3 Bijlage 2 Reactienota, Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034)

Reactienota Haarlems Erfgoed, Verbindende kracht in de stad (2024-2034)

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Bespreking Commissie Ontwikkeling

3

3.

Samenvatting reacties en beantwoording

4

3.1

Reactie Adviescommissie Omgevingskwaliteit

4

3.2

Historische Vereniging Haerlem

6

3.3

Erfgoedvereniging Heemschut

10

3.4

Stichting tot behoud De Groene Zoom Zuiderpolder

19

3.5

Inspraakreactie 1

20

3.6

Inspraakreactie 2

20

3.7

Dhr. Kramer

23

3.8

Dhr. Van Eeden

24

3.9

Reactie bewoners Patrimoniumbuurt

26

3.10 Dhr. Van Heummen

Bijlage: Naar voren gebrachte reacties

30

33

2

1.

Inleiding Het concept erfgoedbeleid is besproken in de Commissie Ontwikkeling van 12 oktober 2023. Hiernaast heeft het beleid vanaf 14 september 2023 gedurende zes weken ter inzage gelegen. In deze periode kon eenieder een reactie geven. Ook heeft de Adviescommissie Omgevingskwaliteit (voorheen Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit) een reactie gegeven op de erfgoednota. Onderstaand is verslag gedaan van de bespreking in de commissie en is aangegeven op welke wijze de bespreking is vertaald in de erfgoednota. Verder zijn de reacties hieronder samengevat en voorzien van een gemeentelijke beantwoording. Voor zover de reactie heeft geleid tot aanpassing van de nota is dit hierbij aangegeven.

2.

Bespreking Commissie Ontwikkeling Het concept erfgoedbeleid is op 12 oktober 2023 besproken in de Commissie Ontwikkeling van 1210-2023. In de bespreking werd aangegeven dat een prioritering en nadere uitwerking met concrete beleidsuitspraken gemist werd, met name in relatie tot het energetisch verduurzamen van monumenten. Specifiek in relatie tot handvatten voor eigenaren bij verduurzaming. Als aandachtpunt / zorg werd de beschikbare capaciteit benoemd zowel in relatie tot het uitvoeren van de wettelijke erfgoed taken als in relatie tot de ambities in uit de nota. Ten aanzien van de ondersteuning van eigenaren van religieus erfgoed werd gevraagd hoe de aandacht voor het onderwerp wordt vastgehouden en werd aandacht gevraagd voor de gescheiden positie van kerk en overheid. Vertaling naar de erfgoednota Naar aanleiding van de bespreking en de naar voren gebrachte reacties (zie hieronder) is de uitvoeringsagenda concreter gemaakt en geprioriteerd. Bij de verschillende acties is een globale planning opgenomen en is aangegeven of de inzet intensief, gemiddeld of beperkt is. Met betrekking tot het ondersteunen / geven van handvatten aan eigenaren bij het energetisch verduurzamen van monumenten is in de nota een alternatief proces met sneltoetscriteria beschreven voor vergunningaanvragen voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen bij complexmatig gebouwde woningen.

Met deze werkwijze kan het proces eenvoudiger en sneller worden voor eigenaren en wordt vooraf duidelijker op welke wijze verduurzaming kan plaatsvinden. Dit betreft een pilot van woningen van Pré Wonen in de Patrimoniumbuurt. In de uitvoeringagenda is opgenomen dat verder onderzocht wordt hoe voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen het proces van vergunningaanvragen vereenvoudigd kan worden. Hier is in de uitvoeringsagenda voorrang aan gegeven. Het college heeft besloten het afwegingskader Verduurzaming van monumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 als uitgangspunt te gebruiken bij een aantal, hierin opgenomen, veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen. Het afwegingskader geeft betrokken vooraf meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente bij vergunningverlening afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming. Het gaat om maatregelen zoals venster-, gevel, dak- en vloerisolatie.

3

Voor 2024 is in de begroting aanvullend budget beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van basistaken en een impuls voor het thema erfgoed en duurzaamheid. Voor de uitvoering van de nota is het nodig deze budgetten ook voor 2025 en verder beschikbaar te stellen. Bij behandeling van de Kadernota 2025 zal het college voorstellen dit bij een integrale afweging te betrekken. Met betrekking tot het ondersteunen van eigenaren van religieus erfgoed zijn een aantal concrete acties opgenomen in de erfgoednota: een aanspreekpunt voor kerken bij de gemeente, een externe kerkencoach en themabijeenkomsten. Ondersteuning voor eigenaren van religieus erfgoed is op vrijwillig basis.

3.

Samenvatting reacties en beantwoording 3.1 Reactie Adviescommissie Omgevingskwaliteit Samenvatting reactie De commissie geeft aan waardering te hebben voor de grote betrokkenheid van inwoners en stakeholders bij de totstandkoming van de nota. Hiernaast wordt een aantal inhoudelijke en een aantal tekstuele suggesties gedaan. Beantwoording De tekstuele suggesties uit de reactie van de commissie zijn overgenomen, zie eventueel de bijlage voor de volledige reactie van de adviescommissie. Hieronder wordt ingegaan op de inhoudelijke opmerkingen / suggesties. Samenvatting reactie De omschrijving van de betekenis van erfgoed op pagina 5 kan sterker geformuleerd worden. Voorgesteld wordt aan te sluiten op de formulering zoals is opgenomen in de tekst van Wim de Wagt in De schatkamer van Haarlem: erfgoed draagt niet alleen bij aan omgevingskwaliteit maar is de basis van omgevingskwaliteit, de drager van ruimtelijke veranderingen, e.e.a. zoals ook op pagina 9 staat omschreven. Beantwoording De suggestie om de formulering zoals ook elders in de nota is gebruikt in de samenvatting te hanteren wordt overgenomen. Samenvatting reactie De commissie vraagt aandacht voor de financiële haalbaarheid van de herbestemming van kerken, p 22.

De bestemming wonen wordt wel genoemd maar daar zou meer aandacht voor kunnen zijn als kansrijke functie, in combinatie met een visie op de omgang met de ruimtelijkheid, atmosfeer van het gebouw en architectonische details etc. Ook als wonen niet de voorkeur heeft als bestemming, is het wel goed aan te geven welke eisen de gemeente stelt als wonen de enige haalbare functie blijkt te zijn.

4

Beantwoording In de Omgevingsvisie Haarlem 2045 en in de Toekomstverkenning voor kerken, moskeeën en joods erfgoed (afzonderlijke bijlage bij de nota) komt het belang van maatschappelijke bestemming bij herbestemming van gebedshuizen naar voren, zowel als functie voor de buurt als m.b.t. het behoud van erfgoedwaarden. In de vigerende bestemmingsplannen hebben kerkgebouwen een maatschappelijk bestemming. Beleid is gericht op behoud van deze maatschappelijke bestemming. Er is geen aanleiding in de erfgoednota in te gaan op een functiewijziging naar wonen. Beleid van de erfgoednota is juist gericht op het ondersteunen van (met name) eigenaren bij het realiseren van een duurzame maatschappelijke toekomst voor religieus erfgoed. Samenvatting reactie De zin: ‘ontwikkelen: erfgoed is van groot belang, ontwikkelingen worden samen met erfgoed vormgegeven’ overweeg om ‘samen met’ te vervangen door ‘op basis van de bestaande waarden en met respect voor het erfgoed…’, p 25 Beantwoording De aangegeven redactie is overgenomen. Samenvatting reactie De commissie adviseert om de waardering van architectuur en stedenbouw uit de periode van de wederopbouw en na 1965 (post 65) op korte termijn in onderzoek te brengen om sloop of het verlies van erfgoedwaarden te voorkomen als gevolg van de grote verdichtingsopgave in deze wijken, p 29.

