3. Bijlage 2: Adviesrapport Stec (2022)

Adviesrapport vitaliteit binnenstad Haarlem “Een toekomstbestendige binnenstad” Hoofdrapport

Stec Groep 4 augustus 2022

2

Inhoudsopgave 1

Waarom een adviesrapport vitaliteit?

3

2

Hoe staat de binnenstad er voor?

5

2.1 2.2 2.3

3

Aanbod en leegstand ............................................................................... 5 Consumentengedrag- en waardering .................................................... 6 Kansen voor economische versterking .................................................. 7

Waar op inzetten?

8

1: Samenwerken met pandeigenaren bij transformatieprojecten .................... 8 2: Inzetten op levendige plinten en een compact kernwinkelgebied ................ 8 3: Beter benutten van (lege) verdiepingen ......................................................... 8 4: Aanpakken van leegstand ................................................................................ 9 5: Stimuleren van startend en lokaal ondernemerschap ................................... 9 6: Inzetten op meer functiemix en diversiteit op straatniveau .......................... 9 7: Onderscheiden met cultuur, historie en kwaliteit .......................................... 9 8: Bewaken van de balans tussen rust, reuring en rumoer ............................... 9 9: Verhogen van de verblijfskwaliteit en verder vergroenen .......................... 10

4

Hoe dat te bereiken?

11

5

Welke versterkingskansen zijn er in gebieden?

18

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

6

Horecagebied ......................................................................................... 19 Dwaalmilieu ............................................................................................ 20 Stedelijke as............................................................................................ 21 Hoofdwinkelstraat .................................................................................. 22 Aanloopgebieden ................................................................................... 23

Bijlage

25

Bijlage A: Afbakening kernwinkelgebied en gemengd milieu ........................ 25 Bijlage B: Motivatie verminderen planmogelijkheden horeca-4 en shortstay ................................................................................................. 26 Bijlage C: Verslag binnenstadsatelier adviesrapport vitaliteit 16 februari 2022 ......................................................................................................... 26

3

1 Waarom een adviesrapport vitaliteit? Toekomstbestendigheid Haarlemse binnenstad onder druk De Haarlemse binnenstad staat landelijk bekend als een zeer aantrekkelijke plek om te bezoeken, bezichtigen, winkelen en overnachten. De Haarlemse binnenstad staat er in vergelijking met andere binnensteden goed voor. De leegstand ligt op een gezond niveau, bezoekersaantallen nemen weer toe na een zware coronaperiode en op verschillende plekken wordt geïnvesteerd in herontwikkeling. Waakzaamheid is echter geboden want de veranderingen gaan momenteel snel. Diverse trends die het economisch functioneren van de binnenstad raken zijn versneld, zoals online winkelen, winkelbezoek dichter bij huis en vaker thuiswerken. Herstel van het (intercontinentaal) toerisme is nog niet in zicht. Ondernemingen in de binnenstad zijn aan het herstellen van de coronaperiode en hebben schulden opgebouwd. Nu worden zij geconfronteerd met inflatie, personeelstekorten en verminderd consumentenvertrouwen. Ondanks dat de binnenstad relatief goed functioneert, staat onderliggend de toekomstbestendigheid onder druk. Stil zitten is geen optie. Om de binnenstad vitaal te houden is alert blijven, anticiperen op ontwikkelingen, bijsturen met beleid en investeren waar nodig noodzakelijk.

Aan de slag met versterking vitaliteit binnenstad Het is onbekend wat de precieze middellange termijn impact zal zijn van de geschetste ontwikkelingen. Wel is bekend dat overmatige leegstand funest is voor de bezoekersbeleving en het ondernemersklimaat. Dit moet voorkomen worden. Het adviesrapport vitaliteit richt zich daarom op perspectief: ruimte voor nieuwe economie, een goed klimaat voor bestaande ondernemers en vastgoedpartijen en gerichte versterking van kwetsbare delen in de binnenstad. Om de opgaven het hoofd te bieden is flexibiliteit en handelingsvermogen nodig. Door nu gezamenlijk te handelen wordt ruimte gegeven aan vernieuwing en worden kansen verzilverd. WAT IS EEN ADVIESRAPPORT VITALITEIT? Het adviesrapport vitaliteit is de schakel tussen langere termijn strategie en de concrete uitvoering op korte termijn om transformatie en vitaliteit te stimuleren. De centrale ambitie is om de binnenstad als levendig en aantrekkelijk centrum voor de regio te behouden. De binnenstad als plek waar het prettig verblijven is en ontmoetingen plaatsvinden. Voor een vitale binnenstad is een brede mix van voorzieningen nodig: cultuur, horeca, detailhandel, dienstverlening, werken en wonen. De ruimte in de binnenstad is beperkt en vraagt om een goede balans in functies en gebruik, ook in relatie tot de leefbaarheid.

Het oppervlakte voor retail zal als gevolg van trends naar verwachting verder afnemen en er komt ruimte voor andere invullingen met nieuwe voorzieningen en functies. De Haarlemse binnenstad verkleurd van place to buy naar place to be. Het adviesrapport vitaliteit geeft uitvoering aan de actie ‘verkennen behoefte en mogelijkheden transformatie binnenstad’ uit het Actieplan Detailhandel en Horeca 2020-2022. Het adviesrapport vitaliteit levert bouwstenen voor het (toekomstige) omgevingsplan en programma’s onder de (toekomstige) omgevingsvisie. Tegelijkertijd bouwt het voort op bestaande strategische kaders, zoals de Toeristische koers.

4

Het adviesrapport vitaliteit is opgesteld in samenwerking met de partners in de stad. Er is een popupteam ingericht met vertegenwoordigers uit het CMG, VEBH, Haarlem Marketing, MKB Haarlem, KHN Haarlem, Haarlem Centraal en de culturele voorzieningen in de stad. Dit team is op verschillende momenten om input gevraagd. Ook zijn er interviews afgenomen en er is een binnenstadsatelier georganiseerd voor een brede groep ondernemers, vastgoedpartijen en culturele spelers. De kaders van het adviesrapport vitaliteit zijn nader beschreven in het ‘plan van aanpak’ (bestuurlijk vastgesteld in december 2021).

5

2 Hoe staat de binnenstad er voor? In dit hoofdstuk wordt op hoofdlijnen in beeld gebracht hoe de binnenstad er ruimtelijk-economisch voor staat. Voor een verdere analyse wordt verwezen naar het ‘Plan van aanpak adviesrapport vitaliteit’ (vastgesteld door het college van B&W in december 2021) en de bijlage.

2.1 Aanbod en leegstand Krimp van aantal winkels Figuur: Ontwikkeling aantal winkels binnenstad 580 560 540 520 500 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Het aantal winkels in de Haarlemse binnenstad loopt terug. Sinds 2015 is het aantal met bijna 70 afgenomen (zie figuur). Het grootste deel daarvan zijn zelfstandige/lokale winkels (60) en een beperkt deel winkelketens (10). De krimp van het aantal winkels vindt vrijwel volledig plaats in de mode- en schoenenbranche. Ook in vrijetijdswinkels nam het aantal winkels af. In beide branches zijn de online bestedingen sterk gestegen ten koste van de fysieke winkelbestedingen. In de dagelijkse detailhandel (supermarkt, drogisterijen en speciaalzaken zoals een bakker of slager) nam het aantal winkels juist toe. Dit past in de landelijke trend dat mensen steeds meer uitgeven aan eten en drinken (lokaal, duurzaam en biologisch).

Bron: Locatus (laatste meting: november 2021)

Transformaties van winkels naar andere voorzieningen slechts beperkt in afgelopen jaren De daling van het aantal winkels vertaalde zich nauwelijks in transformaties naar andere publieksvoorzieningen. Het aantal horecavestigingen bleef nagenoeg stabiel en aantal dienstverleners en ambachten daalde licht. Enkel het aantal aanbieders in cultuur/ontspanning steeg door extra kunstgalerieën, escape rooms en een museum. De afname van winkels heeft kortom vooral geleid tot toename van leegstand (zie hierna) en transformaties naar wonen op een aantal plekken buiten het kernwinkelgebied. De komende jaren vinden er op diverse plekken functieverbreding- en versterking plaats door verschillende majeure ontwikkelingen, zoals herontwikkeling van het stationsgebied, voormalige V&D pand, Koepelgevangenis en de Gonnetbuurt.

