3 Bijlage 2 Reactienota, Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034)

De hoofdthema’s van de nota hangen hier ook mee samen: erfgoed en samenleving, erfgoed en leefomgeving en erfgoed en duurzaamheid. De genoemde thema’s groei van de stad en energiebesparing en -transitie hebben nadrukkelijk een plek gekregen in de nota. Opgemerkt wordt dat erfgoedzorg, dat gericht is op het behoud en een zorgvuldige omgang met gebouwen en materiaal, juist heel goed aansluit bij opgaven bijvoorbeeld op het gebied van circulariteit. Mede om dit te verduidelijken is in de nota het thema circulariteit aangevuld. De uitvoeringsagenda is hier ook op aangevuld. Aangegeven is dat een agenda erfgoed en circulariteit wordt gemaakt. Het beeld dat de nota alleen gericht is op behoud wordt niet gedeeld. In hoofdstuk Erfgoed en Leefomgeving worden drie benaderingswijze genoemd: borgen, ontwikkelen en inspireren. Het maken van een transformatiekader helpt bij het op zorgvuldige wijze inpassen van ruimtelijke opgaven in waardevolle gebieden. In het hoofdstuk Erfgoed en duurzaamheid wordt nadrukkelijk aangegeven dat er een grote opgave ligt voor het (energetisch) verduurzamen van monumenten. Samenvatting reactie Naast dat conservering van erfgoed steeds dominanter dreigt te worden, wordt de hoeveelheid erfgoed ook nog eens flink vergroot. Daar waar erfgoed zicht beperkte tot waardevolle objecten vooral in de binnenstad gaat het nu naar hele wijken, ‘post 65’ en groen.

Waar sluit de nota aan op de stelling dat het in de aard van steden ligt om te veranderen nu er steeds meer conserveringsobjecten en -gebieden bijkomen? De stad dreigt op slot te raken. Beantwoording Het begrip erfgoed is in de afgelopen periode verbreed (zie o.a. de Erfgoedwet, de Omgevingswet en het Verdrag van Faro). De gemeentelijke nota sluit hierop aan. Hierbij heeft een verschuiving plaatsgevonden van object gerichte monumentenzorg naar een benadering waarin ook gebiedsgerichte gericht gekeken wordt. De verbreding betekent niet dat alles beschermd is en er geen ontwikkeling meer mogelijk is. Met de Beleidskaart Erfgoed en Ruimte en het instrument van

24

de transformatiekaders wordt niet alleen aangegeven waar erfgoedwaarden van belang zijn maar juist ook waar ruimte is voor ontwikkeling. Het beeld dat de stad op slot gaat wordt niet herkend. Samenvatting reactie De nota gaat uit van co-creatie bij opgaven met erfgoed, waarbij men open staat voor andere opvattingen. In de praktijk wordt erfgoedbescherming helaas steeds meer rigide en beperkend. In het bestemmingsplan zijn er middelen als waarde bouwhistorie en orde aanduidingen, er is de erfgoedwet, de erfgoedverordening, het beschermd stadsgezicht en de welstand/ARK met z’n eigen erfgoedbeoordeling. Hoe is het toekomstige beleid nog uitvoerbaar als er steeds meer panden en gebieden binnen het regime vallen en dit regime steeds strakker wordt? Hoe wordt voorkomen dat van co-creatie in de praktijk alleen sprake is zolang er maar volgens de uitgangspunten van (een willekeurige medewerker van) team erfgoed wordt gewerkt? Het dreigt bij mooie woorden te blijven omdat het handelen in de praktijk hier haaks op staat. Beantwoording Het geschertste beeld wordt niet herkend. Op een aantal onderwerpen worden erfgoedwaarden beter in beeld gebracht en voor zover nodig ook geborgd. Het doel hiervan is niet het belemmeren van ontwikkeling maar het behoud en de versterken omgevingskwaliteit.