Beantwoording De uitvoeringsagenda is concreter gemaakt met een tijdbalk. Hierbij hebben genoemde onderwerpen van de wederopbouwperiode en periode na 1965 voorrang gekregen. Samenvatting reactie De commissie heeft gemerkt dat de bescherming van de rijksbeschermde stadsgezichten de laatste tijd ter discussie staat, evenals de bescherming van orde-2 panden. Zij adviseert om de borging van de erfgoedwaarden in het omgevingsplan steviger te verankeren in de beleidsnota, p. 30-31. Beantwoording In de nota heeft het borgen van erfgoedwaarden in het omgevingsplan een belangrijke plek gekregen. Mede naar aanleiding van de reacties is dit punt concreter uitgewerkt. De gemeente deelt het beeld dat het van belang is om erfgoedwaarden zo goed en volledig mogelijk in beeld te hebben zodat deze in een vroeg stadium bij afwegingen ingebracht kunnen worden. Hiervoor is in de nota een aantal inventarisaties en waarderingen opgenomen. Naast het in beeld brengen en waarderen van erfgoed is aangegeven dat er procesafspraken worden gemaakt over de inbreng van erfgoed bij ruimtelijke ontwikkelingen en bij het opstellen van gebieds- en thematische programma’s. De nota benoemt hierbij drie benaderingswijzen. In bijlage 4 is in dit kader de Beleidskaart Erfgoed en Ruimte opgenomen. Tot slot deelt de gemeente dat het van belang is om erfgoedwaarden op een goede wijze te borgen in het omgevingsplan.

De volgende onderdelen / stappen zijn aangeven in de nota: • 2024: Vaststelling omgevingsplan (ter inzage gelegd vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet) met bescherming van nog niet beschermde orde 2 panden / beeldbepalende panden en actualisatie archeologische bescherming.

5

• 2024 en verder zoveel mogelijk beleidsneutrale / technische omzetting van de bestemmingspannen naar een omgevingsplan, zogenaamd basisplan. Gestart wordt met het centrum waarvan het ontwerp naar verwachting in medio 2024 gereed is. De (nieuwe) vereisten vanuit de Omgevingswet zijn hierin meegenomen. • 2024 en verder: Actualisatie van het omgevingsplan m.b.t. borgen van specifieke erfgoedthema’s: • de aanwijzing van gemeentelijke wederopbouwmonumenten; • bouwhistorische waarden Spaarndam; • resultaten van inventarisatie Post 65 en groen erfgoed;. • 2026 en verder: Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan van bijzondere waardevolle erfgoedgebieden n.a.v. de opgestelde ruimtelijk / historische waardenstelling en transformatiekaders. De nota is op dit punt concreter gemaakt.

3.2 Historische Vereniging Haerlem Samenvatting reactie De vereniging geeft aan veel waardering te hebben voor het uitgangspunt in de nota dat erfgoed een verbindende kracht voor de Haarlemse samenleving is. De vereniging vindt het positief dat op veel vlakken samenwerking gezocht wordt met erfgoedorganisaties en geeft aan dat de gemeente kan rekenen op een actieve inzet van de Historische Vereniging Haerlem (HV). Naast positieve opmerkingen heeft de HV één grote zorg: blijft de grote rol voor erfgoed, zoals verwoord in de conceptnota, wel overeind in het omgevingsplan waar de regels voor de fysieke leefomgeving worden opgesteld. Tot slot worden er een aantal concrete voorstelen gegeven om toe te voegen aan de nota. Beantwoording De gemeente waardeert de positieve houding ten aanzien van de samenwerking en de actieve inzet van de HV hierbij. Op de inhoudelijke punten wordt hieronder ingegaan. Samenvatting reactie De HV onderschrijft volledig de noodzaak de gegroeide praktijk van de omgang met erfgoed in Haarlem drastisch te wijzigen. De HV deelt het beeld dat in de huidige praktijk een heldere koers wordt gemist. Beantwoording Het beeld dat met de nota de omgang met erfgoed drastisch wordt gewijzigd is niet juist. In de nota wordt een integraal beleid geformuleerd voor erfgoed waarin zowel archeologie als bovengronds erfgoed aan bod komt.

Ook is een aantal duidelijke keuzes gemaakt, zijn doelstellingen geformuleerd en zijn concrete acties met prioritering aangegeven. Samenvatting reactie De HV ziet erfgoed ook als verbindende kracht in de samenleving en als drager voor omgevingskwaliteit. In relatie tot wat de uitvoeringsagenda hierover aangeeft zijn een aantal vragen en voorstellen benoemd. Beantwoording Zie hieronder voor een inhoudelijke reactie.

6

Samenvatting reactie De HV ziet het omarmen en invullen van het verdrag van Faro als positief. Dit onderwerp zou op meer punten in de uitvoeringsagenda terug kunnen komen. De HV geeft aan graag in samenwerking met andere erfgoedorganisaties bij te dragen aan de uitvoering van het erfgoedbeleid. Waar dit volgens de HV kan wordt is hieronder aangegeven. Beantwoording In de uitvoeringsagenda zijn aan dit thema onder de doelstelling “de samenleving meer betrekking bij erfgoed” concrete acties verbonden, zie ook p23. De positieve reactie om samen met andere erfgoedorganisaties en de gemeente bij te dragen aan de uitvoering van het beleid wordt zeer gewaardeerd. Zie verder hieronder voor de beantwoording. Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat de HV het belang om de basis op orde te hebben deelt ook in relatie tot ambtelijke capaciteit. Beantwoording Met betrekking tot het op goede wijze invullen van de (wettelijke) basistaken op het gebied van erfgoedzorg heeft de gemeenteraad voor het jaar 2024 extra budget beschikbaar gesteld. Voor de periode vanaf 2025 zal bij behandeling van de Kadernota 2025 door het college voorgesteld worden de vraag om aanvullende middelen te betrekken bij een integrale afweging. Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat de HV één grote zorg heeft.

Gevraagd wordt hoe de afweging tussen verschillende thematische programma’s, zoals voorliggende erfgoednota er ook een is, gaat plaatsvinden. Grote zorg is dat het erfgoedbelang bij een afweging ten opzichte van andere thema’s onvoldoende zwaar mee wordt gewogen, omdat erfgoedwaarden nog niet goed op orde zijn wanneer keuzes gemaakt worden. Het is nodig een heldere koers te hebben voordat onomkeerbare beslissingen genomen worden. De HV geeft aan een bijdrage te willen leveren aan het opstellen van regels voor erfgoedbehoud. Voorgesteld wordt regels voor erfgoed in het omgevingsplan als eerste vast te stellen voordat er regels komen over andere thema’s, zodat erfgoed als drager van de identiteit van de stad, leidend is bij het vaststellen van het ambitieniveau van ruimtelijke ontwikkelingen. Beantwoording Gemeente deelt het beeld dat het van belang is om erfgoedwaarden zo goed en volledig mogelijk in beeld te hebben zodat deze in een vroeg stadium bij afwegingen ingebracht kunnen worden. Hiervoor is in de nota een aantal inventarisaties en waarderingen opgenomen. Naast het in beeld brengen en waarderen van erfgoed is aangegeven dat er procesafspraken worden gemaakt over de inbreng van erfgoed bij ruimtelijke ontwikkelingen en bij het opstellen van gebieds- en thematische programma’s. De nota benoemt hierbij drie benaderingswijzen.

In bijlage 4 is in dit kader de beleidskaart Erfgoed en ruimte opgenomen. Tot slot deelt de gemeente dat het van belang is om erfgoedwaarden op een goede wijze te borgen in het omgevingsplan. De volgende onderdelen / stappen zijn aangeven in de nota: • 2024: Vaststelling omgevingsplan (ter inzage gelegd vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet) met bescherming van nog niet beschermde orde 2 panden / beeldbepalende panden en actualisatie archeologische bescherming.

7

• 2024 en verder zoveel mogelijk beleidsneutrale / technische omzetting van de bestemmingspannen naar een omgevingsplan, zogenaamd basisplan. Gestart wordt met het centrum waarvan het ontwerp naar verwachting in medio 2024 gereed is. De (nieuwe) vereisten vanuit de Omgevingswet zijn hierin meegenomen. • 2024 en verder: Actualisatie van het omgevingsplan m.b.t. borgen van specifieke erfgoedthema’s: • de aanwijzing van gemeentelijke wederopbouwmonumenten; • bouwhistorische waarden Spaarndam; • resultaten van inventarisatie Post 65 en groen erfgoed;. • 2026 en verder: Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan van bijzondere waardevolle erfgoedgebieden n.a.v. de opgestelde ruimtelijk / historische waardenstelling en transformatiekaders. De nota is op dit punt concreter gemaakt. Samenvatting reactie Gevraagd wordt de cultuurhistorische waarden van gebieden die hoger omgevingskwaliteit hebben versneld in kaart te brengen en de waardering als voorwaarde in de regels van het omgevingsplan op te nemen. Beantwoording De uitvoeringsagenda op dit punt concreter gemaakt met een meer uitgewerkte planning. Naast erfgoedwaarden is bij de prioritering ook gekeken naar de dynamiek / kwetsbaarheid en ruimtelijke opgaven.