Figuur: ontwikkeling voorzieningen (excl. winkels) binnenstad

Bron: Locatus (laatste meting: november 2021)

Leegstand op gezond niveau, lichte daling in 2021 Figuur: leegstandspercentage (aantal panden) 8% 6% 4% 2% 0% 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Bron: Locatus (laatste meting: november 2021)

De leegstand is in afgelopen jaren licht toegenomen en recent in 2021 licht gedaald. Volgens de laatste cijfers uit november 2021 (bron: Locatus) ligt het aantal leegstaande panden op 5,6%. Dit wordt gezien als een gezond niveau: er is schuifruimte voor bestaande huurders en er zijn voldoende locaties voor nieuwe ondernemers. Wel clustert de leegstand zich op een aantal locaties. Waar leegstand zich teveel clustert ontstaan negatieve uitstralingseffecten. Dit geldt vooral voor delen van de Grote Houtstraat en de Anegang. Dit zijn drukke locaties in onze binnenstad en de leegstand ligt daardoor duidelijk is het zicht. Wanneer de leegstand in de Haarlemse binnenstad vergeleken wordt met andere binnensteden staan deze er goed voor. Van de 50 grootste binnensteden is leegstand in Haarlem in het laagst. Gemiddeld genomen ligt de leegstand deze groep op 12%.

6

2.2 Consumentengedrag- en waardering Regionale positie blijft overeind ondanks corona, wel iets minder sterk Figuur: Herkomst winkelbestedingen binnenstad 100% 50%

33%

36%

33%

67%

64%

67%

2016

2018

2021

De Haarlemse binnenstad heeft een belangrijke regiofunctie. Dit is duidelijk terug te zien in de winkelbestedingen (zie figuur) en bestedingen bij andere voorzienigen zoals horeca en cultuur. Een derde van de winkelbestedingen wordt gedaan door bezoekers van buiten de eigen gemeente. Ruim een vijfde komt uit de directe regio en een tiende van elders (excl. toerisme). In coronatijd zijn in geheel Nederland consumenten vaker lokaal gaan winkelen (in eigen dorp of stad). Bijvoorbeeld om de drukte van de grote binnenstad te vermijden of het openbaar vervoer te kunnen onzien. Dit is ook zichtbaar in de Haarlemse binnenstad: de regionale positie is in de laatste meting (2021) weer wat afgenomen

0% Haarlem

Regio en Nederland

Bron: Koopstromenonderzoek Randstad, 2021

Onderscheidende bezoekmotieven binnenstad: kwaliteit winkelaanbod, sfeer en fietsbereikbaarheid Op de vraag waarom bezoekers juist de Haarlemse binnenstad bezoeken en niet andere centrumgebieden komen drie factoren duidelijk naar boven. De binnenstad onderscheidt zich het meest met de kwaliteit van het winkelaanbod. Haarlem heeft naast de gangbare winkelketens een zeer ruim aanbod hoogwaardige boetieks, lokale speciaalzaken en unieke winkels met specifiek productaanbod. Als tweede noemen bezoekers de sfeer en uitstraling. De Haarlemse historische signatuur en attractief straatbeeld spreken tot de verbeelding. Ten derde wordt de bereikbaarheid per fiets vaak genoemd. Bijna de helft van alle bezoekers komt per fiets naar de binnenstad. Dit legt tegelijkertijd een grote druk op fietsparkeren in de binnenstad. De hoofdredenen voor een bezoek aan de binnenstad zijn een dagje winkelen (54%), horecabezoek (20%), de weekmarkt (13%) en kunst en cultuur (13%). Activiteiten worden bovendien in hoge mate gecombineerd. Voorbeeld: een derde combineert een mode-aankoop met een café of terras.

Figuur: motieven bezoek binnenstad Haarlem en benchmark 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Kwaliteit winkelaanbod

Sfeer en uitstraling Bereikbaarheid fiets

Binnenstad Haarlem

Benchmark

Bron: Koopstromenonderzoek Randstad, 2021. Benchmark door I&O Research, o.a. Alkmaar, Breda, Den Bosch, Dordrecht en Leiden.

Bezoekers zien faciliteiten, groen en autoparkeren/bereikbaarheid als belangrijkste verbeterpunten Figuur: Waardering bezoekers binnenstad

Bron: Koopstromenonderzoek Randstad, 2021

Bezoekers beoordelen de binnenstad met een ruime 8. Men is het meest positief over de horeca en de fietsbereikbaarheid. Er zijn diverse factoren die om aandacht vragen. Consumenten zijn het minst positief over de faciliteiten in de binnenstad. Met noemt daarbij met name activiteiten voor kinderen (zoals waterfonteintjes/speeltoestellen/vermaak), meer openbare toiletten en meer bankjes in de winkelstraten. Na faciliteiten wordt de aanwezigheid van groen als minst positief beoordeeld. Er is een brede wens om de binnenstad meer te vergroenen en daarmee een aangenamer verblijfsklimaat te realiseren. Ten derde wordt de parkeergelegenheid en autobereikbaarheid als minst beoordeeld. Men noemt daarbij met name de parkeertarieven, scheiden van auto’s en fietsers en voldoende parkeerplekken voor invaliden. Bezoekers noemen regelmatig het autoluw maken van de binnenstad.

7

2.3 Kansen voor economische versterking Het bijlagerapport bevat een marktanalyse voor de diverse functies in de binnenstad. In onderstaande tabel vatten we kort te belangrijke kansen voor economische versterking samen. In de studie ‘Nieuw perspectief voor de Haarlemse hoofdwinkelstraten’ (april 2021) zijn de kansen en perspectieven voor detailhandel nader geduid. Functie Detailhandel

Marktpotentie --

Horeca

++

Cultuur en ontspanning / leisure

+

Diensten/ambachten/bedrijfsruimte

+

Kantoren (regulier)

+/-

Kantoren (flexibel)

+

Maatschappelijke voorzieningen

+

Wonen

+++

Duiding • Verdere krimp recreatieve detailhandel als gevolg van online winkelen, oplopende schuldenlast en toenemende inflatie • Veranderende vestigingseisen en concepten (beleving, omnichannel, mengvormen) • Opkomst food-detailhandel • Deel bedrijven schuldenlast, sterk herstel na coronaperiode • Onderliggend toenemende trend voor ontmoeting, beleving en food • Marktpotentie vanwege inwonersgroei • Opkomst leisure in binnensteden, zoals escaperooms, spelhallen, evenementen, ludieke buitenactiviteiten • Ruim cultuuraanbod, opgave behoud cultuur en meer kunst en cultuur op straat, steeds meer verwevenheid horeca en cultuur • Opkomst reparatiediensten en maakindustrie (lichte bedrijvigheid) • Ruim aanbod ambachten en diensten, vooral kansen mengvormen • Traditionele kantoren onder druk, enkel sterk op enkele toplocaties • Voorkeur dynamische gemengde gebieden met sterke OVbereikbaarheid • Kantoor als plek voor ontmoeting en co-creatie • Groeiende vraag flexibele kantoorruimte zoals co-working spaces • Combinaties met kleinschalige horeca (zoals koffie) en werken • Enige potentie zorgvoorzieningen vanwege groei inwoners in en rondom binnenstad • Incidenteel ruimtevragers zoals zelfstandige/specialistische klinieken • Grote druk woningmarkt en groeiende voorkeur stedelijk wonen • Grote kansen beter benutten verdiepingen (wonen boven winkels) • Transformatie plinten enkel op select

aantal locaties

8

3 Waar op inzetten? Er zijn voor het adviesrapport vitaliteit negen speerpunten geformuleerd. Realisatie van deze speerpunten is een gezamenlijke opgave voor alle partners in de binnenstad. 1: Samenwerken met pandeigenaren bij transformatieprojecten Om de transformatie van (lege) winkelpanden en verdiepingen te doen slagen is het cruciaal om als gemeente als partner op te treden bij transformatieprojecten. In andere woorden: gericht samenwerken met pandeigenaren. Door de regeldruk en processen rondom vergunningverlening komen projecten, zoals wonen boven winkels, gevelaanpak en herontwikkeling van incourant vastgoed, onvoldoende van de grond. Pandeigenaren geven deze signalen af. In een binnenstad met veel historische panden zoals Haarlem zijn de eisen ten aanzien van herontwikkeling en transformatie hoger dan in bijvoorbeeld planmatig ontwikkelde centra. Het historisch karakter van de binnenstad is een onderscheidende kwaliteit en deze kwaliteit dient te worden bewaakt. Investeringen van pandeigenaren zijn echter ook welkom en processen kunnen hierop beter gestroomlijnd worden. Dit betekent niet dat wordt ingeboet op eisen die kwaliteit toevoegen aan de stad, zoals beeldkwaliteit. Met het inrichten van een transformatieloket en het vrijmaken van capaciteit worden transformatieprojecten beter gefaciliteerd.