Dat ook met een beschermende regeling ontwikkeling mogelijk is wordt geïllustreerd door bijvoorbeeld de herbestemmingen van de voormalige koepelgevangenis, het Slachthuisterrein, de Lichtfabriek of ontwikkellocaties in het beschermd stadsgezicht zoals de Fietsznfabriek aan de Oostvest. Samenvatting reactie Het ontbreekt in de visie aan een heldere positionering van de gemeentelijke verantwoordelijkheid inzake het erfgoed. Het toetsingskader van gemeentelijke monumenten is feitelijk hetzelfde als rijksmonumenten geworden. Orde 2 panden worden feitelijk net zo beschermd als een gemeentelijk monument en een bestemmingsaanduiding ‘waarde bouwhistorie’ wordt beoordeeld tot op het interieur. Is het fair om privaat bezit achter de voordeur te toetsen als de oorspronkelijke waardering alleen voortkomt uit het straatbeeld? Een bemoeizuchtige overheid en nog stroperige processen dreigen. Kortom, het vertrouwen in (het gelijk van) de eigen organisatie in deze visie is heel groot. Het wantrouwen naar de burger (eigenaren, architecten etc.) is enorm. Dit vergroot de kloof tussen overheid en burger eerder dan dat deze wordt verkleind. Dit terwijl de waardering voor erfgoed bij de burger steeds algemener is en hergebruik en behoud in economische zin ook steeds vanzelfsprekender wordt, zeker binnen een circulaire economie. De tijd is daarmee rijp voor minder bescherming in plaats van meer.

Hoe vaag en abstract geformuleerd, met deze visie dreigt onnodige en verstorende overregulering voor de stad in transitie. Beantwoording Het geschetste beeld dat voor de genoemd categorieën allemaal dezelfde regels zouden gelden is feitelijk onjuist. Zo is er wel degelijk een verschil in de regelingen voor orde 2 panden (beeldbepalende panden) en monumenten. Bij ‘waarde bouwhistorie’ betreft het niet het interieur maar de bouwkundige onderdelen: zoals dragende muren, houtskeletconstructies, vloerconstructies, trappen, spantconstructies, kelders en naar aard en omvang hiermee gelijk te stellen onderdelen. In de nota wordt aandacht besteed aan het verder verduidelijken van de rol die erfgoed speelt, o.a. het opstellen van procesafspraken Erfgoed en ruimte en het actualiseren van de Monumentenrichtlijnen. Hiernaast heeft het college besloten het Afwegingskader voor vergunningverlening van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 als

25

uitgangspunt te gebruiken bij een aantal, hierin opgenomen, veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen. Het afwegingskader geeft betrokken vooraf meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente bij vergunningverlening afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming. Het gaat om maatregelen zoals venster-, gevel, dak- en vloerisolatie.

3.9 Reactie bewoners Patrimoniumbuurt Deze reactie is ondertekend door 19 buurtbewoners. Samenvatting reactie Met interesse is kennisgenomen van de erfgoednota. Graag wordt gereageerd op het concept en in het bijzonder op het hoofdstuk ‘erfgoed en duurzaamheid’. Aangegeven wordt dat de bewoners het belangrijk vinden zorgvuldig om te gaan met het erfgoed. Tegelijk wordt gewezen op de energietransitie met als doel om in 2040 onafhankelijk van het gas te zijn. Aangegeven wordt dat dit doel de gemeente noopt tot herziening van het beleid en de uitvoering daarvan ten aanzien van de verduurzaming van monumenten en andere panden in een beschermd stadsgezicht. Beantwoording Gemeente deelt het beeld dat de opgave m.b.t. de energietransitie en verduurzaming vraagt om beleid. Voorliggende nota voorziet hierin met het hoofdstuk Erfgoed en duurzaamheid en de hierbij opgenomen uitvoeringsagenda. Samenvatting reactie De vergunningsaanvraag voor verduurzaming is onnodig kostbaar en tijdrovend. De huidige vergunningstrajecten voor verduurzaming zijn bijzonder belemmerend ten aanzien van monumenten en niet-monumenten in beschermde stadsgezichten. Ook als verduurzaming alleen inpandig is zonder verlies van monumentale waarde. Hoewel wij positief zijn over het voornemen om het vergunningsproces te vereenvoudigen (hfst. 5.1.3) zou dit wel veel concreter beschreven kunnen worden.