Samenvatting reactie Gevraagd wordt meer aandacht te besteden aan de uitwerking van de instructie uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (5.130) zoals de omgeving van een monument, en helder te maken wat hierbij de uitgangspunten zijn. Beantwoording Artikel 5.130 ziet op een zorgvuldige wijze erfgoedwaarden worden geborgd in het omgevingsplan. Bij de zoveel mogelijk beleidsneutrale omzetting van de bestemmingsplannen naar een omgevingsplan (het basisplan) zal voldaan worden aan de vereisten uit de Omgevingswet. Hierna zal naar aanleiding van de op te stellen transformatiekaders, ruimtelijke / historische waardenstelling, een inhoudelijke actualisatie van het omgevingsplan voor een aantal specifieke erfgoedgebieden gemaakt worden. Samenvatting reactie De HV waardeert de beleidsmatige aandacht voor leegkomende kerkgebouwen en de aandacht ook voor niet monumentale kerken hierbij. Gevraagd wordt welk specifiek beleid de gemeente gaat voeren bij andere typengebouwen waar ook maatschappelijke ontwikkelingen spelen zoals industrieel erfgoed, verzorgingstehuizen, winkelpanden. Beantwoording Op dit moment wordt geen aanleiding gezien voor het voeren van specifiek beleid hiervoor, anders dan de bescherming middels monumenten- of orde 2 status (beeldbepalende panden). Mogelijk dat dit wijzigt naar aanleiding van de op te stellen transformatiekaders van erfgoedgebieden, zoals lange lijnen.

8

Samenvatting reactie HV heeft veel waardering voor het beleid om historische winkelpuien te herstellen en steunt dit door het uitreiken van een puienprijs. Beantwoording Gemeente is blij met de ondersteuning en vindt een puienprijs door de HV een mooie manier om initiatiefnemers te waarderen en aandacht aan het onderwerp te geven. Samenvatting reactie HV vraagt aandacht voor beeldbepalende panden, jong erfgoed en (groen)structuren. Beantwoording In de nota zijn de aangegeven categorieën erfgoed expliciet benoemd. De uitvoeringsagenda en planning is in de vast te stellen erfgoednota concreter gemaakt. Samenvatting reactie HV vraagt om een offensieve strategie om tot een innovatief beleid voor erfgoed en verduurzaming te komen. Gevraagd wordt om in de uitvoeringsagenda op pagina 39, naast de innovatieve pilotprojecten, aan te vullen op dit punt. Beantwoording In de genoemde uitvoeringsagenda op pagina 39 is onder de doelstelling “Versnellen van de verduurzaming op weg naar een aardgasvrije stad”, een aantal acties opgenomen waaronder het opstellen van een strategie voor het clusteren en versnellen van verduurzaming. Het doel van deze strategie is om naast andere acties uit het uitvoeringsprogramma het gevraagde proactieve beleid te kunnen voeren.

Samenvatting reactie HV geeft aan zich actief in te willen zetten voor goede samenwerking van erfgoedorganisaties en de gemeente en hierover graag in overleg te treden met de gemeente en andere organisaties hoe dit vorm kan krijgen. Hierbij worden een aantal mogelijke vormen van samenwerking genoemd. Beantwoording De gemeente heeft waardering voor de positieve houding en treedt graag in overleg met de HV en andere erfgoedorganisaties. De gemeente zal hier het initiatief voor nemen. Samenvatting reactie Gevraagd wordt in de nota op te nemen dat bij de Onderzoeksagenda Erfgoed samen wordt gewerkt met erfgoedorganisaties. Aangegeven wordt dat de HV open staat voor samenwerking bij publicaties. Beantwoording De gemeente gaat graag in gesprek over een bijdrage van de HV op de genoemde punten. De onderzoeksagenda wordt gezien als verantwoordelijkheid van de gemeente, hierbij betrekken we graag de input van erfgoedverenigingen. Samenvatting reactie Organiseer een openbaar debat over de visie op erfgoed en ruimtelijke ordening, de HV geeft aan een bijdrage te willen leveren aan het organiseren hiervan.

9

Beantwoording Team Erfgoed/ afdeling Omgevingsbeleid organiseert jaarlijks een week van het erfgoed. Hierin is plaats voor verdieping op erfgoedthema’s en debat. Graag gaan we in gesprek om te kijken naar de mogelijkheden het onderwerp erfgoed en ruimtelijke ordening hierin een plek te geven. Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat HV graag een bijdrage levert aan de inventarisatie en waardering van de post 65 periode. Gevraagd wordt nieuwe of geactualiseerde regels te ontwikkelen voor Post 65gebieden en dit toe te voegen aan pagina 31. Beantwoording Gemeente gaat graag in gesprek over een bijdrage van de HV met betrekking tot de Post 65 periode. Voor zover hier aanleiding voor is zal een inventarisatie en waardering leiden tot het actualiseren van regels in het omgevingsplan.

3.3 Erfgoedvereniging Heemschut 3.3.1

Vooraf

Samenvatting reactie Een aantal eerdere reacties van erfgoedvereniging Heemschut worden genoemd waarbij wordt aangegeven dat een beantwoording nog open staat. Beantwoording In deze beantwoording wordt ingegaan op de reactie op de concept erfgoednota. In bijlage 1 Totstandkoming van de (concept) nota is verslag gedaan van het voortraject en op welke wijze de bijdrage van Heemschut is verwerkt in de concept erfgoednota. 3.3.2

Algemeen

Samenvatting reactie Het belang van erfgoed voor de stad wordt benoemd. Aangegeven wordt dat in de praktijk te veel verstoringen van erfgoedwaarden plaatsvinden en dat het stadsbeeld verrommeld. Genoemd wordt dat daarom sterk beleid nodig is met een scala aan beschermingsmaatregelen. Aanscherping van beleid, regelgeving en handhaving is nodig. Het gaat dan niet alleen om monumenten maar vooral om beeldbepalende panden. Dit wordt nauwelijks terug gezien in de nota. Veel is in algemene termen benoemd. Onduidelijk is wat de ambitie is. Aangegeven wordt dat de basis van het erfgoedbeleid niet op orde is en dat het voorliggende erfgoedbeleid hierin niet voldoende verandering in gaat brengen. Gevraagd wordt om de bescherming van erfgoedwaarden en ruimtelijke kwaliteit steviger positie te geven in de opzet en uitvoering van de nota. De Omgevingswet biedt hier goede en betere mogelijkheden toe, met name het omgevingsplan. Dit vraagt extra ambtelijke capaciteit zowel bij de afdeling erfgoed als bij VTH en aandacht voor erfgoed in de organisatie.

10

Erfgoedvereniging Heemschut is verheugd dat aangegeven is dat meer naar ‘buiten’ getreden wordt. Zowel binnen de gemeentelijke context als naar de stad/inwoners en de erfgoedpartners. En dat daarbij het (belang van) erfgoed meer nadrukkelijk wordt ingezet en afgewogen bij ruimtelijke ontwikkelingen en -beleid. Aangegeven wordt dat dynamiek in de stad nodig is en dat erfgoed als belangrijke identiteitsdrager kan en moet meebewegen. Daarbij kunnen behoud en ontwikkeling in onze ogen in voldoende mate samengaan. Ook ten aanzien van het belangrijke thema van duurzaamheid. Beantwoording Het belang van een goede bescherming van erfgoed zowel voor monumenten als beeldbepalende panden wordt onderschreven. Het beeld dat dit ondergeschikt is opgenomen wordt niet gedeeld. In het hoofdstuk Erfgoed en leefomgeving wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan: • de positionering van erfgoedwaarden met drie benaderingswijzen; • de beleidskaart Erfgoed en Ruimte waarop deze benaderingswijzen ruimtelijk zijn aangegeven; • het maken van procesafspraken over de inbreng van erfgoedwaarden bij ruimtelijke ontwikkeling en in gebieds- en thematisch programma’s; • het borgen van erfgoedwaarden in het omgevingsplan. De paragraaf over de erfgoedwaarden in het omgevingsplan is verduidelijkt evenals de uitvoeringsagenda.

