3 Bijlage 2 Jaarverslag 2023 Spaarnelanden NV
Tekst van het document
Jaarverslag 2023
Voor de duurzame opgaven van morgen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Spaarnelanden en haar activiteiten
Corporate governance
Ontwikkelingen in 2023
Jaarrekening
Inhoudsopgave Het jaar in beeld
3
Voorwoord
5
Spaarnelanden in cijfers
6
Onze belangrijkste focuspunten
8
1. Spaarnelanden en haar activiteiten
9
Voor een duurzame en plezierige leefomgeving
10
Algemeen
44
Kansen voor de lokale gemeenschap
12
Bericht van de raad van commissarissen
46
Zo leveren wij maatschappelijke waarde
14
Verslag van de ondernemingsraad
47
Aan het werk voor jouw leefomgeving
15
Risicomanagement
48
Organisatieschema Spaarnelanden 2023
17
Belangrijkste risico’s 2023
49
2. Ontwikkelingen in 2023
18
3. Corporate governance
4. Jaarrekening
43
51
De hoofdonderwerpen bij onze kernthema's
19
Toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening
56
Kernthema 1 Afvalscheiding voor behoud van grondstoffen
20
Algemene grondslagen
58
Kernthema 2 Klimaatbestendige leefomgeving en biodiversiteit
25
Grondslagen voor de waardering van activa en passiva
59
Kernthema 3 Participatie voor de lokale gemeenschap
28
Grondslagen voor de bepaling van het resultaat
61
Kernthema 4 Energietransitie en CO2-neutraal werken
31
Kernthema 5 Duurzame stadsmobiliteit en parkeren
35
Kernthema 6 Klanttevredenheid en vertrouwen in onze diensten
38
Statutaire regeling inzake resultaatbestemming
78
Toekomstparagraaf
41
Controleverklaring van de onafhankelijk accountant
79
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
5. Overige gegevens
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
77
2
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Het jaar in beeld
Mei Jaarlijkse iep-prik
April Januari Proef met duurzame bankjes
Op verschillende openbare plekken in Haarlem en Zandvoort plaatst Spaarnelanden banken gemaakt van gerecyclede materialen. Het gaat om een proef om ervaring op te doen met duurzamer materiaal.
Snel weer schone straten
Koningsdag was weer een groot feest. Maar veel kraampjes betekent ook veel afval. Gelukkig waren de straten de volgende dag alweer mooi schoon.
Juni
Maart Veel belangstelling Compostdag
Februari Recyclewagen op vier extra locaties
Veel mensen brengen hun grof huishoudelijk afval naar de nieuwe recyclewagen. Het aantal Haarlemse inzamellocaties wordt daarmee naar negen uitgebreid.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Vroeg in het voorjaar injecteert Spaarnelanden 1.280 iepen tegen de iepziekte.
Op 25 maart kunnen inwoners van Haarlem weer gratis zakken compost ophalen, gemaakt van ingezameld gft-afval. Die dag delen we ruim 12.000 zakken uit.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Duurzame bloembakken voor Zandvoort
Het centrum van Zandvoort wordt opgesierd met nieuwe, duurzame bloembakken. Deze zijn gemaakt van gerecyclede Zandvoortse rolcontainers.
3
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Oktober Spaarnelanden ontvangt Wecycle Award
Juli Veel schade door Poly
Met man en macht ruimen we de schade van zomerstorm Poly op. Veel omgewaaide bomen en losgerukte takken.
De landelijke Wecycle Award gaat dit jaar naar Spaarnelanden, voor de manier waarop wij elektronisch afval inzamelen.
November Ook hoogbouw scheidt gft
Steeds meer groente-, fruit- en tuinafval (gft) en etensresten in Haarlem en Zandvoort worden gescheiden. Om de hoogbouw in Zandvoort nog een zetje te geven, brachten we gft-scheiding op allerlei manieren onder de aandacht.
Augustus Dutch Grand Prix: ‘Spaarnelanden was here’
We plaatsen meer dan 200 afvalbakken en zetten extra personeel in om de klok-rond afval in te zamelen. Ook lopen er elf Cleanteams rond die met prikstokken zwerfafval te lijf gaan.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
September
December
Bijenkasten op kantoor Spaarnelanden
Inpakservice voor tweedehands kerstcadeaus
Twee bijenvolken nemen hun intrek in hun penthouse op het dak van ons kantoor. Een idee van een van onze medewerkers om ook ons pand in te zetten voor meer biodiversiteit.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Wie een tweedehands cadeau koopt, kan dit bij Spaarnelanden professioneel laten inpakken. Uiteraard met papier en lint van gerecycled materiaal. Een nieuw initiatief om afvalpreventie onder de aandacht te brengen.
4
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Voorwoord Naast zekerheid van de kwalitatieve dienstverlening staat bij Spaarnelanden de continuïteit van de onderneming hoog in het vaandel; doelen die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Met genoegen kijken we dan ook terug op de verlenging en vernieuwing van de contracten met onze gemeentelijke opdrachtgevers Haarlem en Zandvoort. Dit kreeg zijn beslag in het begin van 2023 en vervolgens is gedurende het verslagjaar door alle partners hard gewerkt aan de verdere invulling ervan. Daarbij is sprake van een inspirerende, moderne focus, zowel op de uitvoering van het werk, als op de samenwerking tussen opdrachtgever(s) en opdrachtnemer. Partners delen steeds meer kennis en kunde, en vooral nieuwe inzichten ten aanzien van het beheer van de openbare ruimte. Daarbij draait het steeds minder om uitvoering conform de regels, maar gaat het om het behalen van doelen. Hoe spelen we in op veranderende weersomstandigheden, zoals overvloedige neerslag en warmere zomers? Wat kunnen we nog doen om inwoners en bedrijven verder te helpen bij een betere afvalscheiding? Niet in het minst stellen we ons de gezamenlijke vraag hoe we steeds nadrukkelijker op de wensen en behoeften van burgers kunnen inspelen, en hen kunnen betrekken in het openbaar beheer.
