20220998260 3. Bijlage 2 Economische monitior 2022

Spanningsindicator naar beroepsgroep in arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond (bron: UWV)

Passend opgeleide werknemers op alle niveaus In Haarlem is sprake van een groeiende mismatch tussen het banenaanbod en het profiel van de beroepsbevolking. Er zijn relatief veel praktisch geschoolde banen tegenover veel theoretisch geschoolde inwoners, en dit verschil neemt toe, doordat stijgende woningprijzen het voor laag- en middeninkomens steeds moeilijker wordt in de stad te kunnen wonen. Anderzijds speelt mee dat er relatief weinig kennisintensief werk is. Uit de inwonerspeiling blijkt dat van de praktisch geschoolden 44% in de eigen stad werkt. Bij de theoretisch geschoolden is dit 30%.

Economische Monitor 2022

32

Arbeidsmarkt Rijksbeleid om krapte op arbeidsmarkt te verminderen Om te zorgen voor een goed functionerende arbeidsmarkt en om krapte te verminderen, zet het kabinet in op drie pijlers: I. Het verminderen van de vraag naar arbeid. II. Het vergroten van het arbeidsaanbod. III. Het verbeteren van de match tussen vraag naar en aanbod van arbeid. Vanuit dit denkkader werkt het kabinet aan zes acties die krapte kunnen verminderen: 1. Stimuleren van technologie- en procesinnovatie 2. Inzet op arbeidsaanbod 3. Verbeteren van de match 4. Stimuleren van meer uren werken 5. Inzet op leven lang ontwikkelen 6. Verbeteren aansluiting initieel onderwijs en arbeidsmarkt In september 2020 heeft het ministerie van SZW een breed coronaherstelpakket gelanceerd. Aanname in die tijd was dat de coronacrisis zou leiden tot een groot verlies van werkgelegenheid en een stijgende werkloosheid. Hieruit volgde de opdracht aan de 35 arbeidsmarktregio’s om een Regionaal Mobiliteitsteam op te richten waarin gemeenten, UWV, vakbonden, SBB, VNO-NCW en het onderwijs hun dienstverlening bundelen om mensen die door corona hun baan dreigden te verliezen en zelfstandigen, met behulp van ontschot budget en om- en bijscholing toe te leiden naar ander (duurzamer) werk.

De arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond met Haarlem als centrumgemeente beschikt sinds september 2021 over een RMT, onder de naam ZKIJ Werkt Door.

Economische Monitor 2022

Samenwerking triple helix in de MRA: Werken aan mismatches op de arbeidsmarkt Alleen via publiek-private samenwerking kunnen we invloed uitoefenen op de arbeidsmarkt. In de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond bundelen de 7 gemeenten, UWV, werkgevers, werknemers en onderwijs al jarenlang binnen het Regionaal Werkbedrijf Zuid-Kennemerland en IJmond (RWB ZK-IJ) hun krachten om in te spelen op actuele en toekomstige ontwikkelingen van de regionale arbeidsmarkt. Door intensievere regionale samenwerking zorgen deze partijen vanuit de Regionale doe-agenda arbeidsmarkt 2020-2022 dat onze regionale arbeidsmarkt beter functioneert en meer (kwetsbare) werkzoekenden passend en betaald werk vinden. De Regionale doe-agenda krijgt een vervolg vanaf 2023 in samenhang met de hierboven geschetste ontwikkeling rond het regionaal leerwerkcentrum en WSP. Het Regionaal Mobiliteitsteam – ZKIJ Werkt Door ZKIJ Werkt Door is oorspronkelijk gestart om werkloosheid door de coronacrisis te voorkomen. Inmiddels is het doel veel breder: iedereen, werkend of werkzoekend kan er terecht met vragen over leren of werken. Regionaal mobiliteitsteam ZKIJ Werkt Door helpt inwoners van Zuid-Kennemerland en IJmond om werk te vinden of te behouden. Het team biedt onder meer advies, inzicht in baanmogelijkheden en eventuele om- of bijscholing.

Voorheen was zulke ondersteuning alleen in specifieke situaties mogelijk – je moest bijvoorbeeld werkloos zijn en recht op een uitkering hebben. ZKIJ Werkt Door heeft hier verandering in gebracht, of iemand nu een baan hebt, naar school gaat of wel of niet in een uitkeringssituatie zit, er wordt gekeken naar wat iemand persoonlijk nodig heeft. ZKIJ Werkt Door is een samenwerking tussen onder meer gemeenten, UWV, sociale partners, het onderwijs, de uitzendbranche en ondernemers. Gezamenlijk kunnen ze in meer richtingen naar mogelijkheden zoeken dan ze los van elkaar zouden kunnen. Ook wordt achter de schermen nauw samengewerkt met het WerkgeversServicepunt ZuidKennemerland en IJmond, waar werkgevers met hun vragen terechtkunnen.