Met betrekking tot het op goede wijze invullen van de (wettelijke) basistaken op het gebied van erfgoedzorg heeft de gemeenteraad voor het jaar 2024 extra budget beschikbaar gesteld. Voor de periode vanaf 2025 zal bij behandeling van de Kadernota 2025 door het college voorgesteld worden de vraag om aanvullende middelen te betrekken bij een integrale afweging. Voor VTH zijn middelen voor extra capaciteit beschikbaar gesteld. Hiermee is voldoende capaciteit beschikbaar voor de wettelijke taken. Gekeken wordt met VTH en Erfgoed / OMB hoe de kennis en kunde op het gebied van monumenten zo goed mogelijk georganiseerd kan worden. Om de dienstverlening te versteken en initiatiefnemers zoveel als mogelijk te informeren, wordt ingezet op vooroverleg. In een vooroverleg wordt door vergunningverleners in samenspraak met erfgoedadviseurs geadviseerd op de haalbaarheid (kansrijkheid) van een initiatief. Door middel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) wordt uitvoering gegeven aan de erfgoedzorg. Daarom is het van groot belang dat de medewerkers die belast zijn met deze VTHtaken, goed op de hoogte zijn van de regels rondom erfgoed. Niet alleen voor zover dit monumenten betreft, maar ook de zogeheten orde-2 panden. Door middel van interne training en opleiding worden alle medewerkers belast met de VTH-taken hierin op regelmatige (bij-)geschoold.

In de uitvoeringsagenda van de nota is mede naar aanleiding van de naar voren gebrachte reactie het versterken van de dienstverlening als aparte doelstelling opgenomen. Goed om te horen dat Erfgoedvereniging de doelstelling uit de nota om de samenleving meer te betrekken deelt. Graag trekt de gemeente hierbij ook samen op met Erfgoedvereniging Heemschut. Het beeld dat naast behoud de stad ook verandert en dat erfgoed hierin kan en moet meebewegen wordt gedeeld en is ook in de erfgoednota verwoord.

11

3.3.3

Concrete voorstellen tot aanscherping

Samenvatting reactie Benoemd worden de belangrijkste zaken die gemist worden, of aanscherping behoeven. Voor meer bescherming van erfgoedwaarden en flink minder verstoringen en het stoppen / verminderen van de verrommeling (in toenemende mate ook in de rijksbeschermde stadsgezichten) worden een aantal acties benoemd als onderdeel van het aanscherpen van de bestemmingsplannen (bij herziening i.h.k.v. de nieuwe Omgevingswet). o.a.: • minder basismogelijkheden voor dakaanpassingen en voor afwijkingen van (basis)regels; • minder (automatisme van) ontheffingen van ‘regels ruimtelijke ordening’ i.c. flink minder binnen- en buitenplanse ontheffingen, ook bij de Orde-panden en in de beschermde gezichten; • in relatie hiermee aanpassing nota ‘Ruimtelijke kwaliteit’ (incl. ‘Nota Dak’). Beantwoording In de erfgoednota is het borgen van erfgoedwaarden in het omgevingsplan als belangrijk punt opgenomen. De volgende onderdelen / stappen zijn aangeven in de nota: • 2024: Vaststelling omgevingsplan (ter inzage gelegd vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet) met bescherming van nog niet beschermde orde 2 panden / beeldbepalende panden en actualisatie archeologische bescherming. • 2024 en verder zoveel mogelijk beleidsneutrale / technische omzetting van de bestemmingspannen naar een omgevingsplan, zogenaamd basisplan.

Gestart wordt met het centrum waarvan het ontwerp naar verwachting in medio 2024 gereed is. De (nieuwe) vereisten vanuit de Omgevingswet zijn hierin meegenomen. • 2024 en verder: Actualisatie van het omgevingsplan m.b.t. borgen van specifieke erfgoedthema’s: • de aanwijzing van gemeentelijke wederopbouwmonumenten; • bouwhistorische waarden Spaarndam; • resultaten van inventarisatie Post 65 en groen erfgoed;. • 2026 en verder: Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan van bijzondere waardevolle erfgoedgebieden n.a.v. de opgestelde ruimtelijk / historische waardenstelling en transformatiekaders. De nota is op dit punt concreter gemaakt. Mogelijke bijstelling van het omgevingsplan, zoals gevraagd om verrommeling tegen te gaan is met name aan de orde bij de Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan. Met de invoering van de Omgevingswet zal het welstandsbeleid deel uit maken van het omgevingsplan. Bij de genoemde Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan zal actualisatie van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit, voor zover hier aanleiding voor is, voor de betreffende gebieden meegenomen worden. Samenvatting reactie Een actief/actiever aanwijzingsbeleid rond gemeentelijke monumenten, Orde 2, 3 en bouwhistorie, en andere beeldbepalende/karakteristieke panden.

Ook buiten de beschermde gezichten, en inclusief (her- of na) inventarisaties voor opwaarderen status van niet of niet voldoende beschermde/gewaardeerde panden. Alsook het opwaarderen van de daadwerkelijke bescherming (en nakoming hiervan) voor de Orde 2 en 3-panden. Genoemd wordt verder een sloopvergunningstelsel als instrument, juist buiten de beschermde stadsgezichten en meer gebruik van beschermmogelijkheden die beschermde gezichten bieden (mede in relatie tot de nieuwe Omgevingswet/Omgevingsvisie).

12

Beantwoording In de uitvoeringsagenda zijn verschillende onderwerpen benoemd waarmee de gemeente actief aan de slag gaat. De uitvoeringsagenda is concreter gemaakt. In dit kader kan ook het (ontwerp)bestemmingsplan Parapluplan behoud omgevingskwaliteit Haarlem genoemd worden, zie verder ook hierboven. Opgemerkt wordt dat de categorie orde-3 niet meer gebruikt wordt, zie ook hieronder. Voor zover hier aanleiding voor is wordt gebruik gemaakt van de beschermingsmogelijkheden waaronder een eventuele afwegingskader bij sloop. Deze vraag is aan de orde bij de genoemde Gebiedsgerichte actualisatie van het omgevingsplan. Samenvatting reactie In relatie tot bovenstaande, meer inzet van de afdeling Erfgoed in het vergunningstraject, met name in de beschermde stadsgezichten, als het de (meer directe) omgeving van een monument betreft (in de nieuwe Omgevingswet moet de omgeving van een monument meer in aanmerking worden genomen), en bij Orde 2 objecten. Voorts versterking van de erfgoedinvloed bij de ARK. In relatie tot bovenstaande: een meer uitgebreide en betere inspectie en handhaving door VTH, ook t.a.v. aanpassingen zonder de vereiste omgevingsvergunning. Het verhogen van de erfgoeddeskundigheid binnen de afdeling VTH (dit is ook een aanbeveling externe evaluatie erfgoedbeleid 2013-2018).

Beantwoording Als onderdeel van de doelstelling om erfgoedwaarden gericht in te brengen is in de uitvoeringsagenda opgenomen dat procesafspraken worden gemaakt over de erfgoedadvisering o.a. ook in relatie tot de Adviescommissie omgevingskwaliteit (voorheen ARK). De genoemde onderwerpen waarop meer inzet van erfgoed wordt gevraagd sluiten aan bij de Beleids- en waardenkaart Erfgoed en Ruimte zoals opgenomen in de nota. Voor VTH zijn middelen voor extra capaciteit beschikbaar gesteld. Hiermee is voldoende capaciteit beschikbaar voor de wettelijke taken. Gekeken wordt met VTH en Erfgoed / OMB hoe de kennis en kunde op het gebied van monumenten zo goed mogelijk georganiseerd kan worden. Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat te weinig formatie voor erfgoed beschikbaar is voor het uitvoeren van wettelijke taken en ambities. Beantwoording Met betrekking tot het op goede wijze invullen van de (wettelijke) basistaken op het gebied van erfgoedzorg heeft de gemeenteraad voor het jaar 2024 extra capaciteit beschikbaar gesteld. Voor de periode vanaf 2025 en verder ligt er een vraag voor extra capaciteit, deze vraag wordt betrokken in een integrale afweging bij behandeling van de Kadernota 2025. Samenvatting reactie Gewezen wordt op noodzaak van een breed in de organisatie gevoelde betrokkenheid bij het belang van erfgoed.

Beantwoording De inhoudelijke verbreding van erfgoed en de (integrale) opgaven voor de stad maken dat intensiever met de collega’s van andere afdelingen samengewerkt wordt. De betrokkenheid bij het onderwerp zal hiermee vergroot worden.