Aan de hand van vragen als deze vinden we flexibel verschillende oplossingen voor onze uitdagingen en sluiten we steeds beter aan op de snelle veranderingen in en van onze samenleving.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Deze ontwikkeling overziend, mogen we stellen dat er veel vertrouwen in onze onderneming is. Een zelfde vertrouwen viel mij in het afgelopen jaar ten deel. In eerste instantie omdat ik werd gevraagd als tijdelijke vervanger van de vertrekkende directeur, in tweede instantie vanwege het vervolg: mijn vaste aanstelling in deze positie per februari 2024. Hierboven beschreef ik al hoe – binnen de kaders van de contractuele afspraken – de samenwerking met onze opdrachtgevers wordt gezocht en gevonden. Om het maximale uit die samenwerking te halen, geven we voorrang aan de verdere professionalisering van de organisatie, waarbij we de focus leggen op operational excellence en de ontwikkeling van het leiderschap binnen de organisatie. Gelijktijdig kijken we ook kritisch naar onze activiteiten en of ze bijdragen aan onze doelen. In 2023 realiseerden we een resultaat van 1 miljoen euro op een omzet van 62 miljoen euro. Voor een overheidsbedrijf is winst echter geen doel op zich. Het is een middel om reserves te kunnen vormen met het oog op de solvabiliteit van de onderneming en het vermogen om zelfstandig tegenvallers te kunnen opvangen. Het resultaat en de balans eind 2023 laten zien dat het bedrijf uitstekend presteert.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
In de afgelopen jaren heeft Spaarnelanden grote stappen gemaakt. Er staat een stevige onderneming met veel potentie voor de stad en badplaats. Daarvoor is een woord van dank op zijn plaats voor Robert Oosting. Hij gaf als directeur tien jaar lang met passie leiding waardoor we onze ambities op het gebied van maatschappelijke betrokkenheid en duurzaamheid hebben kunnen realiseren. Gelijktijdig creëren we werkgelegenheid in de gemeenten Haarlem en Zandvoort. Ik geloof erin dat de onderneming, vanuit een solide financiële positie, in de komende jaren in staat is om volledig tot bloei te komen. De inzet is om te blijven ontwikkelen als een gezonde, efficiënt opererende onderneming die zorgt voor een fijne leefomgeving in Haarlem en Zandvoort. Ik reken daarbij op alle medewerkers en onze partners en dank hen voor hun niet aflatende inzet en vertrouwen. Jan van Betten, Directeur Spaarnelanden
5
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
10%
Spaarnelanden in cijfers
Haarlem
Reductie directe CO2-uitstoot (scope 1)
35%
Percentage elektrische voertuigen wagenpark (28% in 2022)
49,1%
CO2 -prestatieladder
Scheidingspercentage (47,4% in 2022)
397 kg afval per inwoner
65.680 ton aan afval
61,8 mln Netto-omzet (53,3 mln in 2022)
Jaarrekening
trede 5 (maximaal haalbaar)
Zandvoort 49,5%
4 mln
Scheidingspercentage (48,7% in 2022)
Investeringen
862 K
Resultaat na belastingen (1,4 mln in 2022)
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
445 kg afval per inwoner
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
7.807 ton aan afval
6
Corporate governance
40
2023 25
30
20
20
20
15
15
10
10
10
0
5
5
0
0
2023
25
65+
55-64 jaar
2022
30
2023
25
45-54 jaar
Percentage leeft�d
2022
30
35-44 jaar
2023
20+ jaar
Percentage vrouw (17% in 2022)
2022
< 1 jaar
18%
Percentage leeft�d
30
10-19 jaar
FTE (273 in 2022)
2022
5-9 jaar
278
50
Percentage dienstjaren
25-34 jaar
Gemiddelde leeft�d
Jaarrekening
15-24 jaar
Ontwikkelingen in 2023
1-4 jaar
Spaarnelanden en haar activiteiten
20 15
Prestatieladder 5 Socialer Ondernemen
7,78
8,03
Percentage kort verzuim (< 1 week)
19,3
17,37
Percentage middellang verzuim (1 week; < 6 weken)
28,3
27,82
Percentage lang verzuim (6 weken; < 1 jaar)
48,7
42,09
3,7
12,72
65+
45-54 jaar
35-44 jaar
25-34 jaar
55-64 jaar
Als volgt opgebouwd:
0 15-24 jaar
2022
Percentage verzuim totaal
10
trede 3 (maximaal haalbaar)
2023
Percentage > 1 jaar verzuim
Certificering • VCA** (alle buitendienstmedewerkers) • ISO9001 (kwaliteitsmanagement) • ISO14001 (milieumanagement)
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
!
32
Klachten over gedrag medewerkers (36 in 2022)
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
8
Ongevallen met letsel (10 in 2022)
7
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Introductie kernthema’s Spaarnelanden
Onze belangrijkste focuspunten Spaarnelanden zet zich in voor het schoonhouden van de stad door snel, efficiënt en tegen lage kosten het afval op te halen en te laten verwerken. Dit is onze kernopdracht. Daarnaast kiest Spaarnelanden voor focus en sturing op zes aandachtsgebieden voor een maximaal resultaat en duurzame impact. Deze zes centrale thema’s komen voort uit onze strategie.
Afvalscheiding voor behoud van grondstoffen We consumeren elk jaar meer dan de aarde kan voort brengen. Waardevolle grondstoffen komen dankzij afval scheiding en recycling terug in de kringloop. Voor de gemeenten Haarlem en Zandvoort helpt Spaarnelanden afvalscheiding en circulariteit zo makkelijk en efficiënt mogelijk te maken. De opbrengsten van de ingezamelde grondstoffen komen ten goede aan de gemeenschap.
Een klimaatbestendige leefomgeving en biodiversiteit Het groen in de gemeenten Haarlem en Zandvoort werkt verkoelend in hete zomers en houdt bij natte winters regen vast. Dus besteedt Spaarnelanden voor beide gemeenten veel aandacht aan bermen, bomen en parken. Klimaatbestendigheid en biodiversiteit hebben daarbij onze bijzondere aandacht, bijvoorbeeld bij de keuze voor klimaatbestendige boomsoorten en ecologisch bermbeheer.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Duurzame stadsmobiliteit en parkeren
Participatie van en voor de lokale gemeenschap Inwoners van Haarlem en Zandvoort willen graag betrokken worden bij hun leefomgeving. Daarnaast bieden we mensen met een afstand tot de arbeids markt ook kansen op participatie. Deze twee vormen van samenwerking passen goed bij het dagelijks werk van Spaarnelanden. We zoeken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties op om samen te werken aan oplossingen van morgen.
Voor Haarlem en Zandvoort is een goede bereikbaarheid erg belangrijk. Daarom werkt Spaarnelanden aan verbeterde parkeerconcepten in de openbare garages en een goed beheer van de parkeermeters op straat. Tegelijkertijd bedenken we nieuwe manieren om de bereikbaarheid in stad en badplaats te verbeteren. Ook ons eigen transport richten we zo efficiënt mogelijk in, met zo weinig mogelijk vervoersbewegingen.
De energietransitie en CO2-neutraal werken De gemeenten Haarlem en Zandvoort streven ernaar aard gasvrij te zijn in 2050 en een CO2-reductie te behalen van 95100% in 2050. Om daaraan bij te dragen heeft Spaarnelanden het doel om in 2030 een emissievrije organisatie te zijn, met nul CO2-uitstoot. Daarom streven we naar een efficiënte inzet van ons wagenpark en rijden we zoveel mogelijk elektrisch. Daar naast worden onze panden nu steeds duurzamer verwarmd.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Klanttevredenheid en vertrouwen in onze diensten Als dienstverlenend bedrijf van de overheid werken we hard aan het vertrouwen dat onze klanten en opdracht gevers in ons hebben. We zorgen dat inwoners, opdrachtgevers, bedrijven en andere stakeholders tevreden blijven over onze prestaties én over de manier waarop we anticiperen op belangrijke ontwikkelingen. Heldere communicatie, informatie en interactie passen daarbij.
8
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Hoofdstuk 1
Spaarnelanden en haar activiteiten Missie, visie en strategie Waardecreatie voor inwoners van Haarlem en Zandvoort Waardecreatiemodel Organisatie en kernactiviteiten
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
9
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Missie, visie en strategie
Voor een duurzame en plezierige leefomgeving Spaarnelanden is er voor de leefomgeving van iedereen. Met ons werk dragen we bij aan het behalen van de duurzame doelen van onze opdrachtgevers, de gemeenten Haarlem en Zandvoort. Dat doen we zoveel mogelijk samen met de inwoners van elke wijk.
Spaarnelanden is gevormd door de verzelfstandiging van activiteiten uit de gemeenten Haarlem en Zandvoort. Vanuit deze historie zijn wij verbonden met de lokale gemeenschap en betrokken bij belangrijke beleidsthema’s in de leefomgeving. Denk aan leefbaarheid, bereikbaarheid en duurzaamheid. Spaarnelanden is voor 90% eigendom van de gemeente Haarlem en voor 10% eigendom van de gemeente Zandvoort.
Onze missie
Spaarnelanden wil – nu en voor de toekomst – de motor zijn voor een duurzame en plezierige leefomgeving voor inwoners en bedrijven. Deze missie staat niet op zichzelf. In de manier waarop wij ons werk doen, sluiten we aan bij de beleidsdoelen van de gemeenten Haarlem en Zandvoort. Als strategisch partner van beide gemeenten willen we ons werk zodanig doen dat we het bereiken van deze doelen daar waar mogelijk stimuleren, faciliteren of organiseren.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
10
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Onze strategie
Spaarnelanden helpt de ontwikkeling naar een duurzame en plezieriger leefomgeving te versnellen, en dat simpelweg door te doen. Wij voeren onze kernactiviteiten excellent uit, werken aan draagvlak voor onze initiatieven en houden onze omgeving en medewerkers aangesloten bij alle nieuwe ontwikkelingen.