Met alleen informeren wordt het proces niet eenvoudiger. Wij pleiten dan ook voor een versoepeling en vereenvoudiging van deze trajecten. Beantwoording Het college heeft besloten het Afwegingskader voor vergunningverlening van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 als uitgangspunt te gebruiken bij een aantal, hierin opgenomen, veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen. Het afwegingskader geeft betrokken vooraf meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente bij vergunningverlening afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming. Het gaat om maatregelen zoals venster-, gevel, dak- en vloerisolatie. In de nota is een alternatief proces met sneltoetscriteria beschreven voor vergunningaanvragen voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen bij complexmatig gebouwde woningen. Met deze werkwijze kan het proces eenvoudiger en sneller worden voor eigenaren en wordt vooraf duidelijker op welke wijze verduurzaming kan plaatsvinden. Dit betreft een pilot van woningen van Pré Wonen in de Patrimoniumbuurt. In de uitvoeringagenda is opgenomen dat verder onderzocht wordt hoe voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen het proces van vergunningaanvragen vereenvoudigd kan worden. Hier is in de uitvoeringsagenda voorrang aan gegeven.

Tegelijk zal bij de verduurzaming van monumenten niet altijd alles mogelijk zijn en het proces vaak meer inspanning vragen dan bij niet monumenten. Met het oog hierop is het beleid van de gemeente gericht op extra ondersteuning van eigenaren van monumenten.

26

Samenvatting reactie Ten eerste willen wij de gemeente wijzen op het huidige proces voor het aanvragen van een vergunning voor zonnepanelen op daken van monumenten. Alhoewel de drempel is verlaagd door géén leges te vragen voor vergunningsaanvragen voor zonnepanelen, is het nog steeds moeilijk om een vergunning te krijgen. Reden hiervoor is dat een plattegrond (opgemaakt door architect) wordt gevraagd, evenals een constructietekening, zodat extra kosten gemaakt moeten worden. Deze kosten zorgen er vervolgens voor dat de totale terugverdientijd toeneemt. Voor andere verduurzamingsmaatregelen (plaatsen warmtepomp of vloerisolatie) is bovendien ook leges verschuldigd. Een aanvraag met tekeningen op schaal met maatvoering wordt aangehouden of afgewezen indien dit niet door een architect is getekend. Wij vragen ons af of dit echt noodzakelijk is voor vergunningverlening. Beantwoording De indieningsvereisten voor het aanvragen van een vergunning voor zonnepanelen zijn medio 2023 verduidelijkt. Aanvragen hoeven hierbij niet door een architect getekend te zijn. Het is wel belangrijk dat voldoende informatie beschikbaar is om een aanvraag te kunnen toetsen. Er kan via het monumentenloket een afspraak gemaakt worden om te bespreken wat de mogelijkheden zijn voor zonnepanelen en welke indieningsvereisten er gelden.

Samenvatting reactie Ook vinden wij onbegrijpelijk dat maatregelen met behoud van de monumentale waarde van een gemeentemonument niet vergunningsvrij is. Zo is voor het isoleren van de vloer, met behoud van de monumentale waarde (en dus zonder veranderingen daarvan), nog steeds een vergunning nodig. Vaak zijn de vloeren helemaal niet origineel of monumentaal. Beantwoording Het is zonder aanvullende informatie vaak niet, of onvoldoende duidelijk welke elementen van een monument in de loop van de tijd zijn aangepast of vervangen. Daarom is het nodig in het vergunningsproces hier duidelijkheid over te krijgen zodat beoordeeld kan worden of de ingreep mogelijk is of niet. De gemeente heeft hier een wettelijke verantwoordelijkheid. Samenvatting reactie Daarnaast duurt het proces voor de vergunningsaanvraag in onze ogen onnodig lang en wordt er geen onderscheid gemaakt tussen aanvragen voor simpele isolatiemaatregelen of ingrijpende verbouwingen. Het in hfst. 5.1.3 genoemde voorbeeld voor vensterisolatie kan veel ruimer worden beschreven, waarbij ook rekening wordt gehouden met andere maatregelen. Het is vooraf onduidelijk hoe lang een aanvraag precies duurt, wat de toch al lastige planning van de verbouwing bemoeilijkt. Dit leidt ook weer tot meerkosten van een aannemer.

