20220987235 2. Bijlage 1 Stedenbouwkundig Programma van Eisen Prinses Beatrixplein, d.d. 19 augustus 2022

Stedenbouwkundig Programma van Eisen Prinses Beatrixplein en omgeving, Haarlem 19 augustus 2022

BE A

Pla SP ngr vE en s

Inhoudsopgave 1. Aanleiding

6

4.2.2.

Kunst & cultuur

49

1.1.

Inleiding

7

4.2.3.

Gezondheid

50

1.2.

Doel van dit document

8

4.2.4.

Sociale veiligheid

51

1.3.

Planproces

9

4.2.5.

Rust, reuring, ruis

52

1.4.

Leeswijzer

10

4.2.6.

Windhinder & bezonning

53

Richtlijn duurzaam bouwen

56

4.3.

2. Analyse van het gebied

12

2.1.

Historie

13

4.3.1.

Klimaatadaptatie

56

2.2.

Positionering Parkwijk & Haarlem

16

4.3.2.

Groen en ecologie

58

2.3.

Projectgebied

18

4.3.3.

Energie, warmte en circulariteit

62

2.4.

Verkeerskundige situatie

19

4.3.4.

Mobiliteit

63

2.5.

Huidig programma

20

5. Programma

66

2.6.

Kwaliteiten

21

5.1.

Nieuw programma

67

2.7.

Uitdagingen

22

5.2.

Werken & commerciële functies

68

2.8.

Kansen

24

5.3.

Maatschappelijke voorzieningen

70

3. Opgave en ambities

26

5.4.

Openbare ruimte

71

3.1.

Opgave

27

6. Spelregelkaart

73

3.2.

Ambitie

29

7. Haalbaarheid

78

3.3.

Maatschappelijke voorzieningen

31

7.1.

79

3.4.

Van ambities naar uitgangspunten

32

7.1.1.

Bodemkwaliteit

79

3.5.

Beoogd programma

35

7.1.2.

Geluid

80

4. Stedenbouw & landschap

37

7.1.3.

Bedrijven en milieuzonering

80

4.1.

38

7.1.4.

Luchtkwaliteit

81

Stedenbouwkundige kaders

Milieu-technische haalbaarheid

4.1.1.

Concept: autoluw woonpark

38

7.1.5.

Archeologie en cultuurhistorie

81

4.1.2.

Concept: de dreef

40

7.1.6.

Externe veiligheid

82

4.1.3.

Concept: Palazzo’s

42

7.1.7.

M.E.R.

82

4.1.4.

Concept: activeren openbare ruimte

44

7.1.8.

Vliegverkeer

83

4.1.5.

Plancontour

46

7.1.9.

Stikstof

83

48

7.1.10.

Niet gesprongen explosieven

84

48

7.1.11.

Afvalinzameling

84

4.2.

Deelaspecten

4.2.1.

Ontmoeting

4

7.1.12.

Geur

85

7.2.

Financiële haalbaarheid

86

7.3.

Maatschappelijke haalbaarheid

87

7.3.1.

Inloopavond startnotitie

87

7.3.2.

Ambities en maatschappelijke scenario’s

87

7.3.3.

Informatiebijeenkomst maart 2022

88

8. Ontwikkelstrategie en fasering

90

9. Vervolgproces en planning

92

10. Colofon

94

11. Bijlagen

96

11.1.

97

Beleidskaders

11.1.1.

Omgevingsvisie Haarlem 2045

97

11.1.2.

Bestemmingsplan Zomerzone Noord

98

11.1.3.

Structuurvisie Openbare Ruimte

99

11.1.4.

Nota ruimtelijke kwaliteit

100

11.1.5.

Nota hoogbouwprincipes

101

11.1.6.

Woonvisie Haarlem 2021-2025

102

11.1.7.

Economische visie

103

11.1.8.

Mobiliteitsbeleid

104

11.1.9.

Programma Groeipotentie: groei van Haarlem

105

11.2.

Overige bijlagen

106

11.2.1.

Kabels en leidingen

106

11.2.2.

Bezonningsstudie TNO-normen Beatrixplein

108

5

1. Aanleiding

1.1.