Onze visie
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Voorop staat dat Spaarnelanden haar kerntaken excellent uitvoert. Daarnaast zetten wij ons graag in voor de beleidsthema’s van de gemeenten Haarlem en Zandvoort, zoals circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit, energie transitie, toerisme en duurzame mobiliteit. Deze hebben een samenhangende invloed op de inrichting, het onderhoud en de beleving van de openbare ruimte. Onze werkzaamheden vragen daarom om een integrale, duurzame benadering in overleg met onze aandeelhoudende partners en met het oog op de leefomgeving van morgen.
In onze bedrijfsvoering heeft innovatie een belangrijke plek. Dit is voor Spaarnelanden belangrijk om snel te kunnen inspelen op veranderingen in de leefomgeving, om vervolgens de continuïteit van ons bedrijf en van onze dienstverlening te kunnen borgen. Zo zorgen wij nu en in de toekomst voor een hoge toegevoegde waarde voor de samenleving. Het accent op innovatie maakt dat de cultuur bij Spaarnelanden draait om ‘flexibiliteit’ en ‘leren’. Wij laten daarbij zoveel mogelijk medewerkers en partners succesvol samenwerken aan de wereld van morgen.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
11
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Waardecreatie voor inwoners van Haarlem en Zandvoort
Kansen voor de lokale gemeenschap Als maatschappelijke onderneming creëert Spaarnelanden op zoveel mogelijk manieren waarde. In de kern: we verbinden, voeren uit, adviseren en dragen bij aan de lokale gemeenschap.
Spaarnelanden verbindt
Onze verbindende activiteiten zorgen voor een leefomgeving waarin iedereen zich prettig en veilig voelt. Essentieel is dat gemeenten, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties met elkaar in gesprek blijven. Als overheidsbedrijf nemen wij daarin graag het voortouw en verbinden we de beste ideeën en initiatiefnemers met elkaar. Samen gaan wij op zoek naar wat wel en niet werkt. Zo ontstaan er praktische en realistische oplossingen met een breed draagvlak. Tekenend voor onze verbindende rol is de manier waarop wij samen met vrijwilligers de leefomgeving schoon en groen houden.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
12
Spaarnelanden en haar activiteiten
Spaarnelanden doet en adviseert
Verbinding zorgt voor realisme en draagvlak. Zo kunnen we onze activiteiten op het gebied van ‘doen & adviseren’ goed uitvoeren. Wij sluiten in de uitvoering van onze kerntaken zo goed mogelijk aan bij de behoeften van alle partijen in onze omgeving. Dat doen we zowel op operationeel als op tactisch en strategisch niveau. Spaarnelanden is daarbij tegelijk uitvoeringsorganisatie, gesprekspartner en adviseur. Wij stellen onze expertise en ons uitvoerend talent beschikbaar voor de gemeenschap. Steeds komen we proactief met nieuwe oplossingen. We voeren niet alleen uit, we bedenken ook nieuwe oplossingen. Bijvoorbeeld verkeersborden van gerecycled materiaal, voorzien van een insectenhotel.
Corporate governance
Ontwikkelingen in 2023
Jaarrekening
Verbinden goodwill
participatie
B�dragen
Doen & adviseren
oplossingen - leefbaarheid duurzaamheid
Spaarnelanden draagt bij
Door ons dagelijks werk voor de leefomgeving zien wij voortdurend kansen om de samenleving vooruit te helpen. Wij steunen initiatieven die de stad plezieriger, duurzamer en socialer maken en daar dragen we zoveel mogelijk aan bij. Wij bieden banen voor mensen die ergens anders moeilijk aan de slag komen, bijvoorbeeld in onze Wijkteams. Door bij te dragen aan de lokale gemeenschap verbinden wij inwoners aan onze missie en met elkaar. Dit levert goodwill op voor onze verbindende rol en daarmee is de cirkel rond. We dragen bij met talloze initiatieven. Zoals in Zandvoort, voor de circulaire hotspot: een circulair ambachtscentrum voor sociaal-maatschappelijke bedrijvigheid.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
13
Spaarnelanden en haar activiteiten
Corporate governance
Ontwikkelingen in 2023
Jaarrekening
Waardecreatiemodel
Zo leveren wij maatschappelijke waarde Input: hulpbronnen
Ons werk: waardecreatie
Opbrengst: waarde geleverd
Financieel
Missie
Financieel
Visie
Sociaal / relationeel
Eigen en vreemd vermogen
Sociaal / relationeel
Netwerk met maatschappelijke partijen Relatie met opdrachtgevers en politiek
Menselijk
278 fte Vrijwilligers en ambassadeurs
Motor voor een duurzame en plezierige leefomgeving voor burgers en bedrijven.
Bijdragen aan beleid van onze gemeenten, en de excellente uitvoering daarvan. Ontzorgen bij de inrichting, het onderhoud en de beleving van de openbare ruimte, nu en in de toekomst.
Bedrijfsmodel
Brandstof voor voertuigen Ingezameld afval
Geproduceerd
Inzamelmiddelen Milieuplein Gereedschap/garage Voertuigen en gebouw Control room parkeren Systemen
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Kansen voor mensen zonder werk Groei in competenties medewerkers Betekenis en zingeving (Vrijwilligers)werk Leefbaarheid lokaal
Verbinden
Natuurlijk
Aanpak maatschappelijke thema’s Welzijn, betrokkenheid en cohesie Goodwill en draagvlak Netwerk van relaties
Menselijk
Intellectueel
Expertise van de organisatie Externe oplossingen
Positief resultaat 862.000 euro (2023) Verlaging maatschappelijke kosten
goodwill
participatie
B�dragen
Doen & adviseren
oplossingen - leefbaarheid duurzaamheid
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Intellectueel
Intelligente oplossingen Groei in expertise
Natuurlijk
Meer hergebruik van grondstoffen Vermindering zwerfafval Verbetering stadsecologie Negatief: luchtemissies van onze voertuigen
Geproduceerd
Gescheiden afvalstromen Restafval voor verbranding Verduurzaming wagenpark Prettige parkeergarages
14
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Organisatie en kernactiviteiten
Aan het werk voor jouw leefomgeving In opdracht van de gemeenten Haarlem en Zandvoort verzorgt Spaarnelanden het beheer en onderhoud van de openbare ruimte Van afvalinzameling tot groenbeheer en parkeren.
De kern van ons werk draait om excellente uitvoering van publieke taken in opdracht van onze aandeelhoudende gemeenten. Als strategisch partner dragen we ook bij aan gemeentelijke doelen. Bijvoorbeeld op het gebied van circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzame mobiliteit. Onze sociaal-maatschappelijke rol maken we waar met ons werk in de lokale gemeenschap. Samen met inwoners, bedrijven en organisaties werken we aan de duurzame leefomgeving van morgen.