Het is daarbij noodzakelijk dat overkoepelende en terugkomende belemmeringen integraal opgepakt worden. 2: Inzetten op levendige plinten en een compact kernwinkelgebied Haarlem onderscheidt zich door een sterke mix aan voorzieningen (detailhandel, horeca, cultuur, diensten, ambachten, bedrijvigheid) in een (cultuur-)historische ambiance. Tegelijkertijd spelen structurele ontwikkelingen zoals een krimpend aantal winkels als gevolg van online winkelen. Ook hebben veel ondernemers het zwaar vanwege de negatieve (economische en psychologische) effecten van de coronapandemie. De uitgangssituatie van de binnenstad is echter robuust door sterk lokaal ondernemerschap, relatief beperkte leegstand en grote woningbouwopgave in Haarlem en regio (en daardoor extra potentiële bezoekers). Om de binnenstad aantrekkelijk en bruisend te houden wordt ingezet op levendige plinten en economische versterking. Publieksvoorzieningen die hier aan bijdragen worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Het gaat daarbij ook om transparante en aantrekkelijke etalages. Een levendige plint is van groot belang omdat deze bij bezoekers het meest in het oog springt en zorgt voor reuring op straat. Dit betekent ook dat wonen in de plint op dit moment niet een gewenste invulling is in het kernwinkelgebied. Gelet op het krimpend aantal winkels wordt het kernwinkelgebied nader afgebakend (zie bijlage A).

Zo profiteren winkels van elkaars nabijheid en wordt de winkelfunctie sterk gehouden. 3: Beter benutten van (lege) verdiepingen In de binnenstad zijn veel lege verdiepingen aanwezig zoals boven winkels. Ook zijn diverse verdiepingen inefficiënt benut als gedeeltelijk magazijn. In de toekomst wordt verwacht dat nog meer verdiepingen leeg komen te staan omdat winkelketens verdiepingen steeds vaker afstoten. Er ligt kortom een grote potentie om verdiepingen beter te benutten. Gelet op de grote woningnood is wonen een zeer kansrijke invulling voor de verdiepingen. Naast extra woningen stimuleert dit ook huurverlaging in de plint (en daarmee mogelijkheden voor startend ondernemerschap) en opwaardering van gevels (en daarmee een attractief straatbeeld). In de afgelopen decennia zijn meerdere initiatieven opgestart om wonen boven winkels in de Haarlemse binnenstad grootschalig op te pakken. Door de grote druk op de woningmarkt is nu een vliegwiel voor ontwikkelingen mogelijk. Pandeigenaren geven aan te willen investeren. Om successen te boeken is het zaak dat alle stakeholders zich committeren aan een ‘beter benutten van verdiepingen’aanpak. Vanuit de gemeente is van belang de organisatie slagvaardig in te richten zodat met pandeigenaren tot de gewenste uitvoering wordt gekomen.

Naast wonen zijn er ook mogelijkheden voor andere voorzieningen op verdiepingen zoals flexwerkplekken, leisure (zoals escape room en attracties), maatschappelijke functies en culturele activiteiten. Tegelijkertijd ligt er een opgave om mogelijkheden voor hotels en shortstay op verdieping te verminderen (zie bijlage 6.2).

9

4: Aanpakken van leegstand Op dit moment is de leegstandssituatie in de binnenstad gezond. Het is echter zaak de ogen niet te sluiten voor de problematiek in de winkelmarkt. Naar verwachting zet de krimp in de winkelmarkt door. In een aantal straten is sprake van clustering van leegstand zoals de Grote Houtstraat en Anegang. Ook staan diverse locaties structureel leeg en treed er veroudering op. Er zijn diverse mogelijkheden om met partners in de stad gericht aan de slag te gaan met een leegstandsaanpak. Denk daarbij aan een doorbraak-team, het inzetten op kansrijke vernieuwende concepten in en gebiedsgericht werken. Ook zijn er pilots en stimuleringsregelingen mogelijk. 5: Stimuleren van startend en lokaal ondernemerschap Haarlem kan zich onderscheiden van andere binnensteden in het land door in te zetten op de kracht van het lokale Haarlemse ondernemerschap. De grote winkelketens bedienen een groot publiek; waar lokale ondernemingen diversiteit toevoegen. Ze versterken elkaar, bestaan goed naast elkaar en bedienen diverse doelgroepen. Wel is zichtbaar dat in de afgelopen jaren het aantal lokale ondernemers enkele malen sterker afneemt dan het aantal winkelketens. Een betere balans is gewenst en dit betekent het stimuleren van startend en lokaal ondernemerschap. Juist in de hoofdwinkelstraat zijn relatief veel leegstaande panden en een monocultuur van ketens.

Voor startende ondernemers zijn de huurniveaus vaak een belemmering. Het opstarten van diverse initiatieven opstarten om startende ondernemers te ondersteunen zich te vestigen in leegstaande panden is gewenst. Ook liggen er kansen om bedrijven die niet in de binnenstad aanwezig zijn (zoals op Waarderpolder) in verbinding te brengen met de bezoeker van de binnenstad. 6: Inzetten op meer functiemix en diversiteit op straatniveau In de Haarlemse binnenstad is veel diversiteit aanwezig in het straatbeeld: van ambachten en ateliers tot werkplekken voor creatievelingen. Meer functiemix en diversiteit op straatniveau versterkt de totaalbeleving. Gebiedsgericht sturen op meer functiemix heeft daarom de voorkeur. Er is voor de diverse deelgebieden in de binnenstad in kaart gebracht welke versterkingskansen er zijn (zie hoofdstuk 6). Dit is een kader waarop de komende jaren nieuwe initiatieven in de binnenstad afgewogen kunnen worden. Waar gewenst en mogelijk is het zaak om flexibel met het bestemmingsplan om te gaan om vernieuwende concepten te laten landen. 7: Onderscheiden met cultuur, historie en kwaliteit De Haarlemse binnenstad ademt cultuur, historie en kwaliteit. Deze waarden dienen gekoesterd en verder versterkt te worden. Nauwe samenwerking met de cultuurpartners in de stad op het vlak van aanbod, evenementen en marketing is gewenst.

Om de historische waarden verder te accentueren is een stimuleringsregeling opgesteld om historische puien te herstellen. Waar er zich kansen voor doen zetten kan nieuwe invulling gegeven worden aan (leegstaande) historische en sociaal-maatschappelijke panden zoals kerken. Zo komen bezoekers nog meer in aanraking met cultuurhistorie. Daarnaast kan ingezet worden op kwaliteitsaanbod. Dit betekent bijvoorbeeld dat toeristische winkels en horeca gericht op plat toerisme beperkt worden. Met gerichte promotie wordt ingezet op de ‘waardevolle bezoeker’, oftewel kwaliteitstoerist. Het gaat om bezoekers die minimaal 4 uur verblijven en de stad echt willen ontdekken (niet in Haarlem overnachten om Amsterdam te bezoeken). En het gaat om bezoekers die niet alleen komen halen, maar ook iets brengen door geld uit te geven bij Haarlemse partijen (niet aan commerciële tussenpersonen). 8: Bewaken van de balans tussen rust, reuring en rumoer De druk op de openbare ruimte in de binnenstad is groot. Er wonen steeds meer mensen in de binnenstad, op piekdagen zijn er veel bezoekers in de stad en er wordt steeds meer gefietst in en naar de stad. Voorop staat een leefbare binnenstad voor iedereen en dat betekent zoeken naar een goede balans. Inwoners worden daarom betrokken bij ontwikkelingsprojecten in de binnenstad.