Inleiding

In maart 2014 is de Ontwikkelstrategie Haarlem Oost

Beatrixplein kansen. De gebiedsontwikkeling levert niet

(OHO) vastgesteld. Dit was het eindresultaat van een

alleen een bijdrage aan de woningbouwambities van

nauwe samenwerking tussen gemeente Haarlem en de

Haarlem, maar biedt tegelijk kansen om de algehele

woningcorporaties Pré Wonen, Ymere en Elan Wonen.

leefbaarheid in de omgeving op te waarderen.

In de OHO is de ontwikkeling rondom het Prinses

Ontwikkeling van het Beatrixplein en omgeving

Beatrixplein als urgent beoordeeld. In april 2020 is daarop

moet resulteren in een gemengd gebied met

de ‘startnotitie Beatrixplein en omgeving’ verschenen,

woningen, ondernemingen, nieuw winkelcentrum/

waarin ook de verdere procedure wordt beschreven

winkelaanbod, vernieuwde supermarktvestiging en

volgens het Haarlems Ruimtelijk Planproces (HRPP). Het

sociaalmaatschappelijke voorzieningen in een Huis

vervolg op de startnotitie in dit proces is het opstellen van

van de Wijk. Onderzoek naar het beoogd programma

een Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE),

in het gebied houdt daarbij rekening met de actuele

waarvan dit document de uitwerking is.

ruimtevraag van het naastgelegen Reinaldahuis. Het

Als hart van Parkwijk moet het Beatrixplein op

verzorgingstehuis behoeft uitbreiding met zorgwoningen

buurtniveau blijven opereren, maar tegelijkertijd met

voor een specifieke doelgroep (bijvoorbeeld

de omgeving meegroeien. Naast de urgentie voor

dementerende ouderen). In het Stedenbouwkundig

vernieuwing vanuit de OHO blijft de woningbehoefte in

Programma van Eisen is onderzocht of het totale

Haarlem onverminderd groot. Het coalitieprogramma

programma in samenhang met elkaar binnen het

‘Duurzaam Doen 2018-2022’ zet de woningbouwambitie

plangebied gerealiseerd kan worden. Als werktitel wordt

van de gemeente neer. Vanuit stedenbouwkundig

voor de totale ontwikkeling ‘BEA’ gebruikt.

oogpunt biedt het verdichten en toevoegen van woningen langs de Prins Bernhardlaan ter hoogte van het Prinses

BEA Aanleg van het Beatrixplein 60 jaar geleden 70

7

1.2.

Doel van dit document

In 2019 is besloten de gebiedsontwikkeling opnieuw te

Stedenbouwkundig Plan). Het Stedenbouwkundig

starten en conform het Haarlems Ruimtelijk Planproces

Programma van Eisen wordt door de gemeenteraad

(HRPP) een startnotitie in procedure te brengen. Op

vastgesteld.

23 april 2020 heeft de gemeenteraad de startnotitie

Dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen is op een

‘Prinses Beatrixplein en omgeving’ vastgesteld. In het

iteratieve manier, met tussentijdse studies en overleggen

verlengde van deze startnotitie is dit Stedenbouwkundig

tussen betrokken partijen samengesteld, waarbij het

Programma van Eisen (SPvE) voor het gebied opgesteld.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen functioneert als:

Dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen legt de kwantitatieve en kwalitatieve ruimtelijke en

•

functionele randvoorwaarden en uitgangspunten

medium voor het documenteren van ontwerpafwegingen en beslissingen

voor de ontwikkeling van het Beatrixplein vast. Het •

Stedenbouwkundig Programma van Eisen geeft

instrument voor het inspireren en aansturen van het stedenbouwkundig ontwerp

de ambities weer waaraan de ontwikkeling van het Beatrixplein moet voldoen. Resultaat is een analyse,

•

visie en een omschrijving van de uitgangspunten en

toetsinstrument ter beoordeling van het stedenbouwkundig ontwerp

randvoorwaarden van het functioneel programma •

(wonen, werken, maatschappelijke voorzieningen),

als leidraad bij het presenteren en toelichten van het stedenbouwkundig ontwerp

de bebouwingsschaal, de openbare ruimte, de bereikbaarheid, het milieu en een vertaling daarvan in een spelregelkaart. Het dient verder als kader voor de ruimtelijke uitwerking van het initiatief in de ontwerpfase (o.a.

