

2

AP Nr. 1

fijnmazige gasnetwerk, slachten we onze “kip met de gouden eieren”) • Het stimuleren van innovatie op elk gebied van verduurzaming via fondsen en subsidies, etc.. (Dit kan wellicht ook op gemeentelijk niveau worden opgepakt voor bedrijven die zich verdienstelijk maken in de regio bij het verduurzamen van onze energievoorziening) Gezien (1) de gevolgen (groei datacenters, zonneparken op recreatiegebieden, inzet biomassa, vernietiging van uniek gasnetwerk, onvoldoende tijd voor innovatie en verstandige besluitvorming, etc.) van het besluit van de gemeente Haarlem om vooruit te willen lopen op landelijk beleid waarbij overhaast alle woningen al in 2040 van het aardgasnet dienen te zijn ontkoppeld en (2) de verwachting dat door Europese (transitie) wetgeving dit besluit zal worden herzien en deels zal worden teruggedraaid, verzoek ik de gemeente om rekening te houden met de aandachtspunten van deze zienswijze en de visie op deze onderdelen aan te passen.

Niet alles wat u noemt is binnen de scope van nee dit document, en niet alles is binnen de invloedsfeer van de gemeente. Wij horen uw zorgen. Wij verwachten, ondanks berichten over de duurzaamheid van aardgas, dat Nederland dit nog niet zal inzetten voor het verwarmen van woningen na 2050. Wel kan het zo zijn dat duurzame gassen worden ingezet via de bestaande gasleidingen. Hierover wordt meer duidelijkheid verwacht de komende jaren en wij volgen de ontwikkelingen.

opmerking

Antwoord

aanpassing

Via de afdeling wonen van de gemeente Haarlem hebben we inzicht gekregen in de plannen welke onder het label TWV (Transitievisie warmte) bekend staat.1 Wij hebben als bestuur een aantal kritische punten die we met elkaar dienen af te stemmen, hetgeen nu zeer van belang is voor een goede strategie en belang verwachting management tussen de VvE en de gemeente. (Invulling randvoorwaarde). De communicatie richting de VvE is niet bestaand terwijl er al reeds mensen voor onderzoek van een warmtenet betrapt zijn in het complex Pampus zonder dat de VvE wist dat er een onderzoek zou plaatsvinden.

-Gespikkeld bezit in een VVE, waarin zowel particulieren als een woningcorporatie deelnemen, wordt niet apart aangegeven. hierdoor is het complex als corporatiebezit genoemd. -Per buurt en woningtype is berekend welke warmtevoorziening de laagste maatschappelijke kosten heeft. Dit is door onderzoeksbureau CE Delft gedaan in 2016 en 2019. Voor Schalkwijk geldt een midden temperatuur warmtenet als gunstigste oplossing. Gunstiger dan bijvoorbeeld het isoleren van de woningen tot label A. Vanuit

nee

43

Het onaangekondigd onderzoek doen helpt niet voor het draagvlak van een mogelijke oplossing noch kan het de kwaliteit opleveren die je zoekt, een bestuur/technische commissie kan wijzen op de mogelijke knelpunten voor een toekomstige oplossing. VvE Pampus is geen corporatiebezit In bijlage 1 van de TWV wordt het complex Pampus als corporatiebezit aangeduid, als bestuur willen we zeer duidelijk zijn, complex Pampus is geen corporatie bezit! Immers de VvE onderdelen staan ter discussie voor verduurzaming. Voor draagvlak dient u met de VvE om tafel te gaan, immers de wijzigingen vereisen een verzwaard besluit ALV. Business options zijn voor de VvE om te besluiten We hebben de documenten van de TWV bestudeerd, wij bespeuren een vooringenomenheid voor een warmtenet, dat mag, echter het is aan de VvE om te bestuderen en te besluiten welke business option van toepassing zal zijn binnen de VvE. Voor de gemeente is een zo groot mogelijke warmtenet de beste oplossing vanuit het feit dat schaalvergrotingsvoordelen voortkomen. Voor de VvE geldt dat zij niet onder het juk van een energiereus wil vallen. Het creëren van een gemeentelijk open netwerk zonder harde borging biedt onvoldoende vertrouwen.