Om die reden verzoeken wij de gemeente vriendelijk om dit proces op zijn minst inzichtelijk te maken en het liefst ook minder lang en kostbaar. Alhoewel de gemeente een termijn heeft van acht weken om een beslissing te nemen op de aanvraag, denken wij dat dit voor vergunningen met verduurzamingsmaatregelen veel sneller zou kunnen. In de praktijk zorgen bovengenoemde kosten en de termijn voor een beslissing op een aanvraag een moeilijke hobbel om te nemen voor minder welgestelden. Vanwege dit moeizame proces en de negatieve ervaringen van verschillende buurtbewoners zijn de meeste bewoners in onze wijk nu terughoudend met het nemen van isolatiemaatregelen terwijl de gemeente dit juist zou moeten aanmoedigen.

27

Beantwoording Voor vergunningverlening gelden (landelijk) vastgelegde eisten. Zie verder ook de beantwoording hierboven over het Afwegingskader voor vergunningverlening en het vereenvoudigen van het proces van vergunningaanvragen. Het monumentenloket ondersteunt eigenaren bij vragen over verduurzaming en de processtappen. Om de dienstverlening te versteken en initiatiefnemers zoveel als mogelijk te informeren, wordt ingezet op vooroverleg. In een vooroverleg wordt door vergunningverleners in samenspraak met erfgoedadviseurs geadviseerd op de haalbaarheid (kansrijkheid) van een initiatief. In de uitvoeringsagenda van de nota is mede naar aanleiding van de naar voren gebrachte reactie het versterken van de dienstverlening als aparte doelstelling opgenomen. Samenvatting reactie Verduurzaming kost ruimte. Om de kleine woningen in onze wijk leefbaar te houden voor gezinnen met thuiswonende kinderen en thuiswerkende ouders zijn verbouwingen gewenst. Op trajecten waar kruimelregelingen mogelijk en verdedigbaar zijn, wordt standaard negatief geadviseerd. Ongeacht hoe goed er rekening gehouden is met het beschermd stadsgezicht en de monumentale elementen. Beantwoording In het bestemmingsplan zijn de bouwmogelijkheden nauwkeurig vastgelegd, mede gelet op het beschermen van erfgoedwaarden.

Bij een verzoek om hiervan af te wijken wordt inhoudelijk, rekening houdend met de specifieke situatie, beoordeeld in hoeverre medewerking verleend kan worden. Samenvatting reactie Leegstand: In onze wijk neemt het aantal leegstaande woningen toe. Het spanningsveld tussen erfgoed en verduurzaming is zorgwekkend. In onze wijk staan circa 10 huizen al maanden leeg, omdat er geen vergunning wordt afgegeven om de woningen te verduurzamen. In de huidige woningmarkt is dat een onwenselijke situatie. Wij verzoeken de gemeente dit effect van het huidige vergunningenbeleid mee te nemen in de nota. Beantwoording Voor vergunningverlening gelden (landelijk) vastgelegde eisten. Het is de verantwoordelijkheid van initiatiefnemers om hier rekening mee te houden en de benodigde stukken aan te leveren. Zie verder ook de beantwoording hierboven over het Afwegingskader voor vergunningverlening en het vereenvoudigen van het proces van vergunningaanvragen. Samenvatting reactie Er zijn meer duurzame oplossingen met behoud van het monument en stadsgezicht De nota spitst zich vooral toe op verduurzaming met zonnepanelen (hfst. 5.1.4), terwijl er ook andere oplossingen te bedenken zijn met behoud van het aangezicht in Haarlem. Er moeten mogelijkheden worden gecreëerd voor bewoners met ongeschikte daken (dan wel vanwege het aangezicht dat we niet willen veranderen), om energie op te wekken.

Denk hierbij aan de zonneparken (in de weilanden) rondom Schiphol, waarbij 2000 hectare vol gelegd gaat worden met zonnepanelen. Wanneer de rendementen van deze zonnepanelen afgetrokken kunnen worden van de energierekening thuis, zouden monumenteigenaren niet per se zonnepanelen op hun eigen daken hoeven plaatsen. Overigens zou hetzelfde kunnen gelden voor windmolens of waterelectrowinning. Haarlem zou een voorloper kunnen zijn om alternatieven te bieden en daarmee