8

1.3.

Planproces

Volgend op de startnotitie is er in 2020 in opdracht van

uitgevoerd in juni 2021. Het doel van dit onderzoek was

Dreef Beheer en Pré Wonen een ruimtelijke verkenning

om, vanuit een integrale (ruimtelijke, programmatische,

gedaan naar de mogelijkheden tot herontwikkeling en de

organisatorische en financiële) blik en met alle betrokken

kansen die dit oplevert. Tegelijkertijd startte de Gemeente

partijen, een aantal scenario’s te ontwikkelen voor de

Haarlem met het opstellen van een Stedenbouwkundig

maatschappelijke voorzieningen in het gebied, deze

Programma van Eisen. Dit proces leidde echter niet

onderling te vergelijken en op basis van de vergelijking

tot een nieuw plan en een overkoepelende visie op de

een voorkeursscenario te kiezen. Dit voorkeursscenario

gewenste herontwikkeling ontbrak. Dit bracht partijen

is vervolgens meegenomen in het opstellen van dit

ertoe om gezamenlijk het proces opnieuw op te starten

Stedenbouwkundig Programma van Eisen.

met een verbrede scope.

Deze tussenstappen hebben ertoe geleid dat de scope

Er is vervolgens behoefte ontstaan aan een door publiek

van het project is verbreed en er een groter draagvlak is

en privaat gezamenlijk gedragen Ambitiedocument

ontstaan voor de ontwikkeling.

waarin gepositioneerd is wat de grotere ‘why’ – de toekomstige betekenis en identiteit – van het gebied wordt en in welke ambities en leidende principes ten grondslag moeten liggen aan de verdere gebiedsontwikkeling. Het Ambitiedocument formuleert daarmee de belangrijkste ruimtelijk-programmatische uitgangspunten die de basis vormen voor de verdere uitwerking van het Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Stedenbouwkundig Plan en uiteindelijk een nieuw Omgevingsplan. Gelijktijdig en op basis van verdere ‘social talks’ binnen het proces van het Ambitiedocument, is een scenariostudie naar maatschappelijke voorzieningen

Social talks Input Ambitiedocument

Ruimtelijke verkenning

maart 2021

2020

Verbreding scope en koers december 2020

Startnotitie maart 2020 SPvE Beatrixplein

Scenariostudie

2020

juli 2021

Voortbouwend

SPvE Beatrixplein Vervolg

Verbreden scope

mei 2022

9

1.4.

Leeswijzer

In dit eerste hoofdstuk is de aanleiding, het planproces

Tot slot worden in de bijlage de vigerende beleidskaders

en het doel van het document beschreven. In de

omschreven.

komende hoofstukken zal het Stedenbouwkundig Programma van Eisen stapsgewijs worden opgebouwd. Een overzicht van dit raamwerk is weergeven in het schema op de volgende pagina. In hoofdstuk 2 wordt door middel van een ruimtelijke analyse van het gebied de kwaliteiten, uitdagingen en kansen beschreven. Tevens wordt de ontwikkeling gepositioneerd binnen de huidige context. In hoofdstuk 3 worden de opgave en de ambities nader gedefinieerd. De opgave volgt uit de startnotitie en eerdere stappen uit het ruimtelijk planproces Beatrixplein. Via een samenvatting van het Ambitiedocument, de scenariostudie maatschappelijke voorzieningen en de daaruit voortvloeiende leidende principes, is het beoogd programma opgesteld. In hoofdstuk 4 worden alle voorgaande verzamelde aspecten verwerkt in vier ruimtelijke concepten. Dit leidt tot de plancontour, welke een uitkomst is van de ambities, het beoogde programma, de ruimtelijke concepten en kwalitatieve stedenbouwkundige studies en referenties. Daarnaast worden in dit hoofdstuk ook de deelaspecten uitgelicht waarin nader beschreven wordt welke kwaliteiten Beatrixplein nastreeft. In hoofdstuk 5 wordt de landing van het programma in de plancontour verder uitgediept. Tevens worden de kaders omschreven voor de verdere ontwikkeling van het plangebied.