13

Samenvatting reactie Gevraagd wordt om een actieve informatievoorziening aan de betrokken erfgoedorganisaties (i.p.v. het huidige eenrichtingsverkeer vanuit de erfgoedorganisaties en structureel onbeantwoorde brieven/nota’s etc.). Hierbij wordt gevraagd om erfgoedorganisaties actief te betrekken en reacties meer serieus te nemen, niet alleen bij projecten, maar ook bij erfgoedbeleid en -regels. Beantwoording In de nota is aangegeven dat de gemeente actiever relaties met o.a. erfgoedverenigingen wil aangaan. Ook in de huidige situatie wordt over tal van onderwerpen het gesprek gevoerd en worden erfgoedorganisaties actief betrokken, zoals bijvoorbeeld bij de totstandkoming van voorliggen nota. Het beeld dat reacties niet serieus worden genomen, wordt niet herkend. Graag gaan we in gesprek om te kijken op welke wijze / in welke vorm het overleg vormgegeven kan worden. Opgemerkt wordt dat de gemeente, waar het gaat om het afwegen van belangen en het nemen van besluiten, een eigen verantwoordelijkheid heeft. 3.3.4

Specifieke opmerkingen bij de teksten

Samenvatting reactie Wij herhalen hier al onze opmerkingen die we in het voortraject hebben aangeleverd n.a.v. de voorgaande conceptversie 1.0 d.d. 15-2-2023, omdat we niet weten welke daarvan in de thans aan de orde zijnde conceptversie van de erfgoednota wel, en welke niet zijn verwerkt. En ons verzoek hierbij is dus de niet verwerkte opmerkingen (opnieuw) te bezien en van uw reactie te voorzien. Het kan daarbij zijn dat bepaalde van onze opmerkingen niet meer matchen met de huidige teksten, maar de ‘geest’ van onze opmerkingen zal waarschijnlijk/mogelijk nog wel passen op tekstdelen/onderdelen/paragrafen van de huidige conceptversie erfgoednota. Wij verzoeken u in dat geval deze ‘geest’ daar te verwerken. Beantwoording Eerdere opmerkingen zijn meegenomen in de concept erfgoedgoednota. Van het voortraject is verslag gedaan in Bijlage 1, Totstandkoming van de nota. Onderstaand wordt, voor zover nog relevant, een reactie gegeven. Algemeen Samenvatting reactie Verschillende van de onderwerpen in het concept Erfgoedprogramma lijken bestaand beleid te zijn, waarbij wij ons dan de vraag stellen wat de ambities op deze issues zijn. Is het misschien zinvol die (al dan niet veranderde intensiteit van de ambitie erbij te vermelden? Beantwoording Met de nota is voor het eerst een integrale erfgoedbeleid opgesteld. De ambities en doelstelling zijn hierin verwoord.

Een meer uitvoerige vergelijking ten opzichte van eerdere beleidsstukken wordt, mede gelet op de leesbaarheid, niet als toegevoegde waarde gezien. Hoofdstuk 1 Samenvatting reactie Hoofdstuk 1 ‘Haarlems Erfgoed’, lijkt een inleiding van de nota.

14

Beantwoording De hoofdstukindeling is in de concept nota enigszins aangepast. De opmerking is daarmee niet meer actueel. Samenvatting reactie Aangegeven is dat het Erfgoedprogramma een looptijd heeft van tien jaar. Dit vinden wij erg lang voor een beleidsstuk. Wie kan er in deze ‘snelle’ tijden in beleidskaders nog verder kijken dan hooguit vijf jaar? Beantwoording Gemeente is van mening dat het van belang is om ook voor de wat langere periode een richting te bepalen. Gelet hierop is gekozen voor de periode van 10 jaar. Voor het uitvoeringsprogramma, waarin concrete acties zijn benoemd is een periode van 5 jaar aangehouden. Samenvatting reactie Gevraagd wordt één definitie voor erfgoed op te nemen in de erfgoednota en hiervoor een zo breed mogelijke definitie te gebruiken. en wel als volgt: wettelijke monumenten, (rijks)beschermde stads- en dorpsgezichten, Orde 2 en 3-gebouwen, gebouwen met dubbelbestemming Bouwhistorie, andere beeldbepalende gebouwen, gebieden en gevelstructuren en -wanden (op straatniveau) in of buiten de beschermde gezichten, zichtlijnen en lange lijnen, archeologie, landschap, cultuurhistorie, immaterieel erfgoed etc., en vooral ook hun omgevingen. Beantwoording In de (concept) nota is onder paragaaf 1.2 ingegaan op het begrip erfgoed. Hierbij is erfgoed zoals ook Erfgoedvereniging Heemschut aangeeft breed opgevat. E.e.a.

overigens in aansluiting op de Erfgoedwet en de Omgevingswet. De nota zelf is gericht op erfgoed in de fysieke leefomgeving. Samenvatting reactie In relatie tot het kader Omgevingsvisie Haarlem 2045 wordt aangegeven dat Erfgoedvereniging Heemschut van mening is dat erfgoed in de Omgevingsvisie niet voldoende is geborgd, en niet de rol en ‘zwaarte’ krijgt die past bij de 5e erfgoedstad, maar slechts een bijrol. Beantwoording Deze reactie wordt voor kennisgeving aangenomen waarbij wordt opgemerkt dat de Omgevingsvisie Haarlem 2045, als vastgesteld beleidsstuk, voor voorliggende nota het kader vormt en dit kader niet ter discussie staat. Samenvatting reactie Aangegeven wordt de aanduiding van de nota als vrijwillig programma leest alsof dit beleid niet officieel zou zijn, misschien wel ondergeschikt, en deze beschrijving straalt daarom geen ‘kracht’ uit. Heemschut lijkt dit niet de bedoeling. Beantwoording De term vrijwillig programma komt uit de Omgevingswet en wil zeggen dat dit type programma uit eigen initiatief en behoefte inzetbaar is. Deze term zegt verder niks over het belang, of gewicht dat door de gemeente aan het onderwerp wordt gehecht.

15

Hoofdstuk 2 ‘Fundamenten van het Haarlems Erfgoed Samenvatting reactie In het algemene hoofdstuk, hoofdstuk 2, wordt de ambitie behoud en bescherming van erfgoedwaarden niet voldoende aangegeven. Hiernaast wordt gevraagd in dit hoofdstuk te verwijzen naar het rapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur van Haarlem en het daarmee formeel onderdeel van het erfgoedbeleid te maken. Gevraagd wordt naar enige aanvullende toelichting aan wat verstaan wordt onder innovatief beleid. Beantwoording Ten opzichte van het eerste concept waarop gereageerd is, is dit hoofdstuk bijgesteld en met name ingekort. Hiermee zijn een aantal opmerkingen niet meer relevant. De (wettelijke) taak met betrekking tot het behoud en de zorgvuldig omgaan met erfgoedwaarden is in hoofdstuk 2 duidelijker verwoord. In het hoofdstuk Erfgoed en leefomgeving wordt verwezen naar het rapport Dit is Haarlem, Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de Stad. Dit rapport maakt geen deel uit van de erfgoednota omdat in het rapport geen beleidsuitspraken worden gedaan over de omgang met erfgoed maar bestaat uit een inventarisatie en waardering (benoemen van de kernkwaliteiten). Gedoeld wordt op o.a. het instrument van het Transformatiekader, beschreven in hoofdstuk 4. Dit is verduidelijkt.