Om fietsen op straat tegen te gaan zijn investeringen in extra fietsparkeercapaciteit nodig. Als deze capaciteit op orde is kan actiever

10

gehandhaafd worden op foutparkeren. Daarnaast is nieuw horecabeleid nodig. Hierbij zijn situering van nachthoreca, verruiming van openingstijden van avondhoreca voor meer spreiding, tuinterrassen en terrassenbeleid relevante thema’s. 9: Verhogen van de verblijfskwaliteit en verder vergroenen Het gebruik van de binnenstad veranderd. Bezoekers komen niet alleen naar de binnenstad om te kopen, maar ook om te verblijven, ontmoeten en wandelen in een ongedwongen setting. Tegelijkertijd zijn er uitdagingen op het vlak van klimaatadaptie, hittestress, verduurzaming en biodiversiteit. Deze opgaven komen samen en kunnen worden benut door in te zetten op vergroening en hogere verblijfskwaliteit. Daarbij staat voorop om de bezoekers aan en bewoners in de binnenstad een zo aangenaam mogelijk verblijf te bieden. Een vergroeningsaanpak, het toevoegen waterpartijen, stimuleren van verduurzaming en inzetten op een autoluwe binnenstad zijn belangrijke elementen.

11

4 Hoe dat te bereiken? Aan de hand van de negen speerpunten zoals beschreven in hoofdstuk 3 is een uitvoeringsagenda opgesteld. De uitvoeringsagenda is een dynamische set van acties die naar gelang van urgentie, prioriteit en impact ingezet kan worden de komende jaren. Er wordt onderscheid gemaakt in drie ambitieniveaus: • Ambitie ‘basisaanpak’: acties om hoe dan ook uit te voeren omdat ze van groot belang zijn voor een vitale binnenstad, de acties nadrukkelijk naar voren zijn gekomen in het participatieproces met stakeholders en effectief zijn op de korte en/of langere termijn. • Ambitie ‘plus’: acties die bijdragen aan de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de binnenstad, zoals vergroening, hogere verblijfskwaliteit en profilering. Deze acties komen bovenop ambitie ‘basis’. • Ambitie ‘maximaal’: acties die ingezet kunnen worden in het geval de leegstand in de binnenstad oploopt en/of de vitaliteit van de binnenstad terugloopt. De acties hebben op korte termijn minder prioriteit omdat de leegstand op dit moment gezond is. Deze acties komen bovenop ambitie ‘basisaanpak en ‘plus’. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de diverse acties weer naar ambitieniveau. In het tweede deel van dit hoofdstuk zijn de acties nader uitgewerkt. Ambitie basisaanpak A1. Transformatie-loket binnenstad B1. Vaststelling kernwinkelgebied B2. Faciliteren mengvormen B4.

Verminderen onbenutte planmogelijkheden detailhandel buiten kernwinkelgebied C1. Stimuleren ‘beter benutten van verdiepingen’ C2. Verminderen planmogelijkheden horeca-4 en short stay D3. Pilot ‘tijdelijke bestemmingen hoofdwinkelstraat’ F1. Gebiedsgericht versterken functiemix G1. Stimuleringsregeling herstel historische winkelpuien G4. Beperken toeristische winkels en horeca H1. Spreiding bezoekers door gerichte marketing en activiteiten H3. Opstellen horecabeleid I5. Verkennen haalbaarheid fietsluwe Gierstraat/Koningstraat I6. Herinrichting Nieuwe Groenmarkt / Krocht I8. Energiescans

Ambitie plus B3. Fonds opwaardering blinde plinten E1. Ondernemers-ondersteuning ‘Van plan naar pand’ E3. Innovatie-winkel MKB Haarlem G2. Haarlemse ambachtenroute G3. Profilering ‘Delicatessen van Haarlem’ G5. Kwaliteit horeca versterken: intakegesprek nieuwe horeca G6. Actualisatie reclame- en uitstallingenbeleid G7. Openstellen van (gemeentelijk) historisch erfgoed H2. Verkenning oplossingen piekmomenten Grote Markt I1. Vergroeningsaanpak straten I2. Stimulering vergroening panden en terrassen I3. Waterpartijen en speelplekken voor kinderen I4. Gebiedsvisie stedelijke as I7. Route Koepelgevangenis-Spaarnwouderstraat-kernwinkelgebied

Ambitie maximaal D1. Doorbraak-team langjarige leegstand D2. Acquisitie kansrijke (winkel)concepten D4. Investeringsaanpak marktcourante panden hoofdwinkelstraat E2. Initiatief ‘Start je droom in Haarlem’

12 1: Samenwerken met pandeigenaren bij transformatieprojecten Actie A1. Transformatie-loket binnenstad

Wat? Actiever samenwerken met pandeigenaren om transformatie-initiatieven succesvol te laten landen. Het gaat hier om transformatie van zowel verdiepingen als plinten. Pandeigenaren geven aan planprocessen als lang en stroperig te ervaren. Ook geven ze aan niet altijd de juiste personen binnen de gemeente te kunnen vinden. Om deze signalen serieus te nemen wordt een transformatie-loket (‘rode loper’-aanpak) ingericht. Dit betekent concreet dat een accountmanager transformatieprojecten wordt aangesteld die in het gehele planproces in het directe contact voorziet en intern het nodige mandaat heeft. Met het achterliggende integrale team wordt uitgegaan van een ‘ja-mits’-principe: kijken wat er wel mogelijk is en niet uitgaan van beperkingen. Voor transformatieprojecten in de binnenstad wordt een vooroverleg geherintroduceerd en worden tussentijdse fysieke voortgangs-overleggen gevoerd. Voordat het loket wordt ingesteld wordt bij vastgoedpartijen (VEBH) gepeild welke belemmeringen zij ervaren en welke ideeën zij hebben voor een transformatie-loket.

Wie? • Gemeente • Eigenaren

Waar? Gehele binnenstad

Wie? • Gemeente

Waar? Gehele binnenstad

• Gemeente • Ondernemers

Gehele binnenstad

• Gemeente • Eigenaren • Ontwerpers

Gehele binnenstad, in ieder geval: Koningstraat, Gierstraat en Smedestraat.

• Gemeente

Zie beschrijving.

2: Inzetten op levendige plinten en een compact kernwinkelgebied Actie B1. Vaststelling kernwinkelgebied

B2. Faciliteren mengvormen

B3. Fonds opwaardering blinde plinten

B4. Verminderen onbenutte planmogelijkheden detailhandel buiten kernwinkelgebied

Wat? Binnen het kernwinkelgebied wordt ingezet op levendige plinten. Dit zijn plinten met een toegankelijke publieksfunctie. Wonen in de plint wordt in het kernwinkelgebied niet toegestaan. Het kernwinkelgebied is weergegeven in bijlage A. Mocht er een situatie ontstaan waarin de leegstand langjarig hoger ligt dan frictieniveau vormt dat aanleiding het kernwinkelgebied opnieuw te herdefiniëren. De grondhouding tegenover mengvormen is positief. Ondernemers combineren steeds vaker activiteiten in één pand. Denk aan een schoonheidssalon met kledingverkoop, meubelwinkel met lunchroom of horeca-flexwerkplek. Dit is een kans voor een gezonder businessmodel voor ondernemers. Zo ontstaan er meerdere inkomstenbronnen, wordt de toegevoegde waarde ten opzichte van online vergroot en wordt ingespeeld op veranderend consumentengedrag. Initiatieven worden waar mogelijk gefaciliteerd binnen de geldende wet- en regelgeving 1 en er wordt proactief meegedacht om mengvormen mogelijk te maken. Er wordt een fonds ingericht voor de aanpak van blinde plinten. In verschillende straten, zoals de Koningstraat, Gierstraat en Smedestraat, hebben panden momenteel een functie als magazijn of opgang voor woningen. De plinten zijn daardoor onaantrekkelijk voor de bezoeker en hebben regelmatig een verloederde uitstraling (graffiti en vernieling), terwijl ze in het hart van de binnenstad liggen.