Afval en grondstoffen
Spaarnelanden zamelt afval in dat inwoners en bedrijven aanbieden en zorgt ervoor dat zoveel mogelijk grondstoffen worden teruggewonnen en kunnen worden hergebruikt of gerecycled. Wij stimuleren en faciliteren afvalscheiding en fungeren als essentiële schakel in de grondstoffenketen. Ons Milieuplein speelt hierbij een belangrijke rol, net als professionele middelen om restafval en grondstoffen gescheiden in te zamelen.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
15
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Bereikbaarheid
Reiniging en bestrijding
Naast de afvalinzameling in Haarlem en Zandvoort verzorgen we de reiniging van straten, reiniging bij evenementen, overslag en transport, onkruidbestrijding, gladheidsbestrijding en plaagdierbestrijding.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Onderhoud van groen en straten
Voor de gemeenten Haarlem en Zandvoort onderhouden we groen en bestrating, inclusief bomen, bestrating, straatmeubilair, verkeersmeubilair en speeltoestellen. In Zandvoort onderhouden we ook het strand, de civiele kunstwerken en zijn we verantwoordelijk voor riolen en gemalen. Een team van boomspecialisten verzorgt, snoeit en controleert de vitaliteit en stabiliteit van bomen. In Haarlem gaat dit om meer dan 65.000 bomen, in Zandvoort meer dan 6.100. Zieke bomen en bomen die een gevaar zijn voor de omgeving worden verwijderd. Voor elke verwijderde boom planten we een nieuwe terug. Het bestaande groen wordt biologischer, inheemser, diverser en klimaatbestendiger gemaakt. Dit heeft zich tot een kernactiviteit van onze onderneming ontwikkeld.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Spaarnelanden is 24/7 verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van zeven openbare parkeergarages en vier bewonersgarages in Haarlem. Daarnaast beheren wij zeven openbare fietsenstallingen in de stad en doen wij het technisch beheer van de straatparkeermeters en de betaalpalen van de Havendienst. Ook verzorgen we de financiële afwikkeling van alle parkeertransacties. Bezoekers van de garages kunnen 24/7 contact opnemen met onze centrale.
16
Spaarnelanden en haar activiteiten
Corporate governance
Ontwikkelingen in 2023
Directie Ondersteuning
Organisatieschema Spaarnelanden 2023
SRM
Communicatie
Kwaliteit
Directie
Business Control & - Informatie management
Klantenservice Relatiemanagement
Financial Control & Administratie
Facilitaire Zaken
Jaarrekening
Bedrijfsvoering
Klant & innovatie
Spaarnelanden
Innovatie
Inkoop & Aanbestedingen iZoof Social Enterprise
IT
Operatie
Afval & Grondstoffen
Beheer Openbare Ruimte
Mobiliteit Service Zandvoort
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Spaarnelanden bedrijven iZoof Sustainable Logistics
Parkeerservice
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
17
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Hoofdstuk 2
Ontwikkelingen in 2023 Highlights, de hoofdonderwerpen van 2023 kort samengevat Kernthema 1 - Afvalscheiding voor behoud van grondstoffen Kernthema 2 - Klimaatbestendige leefomgeving en biodiversiteit Kernthema 3 - Participatie voor de lokale gemeenschap Kernthema 4 - Energietransitie en CO2-neutraal werken Kernthema 5 - Duurzame stadsmobiliteit en parkeren Kernthema 6 - Klanttevredenheid en vertrouwen in onze diensten Toekomstparagraaf
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
18
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Highlights
De hoofdonderwerpen bij onze kernthema's
Mega-operatie Haarlemse parkeergarages succesvol afgerond
Spaarnelanden herijkt samenwerking met inwoners van Haarlem en Zandvoort Spaarnelanden verfijnt en verduurzaamt gescheiden inzameling Het resultaat van afvalscheiding wordt steeds beter. Inwoners van Haarlem en Zandvoort hebben in 2023 minder restafval aangeboden en zijn nog meer dan voorgaande jaren hun afval gaan scheiden. Zo steeg het scheidingspercentage in Haarlem naar 49,1% en in Zandvoort naar 49,5%. Klik hier om te lezen wat Spaarnelanden deed om dit te bevorderen (pagina 20).
Meer samenwerking rond beheer van de openbare ruimte Met de gemeenten Haarlem en Zandvoort werken we samen aan een duurzame, klimaatbestendige leefomgeving. Nieuwe overeenkomsten op dit gebied gaan met ingang van 2023 meer uit van afstemming en samenwerking met onze opdrachtgevers. Dit leidt tot minder standaardoplossingen en meer gerichte keuzes op maat, passend bij elke straat, elk plein en zelfs elke boomspiegel. Strikte normen worden losgelaten, ten gunste van een nieuwe visie op de functies in de openbare ruimte. Bijvoorbeeld voor klimaatadaptief en ecologisch beheer. Ook voor bewonersparticipatie komt er meer ruimte. “Spaarnelanden probeert, leert en speelt in op nieuwe behoeften.” Klik hier voor het achtergrondartikel (p.25).
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Bij Spaarnelanden zien we allerlei nieuwe vormen van participatie ontstaan. Veel mensen met een duurzaam of sociaal hart verenigen zich om meer voor hun buurt of stad te kunnen betekenen. Tegelijkertijd is er in Nederland de maatschappelijke ontwikkeling dat burgers steeds breder worden betrokken bij beleid en vernieuwing. In 2023 leidde deze groeiende behoefte aan participatie tot een recordaantal aanvragen van inwoners om met Spaarnelanden samen te werken. Dit leidt tot een andere focus en een vernieuwde manier van organiseren. Hier hebben we het afgelopen jaar dan ook hard aan gewerkt. Jeanine van de Grootevheen: “Het enthousiasme in onze organisatie is groot.” Klik hier om te lezen hoe Spaarnelanden zich opmaakt voor meer participatie (pagina 28).
35% van onze wagens rijdt nu elektrisch Alle bedrijfswagens van Spaarnelanden moeten in 2030 elektrisch zijn. Dat is nog een hele puzzel, want elektrische wagens zijn nu nog relatief duur en we gaan uiteraard ook zorgvuldig met gemeenschapsgeld om. Het liefst vervangen we daarom pas wagens als ze afgeschreven zijn. Stap voor stap breiden we onze elektrische vloot uit. Zo schaften we in 2023 twaalf nieuwe elektrische bedrijfsvoertuigen aan en gingen al onze diesels op de duurzame brandstof HVO50 rijden. Wat zijn onze afwegingen? Hoe gaan we verder? Klik en lees het hier (pagina 31).
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Voor onze Parkeerservice was 2023 het jaar van de waarheid. Na een uitgebreid advies- en aanbestedingstraject kon dit jaar de ombouw van start gaan van zes Haarlemse publieke parkeergarages. In een strak geleide operatie werden de parkeergarages in één klap klaar gestoomd voor de toekomst. Met nog meer gemak voor bezoekers en abonnementhouders. Klik hier en lees hoe Robert Moddermans team dit heeft klaargespeeld (pagina 35).
Denkwerk voor meer klantgemak Wat we ook doen, klantgemak heeft Spaarnelanden hoog in het vaandel. Dat levert niet alleen betere dienstverlening op, het maakt ook dat we inwoners van Haarlem en Zandvoort kunnen verleiden tot nóg duurzamer gedrag. In 2023 waren we daarom druk in de weer met ‘klantreizen’: onderzoek naar hoe elke stap in onze dienstverlening nog prettiger kan. Dat heeft al tot concrete verbeteringen geleid, zoals de Recycletas, de Recyclewagen en handige QRcodes op containers. Klik hier om te lezen wat Spaarnelanden nog meer verbeterde in 2023 (pagina 38).
19
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 1
Afvalscheiding voor behoud van grondstoffen
Positief resultaat grondstoffenbalans
Spaarnelanden verfijnt en verduurzaamt gescheiden inzameling
Spaarnelanden sluit aan bij de duurzame doelstellingen van de gemeenten Haarlem en Zandvoort. Binnen het domein Afval en Grondstoffen staat bronscheiding, afvalscheiding door huishoudens, centraal. Zoveel mogelijk vergroten we hierbij zowel de financiële als de duurzame waarde van de grondstoffen die we met elkaar weten terug te winnen uit consumptie en productie. Deze ‘grondstoffenbalans’ slaat steeds verder naar de goede kant uit. Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
20
Spaarnelanden en haar activiteiten
Corporate governance
Ontwikkelingen in 2023
Jaarrekening
Kernthema 1
Onderstaande scheidingspercentages zijn exclusief de teruggewonnen grondstoffen uit nascheiding. Het gaat daarom uitsluitend om de stroom die ontstaat uit bronscheiding bij huishoudens en op het milieuplein. Hierdoor zijn de cijfers niet vergelijkbaar met die in eerdere jaarverslagen.