33

Arbeidsmarkt

Inclusieve arbeidsmarkt De arbeidsmarkt moet toegankelijk zijn en met gelijke kansen voor iedereen. Via een gezamenlijke aanpak richt de gemeente Haarlem zich met de andere gemeenten en samenwerkingspartijen in de regio zich op werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, verbinding tussen onderwijs en werk en de beweging van werk naar werk. De gemeente werkt hiervoor met SpaarneWerkt; zij bemiddelen werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt. Belangrijke doelgroepen van SpaarneWerkt zijn de ‘wajongers’ (voor mensen die voor hun 18e of tijdens een studie een ziekte of handicap hebben, waardoor zij niet meer werken) en ‘p-wetters’ (afgeleid van de participatiewet, voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). De coronacrisis heeft laten zien dat deze groep werkenden en werkzoekenden in tijden van economische crisis bovengemiddeld kwetsbaar is. De aanpak voor mensen die vallen onder de doelgroep Banenafspraak of anderszins kwetsbaar is, krijgt in 2022 en 2023 specifieke aandacht. De arbeidsmarktregio's ontvangen hiervoor extra middelen van het Rijk en ook wordt landelijk aandacht besteed aan het verruimen van de mogelijkheden voor kwetsbaren op de arbeidsmarkt vanuit wet- en regelgeving.

Economische Monitor 2022

Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland Op 1 januari 2022 start het Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland. Het Participatiebedrijf is een gemeenschappelijke regeling waar de gemeente Haarlem samen met de regiogemeenten Bloemendaal, Heemstede en Zandvoort aan deelneemt. Het bedrijf organiseert in opdracht van de gemeenten betaald werk voor de doelgroepen Wet sociale werkvoorziening en (nieuw) beschut werk. Daarnaast richt het bedrijf zich op de toeleiding naar betaald werk voor werkzoekenden met een overbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt, de doelgroep banenafspraak (mensen met een arbeidsbeperking) en leerwerktrajecten voor jongeren zonder beroeps- of startkwalificatie (voortijdige schoolverlaters). Met het Participatiebedrijf willen de deelnemende gemeenten met Haarlem als voorzitter een ondernemende, effectieve en flexibele organisatie ontwikkelen die samenwerkt met de klantmanagers van de afdeling Werk en Inkomen van de gemeenten maar ook met partners, werkgevers en sociaal ondernemers in de stad.

34

Arbeidsmarkt

Binding van divers, jong talent Uit landelijk onderzoek van ABF Research blijkt dat in 2020 er een kleine 3.500 uitwonende mbo-, hbo- en wo-studenten in Haarlem woonden. Veruit de meeste van hen studeerden elders, onder meer in Amsterdam en Leiden. Ongeveer 17% van de Haarlemmers valt in de leeftijdscategorie 15-30 jaar. Tien jaar geleden was dit nog 18%. Met name de groep 25-29-jarigen is sinds 2018 aan het afnemen (van 7,4% naar 6,6%). Mogelijk heeft dit te maken met de situatie op de woningmarkt. Bedrijven willen deze groep graag aan zich binden vanwege tekorten en vergrijzing op de arbeidsmarkt, behoefte aan innovatieve ideeën en nieuwe technologische ontwikkelingen. Het is belangrijk dat jongeren en studenten binding met Haarlem krijgen en houden. Studenten geven aan dat ze moeilijk aan een kamer kunnen komen. De hoge woningprijzen worden als een risico ervaren voor een toekomstbestendige economie. Voor meer informatie over de aandacht voor studenten op de woningmarkt, zie volgende pagina. Ook moet er blijvend worden geïnvesteerd in een aantrekkelijk studentenklimaat. Hier zijn enkele elementen al goed op orde, hoewel jongere Haarlemmers wel ene fractie kritischer zijn dan oudere inwoners. Dit is met name te zien in de beoordeling van het horeca-aanbod. Dit krijgt van deze jonge Haarlemmers een 7,8 (gemiddeld een 8,1).

Mogelijk speelde hier ook de corona-maatregelen een rol, die met name jongeren die gebruik maken van de horecasector hard raakten. Bij het winkelaanbod (7,5 t.o.v. gemiddeld een 7,6) en het cultureel aanbod een (7,6 t.o.v. gemiddeld een 7,7) ligt het oordeel minder ver uit elkaar.

Economische Monitor 2022

Percentage van de bevolking tussen 15 en 30 jaar (2012-2022) (bron: BRP) % 15-19 jaar % 20-24 jaar % 25-29 jaar

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 5,0 4,9 4,8 4,8 4,9 5,0 5,0 5,1 5,1 5,1 5,1 6,0 5,9 5,8 5,7 5,5 5,4 5,3 5,1 5,2 5,2 5,2 7,0 7,0 7,1 7,1 7,3 7,4 7,4 7,3 7,2 6,8 6,6