Immers waar is GEB Haarlem tegenwoordig of de gemeentelijke woningcorporatie? Als bestuur maken wij ons wel zorgen over de energiebronnen, we hebben het gevoel dat in de haast een causaliteitsvraagstuk omtrent geothermie is overgeslagen. De notie van een biomassacentrale2 met FSC? Hout is al reeds gevallen in Meerwijk, voor de CO2-reductie is dat geen oplossing, je verschuift het probleem op papier.

andere bronnen (PBL, EZK) wordt deze conclusie onderschreven. De conclusie leidt er toe dat in Schalkwijk daadwerkelijk een warmtenet wordt aangelegd. Dit warmtenet is een aanbod aan de bewoners. Er is geen aansluitplicht. Een VvE kan zelfstandig besluiten voor een andere warmteoplossing te kiezen. De corporaties Pré wonen, Elan wonen en Ymere hebben hun bezit aangeboden voor aansluiting. -De gemeente denkt dat de oprichting van een netwerkbedrijf waarin provincie, Firan (dochter van Alliander) en gemeente deelnemen, het best de belangen van de bewoners van Haarlem kan vertegenwoordigen. Hierdoor kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat de nadelen van een monopolistisch bedrijf in de wijk een rol gaan spelen. -Omdat gemeente geen expert is in het exploiteren van een warmtenet is het belangrijk dat Firan als specialist op dit gebied risico dragend deelnemer is in dit project. -Als duurzame bron voor het warmtenet is restwarmte van een datacenter beschikbaar. Deze bron levert ruim voldoende warmte voor het warmtenet. De temperatuur wordt verhoogd naar de benodigde temperatuur. Om de risico’s van duurzame bronnen te beperken worden ook andere bronnen zoals geothermie en aquathermie onderzocht.

44

1 https://gemeentebestuur.haarlem.nl/Vergaderingen/ Besluitenlijst-BenW/2021/16februari/10:00/Haarlemse-transitievisie-warmte 2https://www.haarlem.nl/bestandsopslag/bestanden/ Stadsdelen/Stadsdeel_Schalkwijk/Warmtenet_techniek_ Verslag_bijeenkomst_klankbordgroep_7_mei_2019.pdf 2

Achterliggend advies ten behoeve van strategie is niet gerelateerd in appendix • Op basis van welke situatie is het advies in figuur 3 afgegeven in bijlage 1 van de TWV Haarlem? • Heeft u met de VvE gekeken wat er nodig zou zijn voor andere opties dan een warmtenet voor Pampus? • U heeft toch niet alleen met Ymere gesproken over deze casus? • Waar kunnen we de onderbouwing van het advies vinden? De business case VvE Pampus en de daarbij horende business options Politieke partijen zijn door het bestuur al reeds op de hoogte gebracht dat VvE Pampus al meerdere jaren aan het vechten is met Ymere over verduurzaming van VvE Pampus. Wij missen de context welke business options er open staan als we naar label A zouden verduurzamen, hetgeen wat mogelijk is als Ymere haar technische schulden zou erkennen welke zij in het pand hebben geduwd. De gesprekken met de gemeente omtrent label A verduurzaming zijn nu verworden door een niet bestaande corporatie isolatie standaard voor VvE Pampus, ook hierbij geldt, VvE onderdelen zijn geen corporatiebezit. Omtrent het verduurzamingsdrama VvE Pampus zal de gemeenteraad apart worden ingelicht. Wij willen dat alle business options worden onderzocht op VvE niveau, dus: 45