Hoofdstuk 3, thema 1 ‘Erfgoed = samen benutten en beleven’ Samenvatting reactie 3.3 ‘Kennis als basis voor dienstverlening en ontwikkeling’, paragraaf ‘Kernregistratie Erfgoed (KER)’ pagina 15: zie onze eerdere opmerking over actief verder/alsnog aanwijzen/opwaarderen Ordepanden in het deel 1 van onze reactie. Dit zou dan bij dit issue KER ook onder de genoemde inhaalslag kunnen worden opgenomen. Beantwoording De Kernregistratie Erfgoed (KER) wordt uitgebreid wanneer nieuwe data beschikbaar is. Hiernaast za achterstand ingelopen worden. De tekst in paragraaf 3.3.3 is verduidelijkt op dit punt. B 4.5

Hoofdstuk 4, thema 2 ‘Erfgoed = Onderdeel van de fysieke leefomgeving

Samenvatting reactie Uit de beschrijving is niet voldoende duidelijk wat wordt bedoeld en beoogd met de genoemde Onderzoekagenda uit hoofdstuk 3 en de Advieskaart Erfgoed & Ruimte uit hoofdstuk 4. Gevraagd wordt of niet zowel de Kern Registratie Erfgoed als de Onderzoekagenda onder de ‘Beleidskaarten’ gevoegd moeten worden. Met betrekking tot de beleidskaart wordt een benaderingswijze waarin behoud / bescherming van erfgoed uitgangspunt gemist. Beantwoording Het betreft hier verschillende zaken. Daarom zijn deze niet samengevoegd in één beleidskaart. De onderzoeksagenda geeft een overzicht van beschikbare en nog ontbrekende erfgoedkennis. Hiermee kunnen keuzes gemaakt worden bij nieuwe onderzoeksvragen. Kennis dient als basis voor advisering en beleidsontwikkeling maar doet zelf geen uitspraken over de omgang met erfgoed. De Kernregistratie Erfgoed (KER) betreft de digitale registratie van erfgoedgegevens. Deze zijn afkomstig uit inventarisaties, waardenstellingen en aanwijzingen.

16

De Beleidskaart Erfgoed en Ruimte geeft op hoofdlijnen aan hoe met de cultuurhistorische hoofdstructuren wordt omgegaan. Hierbij zijn drie benaderingswijzen benoemd. Voor elke benaderingswijze is aangegeven welke gebieden, structuren, bakens en zichtlijnen hieronder vallen. Het borgen van erfgoedwaarden is, als één van de drie benaderingswijze, hierbij nadrukkelijk benoemd. Samenvatting reactie Gevraagd wordt of de actie het vergemakkelijken vergunningen gekoppeld aan publieksinformatie algemeen is of dat dit erfgoedbeleid betreft. Gevraagd wordt om hierbij aan te geven dat dit niet ten koste gaat van de zorgvuldigheid en van de bescherming van erfgoedwaarden.

Beantwoording Dit betreft zowel algemene als erfgoed specifieke regels over de vergunningen. Met de invoering van de Omgevingswet ontstaat meer ruimte voor de gemeente om te bepalen of en onder welke voorwaarden een vergunning nodig is. Dit kan alleen voor zover de zorgvuldigheid en bescherming van erfgoedwaarden dit niet in de weg zit. Samenvatting reactie Gevraagd wordt of alle erfgoedissues die aandacht vragen bij het (opstellen en uitvoeren van het) nieuwe omgevingsplan zijn benoemd. Beantwoording De belangrijkste onderwerpen op dit punt, vanuit erfgoed, zijn aangeduid in de uitvoeringsagenda. Samenvatting reactie Er wordt steeds gesproken van Orde 2, maar wij komen in (formele) documenten ook de Orde 3status tegen. Beantwoording In de bestemmingsplan wordt gewerkt met de term orde 2 panden. Dit zijn beeldbepalende panden waarvoor een beschermende regeling is opgenomen in het bestemmingsplan. In enkele oudere bestemmingsplannen wordt ook de term orde 3 gebruikt, zie bijvoorbeeld het bestemmingsplan Oude Stad. Daarin is opgenomen dat dit "Bouwwerken betreft die ouder zijn dan 50 jaar die geen architectonische, bouwhistorische of stedenbouwkundige meerwaarde hebben". De term orde 3 wordt niet gebruikt bij het sturen op een zorgvuldige omgaan met erfgoedwaarden.

Samenvatting reactie Bij de inleiding is vermeld dat de erfgoedpraktijk is verbreed van objectgerichte naar gebiedsgericht aanpak. Door de zinsopbouw wordt (bij ons) de indruk gewekt dat er nu alleen nog sprake is van een gebiedsgerichte aanpak, en geen objectgerichte meer. Misschien de zin aanpassen zodat duidelijk is dat de objectgerichte aanpak is gebleven en de gebiedsgerichte daarnaast ook praktijk is geworden. Beantwoording De tekst is op dit punt verduidelijkt.

17

Samenvatting reactie In het [KADER] bovenaan pagina 19 wordt twee keer gesproken het ‘soms’ genoemd in relatie tot behouden van erfgoed. Het woord ‘soms’ lijkt ons hier ongepast; behoud van erfgoed en dienende als uitgangspunt bij ontwikkelingen is altijd primair/uitgangspunt, en niet slechts ‘soms’. Beantwoording Dit kader is niet op deze wijze opgenomen in de (concept)nota. Samenvatting reactie Ook bij de volgende paragraaf ‘Transformatieruimte binnenstad’ (pagina 19) wordt bij de zin over verandering van de werkwijze het behoud/bescherming van individueel erfgoed als uitgangspunt ook weggelaten/niet meer genoemd. Ook dat lijkt ons niet de bedoeling c.q. wij vinden dat ook hier behoud/bescherming van het (individueel) erfgoed meegewogen moet blijven worden. In de 2e alinea staat de volgende zin: ‘Monumenten en historische steden hebben zich door de tijd heen goed aan kunnen passen aan nieuwe opgaven, zolang ze in hun hoofdopzet en belangrijkste karakteristieken maar gerespecteerd werden.’ Deze zin zou de indruk kunnen wekken dat slechts behoud van ‘hoofdopzet en belangrijkste karakteristieken’ normen zijn voor behoud van erfgoed, en dat lijkt ons niet de bedoeling c.q. daarmee zijn wij het oneens. Aanpassing van deze zin is gepast.

Beantwoording Gemeend wordt dat met de gekozen redactie voldoende duidelijk is dat het borgen van erfgoedwaarden niet uit het oog wordt verloren en dat het juist vanwege de uitzonderlijke waarden van de binnenstad, extra aandacht noodzakelijk is. Hoofdstuk 5 Erfgoed en Duurzaamheid Samenvatting reactie Genoemd worden de verschillende acties uit dit hoofdstuk, waaronder Actualiseren monumentenrichtlijnen m.b.t. duurzaamheidsmaatregelen, Evaluatie beleid zonne-energie en Strategie / Plan van aanpak m.b.t. het clusteren en versnellen van verduurzaming. Gelet op de ambitie van de nota wordt gevraagd hoe tegen participatie en inspraak bij de onderwerpen wordt aangekeken. Beantwoording Bij de uitvoerging van de verschillende onderdelen wordt bepaald op welke wijze afstemming en/of participatie er het beste uit kan zien. Samenvatting reactie Herziening monumentenrichtlijnen verduurzaming: daar staat dat onderzocht wordt ‘hoe we…… de vergunningverlening kunnen vergemakkelijken.’ Dat duidt erop dat het in ieder geval vergemakkelijkt zal worden. Is dat niet te voorbarig? Want ook hier worden nemen wij aan de erfgoedwaarden centraal gesteld (en behoud uitgangspunt is). Een minder stellige woordkeuze lijkt ons gepast.

Beantwoording In de nota is een alternatief proces met sneltoetscriteria beschreven voor vergunningaanvragen voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen bij complexmatig gebouwde woningen. Met deze werkwijze kan het proces eenvoudiger en sneller worden voor eigenaren en wordt vooraf duidelijker op welke wijze verduurzaming kan plaatsvinden. Dit betreft een pilot van woningen van Pré Wonen

18

in de Patrimoniumbuurt. In de uitvoeringagenda is opgenomen dat verder onderzocht wordt hoe voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen het proces van vergunningaanvragen vereenvoudigd kan worden. Hier is in de uitvoeringsagenda voorrang aan gegeven. Samenvatting reactie Gevraagd wordt of in de Evaluatie Zonne-energie ook de ‘missers’ aan de orde komen? Heemschut heeft voorbeelden. Een snellere evaluatie dan aangegeven lijkt gewenst. Beantwoording Evaluatie van het beleid Zonne-energie is opgenomen in de uitvoeringsagenda van de nota. 3.3.5

Slotopmerking

Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat geen reactie is gegeven op de uitvoeringsagenda en de samenvatting omdat reacties hierop doorwerken. Beantwoording Wijzigingen in de nota zijn, als daar aanleiding voor is, ook verwerkt in de samenvatting en in de uitvoeringsagenda.