Innovatief onderwijs op locatie en campusvorming De gemeente stimuleert innovatief onderwijs op locatie, ingevuld door het bedrijfsleven, Nova College, InHolland en Haarlem Campus. Er zijn en worden mooie initiatieven ontplooid. Zo heeft InHolland ten tijde van de Corona-pandemie Incollab opgericht: studenten van diverse studierichtingen kunnen ingeschakeld worden ter ondersteuning van ondernemers die problemen in bedrijfsvoering ondervinden. Docenten en een ondernemersklankbord begeleiden hierin. Hierin wordt ook samengewerkt met Nova College. Daarnaast werkt de gemeente Haarlem samen met Inholland in Citylab. Vanuit Citylab worden oplossingen op vragen vanuit de stad bedacht en uitgevoerd samen met onderwijs en onderzoek van Inholland. Citylab is gevestigd in Waarderpolder Haarlem Business Park. Recent hebben studenten van Inholland een onderzoek verricht in samenwerking met Jopenbier naar het innovatief benutten van een bijenlandschap in de Waarderpolder in het productieproces. Daarnaast start in de Koepel met ingang van het schooljaar 2022-2023 Haarlem Campus. Dit is een hbo-instelling waar op termijn universitaire modules worden aangeboden. Haarlem Campus richt zich op studies gericht op de digitalisering van het mkb, zoals creative media, digital transformation en bedrijfspsychologie.

35

Arbeidsmarkt Aandacht voor studenten Door het leenstelsel zijn er minder uitwonende hbo- en wostudenten in Haarlem. Met ingang van studiejaar 2022-2023wanneer Haarlem Campus onderwijs aanbiedt in de Koepel wordt een stijging van het aantal uitwonende – voornamelijk internationale – studenten in Haarlem verwacht. Op het terrein van De Koepel realiseert studentenwoningcorporatie DUWO 250 studentenwoningen. Dit is een aanvulling op de circa 800 bestaande zelfstandige en onzelfstandige Haarlemse studentenwoningen van corporaties. Dat betekent dat ruim 2.600 studenten in Haarlem op de particuliere huurmarkt wonen: de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting van ABF Research typeert dit als een krappe studentenwoningmarkt. Deze krapte wordt veroorzaakt door tekorten in vooral starterswoningen en door te weinig studentenwoningen in de regio. Studenten die bijvoorbeeld in Amsterdam of Leiden studeren, wijken door krapte daar vaker uit naar andere plaatsen met goede bereikbaarheid. Het overgrote deel van de uitwonende studenten in Haarlem studeert niet in onze stad. Bovendien hebben we veel andere woningzoekenden. Daarom investeert de gemeente niet speciaal in studentenwoningen, maar kiest Haarlem voor extra woningen voor jongeren en starters. Daar profiteren ook studenten van, doordat zij ook een beroep kunnen doen op dit aanbod. Zo ontstaat er meer aanbod in de particuliere sector.

Economische Monitor 2022

Voldoende stageplaatsen Er zijn geen gegevens over het aantal stage-plaatsingen in Haarlem. Vorig jaar heeft Stagebureau Waarderpolder geen plaatsingen kunnen doen vanwege corona. Er is wel veel geïnvesteerd in een netwerk van bedrijven. In en om Haarlem zijn 2590 erkende leerbedrijven die te vinden zijn in het register erkende leerbedrijven Haarlem. In onderstaande grafiek is de spreiding per sector zichtbaar, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen leerbedrijven en actieve leerbedrijven; een actief leerbedrijf wil zeggen dat deze de afgelopen 2 jaar minimaal 1 leerling heeft gehad. Het aantal actieve leerbedrijven zegt daarmee al meer over het aantal plaatsingen. Er zijn echter wel tekorten aan stageplaatsen, blijkt uit gegevens van Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB). Met name in de ICT, financiële diensten en juridische diensten is de vraag veel groter dan het aanbod. Opvallend is dat ook in 2020 ook in de zorg een gebrek aan stageplaatsen ontstond. Veel zorginstellingen waren door de impact van corona te druk om stagiairs te begeleiden.

36

Innovatie en verduurzaming economie

Innovatie Strategie: Innovatie aanjagen. Uitvoeringslijnen: - Impact maken. - Verbinden bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden. - Versterken creatieve industrie. - Versterken innovatieve clusters op circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid. Economische Visie Haarlem

Economische Monitor 2022

37

Duurzaamheid Bijdragen aan transities op het gebied van duurzaamheid Gemeente Haarlem werkt aan verschillende transities op het gebied van duurzaamheid: • Haarlem Circulair: We willen dat Haarlem in 2040 een circulaire stad is, waarin we slimmer en efficiënter omgaan met eindige en schaarse grondstoffen, energie en afval. Het is een systeemtransitie van de samenleving die de economie raakt en die niet stopt bij de stadsgrenzen. Door om te schakelen van een lineair opgebouwd systeem naar een kringloopeconomie veranderen businessmodellen en verkoopstrategieën. Bedrijven vormen één van de belangrijkste schakels in dit transitieproces. In de Routekaart Duurzaamheid zijn in het hoofdstuk ‘Ketenverantwoordelijkheid’ de opgaven voor een Circulaire Stad in 2040 opgenomen. Met het Actieprogramma Haarlem Circulair 2040 wil de gemeente versnelling tot stand brengen. Dit programma wordt eind 2022 vastgesteld. We zetten in op vier doelgroepen waarmee we lokaal de meeste impact maken. Dit zijn: ondernemers, bewoners, eigen organisatie en groter dan Haarlem. We zetten in op het verduurzamen van de voedselketen middels de Europese subsidie Cities 2030 en de City Deal Duurzame en Gezonde Voedselomgeving. Daarnaast zetten we in op meer aandacht voor duurzaam en circulair textiel, bouw en GWW (Grond- Weg- en Waterbouw), consumptiegoederen en de bedrijven in de maakindustrie.