28

haar inwoners te stimuleren om te verduurzamen, zonder het aangezicht van de stad drastisch te veranderen. Beantwoording Haarlem ondersteunt energiecoöperatie bij collectieve zonnedaken. Dit biedt een mogelijkheid voor bewoners die zelf geen geschikt dak hebben voor panelen. Ook bestaat de mogelijkheid deel te nemen aan duurzaamheidsprojecten. Samenvatting reactie In onze wijk hebben veel woningen beperkte buitenruimte, waardoor de plaatsing van buitenunits voor (lucht)warmtepompen een uitdaging vormt. Bovendien leidt dit op termijn tot potentiële geluidsoverlast voor buren, gezien de nabijheid van de huizen. Dit vraagt om collectieve warmteoplossingen. Zonder duidelijke visie en leiderschap blijft iedereen af wachten en uitstellen. Beantwoording Het geschetste punt geldt niet alleen voor waardevolle erfgoedgebieden maar in algemene zin voor dichtbebouwde gebieden waar de ruimte rondom woningen beperkt is. De visie van de gemeente op het gebied van de energietransitie is opgenomen in de Haarlemse Transitievisie Warmte en de Uitvoeringsagenda 2023 – 2030. Samenvatting reactie Dit beleid heeft financiële consequenties voor de Haarlemmers. Wij missen een beschrijving van de financiële consequenties voor de bewoners in erfgoed tegenover duurzaamheid. Op dit moment is het in principe onmogelijk om zonnepanelen op de daken in het zicht te plaatsen.

Los van het feit dat verduurzamen noodzakelijk is om de CO2-uitstoot te verminderen en van het gas af te raken, is inmiddels duidelijk dat dit ook een financiële consequentie heeft. Onderzoek wijst namelijk uit dat energielabels een effect hebben op de waarde van de woningen. Wie wil straks nog een woning in onze buurt wonen als duidelijk is dat de energierekening torenhoog is maar verduurzamen niet is toegestaan? Vriendelijk verzoeken wij de gemeente om inzichtelijk te maken wat de consequenties zijn om in het beleid slechts beperkte verduurzamingsmaatregelen toe te staan voor monumenteigenaren met en zonder beschermd stadsgezicht. Beantwoording De erfgoednota heeft geen directe financiële consequenties voor monumenteigenaren. Er worden in de erfgoednota geen regels gegeven waaraan directe toetsing van een omgevingsvergunning plaatsvindt. Om waardevol erfgoed te beschermen gelden er regels, bijvoorbeeld voor het aanpassen van een monument of, zoals genoemd, het plaatsen van zonnepanelen. Dat de gemeente regels stelt op basis van een belangenafweging, en dat deze regels de ruimte van een eigenaar soms beperken is niet specifiek voor erfgoed. De regels die de gemeente stelt ten aanzien van erfgoed zijn niet strenger geworden, maar bijvoorbeeld met betrekking tot zonne-energie juist verruimd. In algemene zin geldt dat gebieden met veel monumenten juist hoog gewaardeerd woorden.

Het beeld dat het (energetisch) verduurzamen slechts beperkt wordt toegestaan bij monumenten of in het beschermd stadsgezicht wordt niet herkend. Afhankelijk van het monument en de wensen en mogelijkheden van de eigenaar is er vaak wel degelijk veel mogelijk. Tegelijk zal bij de verduurzaming van monumenten niet altijd alles mogelijk zijn en het proces vaak meer inspanning vragen dan bij niet monumenten. Daarom is het beleid gericht op extra ondersteuning van monumenteneigenaren.

29

Samenvatting reactie De strategie van de gemeente zorgt niet voor versnelling in verduurzaming. De strategie van de gemeente is vooral gericht op het informeren van monumenteigenaren en kennis ontwikkelen. In onze visie is dit niet het grootste knelpunt voor verduurzaming. Er is al veel informatie beschikbaar en er zijn al veel bedrijven die ondersteuning bieden op het gebied van duurzaamheid. De reden dat verduurzaming voor monumenten in Haarlem op zich laat wachten is vooral omdat elke aanpassing een vergunning vereist en die vergunningsaanvraag tijdrovend en kostbaar is. De gemeente zal dus vooral moeten inzetten om dit proces te verbeteren in plaats van kennis en ervaringen te delen in landelijke netwerken of ondersteuning te bieden zonder concrete voorbeelden of een Week van Duurzame Monumenten andere informatiebijeenkomsten te organiseren. Vriendelijk verzoeken wij de gemeente om tijd en budget in te zetten voor het verbeteren van het vergunningsproces. Beantwoording Zie de hierboven gegeven beantwoording over het Afwegingskader en het vereenvoudigen van het proces van vergunningverlening. Samenvatting reactie In onze wijk hebben we een team gevormd van buren, op het thema energietransitie. Wij hopen met elkaar de stappen te kunnen zetten. Momenteel inventariseren we de behoefte van de wijk.