Kilogram per inwoner en scheidingspercentage (Haarlem)*
Kilogram per inwoner en scheidingspercentage (Zandvoort)*
500
60%
450
55%
Lachgascilinders blijven probleem
60%
500
55%
450
350
50%
400
50%
300
45%
350
45%
Restafval (kg/ inw) Totaal huishoudelijk afval (kg/ inw) Scheidingspercentage (2ᵉ as)
35% Q4-2023
Q3-2023
Q2-2023
Q1-2023
Q4-2022
Q3-2022
Q2-2022
Q1-2022
200 Q4-2021
Q3-2023
Q4-2022
Q1-2022
Q2-2021
Q3-2020
Q4-2019
Q1-2019
Q2-2018
Q3-2017
Q4-2016
35%
Q3-2021
150
40%
250
Q2-2021
40%
200
300
Q1-2021
250
Q1-2016
kort
400
550
Q4-2020
In de eerste jaren na 2016 werd in Haarlem snel vooruitgang geboekt, waarna de stijging iets afvlakte. In 2023 kwam het scheidingspercentage uit op 49,1%, een verbeterd resultaat dat voornamelijk wordt veroorzaakt doordat steeds minder (-5%) huishoudelijk restafval wordt aangeboden. De hoeveelheid grondstofstromen (de gescheiden fracties) bleef stabiel. De gemiddelde Haarlemse burger produceerde in 2023 ‘slechts’ 202 kg restafval per jaar.
In badplaats Zandvoort komt het scheidingspercentage uit op 49,5%, een kleine stijging ten opzichte van het jaar daarvoor. Kenmerkend voor de badplaats is het hogere aantal kilo’s restafval (225) per inwoner. Dit heeft vermoedelijk te maken met het feit dat de badplaats jaarlijks relatief veel toeristen ontvangt, en gemiddeld meer mensen herbergt dan er inwoners zijn geregistreerd.
Q3-2020
Zowel in Haarlem als in Zandvoort is in de afgelopen jaren hard gewerkt aan het verbeteren van het scheidingsresultaat. Dit door de inzamel-infrastructuur te realiseren en door communicatie- en informatiecampagnes te voeren. In beide gemeenten stijgt het scheidingspercentage jaarlijks gestaag.
Restafval (kg/ inw) Totaal huishoudelijk afval (kg/ inw) Scheidingspercentage (2ᵉ as)
Ondanks extra inleveropties en extra communicatie worden in het gehele land nog veel lachgascilinders aangetroffen in restafval, zo ook in het Haarlemse en Zandvoortse afval. Dat leidt tot veel schade bij verwerkers. Een goede oplossing is nog niet in zicht.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
21
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 1
Grondstoffenbalans Haarlem en Zandvoort
2023 begroting
2023 begroting
2023 werkelijk
2022 werkelijk
Totaal huishoudelijk afval
(1)
68.488
65.680
66.740
Totaal huishoudelijk restaval
(2)
35.109
33.461
35.083
Totaal bronscheiding
(3)
32.020
31.085
30.551
Nascheidingsresultaat S.I.
(4)
1.359
1.134
1.106
Scheidingspercentage
(5)
48,7%
49,1%
47,4%
Totaal huishoudelijk afval
(1)
8.093
7.807
7.955
Totaal huishoudelijk restaval
(2)
4.180
3.945
4.081
Totaal bronscheiding
(3)
3.817
3.739
3.749
Nascheidingsresultaat S.I.
(4)
96
123
125
Scheidingspercentage
(5)
48,4%
49,5%
48,7%
scheidingspercentage Afval Logistiek totaal (in tonnage) - Gemeente Haarlem
Afval Logistiek totaal (in tonnage) - Gemeente Zandvoort
(1) Totaal van alle grondstof- en afvalstromen (in tonnen). (2) Afval wat nog thermisch wordt verwerkt (in tonnen). (3) Brongescheiden stromen en extra resultaat nascheiding grof huishoudelijk afval. (4) Nascheiding fijn huishoudelijk restafval bij HVC (incl. metalen uit bodemassen). (5) Het totaal van brongescheiden afval + het nascheidingsresultaat van S.I. afgezet tegenover het totaal huishoudelijk afval. Totaal bronscheiding + nascheiding S.I. x100% Totaal huishoudelijk afval
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
22
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 1
In 2022 werden de eerste meerjarenprogramma’s voor grootschaliger afvalscheiding afgerond. Aan de hand van het programma Continuering Afval Scheiding (CAS) introduceerde Spaarnelanden vervolgens in Haarlem de Recyclewagen en de Recycletas. Met deze en andere initiatieven wordt het aanbieden van specifieke stromen voor inwoners steeds gemakkelijker en aantrekkelijker. Zo bracht de Recyclewagen in één jaar 55.000 kg binnen, voornamelijk elektrische producten, kleding, boeken, speelgoed en klein chemisch afval. Ook wordt ingezet op een verbeterde kwaliteit van gft-inzameling bij (semi)hoogbouw. De inzet van een rolemmer-waswagen beperkt geuroverlast van gft-containers op standaard (stalen beugels) en zorgt voor een schone container die beter gebruikt wordt en een hoger rendement oplevert.
In juli 2023 startte een proef met gft in de Haarlemse binnenstad. Het gaat hier om containers die samen met de leverancier werden ontwikkeld voor een groter gebruiksgemak en minder geurhinder dankzij mechanische ventilatie. Bewoners reageren positief op deze innovatie (score bewonersonderzoek: 8.2). Energiezuiniger zijn de nieuwe perscontainers op 24 volt die in Haarlem worden beproefd. De resultaten zijn veelbelovend. De containers hoeven minder vaak te worden geleegd (minder transporten) en vragen minder ruimte. De containers kunnen eenvoudig worden aangesloten op het bestaande lichtnet.
We blijven hard werken aan minder kilo’s restafval per inwoner, met slimme en soms kleinschalige initiatieven. Het is mooi te zien dat inwoners daar ook positief over zijn.
Jeroen Schörn, unitmanager Afval en Grondstoffen Spaarnelanden
Erkenning voor inzamelmethode elektronisch afval
kort
Nieuwe initiatieven in 2023
In oktober ontving Spaarnelanden de ‘Wecycle Award’ van de Stichting OPEN, toegekend voor de geïntegreerde aanpak van de inzameling van elektronisch afval en lampen. Zo kunnen bewoners van Haarlem gemakkelijk elektronica inleveren bij de Recyclewagen en met de Recycletas. Ook het inzamelen van batterijen doen we op een duurzame manier. Samenwerkend met de Stichting Batterijen halen we - met een elektrische wagen ingeleverde batterijen en lampen bij winkels in Noord-Holland op.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
23
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 1
Meten van schoonbeleving
Er is gestart met de verdere ontwikkeling van de systematiek voor het meten van schoonbeleving. In het voorjaar van 2024 zullen de eerste metingen met deze nieuwe vorm plaatsvinden. De schoonbeleving is een nieuwe manier van toetsen, die het meten op beeldkwaliteit in de nabije toekomst dient aan te vullen.
Focus verschuift in 2024
Terwijl de aandacht voor afvalscheiding en het verminderen van restafval onverminderd blijft, verschuiven we gestaag de focus naar meer circulariteit: hoogwaardig hergebruik en preventie van het huishoudelijk afval, vooral aan de hand van veelbelovende, afzonderlijke initiatieven. Het streven naar meer circulariteit vraagt echter om een doelstelling en een heldere strategie.