Haarlem zet zich actief in om netwerken te activeren waar lokale bedrijven samenwerken, waarbij circulaire bedrijfsvoering en kennisdeling centraal staan. • Haarlem Aardgasvrij in 2040: De energietransitie gaat voor grote veranderingen zorgen. Het Klimaatakkoord van Parijs en de Klimaatzaak Urgenda, die de overheid verplicht om in 2020 25% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990, vragen om versnelling van de transitie. Haarlem heeft de ambitie om aardgasvrij te zijn in 2040. Beide opgaven bieden economisch kansen en ook uitdagingen vanuit arbeidsmarktperspectief. Waar mogelijk worden initiatieven en vraagstukken over energietransitie en klimaatbestendigheid verbonden aan andere innovatieve clusters.

Duurzame kantoorlocaties Per 1 januari 2023 moet, volgens landelijk beleid, elk kantoorgebouw minimaal energielabel C hebben (kleine kantoren en monumenten zijn hiervan uitgesloten). Voldoet het gebouw dan niet aan de eisen, dan mag het kantoorpand per 1 januari 2023 niet meer als kantoor worden gebruikt. Deze verplichting staat in het Bouwbesluit 2012. In Zuid-Kennemerland ligt het aandeel kantoorpanden met energielabel lager dan in de omliggende regio’s (40%). Dit is voor een zeer groot deel te verklaren door het nog ontbreken van een energielabel op de panden. De Omgevingsdienst IJmond en de gemeente Haarlem benaderen hiervoor actief de betreffende eigenaren, zodat zij tijdig actie kunnen ondernemen. Meer informatie over de verplichting van Energielabel C voor kantoren is te vinden op RVO.nl

Aantal kantoorpanden op kantoorlocaties met energielabel A++++ t/m C (2021) (bron: RVO, bewerking BCI en Tympaan)

Meer informatie over de stand van zaken op het gebied van duurzaamheid is te vinden op Haarlem in cijfers.

Economische Monitor 2022

38

Brede welvaart Zowel in het Coalitieakkoord 2022-2026 Haarlem 2022-2026 als in de Metropoolregio Amsterdam is veel aandacht voor het begrip ‘brede welvaart’. In het coalitieakkoord van Haarlem staat brede welvaart centraal in het versterken van het ondernemersklimaat door toe te werken naar ‘een nieuwe en circulaire economie’. De coalitie wil hier aan werken door in te zetten op impact ondernemen (zie ook pagina 41). Impact ondernemen vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen en andere businessmodellen. Om deze transities uit te voeren is het nodig om te versnellen, te experimenteren en te innoveren. Ter uitvoering van de MRA-agenda heeft de MRA onderzoek laten uitvoeren naar een bredere kijk op welvaart en de verdeling ervan in regionale context, genaamd de Staat van de Metropoolregio Amsterdam. Hierin wordt brede welvaart uitgelegd als alles wat mensen van waarde vinden, zoals de leefomgeving, het kunnen voorzien in het levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, sociale contacten en mogelijkheden tot persoonlijke ontplooiing. De uitkomsten van dit onderzoek sluiten aan en worden betrokken bij de uitvoering van de overkoepelende ambitie van de MRA om een toekomstbestendige evenwichtige metropool te blijven.

In de Staat van de Metropoolregio Amsterdam wordt antwoord gegeven op de drie opdrachten die door de MRA zijn geformuleerd: het bouwen voor de woningbehoefte en met groei van de leefkwaliteit van het geheel versterken, het werk maken van een veerkrachtige inclusieve en schone MRA-economie en het vaart maken met een metropolitaan mobiliteitssysteem. Het onderzoek is verwoord in een monitor dat regelmatig wordt geactualiseerd. De monitor bevat informatie op zowel op het schaalniveau van de MRA als de deelregio’s van de MRA. De bevindingen van de Staat van de Metropoolregio Amsterdam zijn hier terug te vinden.

Economische Monitor 2022

Brede Welvaart Het welvaartsbegrip is in de wetenschap en beleidskringen de laatste jaren meer en meer onderwerp van discussie geworden. Het rapport van Stiglitz et al. (2009) over economische prestaties en sociale vooruitgang heeft die discussie verder aangewakkerd door de multidimensionaliteit van welvaart en de daarmee gepaard gaande complexiteit bij het meten ervan te benadrukken. Beleidsmakers zijn het er de laatste jaren ook in toenemende mate over eens geworden dat slechts het meten van inkomen – gemeten door middel van het bruto binnenlands product (bbp) – niet voldoende is om het brede concept van welvaart in z’n geheel te kunnen beoordelen. Het meest gehoorde discussiepunt is dat het inkomen een te nauwe maat van welvaart is, waardoor belangrijke nuances die nodig zijn bij beleidsvorming ter bevordering van welvaart buiten beeld blijven. Waar het gaat om initiatieven of voorstellen die naast inkomen expliciet een bredere kijk op welvaart gebruiken wordt daarom van ‘Brede welvaart’ gesproken. Er bestaan verschillende perspectieven op wat brede welvaart in regio of stad is. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Brede welvaart gaat in essentie over het welzijn van mensen.