Het fonds levert een bijdrage in ontwerp en financiering voor herinrichting of upgrade van de plint. Denk daarbij aan kunstprojecten, vergroening (gevel-groen) of herinrichting waarbij het magazijn wordt omgezet naar publieke (winkel)ruimte. Ontwerpers worden uitgenodigd om tot aantrekkelijke oplossingen te komen en eigenaren worden actief benaderd om gebruik te maken van het fonds. Waar mogelijk combineren opwaardering van plinten met de aanpak ‘beter benutten van verdiepingen’ (zie C1). Er worden gebieden aangewezen waar onbenutte plancapaciteit voor detailhandel risicovrij gereduceerd kan worden. Dit wordt gedaan omdat de winkelfunctie terugloopt in de binnenstad en er wordt ingezet op een compact winkelgebied. Onbenutte plancapaciteit wordt enkel verminderd op plekken die minimaal onderdeel zijn van de consumentenrouting en waar de detailhandel al verdwenen is. Het toestaan van detailhandel heeft hier geen toegevoegde waarde meer en zet het kernwinkelgebied potentieel onder druk. Dit zijn de gebieden: Vijfhoek, Kleine Houtstraat (ten zuiden van de Gedempte Oude Gracht), Nassaulaan, Jansstraat/Jansweg en de Tempeliersstraat. De specifieke invulling is maatwerk en vraagt om nadere uitwerking. Op enkele specifieke locaties zoals enkele hoekpanden kan het gewenst zijn om in het kader van gemengde wijken mogelijkheden voor kleinschalige wijkvoorzieningen te behouden.

Voor ondergeschikte horeca bij detailhandel geldt een maximum van 30% van het brutovloeroppervlak, zonder terras en zonder het schenken van alcoholische dranken. Ook mag horeca niet meer dan 50% van de omzet uitmaken.

1

13 3: Beter benutten van (lege) verdiepingen Actie C1. Stimuleren ‘beter benutten van verdiepingen’

C2. Verminderen planmogelijkheden horeca-4 en short stay

Wat? Er staan veel verdiepingen van winkelpanden leeg. Deze kunnen beter benut worden. Wonen is daarbij een kansrijke functie, maar ook werk-, maatschappelijke en culturele functies. Er wordt actief ingezet op het beter benutten van verdiepingen. Dit is een zeer gewenste ontwikkeling gelet op de woningnood, circulair gebruik van bestaande panden, levendigheid en aantrekkelijk gevelbeeld. Uitdaging ligt in de combinatie van het realiseren van een opgang, de stapeling van eisen (zoals stedenbouwkundig, monumentale panden, verduurzaming) en daardoor potentieel te ontstane onrendabele top bij herontwikkeling. Aandachtspunt is bovendien dat het realiseren van een opgang aan de achterkant van winkelpanden niet leidt tot inactieve plinten in straten in het kernwinkelgebied, zoals de Gierstraat en Koningstraat. Onder begeleiding van bureau Coup wordt momenteel met pandeigenaren diverse concrete pilotprojecten uitgewerkt in de Grote Houtstraat ter realisatie onder de titel ‘wonen boven winkels’ (fase 1). Na afronding van de eerste pilotprojecten wordt aan de aanpak een vervolg geven waarin naast wonen ook wordt ingezet op werk- maatschappelijke en culturele functies. Om planprocedures te versnellen wordt een transformatieloket ingezet (zie actie A1). Op veel verdiepingen zijn planologische mogelijkheden voor hotels (horeca-4) en short stay aanwezig.

Het voornemen is de onbenutte mogelijkheden (locaties waar deze functies nog niet ingevuld zijn) te verminderen. Zo worden ongewenste ontwikkelingen tegengegaan en kan er beter gestuurd worden op de kwaliteit van het aanbod in de binnenstad (zie ook bijlage B).

Wie? • Gemeente • Eigenaren

Waar? Fase 1: Grote Houtstraat (pilot) Fase 2: Gehele binnenstad

• Gemeente

Gehele binnenstad

Wat? Het inrichten van een doorbraak-team in om structurele leegstand aan te pakken. Daarin werken de gemeente, VEBH en CMG actief samen in een team met specialisten. Op locaties in de binnenstad die twee jaar of langer leeg staan wordt proactief in gesprek gegaan met de eigenaar. De oorzaak van leegstand op de betreffende locatie wordt in kaart gebracht en met de eigenaar worden mogelijkheden voor een alternatief programma verkend. Na een verkennend gesprek wordt vrijblijvend een scan aangeboden met kansrijke herinvullings-mogelijkheden. Vanuit de gemeente wordt herontwikkeling waar mogelijk gefaciliteerd. Het gerichter inzetten op acquisitie van kansrijke en vernieuwende (winkel)concepten. Uit het onderzoek ‘Nieuw perspectief voor de Haarlemse hoofdwinkelstraten’ (april 2021) blijkt dat het aanbod in de hoofdwinkelstraten versterkt kan worden en meer divers kan. Dit gaat naast nieuwe spelers in fashion om perifere spelers die zich steeds meer op de binnenstad richten (zoals woonwinkels, autozaken, tuinzaken), fysieke winkels van online webshops en experience stores. Er wordt een makelaarsfunctie ingezet en actief samengewerkt met de VEBH en CMG. Meer ruimte bieden bieden in het zuidelijk deel van de Grote Houtstraat voor nieuwe (niet-winkel) initiatieven. De leegstand is hier relatief hoog en winkelketens staan onder druk.

Er wordt soepeler omgegaan met bestemmingsplanmogelijkheden. Hiervoor is in 2021 een pilot ontwikkeld. Deze pilot kan verder onder de aandacht worden gebracht. Het toevoegen van horeca is in beginsel niet aan de orde, tenzij de eigenaar kan aantonen dat het een uniek, innovatief of kleinschalig concept is met aantoonbare meerwaarde. De hoofdwinkelstraat staat onder druk vanwege landelijke trends als online shoppen, selectiever locatiebeleid en veranderende locatie-eisen (zoals kleinere metrages). In 2021 zijn diverse leegstaande panden ingevuld en is de leegstand gedaald. Het is onbekend hoe de leegstand zich gaat ontwikkelen de komende jaren en monitoren deze in de hoofdwinkelstraten daarom actief. CMG doet hiervoor elk kwartaal tellingen. Indien blijkt dat de leegstand gaat toenemen en deze leegstand structurele vormen aanneemt worden mogelijkheden voor een investeringsaanpak verkend om de courantheid van winkelpanden te vergroten. Denk daarbij aan het verruimen van kaders voor het opsplitsen van panden naar kleinere units en mogelijkheden om diepe winkels te verkleinen en indien ruimtelijk inpasbaar aan de achterkant nieuwe functies toe te staan.

Wie? • Gemeente • Eigenaren • Ondernemers

Waar? Gehele binnenstad

• Gemeente • Eigenaren • Ondernemers

Grote Houtstraat, Barteljorisstraat en Anegang

• Gemeente • Eigenaren • Ondernemers

Grote Houtstraat

• Gemeente • Eigenaren

Grote Houtstraat, Barteljorisstraat

4: Aanpakken van leegstand Actie D1. Doorbraak-team langjarige leegstand

D2. Acquisitie kansrijke (winkel)concepten

D3. Pilot ‘tijdelijke bestemmingen hoofdwinkelstraat’

D4. Investeringsaanpak marktcourante panden hoofdwinkelstraat

14

5: Stimuleren van startend en lokaal ondernemerschap Actie E1. Ondernemers-ondersteuning ‘Van plan naar pand’

E2. Initiatief ‘Start je droom in Haarlem’

E3. Innovatie-winkel MKB Haarlem

Wat? Inzetten op vernieuwend en startend ondernemerschap om de binnenstad aantrekkelijk en divers te houden. Uitgangspunt is het duurzaam stimuleren van ondernemerschap. Er wordt daarom een platform opgezet om ondernemers van A tot Z te begeleiden: van ondernemersplan tot geschikte locatie, van huurvoorwaarden tot vergunningen. Dit platform bestaat uit ervaren experts die goed bekend zijn met (lokale) financiers, pandeigenaren en ruime ervaring hebben met ondernemen. Ook de gemeente is aangehaakt, met name om een soepele vergunningverlening te borgen. Dit geldt in het bijzonder voor vernieuwende concepten (blurring en mengformules). Er wordt bovendien ruimte geboden voor voor pop-up/tijdelijke invullingen. Startende ondernemers in detailhandel, horeca of dienstverlening (of mengvormen) met een innovatief concept worden gestimuleerd in ondernemerschap door hen de kans te geven een eigen pand te openen. Hiervoor wordt een prijsvraag uitgeschreven waarbij de drie beste concepten een half jaar huur van een (leegstaand) pand winnen, inclusief budget voor inrichting. Bij succes worden mogelijkheden verkend voor een langjarige stimuleringsregeling in samenwerking met de partners in de stad. Het initiatief richt zich op het kernwinkelgebied.