Nieuwe initiatieven voor circulariteit
Samen met Spaarnelanden werken we vanuit de gemeenten aan een hoger scheidingsresultaat en het voorkomen van afval. We bundelen onze kennis en ervaring met beleidsontwikkeling en -uitvoering. Onze hands-on aanpak maakt van ons een succesvolle combinatie. Diederik Starreveld, strategisch beleidsadviseur Gemeente Haarlem/Zandvoort
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Initiatieven om teruggewonnen grondstoffen te benutten, volgen elkaar op. In de Zandvoortse Circulaire Hotspot worden voortdurend circulaire activiteiten ontwikkeld. In Haarlem startte in 2023 het project Circulair ambachtsnetwerk, in samenwerking met de gemeente en Spaarne Werkt. Hiervoor werd een hergebruikcontainer op het milieuplein geopend, en daarnaast is gestart met verdergaande ketensamenwerking voor de stromen plastic en hout. Ook worden repaircafé’s ondersteund. In 2024 krijgt dit project een succesvolle doorstart onder de naam Haarlemse Waardemakers.
kort
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
24
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 2
Klimaatbestendige leef omgeving en biodiversiteit
Aansluiten bij klimaatdoelen
Spaarnelanden krijgt ruimte voor opgavegericht beheer
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Met de ondertekening van nieuwe overeen komsten begin 2023 sloegen Spaarnelanden en de gemeenten Zandvoort en Haarlem weer de handen ineen. Gezamenlijk werken we aan de duurzame, klimaatbestendige leefomgeving in badplaats en stad. Daarbij sluit Spaarnelanden zo goed mogelijk aan bij de specifieke doelen van de gemeenten. Zo streeft Zandvoort naar ‘365 dagen aantrekkelijke gemeente’ met focus op groen in de badplaats. Haarlem wil in 2050 klimaatbestendig zijn en op korte termijn ook meer vierkante meters groen in de stad. 25
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 2
Vernieuwend (en trendsettend) is dat veel meer uitgegaan wordt van afstemming en samenwerking tussen opdracht gevers, opdrachtnemer en inwoners. Samen willen we op zoek naar duurzame oplossingen, uitgaande van gelijke ambities maar zonder strak omlijnde plannen, of strikte, vaak generieke regels. Het vertrouwen is gegroeid en dat biedt ruimte voor nieuwe inzichten en voor wensen en behoeften van burgers. In het kader van burgerparticipatie betrekken we deze laatste groep meer dan ooit bij de inrichting van hun leefomgeving.
Keuzes-op-maat
In het kader van bovenstaande ontwikkeling behoren gestandaardiseerde, routineuze oplossingen in principe tot het verleden en worden keuzes-op-maat gemaakt. We wegen diverse belangen en behoeften, zoals het belang van circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie in het algemeen, en de wensen van inwoners ten aanzien van hun straat of plein. Dit stelt hoge eisen aan het proces- en omgevingsmanagement door Spaarnelanden: er moet veel aandacht worden geschonken aan het uitwisselen van kennis,
Kenmerkend is de transitie naar klimaatadaptief en ecologisch beheer van de openbare ruimte, dit omwille van biodiversiteit en aspecten als hittestress en wateroverlast. Ook zijn er meer initiatieven van inwoners, zoals adoptie, participatie en ‘the Right to Challenge’. We proberen, leren en spelen erop in.
ideeën en wensen, om vervolgens begrip en draagvlak te verkrijgen voor een gekozen benadering of oplossing. Ook wordt veel gevraagd van de aansturing van het werk in de leefomgeving: het dagelijks beheer kan op micro-niveau – per straat, plein, of zelfs boomspiegel – verschillen.
Meer ruimte voor burgerinitiatieven
In verband met hogere wijkbudgetten voor vergroening zijn in Haarlem in 2023 veel meer vragen, ideeën en verzoeken binnengekomen. Deze belangstelling voor vergroening, omvorming van areaal en participatieprojecten is in Haarlem als zeer positief te waarderen, maar stelt eisen aan de capaciteit van de afdeling Beheer Openbare Ruimte. Hetzelfde geldt in Zandvoort waar – na het akkoord op het Actieplan Groen – het aantal adviesaanvragen aanzienlijk steeg. Onze organisatie heeft alle zeilen bijgezet om projecten zo snel mogelijk te kunnen oppakken.
De voorjaarscampagne leidde in Zandvoort tot het wippen van 67m2 tegels (ten behoeve van groen) en de adoptie van 40 boomspiegels door inwoners. In Haarlem reed eind oktober de tegeltaxi zijn laatste ronde; uiteindelijk zijn in 2023 10.500 stenen ingezameld op 240 adressen met 862 m2 vergroening tot gevolg.
kort
Arthur Verdaasdonk, unitmanager Beheer Openbare Ruimte Spaarnelanden
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Tegelwippen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
26
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Beoordeling beeldkwaliteit samen ontwikkelen
Voor Haarlem en Zandvoort is in 2023 gewerkt aan een verbeterplan en -acties omwille van een zo hoog mogelijke beoordeling van de beeldkwaliteit in de openbare ruimte. Gelijktijdig is er sprake van een radicale verandering in de visie op de functies van de openbare ruimte, en daarmee op het beheer ervan (BOR: Beheer Openbare Ruimte). Waar in het verleden strikte normen golden onder het motto ‘schoon, heel en veilig’, worden nu urgente en relevante thema’s betrokken zoals circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie (hittestress, waterberging). Dat betekent dat de openbare ruimte meer functionaliteiten kan worden toebedeeld; zo kan lang (struik)gewas van belang zijn voor natuurlijk leven, maar mogelijk ook zwerfafval aantrekken of veilig zicht op de weg belemmeren. Een boom dient anno 2024 niet slechts ter verfraaiing, maar kan ook verkoelend werken. Hoe de boom oogt, wordt daarom afgewogen tegen zijn verkoelende, en wellicht zelfs waterabsorberende werking. Spaarnelanden staat in nauw contact met haar opdrachtgevers over deze benadering, waarbij vanzelfsprekend ook de inwoners (in het kader van participatie) worden betrokken.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Zakjes met zaden
De Nationale Zaaidag hebben we in mei concreet gevierd door zakjes met inheemse zaden uit te delen aan inwoners. Onder het motto ‘Voer de bij bij’ vroegen we aandacht voor biodiversiteit en de bedreigde bij. De bloemen van de zaden bieden voedsel. De Haarlemse zakjes werden gevuld door The Pollinators. In Zandvoort kozen we voor een mix van soorten die voorkomen in ons kustgebied, dit in samenwerking met Jouw Duintuin, een initiatief van Nationaal Park ZuidKennemerland en IVN Natuureducatie.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
kort
Kernthema 2
Op de foto: Ella van Dantzig
27
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 3
Participatie voor de De participatiesamenleving lokale gemeenschap
Spaarnelanden herijkt samenwerking met inwoners van Haarlem en Zandvoort De buurt is hot. Overal in onze grote steden zoeken buurtbewoners naar manieren om - samen met de overheid - zelf zaken te verbeteren. Van nieuwe zorgconcepten tot het groenonderhoud in eigen hand: de betrokkenheid lijkt groter dan ooit. Ook Spaarnelanden anticipeert op een intensievere samenwerking met bewoners.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
28
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 3
In haar programma Nieuwe Democratie is de gemeente Haarlem volop bezig om processen van meepraten en meedenken te vernieuwen. Bijvoorbeeld door alternatieve participatievormen in te zetten en bewoners meer zeggen schap te geven over hun buurt. Zo experimenteert de gemeente met het recht om de gemeente uit te dagen (Right to Challenge). Ook kunnen Haarlemmers budget vrijmaken voor en stemmen op verbeteringen in hun wijk en budget aanvragen voor vergroening.
We staan aan de vooravond van een nieuw soort dienstverlening, met meer maatwerk. Nu is het tijd om dit slimmer te organiseren.