Later in dit traject willen we kijken of er gezamenlijke uitvoering van isolatiemaatregelen te nemen zijn. Het zou prettig zijn als de gemeente hierin kan ondersteunen om zo soepel mogelijk door de huidige goedkeuringsprocessen (van vergunningen) te komen. Beantwoording Bij het monumentenloket kan (voor)overleg gevoerd worden met erfgoedadviseurs over het initiatief. Vanuit het monumentenloket kan de gemeente ondersteunen met kennis en kunde op het gebied van erfgoed.

3.10 Dhr. Van Heummen Samenvatting reactie Erfgoed is belangrijk voor de stad, voor haar historische en ruimtelijke structuur. Door een zorgvuldige omgang met erfgoed zijn de lange lijnen van de geschiedenis zichtbaar en ervaarbaar. En die lange lijnen zijn weer belangrijk als context voor nieuwe ontwikkelingen. Maar daarin dreigt de voorliggende nota door te slaan en vormt zij juist een bedreiging voor noodzakelijke ontwikkelingen. De visie is geschreven vanuit een eenzijdige invalshoek, met, door en voor erfgoed partijen. Hoe verhouden zich deze ambities met de andere beleidsdomeinen? De stad staat voor nieuwe en grote uitdagingen die grote impact hebben op de leefomgeving. Bij iedere opgave moeten afwegingen gemaakt. Hoe gaat het erfgoedbeleid dan om met krachten vanuit energietransitie, nieuwe democratie, klimaatadaptie, woonvisie ed.? Beantwoording Het geschertste beeld van de nota wordt niet herkend. Het is juist dat het een nota betreft waarin de rol van erfgoed centraal staat, dit betekent niet dat er niet gekeken is naar de context. Nadrukkelijk zijn de opgaven voor de stad benoemd en is de relatie met de Omgevingsvisie Haarlem 2045 aangegeven, zie ook paragraaf 3.1.1 van de erfgoednota. De hoofdthema’s van de nota

30

hangen hier ook mee samen: erfgoed en samenleving, erfgoed en leefomgeving en erfgoed en duurzaamheid. De genoemde thema’s groei van de stad en energiebesparing en -transitie hebben nadrukkelijk een plek gekregen in de nota. Het beeld dat de nota alleen gericht is op behoud wordt niet gedeeld. In hoofdstuk Erfgoed en Leefomgeving worden drie benaderingswijze genoemd: borgen, ontwikkelen en inspireren. Het maken van een transformatiekader helpt bij het op zorgvuldige wijze inpassen van ruimtelijke opgaven. In het hoofdstuk Erfgoed en duurzaamheid wordt nadrukkelijk aangegeven dat er een grote opgave ligt voor het (energetisch) verduurzamen van monumenten. Samenvatting reactie Haarlem ziet het koesteren van erfgoed als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dat vergt een open houding voor samenwerking, gelijkwaardigheid en vertrouwen in haar partners. Het huidige beleid uitte zich vooral eenzijdig controlerend. Is of wordt de huidige organisatie toegerust op deze nieuwe houding? Beantwoording In de nota wordt veel aandacht besteed aan de verbinding met de samenleving. Het beeld dat het beleid eenzijdig controlerend is wordt niet gedeeld.