De binnenstad biedt grote kansen voor ondernemers uit Haarlem die nu niet actief zijn in de binnenstad, maar bijvoorbeeld op bedrijventerreinen zoals Waarderpolder. De binnenstad is immers een magneet van bezoekers en daarmee consumenten. Denk aan mogelijkheden voor klantbinding, tonen van innovaties, nieuwe producten en merkbeleving. Het is echter voor veel bedrijven niet aantrekkelijk om individueel een pand te huren. Er wordt daarom verkend om een collectieve innovatie-winkel op te zetten waar Haarlemse ondernemers de kans krijgen om innovaties te delen. Een mogelijkheid is om daarbij samen te werken met de MKB innovatie hub in de Koepel. Ook kan worden ingezet op (wisselende) marktkraam op de weekmarkt om startende ondernemers buiten de binnenstad een podium te bieden.

Wie? • Gemeente • Ondernemers • Eigenaren • Experts

Waar? Gehele binnenstad

• Gemeente • Ondernemers • Eigenaren

Kernwinkelgebied

• Ondernemers • Gemeente

Kernwinkelgebied

Wie? • Gemeente • Ondernemers

Waar? Gehele binnenstad, zie deelgebieden

Wie? • Gemeente • Eigenaren

Waar? Kernwinkelgebied en gemengde milieus, specifiek kansrijk: Anegang, Kruisstraat, Barteljorisstraat, Lange Veerstraat en Grote Houtstraat

6: Inzetten op meer functiemix en diversiteit op straatniveau Actie F1. Gebiedsgericht versterken functiemix

Wat? Meer functiemix en diversiteit op straatniveau versterkt de totaalbeleving. Er is voor de diverse deelgebieden in de binnenstad in kaart gebracht welke versterkingskansen er zijn (zie hoofdstuk 6). Dit is het kader waarop de komende jaren nieuwe initiatieven in de binnenstad kunnen worden afgewogen. Waar gewenst wordt flexibel om met het bestemmingsplan omgegaan om vernieuwende concepten te laten landen. Voor veel centrumstraten geldt dat er brede bestemmingsplanmogelijkheden zijn. Uitzondering is horeca. Hier wordt consoliderend beleid gevoerd (geen uitbreiding, alleen bestaande bestemmingsplanmogelijkheden). Gelet op de sterke groei van Haarlem en regio wordt de komende jaren ingezet op beperkte uitbreiding van het horeca-aanbod, enkel in de gebieden waar horeca nog beperkt vertegenwoordigd is en/of sterk van toegevoegde waarde is.

7: Onderscheiden met cultuur, historie en kwaliteit Actie G1. Stimuleringsregeling herstel historische winkelpuien

Wat? Het versterken van het onderscheidende karakter van de historische binnenstad. De Haarlemse binnenstad is rijk aan fraaie historische winkelpuien. Er zijn echter ook puien aan te wijzen waarvan de historische pui is weggetimmerd of beschadigd of een moderne pui heeft van lage kwaliteit. Er wordt daarom een stimuleringsregeling ingericht. Door pandeigenaren te ondersteunen bij herstel of verbetering van hun karakteristieke winkelpuien, wordt de aantrekkelijkheid van de binnenstad versterkt. De regeling is bedoeld voor panden ouder dan 50 jaar met een winkel- of horecafunctie op de begane grond. Het voorziet in tegemoetkoming van kosten voor bouwhistorisch onderzoek, kleuronderzoek, ontwerp- en uitvoeringskosten. Aanpak van de winkelpui biedt tevens mogelijkheden om een opgang te realiseren en daarmee lege verdiepingen te herontwikkelen tot woningen (wonen boven winkels).

15 G2. Haarlemse ambachtenroute

G3. Profilering ‘Delicatessen van Haarlem’

G4. Beperken toeristische winkels en horeca

G5. Kwaliteit horeca versterken: intakegesprek nieuwe horeca

G6. Actualisatie reclame- en uitstallingenbeleid

G7. Openstellen van (gemeentelijk) historisch erfgoed

Echt ambachtswerk zien we steeds minder tegenwoordig: handwerk gemaakt vol passie en met liefde voor het vak. Denk aan een edelsmid, lijstenmaker, schoenmakerij, kunstatelier, chocolaterie of glasblazer. In de Haarlemse binnenstad zijn mooie zaken aanwezig waar op een ambachtelijke manier wordt gewerkt. Bezoekers in de binnenstad kunnen meer in contact gebracht worden met het ambacht. Daarom wordt met de stakeholders in de stad een ambachtenroute opgezet. Denk daarbij tevens aan maakbedrijven op de Waarderpolder waarvoor kansen liggen in de binnenstad. Het Proveniersplein en omgeving heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een levendig gebied. Het Proveniersplein is een belangrijke anker om de loop vanuit de langgerekte Grote Houtstraat te versterken. Het Proveniersplein heeft de potentie om zicht te ontwikkelen als dé proeflocatie van Haarlem onder de noemer ‘Delicatessen van Haarlem’. Het gebied wordt momenteel vooral door de lokale Haarlemmer bezocht. Via placemaking en marketing zijn ook de toerist en bezoeker meer te verleiden. Verschillende activiteiten kunnen daarnaast het profiel versteken, zoals een periodieke hoogwaardige proefmarkt, proefdagen bij de lokale zaken en samenwerkingen. Haarlem zet in op een kwalitatief sterk en onderscheidend aanbod. Tegelijkertijd is er sprake van toenemend toerisme in de regio, in het bijzonder in Amsterdam.

Gelet op de korte reisafstand vanuit Amsterdam is er overloop van toerisme. Daarin schuilt een risico van laagwaardige toeristenwinkels. Dit staat haaks op het nastreven van kwalitatief sterk en onderscheidend aanbod. Denk aan toeristenverkoop voor consumptie (kaaswinkels, wafels en donuts), ticketshops en attracties. Het is zaak dit te voorkomen nu er (nog) geen situatie is van overmaat van toeristenwinkels. Mogelijkheden worden daarom beperkt. Daarbij wordt gelet op reclame-uiting, presentatie, assortiment en bedrijfsvoering. Er zijn in de afgelopen jaren sterke horecaconcepten bijgekomen. Er is tegelijkertijd ook een risico op ‘veel van hetzelfde’ en ‘verschraling’ van het aanbod. Als service naar nieuwe ondernemers wordt voor alle nieuwe horeca een intakegesprek aangaan bij de afgifte van de exploitatievergunning. Doel daarbij is het versterken van duurzaam ondernemerschap en waarborgen van kwaliteit. Dat kan met een businesscoach, horeca-expert en/of een horeca-adviescommissie. De rol van de gemeentelijk accountmanager horeca is tevens relevant als eerste aanspreekpunt van de horecaondernemers. Daarnaast wordt verkend of het inrichten van een horeca-adviescommissie (vanuit de horecasector) wenselijk is om meer te kunnen sturen op kwaliteit en hierover periodiek tussen de horecasector en de gemeente te overleggen.

De horecaadviescommissie mag niet tot bureaucratie en vertraging bij initiatieven leiden. De horeca-adviescommissie kan daarom geraadpleegd worden binnen het participatietraject van planinitiatieven, als onderdeel van de maatwerkafweging. In het reclame- en uitstallingenbeleid zijn regels vastgelegd ten aanzien van het voeren van reclames en uitstallingen in de stad. Dit met als doel het waarborgen van een kwalitatief en rustig straatbeeld, waarbij met name de uitstraling van de monumentale binnenstad behouden blijft. Het beleid is uit 2013, waarbij in 2015 het deel ‘uitstallingen’ is geactualiseerd. Gelet op de ontwikkelingen (zoals verduurzaming, vergroening), de behoefte van zowel gemeente als reclame-exploitanten over reclame-uitingen en uitstallingen en de ontwikkelingen in de binnenstad is het wenselijk om het reclame- en uitstallingenbeleid te actualiseren. Het historisch erfgoed in de Haarlemse binnenstad is uniek. Bezoekers aan de binnenstad kunnen nog meer in contact gebracht worden met de historie en cultuur van de stad. Indien er zich kansen voor doen kan (gemeentelijk) historisch erfgoed voor bezoekers van de binnenstad opengesteld worden. Dit kan incidenteel of met evenementen, maar ook structureel doordat voorzieningen een plek krijgen in deze panden. Denk daarbij aan een mix van maatschappelijke en culturele voorzieningen en/of horeca.