Jeanine van de Grootevheen, manager Klant & Innovatie Spaarnelanden
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Ook in de gemeente Zandvoort is er beweging op dit vlak. Zo is het concept “Beleidskader participatie, samen aan de slag” onlangs vrijgegeven voor inspraak. Naar verwachting wordt het aangepaste participatiebeleid in mei vastgesteld in de raad. Vanuit dit nieuwe beleidskader worden de processen verder vormgegeven waardoor de spelregels helder, vindbaar en voorspelbaar worden. Intussen zijn er verschillende budgetten gealloceerd voor participatie en wordt er veelvuldig aan de Zandvoortse inwoners en ondernemers gevraagd om mee te denken.
Esplanade: bewoners onderhouden hun eigen groen
Het groen-participatieproject aan de Amsterdamse vaart in Haarlem, ‘De Groene Esplanade’, kreeg in 2023 een succesvol vervolg. Buurtbewoners, de wethouder en Spaarnelanden gingen een nieuwe overeenkomst aan waarbij bewoners zelf het beheer van de openbare ruimte overnemen. Het eerste Right-to-Challenge project in Haarlem.
Recordaantal aanvragen
Als overheidsbedrijf dat midden in de samenleving werkt, doet Spaarnelanden aan deze ontwikkeling mee. Inwoners die hun steentje willen bijdragen of een goed nieuw plan hebben, weten Spaarnelanden al jaren te vinden. In 2023 leidde dit tot een recordaantal aanvragen en daarmee een zwaardere belasting van de organisatie, zonder extra ondersteuning. Tijd om hier structuur in aan te brengen, vond Jeanine van de Grootevheen, manager Klant & Innovatie. “Spaarnelanden is ingericht als een geoliede machine, waar onze diensten in opdracht van de gemeenten Haarlem en Zandvoort perfect efficiënt moeten draaien om de kosten voor de gemeenschap zo laag mogelijk te houden. Met de toenemende vraag voor lokale initiatieven staan we eigenlijk aan de vooravond van een nieuw soort dienstverlening, met meer maatwerk. Dat is anders. Dus kozen we ervoor om eerst goed onderzoek te doen en te inventariseren wat er op ons afkomt.”
kort
Spaarnelanden ziet allerlei nieuwe vormen van participatie ontstaan. Veel mensen met een duurzaam of sociaal hart verenigen zich om meer voor hun buurt of stad te kunnen betekenen. Tegelijkertijd is er in Nederland de maatschappelijke ontwikkeling dat burgers steeds breder worden betrokken bij beleid en vernieuwing. De nieuwe Omgevingswet maakt hier bewust ruimte voor. Ook gemeenten bewegen mee.
In 2023 startte een uitgebreid onderzoek onder alle ambassadeurs en vrijwilligers die nu al veel met Spaarnelanden samenwerken. Ook intern werden mede werkers geraadpleegd over hun bevindingen van de nieuwe participatiesamenleving. Projectmedewerker Marit van der Knijff begeleidde het onderzoek en concludeert dat de vraag niet alleen toeneemt, maar ook complexer wordt: “Geveltuintjes of boomspiegels zijn relatief makkelijk te faciliteren. Anders wordt het bij de vraag om een groenstrook zelf te mogen aanleggen. Je moet kijken of het op die plek wel kan, of mensen er met een rollator nog in kunnen,
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
29
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 3
waar opzetranden en afvalbakken moeten komen. Soms zijn daar meerdere afdelingen van Spaarnelanden bij betrokken. Dus was een van onze conclusies dat we intern hiervoor een goede samenwerking moeten inrichten, en dat het efficiënter is als alle aanvragen op één aanspreekpunt binnenkomen.”
Slimmer organiseren
Als vervolg op het onderzoek hebben managers van alle Spaarnelanden-units zich samen over de bevindingen gebogen om aan een efficiëntere organisatie rond participatie te werken. Bij het schrijven van dit jaarverslag worden het actieplan, de conclusies en aanbevelingen nog uitgewerkt, maar twee kernpunten blijken een betere communicatie over participatie en een meer actieve benadering. Jeanine: “Het enthousiasme in onze organisatie is groot. Nu is het tijd
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
om in de actiestand te komen, dit slimmer te organiseren en ermee naar buiten treden. We maken een heldere keuze in wat we wel en niet doen. Ook gaan we de komende tijd actiever om tafel zitten met alle lokale organisaties die al met vrijwilligers werken of inwoners die zich al verenigd hebben op onze onderwerpen. Het is positief dat er bijvoorbeeld al zoveel zwerfafvalorganisaties zijn. Gewoon vrijwilligers die met de buurt verschillende Haarlemse straten schoonhouden. Die willen graag hun krachten met ons bundelen en wij met hen.”
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Spaarnelanden wil toegankelijk zijn voor álle bewoners die zich willen inzetten voor een duurzame, groene en schone leefomgeving. Marit van der Knijff, projectmedewerker Klant & Innovatie Spaarnelanden
30
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 4
Participatie voor de Energie transitie en CO2-neutraal werken
Minder CO2-uitstoot
Flink puzzelen voor nul-emissie wagenpark 85% van onze CO2-emissie is afkomstig door de brandstof van ons wagenpark; de motor van onze dienstverlening. Ons doel is een CO2-vrije organisatie in 2030. Stap voor stap komt Spaarnelanden dichter bij dit doel. Waar staan we en wat komen we tegen?
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
31
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 4
In 2023 verving Spaarnelanden nog eens twaalf bedrijfs voertuigen en twee werktuigen door elektrische varianten. Daarmee klom het percentage elektrische voertuigen tot 35%. Hoger dan in 2022 nog werd voorspeld.
De markt moet er klaar voor zijn en ‘af-fabriek’ elektrische wagens kunnen leveren die grondig getest zijn. Want voorop staat dat onze bedrijfsvoering niet mag haperen.
Roel Groenestein, unitmanager Mobiliteit Services Spaarnelanden
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
Kans afwachten
Ook in het geval van tien aankomende bedrijfsbussen heeft Spaarnelanden haar kans afgewacht. De oude dieselbussen waren al aan vervanging toe, maar werden bewust nog een tijdje in bedrijf gehouden. Tot in 2023, toen Ford bekendmaakte als eerste dit type wagens elektrisch te kunnen leveren. De nieuwe bussen vallen in de klasse van zwaardere voertuigen en kunnen ook worden uitgerust met een kraan of bak. Ideaal voor straten- en groenonderhoud. Volgens Roel Groenestein, unitmanager Mobiliteit Services, loont het vaak om nog even te wachten met vervangen: “Behalve naar de economische afschrijving van onze wagens kijken we ook naar de stand van de techniek. De markt moet er klaar voor zijn en ‘af-fabriek’ elektrische wagens kunnen leveren die grondig getest zijn. Want voorop staat dat onze bedrijfsvoering niet mag haperen.” Nu ruim een derde van de wagens bij Spaarnelanden elektrisch is, treedt de wet van de remmende voorsprong in werking. “Als het even kan, zijn wij de eerste die elektrische wagens willen uitproberen. Maar de techniek moet er wel klaar voor zijn. Voor onze zware en bedrijfsspecifieke vrachtwagens is de markt nog niet zover. Naar verwachting moeten we daarvoor wachten tot 2028.”
Natuurlijke diesel
Ondertussen worden de wagens die noodgedwongen op diesel moeten blijven rijden voorzien van een schonere, natuurlijke diesel, die voor 50% wordt bijgemengd. Dit HVO50 draagt daarmee voor de helft bij aan een lagere CO2-uitstoot. En hoewel dit schoner rijdt, zijn motoren met HVO50 niet emissievrij. Waarom niet naar 100% HVO in de tussentijd? Roel: “Daar gaan we komend jaar een besluit over nemen. Bij meer dan 50% bijmenging vervalt bij sommige leveranciers de fabrieksgarantie. Dus het risico op een motorstoring dragen we dan zelf. Dat is niet iets om lichtzinnig over te besluiten.”