39

Innovatie en circulair Vernieuwing van bedrijfsprocessen In de circulaire economie is er meer aandacht voor hergebruik en waarde behoud. De Europese subsidie FOOD 2030 - Empowering cities as agents of food system transformation heeft als doel om steden en regio's te helpen bij het implementeren van duurzame voedselsystemen. Met deze subsidie verstevigt Haarlem de komende jaren de inzet op de waardeketen voedsel. In 2020 zijn we gestart met een inventarisatie van kansrijke initiatieven die bijdragen aan een duurzaam voedselsysteem in Haarlem. In 2022 zijn we gestart met kleine praktijkonderzoeken op diverse locaties die o.a. de duurzame en gezonde voedselkeuze stimuleren, voedselverspilling tegengaan of de biodiversiteit bevorderen middels stadslandbouwinitiatieven. Via de City Deal Duurzame en Gezonde Voedselomgeving stimuleren we in 2022 de korte keten met het project 'Boeren voor Buren' in Haarlem. Daarnaast zijn er al verschillende initiatieven in gang gezet: • De koplopergroep circulaire restaurants werkt gezamenlijk aan minder voedselverspilling, meer gescheiden afval, een gezamenlijk inzet voor minder verpakkingsmateriaal en lokale inkoop. In 2020 vonden verschillende ( digitale ) bijeenkomsten plaats om lokale inkoop te bevorderen. Er zijn circulaire scans afgenomen.

Naar aanleiding van de scans is er een document met duurzame en circulaire tips wat onder horeca verspreidt is. In april 2021 vond een bijeenkomst plaats over duurzame “to-go” verpakkingsmateriaal met een retoursysteem. Een aantal restaurants zijn hiermee gaan werken. Verschillende zaken hebben zich aangesloten bij het initiatief ‘Plastic Vrij Terras’. In 2022 is het project WeCup’ van start gegaan. Een recyclebare statiegeld koffiebeker ter vervanging van de kartonnen beker. • De Schillenfiets is een pilot in samenwerking met Spaarnelanden om groen keukenafval te scheiden en op te halen bij de restaurants. Deze pilot startte eind 2020. Tijdens de lockdown waren de restaurants gesloten en heeft de fiets niet gefietst. Er is in 2021 13.500 kg keukenafval opgehaald. In 2022 zetten we in op opschaling van de schillenfiets. Doel is dat de fiets groeit van 17 naar 30 deelnemers. Met 30 deelnemers haalt de schillenfiets gemiddeld 1200 kg per week aan keukenafval op. Tot eind 2022 onderzoekt de gemeente met Spaarnelanden of de fiets doorontwikkeld kan worden of dat een ander model beter werkt voor grootschalige duurzame inzameling van groen keukenafval. Afhankelijk van de uitkomsten wordt besloten om al dan niet door te gaan met een vorm van de Schillenfiets of een ander model voor meer grootschalige duurzame inzameling.

• Samenwerking met Haarlem Food Future (HFF) waaronder de ‘gered voedselschakelaar’, Doggy Bags en verduurzamen stadslandbouw. De Doggy Bag heeft op dit moment 60 deelnemende restaurants. Vanwege de Corona-pandemie is dit aantal de afgelopen maanden niet verder gegroeid. De Gered Voedsel Schakelaar (GVS) zorgt ervoor dat het overgebleven voedsel uit winkels en op markten bij diverse sociale initiatieven in Haarlem terecht komt. Voor de Corona-pandemie werden er 150 maaltijden per dag gekookt van gered voedsel. • In 2020 deed Haarlem mee met de Dutch Sustainable Fashion Week met o.a. een groene textielroute, fashionbeelden van lokale ondernemers en diverse activiteiten. In 2021 is de koplopergroep Circulair Textiel van start gegaan met o.a. een podcastserie over duurzaam textiel en ondernemen. De groene textiel route is uitgebreid en er is een Green Fashion tour georganiseerd. Er zijn diverse initiatieven door ondernemers gestart om meer zichtbaarheid te geven aan circulair textiel. Spaarnelanden en Paswerk werken samen om meer inzicht te geven in de inzameling van Haarlems huishoudelijk textiel. In 2021 zijn er 750 tassen gemaakt van hergebruikt Haarlems huishoudelijk textiel, deze zijn door de Koplopergroep Circulair Textiel uitgedeeld bij duurzame aankomen. In 2022 zetten we deze activiteiten voort en breiden we uit. O.a.

met een content pagina Circulair Textiel voor en door ondernemers , een communicatie toolkit en deelname aan de textielrace voor scholieren om aandacht te vragen voor het hergebruik van textiel. Economische Monitor 2022