• Gemeente • Ondernemers • Haarlem Marketing

Gehele binnenstad

• Ondernemers • Haarlem Marketing • Gemeente

Proveniersplein

• Initiatief: gemeente

• Gehele binnenstad

• Gemeente • KHN • Experts

Gehele binnenstad

• Gemeente

Gehele binnenstad

• Gemeente • Ondernemers • Eigenaren

Gehele binnenstad

Wie? • Haarlem Marketing • Gemeente

Waar? Gehele binnenstad

• Gemeente • Bewoners

Grote Markt

8: Bewaken van de balans tussen rust, reuring en rumoer Actie H1. Spreiding bezoekers door gerichte marketing en activiteiten H2. Verkenning oplossingen piekmomenten Grote Markt

Wat? Het is op weekenddagen en bepaalde momenten in het jaar (zoals vakanties/feestdagen) druk in de binnenstad. Idealiter is het bezoek aan de binnenstad evenredig verdeeld over het jaar, over de week en door de binnenstad zelf. Haarlem Marketing heeft in 2021 een start gemaakt om meer in te zetten op spreiding en de bezoekdrukte te monitoren. Dit wordt als basis gebruikt bij planning van activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan de Haarlem Midweek-campagne Op piekmomenten is het zeer druk op de Grote Markt. Inzet is meer spreiding over de stad. Een oplossing hiervoor is niet gemakkelijk omdat veel stromen samenkomen (winkelend publiek, bezoekers warenmarkt, toeristen, bewoners) en de Grote

16

H3. Opstellen horecabeleid

Markt een knooppunt vormt. Samen met stakeholders in de stad wordt verkend hoe bezoekersstromen beter te verspreiden. Denk aan: herinrichting van het plein, her situering warenmarkt en looproutes. Het herzien van het inrichtingsplan van terrassen vormt hierbij ook een element. Tijdens de coronacrisis is de weekmarkt ruimer opgezet. Mogelijk biedt dit een structurele oplossing.. Er wordt tevens ontwerpend onderzoek gedaan waarbij tegelijkertijd wordt gekeken naar kansen voor vergroening en verblijfselementen. Niet een aanpak van de Grote Markt zelf maar ook activiteiten, functies en verblijfselementen elders in de binnenstad dragen bij aan betere spreiding. Insteek is om dit integraal te bekijken. Het opstellen van horecabeleid (als onderdeel van het op te stellen detailhandel- en horecabeleid). Uitgangspunt is een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid. Diverse thema’s worden meegenomen zoals situering van nachthoreca (binnen, buiten of tegen de binnenstad), verschijningsvorm van terrassen en gevels (verommeling straatbeeld, toenemende overkapping), spreiding van publiek in relatie tot verruiming van openingstijden, een afwegingskader voor horeca-initiatieven en beleid ten aanzien van mogelijke groei van het horeca-aanbod.

• Warenmarkt • Eigenaren • Ondernemers

• Gemeente • KHN • Bewoners • Eigenaren • Ondernemers

Gehele binnenstad

Wie? • Gemeente • Inwoners • Ondernemers • Eigenaren

Waar? Locaties nader te bepalen

• Gemeente • Ondernemers • Eigenaren • Gemeente

Gehele binnenstad

• Gemeente • Ondernemers • Eigenaren • Bewoners

Gedempte Oude Gracht, Verwulft, Nassaulaan, Nassauplein

• Gemeente • Ondernemers • Inwoners • Eigenaren

Gierstraat/Koningstraat

• Gemeente • Ondernemers • Inwoners • Eigenaren

Nieuwe Groenmarkt/Krocht

9: Verhogen van de verblijfskwaliteit en verder vergroenen Actie I1. Vergroeningsaanpak straten

I2. Stimulering vergroening panden en terrassen I3. Waterpartijen en speelplekken voor kinderen

I4. Gebiedsvisie stedelijke as

I5. Verkennen haalbaarheid fietsluwe Gierstraat/Koningstraat

I6. Herinrichting Nieuwe Groenmarkt / Krocht

Wat? Binnensteden zijn per definitie stenige plekken in de stad. Een prettige binnenstad is echter ook een groene binnenstad. Denk aan een aangenaam verblijfsklimaat, gezonde omgeving en het beperken van hittestress. In een vergroeningsaanpak worden de publieksstraten in de binnenstad daarom stapsgewijs vergroenen. Dit kunnen bloem- of plantenbakken zijn, maar ook verticaal groen. Hierbij wordt gelet op de toekomstbestendigheid en duurzaamheid en wordt gezorgd voor meer biodiversiteit. In 2021 is begonnen met een eerste pilot in het zuidelijk deel van de Grote Houtstraat. De insteek is om de komende vijf jaar elk jaar een nieuw vergroeningsproject opstarten. Daarbij wordt in ieder geval gedacht aan de Kleine Houtstraat omdat er hier een wens is tot vergroening. Het stimuleren van ondernemers en eigenaren om meer groen te planten rond hun bedrijfspand. Dit kan gaan om gevelgroen, maar bijvoorbeeld ook groene terrasafscheidingen. Hiervoor wordt een stimuleringsregeling ingesteld en er worden inspiratievoorbeelden gedeeld van (lokale) ondernemers die dit met succes hebben toegepast. Er zijn onvoldoende plekken in onze binnenstad en winkelstraten waar kinderen kunnen spelen. Bezoekers en inwoners geven aan kinderfaciliteiten te missen. Er wordt onderzocht waar in de binnenstad enkele kinderactiviteiten een gewenste plek kunnen krijgen.

Denk aan waterfonteintjes, speelstenen en andere vormen van vermaak. Daarmee wordt de verblijfsfunctie en attractiewaarde van de binnenstad voor gezinnen vergroot. Een mogelijke locatie is de Nieuwe Groenmarkt gelet op de luwte en herontwikkeling van deze locatie. Er is grote potentie om op langere termijn de stedelijke as (Gedempte Oude Gracht, Verwulft, Nassaulaan en Nassauplein) te herinrichten tot een groene as in het hart van de binnenstad. Dit past in de Haarlemse ambities voor vergroening, minder hittestress, klimaatadaptatie en vergroten van de verblijfskwaliteit. Er zijn daarbij diverse uitdagingen op het vlak van bereikbaarheid omdat er veel verkeersstromen samenkomen. Het uitgangspunt op langere termijn is meer ruimte voor voetgangers, mogelijkheden om te verblijven en werken in de stad. Een mogelijke kans daarbij is een tram ter vervanging van de bussen, waarbij het spoor is ingebed in het groen. De eerste stap is het ontwikkelen van een gezamenlijke koers. Daarom wordt een gebiedsvisie opgesteld. De Gierstraat en Koningstraat zijn voor veel bezoekers aan de binnenstad onderdeel van het winkelrondje/wandelcircuit. Op een gemiddelde zaterdag lopen tot wel 10.000 bezoekers door deze straten. Tegelijkertijd is de straat een drukke fietsader met beperkt bestemmingsverkeer voor een bezoek aan de binnenstad zelf.

Een dergelijke fietsader is niet ideaal midden in het kernwinkelgebied: het zet de winkel- en wandelbeleving onder druk en leidt tot verkeersonveilige situaties. Er wordt daarom verkend of de fietsfunctie elders een plek kan krijgen en daarmee fietsen niet meer toe te staan in de straten. Dit biedt tegelijkertijd kansen om de straat te herinrichten met meer ruimte voor groen en verblijfskwaliteit. In het kader van een autoluwe binnenstad zijn de Nieuwe Groenmarkt en Krocht voetgangersgebied geworden. Dit biedt mogelijkheden voor herinrichting van de openbare ruimte om zo een aantrekkelijkere omgeving te krijgen. Uitgangspunt is om pleinfunctie te vervullen, te vergroenen en in de plint kleinschalige mogelijkheden te bieden voor maatschappelijke functies en kleinschalige werkfuncties (zoals ambachten, cultuur, werkplekken). De herinrichting biedt tevens mogelijkheden tot meer

Locaties nader te bepalen

17

I7. Opzetten route KoepelgevangenisSpaarnwouderstraatkernwinkelgebied I8. Energiescans

spreiding van bezoekers over de binnenstad. Momenteel wordt onderzocht of er een (ondergrondse) fietsenstalling mogelijk is in het gebied. Op termijn wordt de Koepelgevangenis aangesloten op de HOV-verbinding. Hierdoor ontstaan kansen om een route te realiseren via de Spaarnwouderstraat naar het kernwinkelgebied. Dit geeft een impuls aan de Spaarnwouderstraat en mogelijk ook de Anegang als route richting de Grote Houtstraat. Vanaf mei 2022 biedt de gemeente Haarlem 200 gratis energiescans aan voor ondernemers in de horeca en detailhandel. De energieprijzen stijgen snel en besparen op energie is daarom belangrijker dan ooit. Met de scan krijgen ondernemers inzicht in kansen om energie én geld te besparen bij hun bedrijf. Vervolgens worden ondernemers een jaar lang begeleidt bij het uitvoeren van besparingsmaatregelen, advies over duurzame investeringen en hulp bij subsidies.