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Volgende stap in de transitie naar emissieloos rijden: veegwagens
Spaarnelanden heeft in 2023 een succesvolle aanbesteding afgerond voor de aanschaf van elektrische veegwagens. Vanwege de complexiteit van deze voertuigen waren elektrische varianten tot voor kort nog maar mondjesmaat beschikbaar. Met de keuze voor twee nieuwe leveranciers zullen de 12 veegwagens van Spaarnelanden in een tempo van één à twee per jaar worden vervangen door een elektrische variant.
Pilot met nieuwe inzamelmethode voor de Haarlemse binnenstad
Met de komst van de nul-emissiezone op 1 januari 2025 is het wenselijk dat er voor de binnenstad ook een andere manier van afval inzamelen wordt gevonden. Tegelijkertijd is onze samenleving veranderd naar een 24/7 maatschappij waarin de vraag naar flexibele dienstverlening aanzienlijk is gegroeid. Spaarnelanden ziet mogelijkheden om haar dienstverlening voor de binnenstad te verbeteren en zoekt daarom naar een nieuw model voor afvalinzameling: emissieloos, financieel haalbaar en aansluitend op de nieuwe behoeften van de consument. Daarom hebben we in 2023 voorbereidingen getroffen voor een proef met een nieuw inzamelconcept, gebaseerd op eerder marktonderzoek onder inwoners. In de buurt Burgwal gaat in 2024 een pilot van start voor ruim 500 huishoudens gedurende 27 weken. Met lichter, elektrisch vervoer zamelen we op een nieuwe manier gft en pbd in. De nieuwe dienst is bedoeld om data te verzamelen om toekomstige inzamelmethodes voor de binnenstad verder te verfijnen.
kort
32
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 4
Elektrificering van de zware wagens die het huisvuil ophalen verloopt trager dan we wensen. Dit heeft alles te maken met het bijzondere van Haarlem: door haar smalle straatjes werkt Spaarnelanden met smalspoor vrachtwagens, een afwijkend formaat waarvoor fabrikanten voorlopig nog geen elektrisch alternatief fabriceren. Om op de hoogte te zijn van alle nieuwe ontwikkelingen hierin en hieraan bij te dragen heeft Spaarnelanden zich aangesloten bij de Big Buyers Group, een samenwerkingsverband van Europese gemeenten. Door al hun wensen en kennis op het gebied van bedrijfswagens te bundelen, hopen de gemeenten de markt zover te krijgen dat ze voor specifieke modellen sneller elektrische varianten ontwikkelen. Spaarnelanden vertegenwoordigt de gemeente Haarlem in deze groep. Wat dat betreft is elektrificering aanbeland in een fase van veel puzzelen. Spaarnelanden zoekt voor de vervanging steeds het optimum van afschrijving, milieuregels en de laatste stand van de techniek. Dit heeft er al toe geleid dat Spaarnelanden
Zandvoort krijgt drie elektrische wagens
In onze unit Zandvoort hebben we in 2023 drie elektrische voertuigen toegevoegd aan het wagenpark. Hiermee is de laadcapaciteit van deze locatie maximaal benut. De locatie is eigendom van de gemeente Zandvoort en beschikt nog over een kleinverbruik aansluiting. Voor verdere elektrificering van het wagenpark wordt nog gekeken naar zwaardere aansluiting.
de komende jaren klaar is voor de nieuwe nul-emissiezone in Haarlem. Wel moet nog een knoop worden doorgehakt over de smalspoor huisvuilvrachtwagens, die vanaf 2025 het stadscentrum niet meer in mogen.
Locatie-onderzoek energieprofiel 2025 en 2030
kort
Spaarnelanden heeft als ambitie om in 2030 een volledig emissievrije organisatie te zijn. Dit brengt de nodige uitdagingen met zich mee op het gebied van ons energie systeem op onze locaties. Niet alleen moeten we voldoende vermogen tot onze beschikking hebben en noodzakelijke laadinfrastructuur aanleggen, ook moeten we alternatieven vinden voor ons gasverbruik en de zekerheid hebben onze operatie 24/7 door te kunnen laten draaien. Om handen en voeten te geven aan de grootte van het vraagstuk en de mogelijke oplossingen af te wegen is er onderzoek gedaan in samenwerking met Equans. Het onderzoek heeft een blauwdruk opgeleverd voor het energiesysteem in 2030 en
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
kort
Smalle straatjes
een plan van aanpak hoe Spaarnelanden gasvrij wordt en welke laadinfrastructuur waar geplaatst moet worden. De benodigde investeringen zijn in kaart gebracht. We zijn er klaar voor. l voor het onderzoek besloot Spaarnelanden verdubbeling A van de aansluitcapaciteit in Haarlem aan te vragen. Dit is inmiddels gehonoreerd. Een verstandig besluit, gezien de toenemende netcongestie in de Waarderpolder. Dankzij deze uitbreiding heeft Spaarnelanden voldoende capaciteit om het wagenpark, gebouwen en terreinen aan de Minckelersweg van stroom te blijven voorzien.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Samen met een team van Spaarnelanden zochten we naar oplossingen voor de verdere verduurzaming van hun wagenpark en gebouwen. Ik merkte veel enthousiasme rond dit onderwerp en iedereen zat erbovenop. Dat scheelde enorm in de snelheid van dit traject. Sanne Buisman, energieconsultant bij Equans Nederland
33
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 4
CO2-prestatieladder
Het is onze ambitie om in 2030 CO2-neutraal te werken. De CO2-Prestatieladder geldt als een kwaliteitssysteem voor de voortdurende reductie van broeikasemissies. Sinds 2018 staat Spaarnelanden op de hoogste trede (trede 5) van de CO2-Prestatieladder.
CO2-emissies 2023 in beeld
In 2023 hebben de activiteiten van Spaarnelanden geleid tot de volgende emissies:
Directe emissies (scope 1) Indirecte emissies (scope 2) Ketenemissies (scope 3)
2023
2022
2021
1.596
1.773
2.147
40
34
36
19.759
20.533
22.230
Schonere diesel Opvallend is de daling in de emissies als gevolg van de inzet van biodiesel (HVO). Onze wagens rijden sinds december 2021 met 20% bijmenging van HVO (HVO20). Na onderzoek naar de energiewaarde van de biobrandstof ten opzichte van diesel, besloten we tot opschaling naar naar HVO50 (50% bijmenging). Daarmee blijven we binnen de garantienorm van fabrikanten en hebben we opnieuw een flinke stap gezet naar een duurzamere transitiebrandstof. Vanaf april 2023 is Zandvoort overgegaan van reguliere diesel naar een eigen tankinstallatie met HVO50. Vanaf september 2023 is Haarlem overgegaan van HVO20 naar HVO50. De verwachting voor 2024 is dat de directe emissie uitkomt op 1.000 ton CO2, uitgegaan van een volledig jaar rijden op HVO50.
De resultaten in scope 1 en 2 zijn over het algemeen in lijn met eerdere jaren. In scope 3 zet de lichte daling voort door verdere vermindering van de hoeveelheid huishoudelijk restafval van inwoners in de gemeenten Haarlem en Zandvoort.
Spaarnelanden · Jaarverslag 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
34
Spaarnelanden en haar activiteiten
Ontwikkelingen in 2023
Corporate governance
Jaarrekening
Kernthema 5
Duurzame stads mobiliteit en parkeren
Beter bereikbaar
Meer gebruiksgemak in Haarlemse parkeergarages Voor onze unit Parkeerservice was 2023 het jaar van de waarheid. Na een uitgebreid advies- en aanbestedingstraject kon dit jaar de ombouw van start gaan van zes Haarlemse publieke parkeergarages. In een strak geleide operatie werden de parkeergarages in één klap klaargestoomd voor de toekomst en ontstond er meer gemak voor bezoekers.