Onder andere het gerichter inbrengen van erfgoed in de leefomgeving (hoofdstuk 4) en het, waar mogelijk, vereenvoudigen van het proces van vergunningverlening en verhelderen van regelgeving (hoofdstuk 5) zijn juist gericht op het verhelderen van de rol die erfgoed speelt bij ruimtelijke afwegingen. Samenvatting reactie Haarlem werkt vanuit de kernwaarden van het Verdrag van Faro. Dit verdrag geeft een radicaal ander perspectief op erfgoed dan het huidige beleid. Tot nu stond het erfgoed zelf en de kwaliteit van erfgoedzorg centraal. Met de adaptie van de kernwaarden het verdrag komt de mens, de samenleving en hún relatie met erfgoed centraal te staan en is er ruimte voor meerstemmigheid, co-creatie, burgerinitiatief en burgerexpertise. Dat staat in schril contrast met de huidige middelen en gereedschappen die de kwaliteit van de verschillende niveaus van erfgoed moeten borgen. Die krijgen straks hun plek in het omgevingsplan en zijn daarmee dwingend van aard. Hoe verhoudt zich dat met de open houding voor andere erfgoedopvattingen? Beantwoording Gemeente deelt de opvatting dat het Verdrag van Faro vraagt om een nieuwe benadering. Deze komt echter niet in de plaats van de meer traditionele erfgoedzorg maar betekent een aanvulling.

De gemeente houdt hiernaast een centrale rol in de erfgoedzorg, bijvoorbeeld waar het gaat om het beschermen van erfgoedwaarden via het omgevingsplan, dit is wettelijk geregeld in o.a. het Besluit kwaliteit leefomgeving. Samenvatting reactie Met de voorliggende concept nota ligt er naast uitbreiding van gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden ook een voorstel voor forse uitbreiding van het arsenaal aan erfgoedzorg met o.a. sociale huurwoningen van woningcorporaties. Daarnaast gaat de zorg tot op een vergaand detailniveau. De huidige organisatie van toetsing, handhaving en vergunningsverlening is al niet toereikend voor de huidige behandelvragen, waardoor procedures onverantwoord lang duren.

31

Hoe kan de organisatie de nieuwe vraag met het oog op transities en belangenuitbreidingen aan zonder dat de voortgang in gevaar komt? Beantwoording Voor waardevol, niet beschermd erfgoed, is aangegeven dat bescherming voor zover dit nodig is wordt opgenomen in het omgevingsplan, zie ook de uitvoeringsagenda bij het hoofdstuk Erfgoed en leefomgeving. Dit betekent niet automatisch dat als gevolg hiervan meer capaciteit gevraagd wordt van de organisatie. Voor VTH zijn middelen voor extra capaciteit beschikbaar gesteld. Hiermee is voldoende capaciteit beschikbaar voor de wettelijke taken. Gekeken wordt met VTH en Erfgoed / OMB hoe de kennis en kunde op het gebied van monumenten zo goed mogelijk georganiseerd kan worden. Samenvatting reactie Het huidige beleid wordt uitgevoerd met verschillende middelen en gereedschappen, die de kwaliteit van de verschillende niveaus van erfgoed moeten borgen. De erfgoedwaarden zijn daarin de afgelopen jaren toegenomen. Het onderscheid tussen, en daarmee de logica van, de verschillende niveaus/orden van bescherming zijn daarmee afgenomen. En de voorwaarden zijn in strenger en verregaander geworden. Zover, dat deze zich in het interieur en de privésfeer van bewoners begeeft, die daarmee een aantal voorzieningen worden ontzegd.

Dat een overheid zich wil roeren in een privé interieur is al bedenkelijk, maar je kunt je ook afvragen welk publiek doel het dient. Dit is met name het geval in de sociale woningbouwensembles uit het begin van de vorige eeuw, die nog als zodanig worden gebruikt en nu in versneld tempo moeten worden geüpgrade naar woningen die qua comfort en techniek weer voldoen de huidige eisen en wensen. In de concept nota wordt hier nog niet op ingegaan. Moeten er niet (nog) andere afwegingen worden gemaakt bij deze specifieke monumenten? Beantwoording Het beeld dat als gevolg van een toename van erfgoedwaarden het onderscheid tussen, en daarmee de logica van, de verschillende niveaus/orden van bescherming zijn afgenomen wordt niet gedeeld. Het upgraden van o.a. sociale woningbouwensembles is ook bij monumenten goed mogelijk. Voorliggende beleid benoemt o.a. op het gebied van verduurzaming een aantal concrete stukken die ingaan op de afwegingen die hierbij spelen, waaronder het Afwegingskader verduurzaming monumenten en de actualisatie van de Monumentenrichtlijnen.

32

Bijlage: Naar voren gebrachte reacties

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, [Kies datum]

Tekst: [Naam], Fotografie: [Naam], Ontwerp: [Naam], Drukwerk: [Naam] ________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 53