• Gemeente

KoepelgevangenisSpaarnwouderstraatkernwinkelgebied

• Gemeente • Provincie Noord-Holland • Ondernemers • Eigenaren

Gehele binnenstad

18

5 Welke versterkingskansen zijn er in gebieden? De binnenstad van Haarlem is opgedeeld in diverse deelmilieus. Aan de hand van deze deelmilieus wordt ingegaan op de opgaven en versterkingskansen. Daarbij wordt het principe ‘de juiste functie op de juiste plek’ gehanteerd op basis van de kwaliteiten en het DNA van de specifieke gebieden. De acties die gekoppeld zijn aan de specifieke gebieden komen voort uit interne en externe participatietraject met ondernemers, eigenaren en culturele instellingen. De gebieden zijn ingedeeld zoals weergegeven aan de rechterzijde. De gebieden hebben op hoofdlijnen de volgende kenmerken: • Aanloopgebied: vanuit deze gebieden komen bezoekers de binnenstad binnen. In deze gebieden liggen OV-knooppunten (zoals het treinstation) en parkeergarages. • Dwaalmilieu: dit gebied kent een grote variatie aan specialistische winkels, horeca, cultuur en ambachten. De meeste straten in het dwaalmilieu worden de Gouden Straatjes genoemd. • Hoofdwinkelstraat: in dit gebied zijn de landelijke winkelketens gevestigd en zijn overdag de meeste bezoekers te vinden. • Horecagebied: in dit gebied zijn de vestigingsmogelijkheden voor horeca het ruimst. De horeca varieert van daghoreca tot restaurants en nachthoreca. • Stedelijke as: in dit gebied is de infrastructuur dominant en is sprake van een stenige uitstraling. Dit gebied omvat de Gedempte Oude Gracht.

De voorzieningen in dit gebied zijn sterk gemixt. • Woon/werkmilieu: hier wordt overwegend gewoond. Er zijn verspreid diverse voorzieningen, zoals werkfuncties, kleinschalige horeca en maatschappelijke voorzieningen voor bewoners.

19

5.1 Horecagebied Gegevens Straten in gebied en aantal passanten op gemiddelde zaterdag Leegstand Risicoprofiel toekomstbestendigheid Vastgoedeigenaren

Ontwikkeling leegstand (panden) Damstraat, Gravinnesteeg, Grote Markt (15.000-25.000), Klokhuisplein, Korte Veerstraat, Lange Veerstraat (4.000), Lepelstraat, Oude Groenmarkt (8.500), Riviervismarkt, Smedestraat (3.000), Spaarne, Spekstraat (10.000), Turfmarkt. 2% van de panden, 360 m² oppervlak Middel. Kans faillissementen hoog door opgebouwde schulden, maar ook hoge kans op her invulling door beperkte beschikbaarheid horecapanden en dynamiek. Aantal: 75, panden per eigenaar: 1,4, verhouding eigendom: particulier (54%), BV (24%), stichting (21%), buitenlands (0%)

Afbakening gebied

Foto

7 6 5 4 3 2 1 0 2018 2019 2020 2021

Gebiedsbeschrijving De Haarlemse horeca ligt verspreid over de binnenstad. Wel is er een concentratiegebied aan te wijzen waarin een derde van de horeca geconcentreerd is. Dit loopt van Smedestraat tot aan de Turfmarkt langs de Spaarne. In de vele straatjes in het gebied zoals de Lange Veerstraat, Damstraat en het Spaarne is een grote variatie aan keukens, toprestaurants, plekken om te lunchen of gewoon even tot rust te komen. De Smedestraat voorziet in beperkt aanbod nachtleven met diverse cafés en enkele bars. De Grote Markt/Riviervismarkt/Oude Groenmarkt is met haar grote terrassen rond de Sint Bavo de huiskamer van Haarlem met het zwaartepunt op ontmoeten. De Grote Markt is op weekenddagen één van de drukste plekken in de binnenstad omdat grote stromen bezoekers samenkomen: winkelend publiek, bezoekers aan de warenmarkt en toeristen. In het gebied zijn diverse culturele voorzieningen en grote trekkers zoals het Frans Hals Museum, Teylers museum en het Archeologisch Museum.

Opgaven • Kansrijke her invulling vrijkomende panden (als gevolg van negatieve effecten coronasituatie) • Verschijningsvorm terrassen en gevels (verommeling straatbeeld, toenemende overkapping) • Uitstraling diverse blinde gevels (zoals aan de Smedestraat) en herstel van (winkel)puien • Spreiding bezoekers Grote Markt op piekmomenten • Balans ervaren overlast en bewoners (bijvoorbeeld bij tuinterrassen) • Balans hoog- en laagwaardige horeca (fastfood/toerisme) Huidig en gewenst functieprofiel 2018 2021 Toekomstbeeld 0% Detailhandel

Horeca

20%

40%

60%

Diensten & Ambachten

80%

100%

Cultuur & Ontspanning

Acties Ondernemersondersteuning ‘van plan naar pand’ (E1) / Initiatief ‘start je droom in Haarlem’ (E2) Opstellen horecabeleid (H3) / stimulering vergroening panden en terrassen (I2) Fonds opwaardering blinde gevels (B3) / stimuleringsregeling herstel historische winkelpuien (G1) Spreiding evenementen en marketing (H1) / Verkenning oplossingen piekmomenten Grote Markt (H2) Opstellen horecabeleid (H3) Beperken toeristische winkels en horeca (H3) / intake nieuwe horeca en horeca-adviescommissie (G5)

Versterkingskansen Horeca blijft in dit gebied de primaire functie. Wel wordt enige terugloop van detailhandel in dit gebied verwacht. Tegelijkertijd zien we functieverbreding en een behoefte aan verblijfsfuncties. Hier ontstaan kansen voor nieuwe ondernemingen in dit gebied. Voor de volgende functies zien we versterkingskansen: • Horeca: hoogwaardige en kleinschalige eet- en drankconcepten, horeca-flexwerkplekken, biologische en duurzame concepten, terrashoreca aan het water (al dan niet in combinatie met de pleziervaart) • Kleinschalige vormen van leisure/cultuur, zoals Tino’s, musea en game-attracties (mits ruimtelijk goed ingepast) • Wonen op verdieping voor specifieke doelgroepen (zoals studenten) vanwege balans levendigheid en woonkwaliteit • Kleinschalige kantoorruimte op verdieping op een bruisende en betaalbare plek

20

5.2 Dwaalmilieu Gegevens Straten in gebied en aantal passanten op gemiddelde zaterdag

Leegstand Risicoprofiel toekomstbestendigheid Vastgoedeigenaren

Ontwikkeling leegstand (panden) Anegang (8.000-11.500), Barrevoetstraat (4.000), Botermarkt (15.000), Gierstraat (6.000-8.000), Grote Houtstraat-Zuid (15.000-17.000), Keizerstraat, Kleine Houtstraat (5.000), Koningstraat (10.000), Krocht (4.000), Nieuwe Groenmarkt (6.000), Nieuwstraat, Oude Zijlvest, Paarlaarsteeg (10.000), Schagchelstraat (3.000), Warmoestraat (7.000), Zijlstraat (6.000-10.000), Zijlvest 5% van de panden, 1.700 m² oppervlak Laag, met name vanwege sterke functiemix en onderscheidend karakter. Hoog risicoprofiel in Anegang (hogere leegstand en sobere uitstraling diverse panden) en Kleine Houtstraat (hogere leegstand). Aantal: 220, panden per eigenaar: 1,4, verhouding eigendom: particulier (65%), BV (29%), stichting/vereniging (6%), buitenlands (0,3%)

Afbakening gebied