• Warmtenet • Warmtepomp • Waterstof • Andere mogelijkheden

Waterstof/groen gas Als bestuur erkennen we dat op dit moment de nabijheid van de warmtepomp en een warmtenet dichterbij is dan waterstof, echter onderzoek3 omtrent het gebruik van bestaande leidingen lijken positief uit te vallen. Grondslag van het onderzoek richt zich op het risico van waterstofbrosheid van bestaande gasleidingen. Het rapport van EC Delft geeft aan dat de beschikbaarheid van waterstof de inzetbaarheid beperkt tot het noodzakelijke, waar het niet anders kan. EC Delft haalt hiervoor Natuur & Milieu aan4. De energieladder van Natuur & Milieu is een situatieschets welke nu geldt, echter dankzij het feit dat het bestaande gasnetwerk waterstof kan dragen5 Het advies van EC Delft dient daarmee in een beperkte geldigheid te hebben en niet nu al de waterstof optie af te serveren. Vooral de toegang tot een mondiale energiemarkt en daarmee lagere prijzen zijn een interessant strategisch gegeven voor de nabije toekomst. Warmtepomp & Warmtenet Aangaande warmtepompen en warmtenetten, daarvoor wil de VvE weten wat de randvoorwaarde zijn waarmee de gemeente rekent, we erkennen dat warmtepompen een aanslag zijn op het elektriciteitsnetwerk en een (zeer) goede isolatie vereisen, echter de manier van uitsluiting buiten de VvE om helpt niet bij de notie dat we met z’n alle eigenaar zijn van het probleem.

Als laatste zijn we niet gecharmeerd van een warmtenet, wegens de lokaliteit en het feit dat één organisatie warmte levert, te veel macht bij één entiteit levert 46

problemen op.6 Ook een “Open” net kent lokaliteit, hetgeen niet bestaand is bij waterstof of een warmtepomp qua elektriciteit.

3

3 https://www.installatie.nl/nieuws/woning-op-waterstof-kanmet-bestaande-leidingen/ 4 https://www.natuurenmilieu.nl/themas/energie/projectenenergie/waterstof/waterstof-de-waterstofladder/ 5 https://www.kiwa.com/nl/nl/nieuws-enmedia/nieuws/nederlands-gasnet-geschikt-voor-waterstof/ 6 https://www.parool.nl/nieuws/kritiek-op-stadswarmte-innieuwbouw-ongelooflijk-zonde~b8bc6a2c/ De schulden van Ymere en de verkoopstop werken door in de verduurzaming Geachte gemeente, als bestuur willen wij een gesprek met de wethouders wonen en verduurzaming, niet met een middenkader ambtenaar. Ten eerste omdat wij de verborgen schulden van Ymere duidelijk willen maken, deze werken door in gemeentelijke strategie van verduurzaming. Daarnaast willen wij de beste oplossing voor het milieu en onze energierekening, niet de houdbaarheid van de Ymere schulden. De huidige situatie is direct het gevolg van een kaderbesluit van een algemeen woningverkoop stop door de gemeente. Het besluit van een verkoopstop is met de beste intenties, maar creëert een hel voor de VvE. Ymere is een groot risico voor de beste verduurzaming van Pampus en daarmee Haarlem.

2000 m2 dak onbruikbaar voor de VvE wegens een Ymere kettingbeding op de VvE Een voorbeeld waarbij het besluit tot een verkoopstop de verduurzaming beschadigd: De VvE heeft ook 2000m2 dak, echter onbruikbaar omdat Ymere het dak middels een kettingbeding haarzelf heeft toebedeeld.