3.4 Stichting tot behoud De Groene Zoom Zuiderpolder Samenvatting reactie De stichting onderschrijft het standpunt om de samenleving meer te betrekken bij het Haarlemse Erfgoed. Alsmede dat de erfgoedwaarden gericht worden ingebracht bij maatschappelijke opgaven en ruimtelijke ontwikkelingen. Dit omdat erfgoed effectief waarde toevoegt aan de omgevingskwaliteit. Opgemerkt wordt dat de erfgoedwaarden worden verankerd in het omgevingsplan zoals in de Omgevingswet wordt verplicht. Om deze doelstellingen binnen het in de Zuiderpolder aanwezige erfgoed uit te voeren wordt verzocht ondergenoemde erfgoederen ook in uw Erfgoednota op te nemen: • het archeologische rijksmonument aan het Liewegje; • de ruim 5600 jaar oude strandwal, gelegen tussen de bebouwing Zuiderpolder en het Liewegje, met archeologische waarden categorie 2 en 4; • het Bijzonder Provinciaal Landschap van de provincie Noord Holland genoemd onder ensemble Spaarnwoude; • erfgoed bescherming van het historische stadrand-gebied De Groene Zoom Zuiderpolder met het Liewegje als eeuwenoude historische weg; • het historische Fuikvaartgebied (denk aan het Haarlems verzet en de zware strijd op het Haarlemmermeer) benoemen in uw erfgoednota; • krachtige bescherming van het Unesco Werelderfgoed De Hollandse Waterlinie, met daarin de beschermde Stellingszone van de Stelling van Amsterdam, welk ligt binnen de Groene Zoom

Zuiderpolder; • behouden van de lange zichtlijnen. Voorgesteld wordt de samenleving meer te betrekken om meer draagvlak voor het erfgoed op te bouwen door de ruimtelijke oriëntatiepunten te voorzien van informatieborden. Tot slot wordt verzocht de stichting bij nader overleg te betrekken.

19

Beantwoording Het genoemde rijksmonument en de strandwal zijn opgenomen in de archeologische beleidskaart. Op de Beleidskaart Erfgoed en Ruimte is het bedoelde gebied aangemerkt als gebied waar erfgoedwaarden van groot belang zijn als onderdeel van de Stelling van Amsterdam, verder wordt in de nota verwezen naar de Cultuurhistorische hoofdstructuur van Haarlem. Voor zover er aanleiding is worden erfgoedwaarden in het omgevingsplan geborgd. Relatief recent (21-11-2019) is met het bestemmingsplan Reparatieplan B een beschermende regeling voor het betreffende gebied opgenomen met de (dubbel)bestemming Waarde – Cultuurhistorie. Deze dubbelbestemming houdt in dat cultuurhistorische- en landschappelijke waarden niet mogen worden aangetast. Er wordt op dit moment geen aanleiding gezien voor een actualisatie van deze regeling. Vanuit de gemeente bestaan er geen plannen tot het oprichten van informatieborden. Wanneer er specifieke aanleiding voor is zullen we de stichting betrekken bij nader overleg. Als los hiervan behoefte is aan overleg dan horen wij natuurlijk graag.

3.5 Inspraakreactie 1 Samenvatting reactie Aangegeven wordt dat gelet op duurzaamheid zonnepanelen mogelijk moeten zijn op monumenten. Beantwoording Voor het beleid ten aanzien van zonnepanelen geldt het beleid Zonne-energie. Hierin is aangegeven dat er in principe ruimte is voor zonnepanelen op monumenten wanneer de uit het zicht geplaatst kunnen worden. In de erfgoednota is aangegeven dat het beleid m.b.t. zonne-energie geëvalueerd wordt.

3.6 Inspraakreactie 2 Samenvatting reactie Goed dat de gemeente komende jaren vanuit erfgoedbeleid een krachtige bijdrage wil leveren aan het ruimtelijke beleid en goed dat het zich hierbij concentreert op 3 grote thema’s. Het thema ‘bijdrage van erfgoed aan de verduurzaming van de stad’ werkt op basis van deze nota alleen maar belemmert bij de uitvoering van de verduurzaming van monumenten. Het betreft echter het zoveelste document waaraan een ambtenaar een omgevingsvergunning dient te toetsen. De inhoud van de nota is dusdanig hoog aangevlogen, dat in de praktijk dit geen tot weinig houvast zal geven en vooral veel ruis zal veroorzaken. Beantwoording De erfgoednota is een thematisch programma dat voor de komende 10 jaar op hoofdlijn de richting aangeeft met een concrete uitvoeringsagenda voor de komende vijf jaar. Het genoemde hoofdstuk over verduurzaming is geen toetsingskader voor Omgevingsvergunningen. Samenvatting reactie Ook wordt er geen onderscheid gemaakt tussen rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten in de erfgoednota. Gezien bij rijksmonumenten er meer financiële middelen ter beschikking zijn en deze qua regelgeving ook beter beschermd worden, is het logisch dat de gemeente een duidelijk onderscheid maakt tussen dit soort monumenten en hoe zij hier in de toekomst mee denkt om te kunnen gaan.

Met name de verduurzamingsimpact zal grote gevolgen hebben voor de gemeente,

20

alsmede voor de individuele eigenaar van een gemeentelijk monument. Dit betreft veelal particulier woningbezit, waarvan de eigenaar niet direct uit liefde voor een dergelijk monument heeft gekozen, maar uit andere overwegingen zoals bitter woonnoodzaak, ligging, aantal vierkante meters, etc. Er wordt gekocht en geen rekening gehouden met de steeds verdere regulering vanuit de gemeente. Beantwoording Het beeld van steeds verdere regulering wordt niet herkend, zo is het beleid met betrekking tot het plaatsen van zonnepanelen juist verruimd. In algemene zin wordt qua bescherming geen onderscheid gemaakt tussen gemeentelijke en rijksof provinciale monumenten. Afhankelijk van het monument is op specifieke punten meer of minder ruimte voor wijzigingen. In relatie tot de genoemde verduurzaming is de nota gericht op het ondersteunen van monumenteneigenaren en op het, waar mogelijk, wegnemen van belemmeringen. Bij het ondersteunen is specifiek aandacht voor gemeentelijke monumenten. Samenvatting reactie Gelukkig stelt de gemeente zich tot doel in de nota om de komende jaren individuele eigenaren meer te gaan ondersteunen. Hoe de gemeente hier precies uitvoering aan denkt te kunnen geven (met alle opgaves zoals woningbouw, transformaties, stikstof, etc.) die er al liggen, blijft zeer beperkt.

Het is bekend dat de gemeentes nu al onvoldoende capaciteit hebben om alle woningbouwopgaves en/of gebiedsontwikkelingen te kunnen behandelen, laat staan de juiste kennis of expertise in huis hebben. Daarbij speelt mee dat het verloop van medewerkers groot is bij gemeentes. Hierdoor laat het collectieve geheugen van de gemeentes het juist nog meer afweten bij complexe en specifieke maatwerkopgaves als verduurzaming van erfgoed. De ene keer wordt een vergunning wel gehonoreerd, de keer daarna doodleuk afgewezen. Beantwoording Met betrekking tot het op goede wijze invullen van de (wettelijke) basistaken op het gebied van erfgoedzorg heeft de gemeenteraad voor het jaar 2024 extra budget beschikbaar gesteld. Voor de periode vanaf 2025 zal bij behandeling van de Kadernota 2025 door het college voorgesteld worden de vraag om aanvullende middelen te betrekken bij een integrale afweging. In het collegebesluit is ingegaan op de middelen die nodig zijn voor de uitvoering van de nota. Voor VTH zijn middelen voor extra capaciteit beschikbaar gesteld. Hiermee is voldoende capaciteit beschikbaar voor de wettelijke taken. Gekeken wordt met VTH en Erfgoed / OMB hoe de kennis en kunde op het gebied van monumenten zo goed mogelijk georganiseerd kan worden. Om de dienstverlening te versteken en initiatiefnemers zoveel als mogelijk te informeren, wordt ingezet op vooroverleg.

In een vooroverleg wordt door vergunningverleners in samenspraak met erfgoedadviseurs geadviseerd op de haalbaarheid (kansrijkheid) van een initiatief. Door middel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) wordt uitvoering gegeven aan de erfgoedzorg. Daarom is het van groot belang dat de medewerkers die belast zijn met deze VTHtaken, goed op de hoogte zijn van de regels rondom erfgoed. Niet alleen voor zover dit monumenten betreft, maar ook de zogeheten orde-2 panden. Door middel van interne training en opleiding worden alle medewerkers belast met de VTH-taken hierin op regelmatige (bij-)geschoold.