40

Innovatie en circulair Maatschappelijke impact Actieprogramma Impact Ondernemen Het Actieprogramma Impact Ondernemen heeft de afgelopen twee jaar ( 2020 – 2021) middels vijf actielijnen gewerkt aan een de positionering, professionalisering en de zichtbaarheid van impact ondernemers. Voor de uitvoering van het Actieprogramma werken we samen met De Stadsgarage. Middels een voortgangsrapportage zijn de resultaten van de afgelopen twee jaar onder elkaar gezet. • Er is een gemeentelijk aanspreekpunt opgezet zodat impact ondernemers zowel in de gemeentelijke organisatie (fysiek en sociaal domein) als in de reguliere ondernemersnetwerken snel de juiste route vinden. Haarlem doet mee aan de City Deal Impact Ondernemen om de landelijke innovatiestructuur met nieuwe samenwerkingen voor impact ondernemers te versterken. Er zijn trainingen ontwikkeld en aangeboden aan impact ondernemers om hun positie op de arbeidsmarkt te versterken. Er zijn ronde tafels georganiseerd om impact ondernemers aan de juiste financiers te koppelen. Er is een Kennemer Inkoop Platform opzet waar overheden en bedrijven met een SROI-verplichting kunnen inkopen met impact. Het Social Enterprise Overheidscongres is twee keer in Haarlem georganiseerd. Haarlem doet sinds 2019 mee met de Impact Days om de zichtbaarheid van impact ondernemers te vergroten.

• In 2022 gaan we onze ondernemersdienstverlening slimmer organiseren en ons communicatienetwerk uitbreiden. • Het aanbod van trainingen gaan we verder ontwikkelen, o.a. met een training voor impact ondernemers die willen opschalen. De vraagkant van het Kennemer Inkoopplatform wordt verder ontwikkeld. Transacties worden middels het platform gestimuleerd en bij een SROI verplichting wordt het platform actief onder de aandacht gebracht. Er wordt een ronde tafel inkopen met impact georganiseerd. Er wordt een financieringsplatform ontwikkeld, deze wordt waar mogelijk gekoppeld aan het Kennemer Inkoop Platform. De consumentencampagne om zichtbaarheid van impact ondernemers te vergroten wordt uitgebreid, o.a. met de Impact Days en aandacht van lokale content creators. • Haarlem doet daarnaast mee aan de City Deal Impact Ondernemen, waarin we met o.a. drie ministeries, bedrijven en onderwijsinstellingen, experimenten aangaan om het maken van impact te vergemakkelijken. Met deze City Deal zoekt Haarlem de samenwerking met haar omliggende gemeenten op het gebied van impact ondernemerschap. • Ook levert dit jaar Haarlem een grote bijdrage aan het landelijke overheidscongres van Social Enterprise, waar regionale samenwerking, inkoop en financiering van impact voor ons belangrijke thema’s zijn. Het nieuwe coalitieakkoord 2022-2026 zet stevig in op Impact Ondernemen.

De komende jaren gaan we het programma versnellen en fors uitbreiden.

Economische Monitor 2022

41

Innovatie Stimuleren kennisclusters en proeftuinen Haarlem heeft de ambitie zich te ontwikkelen tot creatieve stad van toegepaste innovatie. Om innovatie aan te jagen benutten we onze creatieve en digitale sector als verbindende sectoren. We richten ons op trends en maatschappelijke opgaven op het gebied van duurzame en circulaire economie, gezondheid en de digitalisering van het mkb. We stimuleren living labs en proeftuinen. In het Convenant Waarderpolder 20212025 is de ambitie bepaald om de Waarderpolder als proeftuin voor circulaire economie te ontwikkelen. Het C-district met het MAAK-terrein en een aantal bestaande bedrijven, zoals Spaarnelanden en het Hoogheemraadschap van Rijnland, vormen belangrijke ankerpunten. Ook bij het Spaarnegasthuis wordt gewerkt aan een living lab, Spaarne labs. Het ecosysteem rondom het ziekenhuis wordt hierin meegenomen om onze zorg te verbinden met nieuwe technologie. Ondernemersbijeenkomsten gericht op innovatie: TEDX TEDX geeft een platform aan changemakers, daarmee krijgen innovatieve & wereld verbeterende ideeën de ruimte. Op 24 september 2021 is TEDX ‘Wasted’ georganiseerd in de Philharmonie, waarbij wethouder Berkhout (economie) het openingswoord heeft verzorgd. Op 16 november 2022 is er een nieuwe editie met het thema ‘Reset’. Er is ook een jongerenversie van Tedx. Scholieren van verschillende middelbare scholen organiseren dit event.

Op 30 mei 2022 was er een editie met het thema “choosing your (own) path”. De gemeente heeft een verbindende en faciliterende rol als het gaat over de invulling van TEDX. Ook draagt de gemeente financieel bij aan de bijeenkomsten.