47

• Op het dak staat een GSM mast waarvan de inkomsten 100% richting Ymere gaan. Afspraken omtrent verdeling zijn niet mogelijk. • Wij zouden zonnepanelen wel op het dak willen plaatsen als eigenaren, echter we hebben geen vertrouwen in Ymere, een partij welke geen enkele belofte is nagekomen in de afgelopen 10 jaar. • Diametrale belangen welke de verduurzaming schaden. • Diametrale belangen in stand gehouden door een gemeentebesluit. Samenvatting 1. De VvE is stakeholder van Pampus en niet Ymere. 2. Pampus is geen corporatiebezit, het bezit helaas nog corporatiewoningen wegens een gemeentebesluit omtrent woningnood, hetgeen van 9 jaar nog geen perspectief kent. 3. De businesscase moet gedreven worden vanuit mogelijkheid en houdbaarheid van de oplossing voor bewoners van de VvE, niet wat handig is voor een woningcorporatie of gewenst vanuit de gemeente. 4. Het probleem Ymere voor VvE Pampus komt nu weer tevoorschijn op governance en financieel vlak, het wordt tijd om hier een oplossing voor te vinden met de gemeente. De kwaliteit van de verduurzaming VvE Pampus mag niet lijden onder Ymere of de woningnood. 5. Een warmtenet kan inderdaad de enige oplossing zijn, maar consultatie met de VvE en haar plannen welke mogelijk invloed hebben op de business options is overgeslagen in dit proces. 6.

Een gesprek omtrent VvE Pampus en de wethouders is noodzakelijk, schulden uit het verleden komen met de verduurzaming weer naar boven, er zal een finale oplossing nodig zijn omtrent de governance van VvE Pampus om de verduurzaming ook echt goed te laten uitwerken op het complex Pampus. 48

7. Elke joule die de VvE/eigenaar niet actief in het gebouw hoeft te steken voor verwarming is een besparing op de portemonnee en het milieu. Gevraagd Een gesprek met de wethouder wonen en andere, de situatie is nu zo complex aan het worden dat eerst de problemen die door de verkoopstop zijn gecreëerd opgelost dienen te worden voordat we überhaupt verder kunnen zodat we gezamenlijk de CO2-reductie kunnen uitvoeren die nodig is voor de klimaatdoelstellingen.

AQ Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

Inleiding Met belangstelling hebben wij kennis genomen van de Transitie Visie Warmte. Deze belangstelling wordt vooral ingegeven door het feit dat Meerwijk, zoals het er naar uitziet, als een van de eerste wijken van Haarlem gasvrij zal worden. Deze reactie is dan ook vooral vanuit deze invalshoek geformuleerd. De reactie is besproken door de leden van de wijkraad en, voor zover daar om gevraagd is, voorgelegd aan de leden van de klankbordgroep warmtenet van Meerwijk. Deze reactie is onderverdeeld in drie delen. Het eerste deel gaat over de betaalbaarheid, het tweede deel over betrouwbaarheid en het derde deel over communicatie. Aan het eind wordt nog een aantal afsluitende opmerkingen gemaakt.

1.Betaalbaarheid Bij het overstappen naar een aardgasvrij warmtesysteem wordt met de corporaties onderhandeld op basis van het niet-meer-danhuidig principe. Hierbij worden de kosten voor de huurders niet hoger. De verwachting is dat, mede door de stijgende aardgasprijzen, deze kosten vergeleken met aardgasverwarming lager zullen zijn in de toekomt Voor particuliere eigenaren is het op dit moment lastiger om een sluitend financieel plaatje te maken. De gemeente gaat in de tweede helft van 2021 informatie in de wijk aanbieden aan deze eigenaren. Hierin wordt onder andere informatie gegeven over kosten per woningtype (en voor of na eigen verduurzaming) en de mogelijke subsidies en financieringsregelingen. Wanneer eigenaren besluiten niet aan te sluiten zijn er geen gevolgen; aansluiting op het warmtenet is vrijwillig.

nee

Betaalbaarheid Haarlem staat voor de enorme opgave om de komende twintig jaar 76.000 woningen en 11.000 andere gebouwen los te koppelen van het aardgasnet. Daar zijn enorme bedragen mee gemoeid. Dit werkt door in de keuze om Meerwijk als een van de eerste wijken zoveel als mogelijk los te koppelen van het gasnet. Allereerst kan dit project