21

In de uitvoeringsagenda van de nota is mede naar aanleiding van de naar voren gebrachte reactie het versterken van de dienstverlening als aparte doelstelling opgenomen. Samenvatting reactie Er wordt vervolgens gesteld onder 5.1.1 dat de gemeente belemmeringen, zoveel mogelijk voor eigenaren wil wegnemen. Ook hier wordt vervolgens niet heel concreet gemaakt 'hoe' men dit denkt te bereiken. Er komt een website? De gemeente zou in de nota al gerichter moeten aangeven welk budget en capaciteit men nodig te hebben. De gemeente doet er daarnaast verstandig aan om niet een aantal processen voor wat betreft verduurzaamheidsmaatregelen te vereenvoudigen, maar voor alle processen (denk aan gevel, dak en vloerisolatie). Alleen op deze wijze worden individuele eigenaren geënthousiasmeerd en weet de gemeente zich verzekert van een courante en toekomst bestendige gemeentelijk monumentale vastgoedportefeuille. Beantwoording Mede naar aanleiding van de reacties is de nota op een aantal punten en met betrekking tot de uitvoeringsagenda concreter uitgewerkt. Het college heeft besloten het Afwegingskader voor vergunningverlening van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, d.d. september 2023 als uitgangspunt te gebruiken bij een aantal, hierin opgenomen, veel voorkomende duurzaamheidsmaatregelen.

Het afwegingskader geeft betrokken vooraf meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente bij vergunningverlening afwegingen maakt tussen erfgoedwaarden en verduurzaming. Het gaat om maatregelen zoals venster-, gevel, dak- en vloerisolatie. In de nota is een alternatief proces met sneltoetscriteria beschreven voor vergunningaanvragen voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen bij complexmatig gebouwde woningen. Met deze werkwijze kan het proces eenvoudiger en sneller worden voor eigenaren en wordt vooraf duidelijker op welke wijze verduurzaming kan plaatsvinden. Dit betreft een pilot van woningen van Pré Wonen in de Patrimoniumbuurt. In de uitvoeringagenda is opgenomen dat verder onderzocht wordt hoe voor specifieke duurzaamheidsmaatregelen het proces van vergunningaanvragen vereenvoudigd kan worden. Hier is in de uitvoeringsagenda prioriteit aan gegeven. Samenvatting reactie In artikel 5.1.4 wordt verder gesteld dat de gemeente de kosten zo laag mogelijk wil houden voor eigenaren. Er worden maatregelen benoemd waarin de gemeente geen leges in rekening brengt. Te weten bij zonnepanelen en duurzaamheidsmaatregelen. Geen leges in rekening brengen is uiteraard fijn, maar vervolgens wordt diezelfde eigenaar wel op enorme kosten gejaagd doordat de gemeente om onderzoeksrapporten, constructie- en detailtekeningen en constructeursberekeningen, etc.

vraagt voor vaak relatief kleine ingrepen. De gemeente is zich hier kennelijk niet van bewust. Hoe snel denkt de gemeente, de eigenaren van gemeentelijk vastgoed te kunnen adviseren? Nu al loopt het aantal maanden dat een woning (welke is aangemerkt als gemeentelijke monument) na verkoop, daadwerkelijk verbouwt kan worden enorm op. De gemeente heeft een veel te stroperig en weinig transparante procesgang bij de aanvraag van een verbouwings/omgevingsvergunning. Het zou zeer verstandig zijn dat er een onafhankelijke derde partij wordt aangewezen die de gemeente op haar vingers kan tikken bij een langdurige procedure, of kan dwingen een besluit te nemen, dan wel een besluit te herzien, indien de belangen van haar bewoners en/of eigenaar

22

onvoldoende behartigd of in ogenschouw wordt genomen. Een eigenaar kan nu alleen maar naar de rechter stappen, met alle gevolgen en kosten van dien. Beantwoording Voor vergunningverlening gelden (landelijk) vastgelegde eisen. Het is de verantwoordelijkheid van initiatiefnemers om hier rekening mee te houden en de benodigde stukken aan te leveren. Zie verder ook de beantwoording hierboven gegeven beantwoording over het Afwegingskader voor vergunningverlening en het vereenvoudigen van het proces van vergunningaanvragen. De gemeente heeft een onafhankelijke bezwaarschriftencommissie. Samenvatting reactie De bemoeienis van de gemeente t.a.v. verduurzamen van erfgoed, gaat in het geval van gemeentelijke monumenten, veel te ver. Het lijkt wel alsof een eigenaar van een monument 'onder curatele' staat door bevoegd gezag. Een eigenaar weet prima wat hij wel of niet op het gebied van verduurzaming zou moeten doen. Deze nota is veel te betuttelend en draagt niet bij aan een versnelling van verduurzamen van erfgoed. Juist het tegenovergestelde gaat hierdoor gebeuren. Beantwoording Gemeente herkent het geschetste beeld niet. De actiepunten in de uitvoeringsagenda zijn gericht op het ondersteunen van de eigenaar en het wegnemen van belemmeringen.

Hierbij wordt opgemerkt dat de gemeente (naast de eigenaar) een eigen wettelijke verantwoordelijkheid heeft voor het behoud en de zorgvuldige omgegaan met monumenten.

3.7 Dhr. Kramer Samenvatting reactie Een directe link naar de documenten van de Omgevingsvisie 2045 en het Beleidshuis wordt gemist. Inspreker is blij met de betrokkenheid van de Historische Vereniging Haerlem en staat positief ten aanzien van samenwerking tussen gemeente en erfgoedverordeningen. Als concreet onderwerp voor samenwerking wordt een bezoek of lezing over het project Buurtbakens genoemd. Aangegeven wordt dat in Haarlem de open monumentendagen onvoldoende oppakt. In Haarlem zijn elk jaar dezelfde panden open en wordt niet ingespeeld op het thema van het jaar. Voor de echte erfgoed-liefhebbers is te weinig te beleven. Wellicht biedt de nota daar ook verbeterkansen voor. Beantwoording Voor zover mogelijk is naar de beschikbare documenten gelinkt. Goed om te horen dat positief aangekeken wordt tegen het versterken van de samenwerking met erfgoedverenigingen. Het idee m.b.t. buurtbakens kan in gesprek met de Historische Vereniging Haerlem meegenomen worden. Het beeld dat op de monumentendagen geen aandacht wordt besteed aan het landelijke thema wordt niet gedeeld. Wel zien wij dat het vaak dezelfde gebouwen open zijn voor bezoekers. Hierbij is de eigenaar / gebruiker van het pand bepalend. In de nota wordt nadrukkelijk ingezet op het versterken van de verbinding met de stad. De open monumentendag kan hier een rol in spelen.

23

3.8 Dhr. Van Eeden Samenvatting reactie Erfgoed is waardevol en moet een belangrijke rol spelen in de toekomst van de stad. De voorliggende beleidsnota over het Haarlemse erfgoed is echter een eenzijdige, vaag en abstract geformuleerde visie die zichzelf tegenspreekt en geenszins aansluit bij de huidige praktijk van erfgoedbescherming. De visie heeft een eenzijdige invalshoek. We hebben een groeiende stad met woningtekort, in een veranderende economie (naar circulair) en met een dringende behoefte aan energiebesparing en opwekking. In de nota stelt het team erfgoed zich centraal en dominant op. Bijvoorbeeld door transformatiekaders te onderzoeken met als uitgangspunt behoud. Hiermee is het erfgoed leidend en niet de stad met al zijn verschillende aspecten en transformatieopgaven. Waar is de belangenafweging t.o.v. economische, ecologische, maatschappelijke, sociale en culturele waarden concreet gemaakt in deze nota? Kortom, wij van WC eend adviseren WC eend. Beantwoording Het geschertste beeld van de nota wordt niet herkend. Het klopt dat het een nota betreft waarin de rol van erfgoed centraal staat, dit betekent niet dat er niet gekeken is naar de context. Nadrukkelijk zijn de opgaven voor de stad benoemd en is de relatie met de Omgevingsvisie Haarlem 2045 aangegeven, zie eventueel paragraaf 1.3.3 van de erfgoednota.