Economische Monitor 2022

De Koepel: universiteit en mkb-innovatiehub Eind 2021 heeft de Koepel haar deuren geopend. CupolaXS is hier gevestigd. Deze MKB hub is een kennis en innovatiecentrum rondom het thema digitalisering. Verschillende relevante organisaties, instellingen en bedrijven hebben zich reeds gecommitteerd en zullen CupolaXS als uitvalsbasis gebruiken. Daarnaast zal het Haarlemse digitale marketingbureau Endeavour Group uitbreiden naar de voormalige gevangenis. Ook is de regionale ontwikkelingsmaatschappij ROM InWest gevestigd in de Koepel. De gemeente Haarlem beschikt op deze locatie over enkele werkplekken wat bijdraagt aan het optimaliseren van de ondernemersdienstverlening. Met ingang van het studiejaar 2022-2023 start ook de hbo-instelling Haarlem Campus, waarbij over enkele jaren universitaire modules gevolgd kunnen worden. Tot aan medio 2024 ontwikkelt de Koepel Campus zich nog verder met onder andere de komst van een hotel, horecafaciliteiten en studentenhuisvesting. De ontwikkeling van de Koepel past in de gewenste campus- en hubontwikkelingen zoals omschreven in de Economische Visie Haarlem.

42

Toerisme en evenementen

Economische Monitor 2022

43

Toerisme en evenementen Toeristische Koers Haarlem Haarlem is een aantrekkelijke en gastvrije stad voor bezoekers. De wens om grip te kunnen houden op de toeristische ontwikkeling was aanleiding voor de opstart van de Toeristische Koers. Door Covid-19 is de stad in een heel andere werkelijkheid beland en is een herstel van inkomsten van ondernemers en instellingen op korte termijn zeer belangrijk, maar ook voor de vitaliteit van de hele stad. Uit de Toeristische Koers volgen 3 ontwikkellijnen, te weten: 1. Inzetten op waardevolle bezoekers In de marketing en promotie wordt ingezet op bezoekers die buiten de piekmomenten naar Haarlem komen (doordeweeks en in rustige maanden) en die langer in Haarlem verblijven met oog voor duurzaamheid en kwaliteit, oorspronkelijkheid en menselijke maat van Haarlem. Deze ontwikkellijn wordt voor een groot deel ingevuld door Haarlem Marketing met partijen in de stad en de gemeente. 2. Versterken kwalitatief (toeristisch) aanbod Deze ontwikkellijn heeft betrekking op de productontwikkeling van toeristisch Haarlem, waarbij het van belang is om de binnenstad te verruimen om de piek op de Grote Markt te ontlasten en het aanbod op de dalmomenten in de binnenstad te versterken. Daarnaast wordt de keuze gemaakt voor aanbod dat echt past bij Haarlem en daarom ook interessant is voor de Haarlemmers zelf. 3.

Sturen met concrete maatregelen Om bezoekers te sturen wordt een aantal maatregelen getroffen, bijvoorbeeld in de openbare ruimte, handhaving en juridische instrumenten. Ook is de hotelaanvraagpauze verlengd en is het landelijke registratiesysteem geïmplementeerd om de handhaving op toeristische verhuur te vereenvoudigen.

Economische Monitor 2022

Evenementen Door de coronacrisis is de evenementensector hard getroffen. Nu evenementen weer zijn toegestaan wil de gemeente met een incidenteel extra budget van € 225.000 zowel gesubsidieerde als niet-gesubsidieerde evenementen in 2022 ondersteuning bieden, en zo de infrastructuur van de sector behouden voor de stad, haar bewoners en haar bezoekers. Organisatoren hebben dit jaar te maken met een kostenstijging van 20 tot 25 procent. Oorzaken zijn o.a. leveranciers die hun gederfde inkomsten doorbelasten (voor zover niet gedekt door de Rijksregelingen), aangescherpte veiligheidseisen vanwege de beperkte capaciteit van de politie, inflatie, vrijwilligers die ten tijde van de Corona pandemie zijn afgehaakt en hogere arbeidskosten door grote krapte op de arbeidsmarkt. Naast de verwachte kostenstijging maken ook de derving aan inkomsten van de afgelopen twee jaar, de uitgeputte reserves en de teruglopende sponsorinkomsten dat de sector voor een zeer grote uitdaging staat. Een terugkeer van de festivals zoals ze vóór de pandemie plaatsvonden is dan ook geen vanzelfsprekendheid. Met de subsidieregeling Ondersteuning herstel evenementen 2022 biedt de gemeente ondersteuning aan gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde evenementen en wordt voorkomen dat wat er in Haarlem is opgebouwd op het gebied van evenementen blijvend verloren gaat.

De subsidie dient tevens als stimulans in deze periode van herstel.

44

Bijlage 1: Extract coronamonitor

Economische Monitor 2022

45

Extract coronamonitor

De coronacrisis heeft economische, sociaal-maatschappelijke en financiële impact op gemeenten gehad. Deze economische monitor heeft een meerjarig karakter en is opgehangen aan de doelstellingen van de Economische Visie – die geschreven is vóór de coronapandemie. Dit product gaat dus in principe niet over de ontwikkelingen en maatregelen van de afgelopen weken en maanden. Daarvoor is in Haarlem de Corona Impact Monitor ontwikkeld. Toch kunnen we er niet omheen dat corona een grote impact had op de Haarlemse economie. Daarom vatten we op deze sheet uitkomsten uit de coronamonitor samen. De laatste versie van deze monitor (uit maart 2022) gaf een overzicht over de ontwikkeling in 2021. • Het consumentenvertrouwen is voor Noord-Holland in het vierde kwartaal van 2021 sterk gedaald. Hiermee is het bijna weer zo laag als het dieptepunt van Q3 2020. De hoge inflatie speelt hier een belangrijke rol. Deze speelt minder een rol bij het ondernemersvertrouwen. Dat steeg wel en komt op hetzelfde niveau te liggen als vóór de corona crisis. We kunnen dus stellen dat ondernemers positiever zijn over de toekomst dan consumenten. Zowel het beeld van consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen is in Noord-Holland vergelijkbaar met het landelijke beeld.