49

gelijk opgaan met de Investering Openbare Ruimte Meerwijk (IVORIM). Dit betekent een aanzienlijke kostenbesparing in de aanleg van de infrastructuur. Meerwijk heeft echter ook een overduidelijke meerderheid aan sociale woningbouw (zo’n 80 procent van het totale woningvoorraad). De gemeente hoeft dus met slechts drie partijen (de drie woningbouwcorporaties actief in Meerwijk) te onderhandelen om een groot deel van Meerwijk aan een warmtenet te koppelen. Dit laat onverlet dat de bewoners van deze woningen ook duidelijk moet worden gemaakt wat de kosten en de baten zijn van de aansluiting op een warmtenet, waarbij kostenneutraliteit voor ons uitgangspunt is. Zo’n 20% van het totaal aantal woningen zijn in particulier eigendom. Ook voor deze categorie moet duidelijk worden gemaakt wat de kosten en de baten zijn. Een groot probleem daarbij is dat de individuele woningen niet over een kam zijn te scheren. De ene eigenaar heeft veel geïnvesteerd in duurzaamheid, de andere eigenaar moet misschien nog beginnen. Juist omdat de hoeveelheid eigenaren in Meerwijk tamelijk overzichtelijk is roepen wij de gemeente op om per individuele woning, samen met de eigenaar, een kostenplaatje te (laten) maken, opdat duidelijk wordt wat er moet worden geïnvesteerd en wat de opbrengsten zijn. Een vergelijkbare werkwijze moet ook worden gedaan met de in Meerwijk aanwezige Verenigingen van Eigenaren.

In een dergelijk kostenplaatje moet ook worden meegenomen waar welke subsidies beschikbaar zijn. Ondersteuning bij het aanvragen van deze subsidies is zeer gewenst. Tevens moet duidelijk worden wat er gebeurt als individuele eigenaren niet willen of kunnen aansluiten op het warmtenet. Voor alle woningen moet als uitganspunt gelden dat de bewoners (of dit nu huurders of eigenaren zijn) er financieel niet op achteruitgaan. Juist in een wijk als Meerwijk moet dit een belangrijke en zelfs doorslaggevende rol spelen. Het is juist vanuit deze overweging dat wij de gemeente vragen garant te staan voor eventuele negatieve gevolgen voor individuele bewoners.

2.Betrouwbaarheid Uiteraard worden ten aanzien van de betrouwbaarheid van het warmtesysteem de hoogste eisen gesteld. Mede daarom kiest de gemeente er voor te werken met partijen die hun sporen in dit werkveld hebben verdiend, en laat zij zich adviseren door gespecialiseerde adviesbureaus. Ook worden gemeentes met vergelijkbare energiesystemen actief gevolgd. van hun ervaringen wordt geleerd. 3.Communicatie is inderdaad zeer belangrijk, dat onderschrijft de gemeente volledig. Vanuit de paraplucampagne ‘Haarlem wordt steeds gasvrijer’ communiceren we sinds 2018 naar alle Haarlemmers. In Meerwijk is de communicatie intensiever. Samen met de woningcorporaties is er een aanpak om bewoners van de woongebouwen die als eerste op het warmtenet aansluiten goed te informeren en te betrekken, zodat 70 % akkoord gaat met een aansluiting op het warmtenet. We nemen zorgen weg via een goede lijst met veelgestelde vragen en heldere voorbeelden (uitlegvideo's). Ook voor huiseigenaren hebben we plannen om de communicatie te intensiveren met spreekuren van het Duurzaam Bouwloket in de wijk, en goede lijst met veelgestelde vragen en het opstarten van een spreekuur/ aanspreekpunt in de wijk vanuit de gemeente (mogelijk in samenwerking met het project IVORIM). Graag gaan we ook met de wijkraad in overleg hoe we het beste Meerwijkers kunnen bereiken.

50

Uit de onderzoeken die tot op heden in Nederland zijn uitgevoerd in het kader van de energietransitie is gebleken dat betaalbaarheid een belangrijk struikelblok is voor het verkrijgen van het noodzakelijke draagvlak. Wil dit project in Haarlem een succes worden dan zal veel moeten worden geïnvesteerd (letterlijk en figuurlijk). Voor ons is het ook van wezenlijk belang dat in een kostenplaatje ook additionele kosten worden meegenomen. Daarbij moet gedacht worden aan de aanschaf van andere pannen, het aanleggen van een extra elektriciteitsgroep en de daarbij behorende kabels e.d. Tenslotte wijzen wij op de noodzaak om het bestaande gasnet te laten liggen en daar waar noodzakelijk te vernieuwen, juist omdat er nog zoveel onzekerheden zijn, waaronder de eventuele introductie van waterstofgas. De bestaande leiding zou daarvoor kunnen worden gebruikt. Betrouwbaarheid Een overschakeling naar een warmtenet is een grote stap. Bewoners zijn gewend aan het feit dat er met gas nauwelijks problemen zijn. Warmte is altijd voorhanden. Dat betekent dan ook dat aan de betrouwbaarheid hoge eisen zullen moeten worden gesteld. Het gaat dan in eerste instantie om een betrouwbare infrastructuur buiten de woningen, maar ook om een betrouwbare infrastructuur binnen de woningen. Uiteraard moeten hoge eisen worden gesteld aan de levering van de warmte voor het warmtenet.

De Gemeente neemt een zeer grote verantwoordelijkheid op zich door de bestaande structuur te veranderen. Wij wijzen met klem op deze verantwoordelijkheid om die maatregelen te nemen die er voor zorgen dat de bewoners niet letterlijk in de kou komen te staan. Communicatie Uit de diverse onderzoeken naar energietransitie blijkt ook dat een goede communicatie een cruciale rol speelt in het scheppen van draagvlak. Tot op heden is op een positieve wijze 51

samengewerkt met wijkraad en klankbordgroep warmtenet, Maar wij merken dat dit nog niet heeft geleid tot een grote verspreiding van de boodschap onder de bewoners van Meerwijk. Uit het bezoek dat ambtelijke en politieke vertegenwoordigers samen met leden van de klankbordgroep aan Zaanstad hebben gebracht kwam een goede communicatie als essentieel naar voren. Gemeente en woningbouwcorporaties hebben een grote verantwoordelijkheid richting de huurders en, zoals al eerder aangegeven, zal vooral de gemeente een belangrijke rol moeten spelen richting eigenaren en VvE’s. Duidelijk moet worden op welke wijze het traject wordt ingevuld en wat de daarbij behorende kosten en baten zijn. Alhoewel wij begrip hebben voor het feit dat de Coronacrisis dit niet eenvoudig maakt zal er toch gekeken moeten worden op welke wijze alle bewoners, al dan niet individueel, kunnen worden bereikt. Nu al zullen de voorbereidingen moeten worden getroffen om in het najaar op grootschalige wijze voorlichtingsactiviteiten te organiseren om iedereen te informeren. Tenslotte Als wijkraad en klankbordgroep hebben wij ons kritisch positief opgesteld. Het slagen van dit project valt of staat met de uitvoering van hetgeen in het voorgaande is aangegeven. Wij hopen en verwachten dat de gemeente een forse inspanning zal leveren om het noodzakelijke draagvlak bij alle bewoners te vergroten.

Als wijkraad zullen wij de gemeente daarbij ondersteunen voor zover dat binnen onze mogelijkheden ligt. AR Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

Wijkraad de Krim las met veel verwachting de ‘Haarlemse Transitievisie Warmte’ zoals door u college ter inzage gelegd voor zienswijzen. Die verwachting bleek ongegrond. We zijn niet alleen

We hebben contact opgenomen en een gesprek gehad met de opsteller.