Hoewel uit de KVKenquête het algemeen ondernemersvertrouwen toeneemt, blijkt uit een peiling onder Haarlemse ondernemers uit januari 2022 dat een derde (33%) van hen zich (zeer) grote zorgen maakt over de toekomst van hun onderneming (zie figuur).

• In vergelijking met 2019 zijn de verhoudingen van het aantal banen per sector nagenoeg hetzelfde. Het UWV voorspelde sterke banenkrimp in de sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening (met name de reisbranche). De krimpsectoren vertegenwoordigen in Haarlem 12 procent van de arbeidsmarkt. In Nederland is dit 10 procent. Deze voorspelling kwam deels uit. In de horeca verdwenen er bijvoorbeeld 80 banen door bedrijvendynamiek. Inmiddels is de situatie veranderd, is er sprake van breed herstel en van personeelstekorten. • Al sinds begin 2019 ontstaan er elke maand meer nieuwe bedrijfsvestigingen in de gemeente Haarlem dan dat er verdwijnen. Over het vierde kwartaal in 2021 kwamen er per saldo 120 bedrijfsvestigingen bij. In totaal is de bedrijvenpopulatie in Haarlem in 2021 met 290 bedrijven gegroeid. Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. De groei in banen is dan ook kleiner dan de groei in vestigingen. Over de tweede helft van 2021 nam het aantal banen door bedrijvendynamiek met 530 toe. Hiermee zit 2021 boven het niveau van 2019, het laatste jaar vóór corona (480).

Zorgen over toekomst onderneming (bron: ondernemerspeiling t.b.v. coronamonitor, januari 2022, DIA)

36%

0%

20% Niet of nauwelijks zorgen

Economische Monitor 2022

30%

40% Enige zorgen

19%

14%

60%

80%

Grote zorgen

Zeer grote zorgen

100%

46

Extract coronamonitor

• In de tweede helft van 2021 waren er 9 faillissementen in de gemeente Haarlem. Dat zijn er minder dan in eerdere jaren. De meeste faillissementen waren in de (detail)handelssector (4), maar dit ligt ook onder het niveau van voor de coronacrisis. De steunmaatregelen van de overheid houden waarschijnlijk het aantal faillissementen nog beperkt; de verwachting blijft dat het aantal faillissementen nog toeneemt als steunmaatregelen verder aflopen.

• Landelijk neemt de werkloosheid af. Ook in Haarlem daalde het aantal geregistreerde werkzoekenden bij het UWV in het tweede kwartaal van 2021 (10.600) naar 10.057 in het derde kwartaal (meest recente cijfers). Het gebruik van de reguliere bijstand is vanaf het tweede kwartaal van 2021 langzaam afgenomen. Het bijstandsvolume reageert trager op conjuncturele ontwikkelingen. • In het derde kwartaal van 2021 zijn er in de arbeidsmarktregio ZuidKennemerland en IJmond 7.650 openstaande vacatures. Dat is 19 procent meer dan in het tweede kwartaal van 2021. Het aantal openstaande vacatures is op het hoogste punt van de afgelopen jaren.

• De daling van het aantal WW-uitkeringen in de eerste twee kwartalen van 2021 zet zich in het derde en vierde kwartaal door. In Haarlem daalde het aantal WW-uitkeringen vanaf juni 2021 (2.729) om te komen tot 1.998 in december 2021. Dat is 37 procent minder dan een jaar eerder (3.190 uitkeringen). De instroom in de WW is in Haarlem lager dan in eerdere jaren.

• Door de dalende werkloosheid in het derde kwartaal en het stijgende aantal vacatures neemt de spanning op de arbeidsmarkt in de meeste branches toe. In het derde kwartaal is er in de regio vooral sprake van krapte bij beroepen in de technische,- agrarische,- transport- en ICT-beroepen. Sommige tekorten – zoals die in de kinderopvang - zorgen voor een ontwrichtend effect op de samenleving.

• Het aantal WW-uitkeringen bij transport- en logistieke beroepen daalde met 45 procent het sterkste. Ook dienstverlenende- en commerciële beroepen zagen een sterke daling. De overige dalingen lagen tussen de 9 procent en 27 procent. Hiermee komt het gemiddelde op een afname van 25 procent.

Economische Monitor 2022

2019

December

Oktober

November

September

Juli

2021

Augustus

Mei

Juni

April

Maart

Februari

Januari

December

Oktober

November

September

Juli

2020

Augustus

Mei

Juni

April

Maart

Februari

Januari

December

Oktober

November

September

Juli

Mei

Juni

April

Maart

Februari

Januari

500 400 300 200 100 0

Augustus

Aantal lopende WW-uitkeringen van jongeren (onder 27 jaar) (bron: UWV, bewerking in coronamonitor, DIA)

47