Nee

52

zeer teleurgesteld in het stuk, we vragen ons af waarom opstellers van het stuk, inclusief de verantwoordelijk wethouder, zich laten leiden door emotie in plaats van feiten. De vraag rijst of er wel voldoende kennis aanwezig is bij de gemeente om de problematiek juist te duiden en een gefundeerde visie te ontwikkelen? Uiteraard zal er een zienswijze ingediend worden in de resterende tijd, maar we willen beginnen u attent te maken over opmerkingen die het ‘voorwoord’ en de ‘samenvatting’ betreffen. Deze kanttekeningen zullen worden gedeeld met commissie- en gemeenteraadsleden in de verwachting dat u college door hen zult worden bevraagd over de thematiek. 1. Het ‘voorwoord’ U begint met een niet gefundeerd en voor onwetenden beangstigend statement: ‘het klimaatprobleem is urgent’. Uw speelt in op emoties alsof de wereld zou vergaan zonder de door de gemeente Haarlem ter vaststelling opgestelde ‘transitievisie warmte’. Het klimaat heeft geen probleem. De definitie van dat begrip laat dat niet toe. De daarop volgende zin is niet alleen beangstigend voor de onwetende burgers, ook deze zin is fundamenteel onjuist: er is geen ‘snelle opwarming van de aarde’ en er is geen enkel feitelijk bewijs dat door een opwarmende aarde er ‘voedseltekorten, bosbranden, overstromingen en orkanen’ zouden ontstaan. Dat er diersoorten uitsterven is van alle tijden: het leven evolueert.

Diersoorten verschijnen, evolueren en verdwijnen. Niets nieuws onder de al 4.5 miljard jaar op de aarde schijnende zon. Meteororietinslagen gebeuren. IJstijden komen en gaan. Aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, verwoestijning, deltavorming; het zijn natuurlijke geologisch processen. We wonen met 17+ miljoen Nederlanders in een risicogebied, afhankelijk van technologie. Er zijn geen ‘mensen die vluchten voor het klimaat’. Dit soort onfeitelijke zinsneden zijn intrinsiek onjuist en geven een troebel en angstaanjagend beeld van de toekomst. Geen beeld waar je als inwoner van Haarlem iets mee kan. Dat de mensheid zich aanpast aan wijzigende omstandigheden is waar we, ook als Haarlemmers,

Gemeente heeft een onderzoeksbureau ingehuurd om op basis van feiten en kennis deze visie op te stellen. 1. De gemeenteraad heeft de klimaatcrisis uitgeroepen. Daarmee erkent de gemeente de urgentie van het klimaatprobleem. 2. De gemeenteraad heeft de ambitie Haarlem aardgasvrij in 2040 vastgesteld. Deze visie geeft aan in welke buurten we starten maar geeft geen concrete handvatten voor bewoners. Dat gebeurt in de wijkuitvoeringsplannen, en in de projecten. De inzet van de gemeente is om in Schalkwijk meerdere duurzame hoofdbronnen in te zetten. Dit mede in verband met het spreiden van de risico’s van beschikbaarheid van duurzame warmte. Omdat geothermie op dit moment nog niet zeker is, en de ontwikkelingen minder snel gaan dan verwacht, wordt gestart met de inzet van restwarmte van het datacenter. De elektriciteit die data centers gebruiken is groen. van de toe te voegen elektriciteit is een (toenemend aandeel) groen. Beide hoofdbronnen vragen een aanzienlijke aanvangsinvestering. Deze zal moeten worden terugverdiend. Voor een tweede hoofdbron moet dus voldoende warmtevraag ‘klaarstaan’. Gemeente Haarlem is blij met de inzet van bewoners om de stad verder te verduurzamen. En samen met de initiatiefnemers van de buurt energiehub onderzoeken we de haalbaarheid van het project. 53