In hoofstuk 6 wordt alle voorgaande informatie inclusief integratie van haalbaarheidsaspecten in een spelregelkaart samengevat. Hierbij is ook een paragraaf over beeldkwaliteit aanwezig. In hoofdstuk 7 wordt de milieu-technische, maatschappelijke en financiële haalbaarheid van het Stedenbouwkundig Programma van Eisen toegelicht. In hoofdstuk 8 wordt verder ingegaan op de ontwikkelstrategie en fasering, waarna hoofdstuk 9 het vervolgproces en de planning toelicht.

10

= formeel vastgesteld of vast te stellen product = niet vastgesteld ondersteunend product Startnotitie Beatrixplein

Input vanuit actoren

Input vanuit eigenaren Social talks

Scenariostudie

Ambitiedocument

Kernwaarden

maatschappelijke voorzieningen

Leidende principes

Ruimtelijke concepten

Beoogd programma + locatie

Stedenbouwkundig Programma van Eisen Plancontour

Beleidskaders

Landing programma

Financiële haalbaarheid

Stedenbouwkundig Programma van Eisen Spelregelkaart

Stedenbouwkundig Plan

...bouwplannen

11

Omgevingsaspecten

2. Analyse van het gebied

2.1.

Historie

Voor 1955

1955 - 1980

1980 - 2000

2000 - 2021

Bestaande bebouwing Bron: BGT

Nieuwe ontwikkeling 13

Geschiedenis en Historische Reeks Met Parkwijk kwam de eerste buurt aan de oostzijde

Bij deze woningen zijn ook garageboxen ontworpen

van de stad tot stand na de Tweede Wereldoorlog.

en autopleinen. De etagewoningen in vier lagen zijn

Parkwijk is in de naoorlogse periode opgezet als een

hoofdzakelijk portieketagewoningen, zoals gebruikelijk

zogeheten satelliet, bedoeld om als zelfstandige wijk te

was in de naoorlogse jaren (1940-1965). Deze

functioneren in het oosten van Haarlem. Aan dit gebied

woonblokken staan als stroken, stempelverkaveling of

ligt de wijkgedachte ten grondslag, waarbij wijken voor

hakenverkaveling gegroepeerd tot grotere eenheden op

de meeste voorzieningen afzonderlijk van de stadscentra

woonvelden: collectief ingerichte plantsoenen rondom de

functioneren.

woonstroken, ontsloten door woonpaden en autostraten, die gescheiden van elkaar zijn aangelegd.

Aan de bouw van Parkwijk aan de oostzijde van Haarlem was al voor de Tweede Wereldoorlog begonnen, het werd

Essentieel onderdeel van die stempels is de

als een tuinstad gezien. Voor Haarlem Oost was in 1937

integrale afstemming van de woningtypologie op de

een uitbreidingsplan opgesteld, dat echter nauwelijks

groenaanleg en inrichting van de openbare ruimte

uitvoering had gekregen. Na de bevrijding werd dit plan

van het bebouwingsveld. De ruime hoeveelheid

weer als leidraad genomen. Het plan kreeg in 1955 een

groenvoorzieningen is een kenmerk van diverse

gewijzigde vorm en kwam als Parkwijk tot uitvoering.

naoorlogse wijken. Groenaanleg is een grote kwaliteit in de naoorlogse wijken dat als een doorlopend veld kan

Het bestaat uit ongeveer 900-1000 woningen, grotendeels

worden ervaren, waarop de stroken zijn gepositioneerd.

gerealiseerd in de periode 1956-1961. Dit is de eerste samenhangende wijk die niet meer is verkaveld als

Geheel in aansluiting op de naoorlogse wijkgedachte, om

bebouwing langs straten en gesloten bouwblokken, maar

de sociale opbouw binnen buurten te versterken, kreeg

hoofdzakelijk als bebouwingsstroken als composities

de buurt een eigen winkelcentrum aan het Beatrixplein,

op velden en een hiërarchisch verkeerssysteem dat de

gegroepeerd rond een hof. Het is opgebouwd met winkels

wijken ontsluit. Een zogeheten functionele stedenbouw,

in een plint en erboven in twee lagen wonen. Verdeeld

gebaseerd op functiescheiding.

over de wijk liggen ook andere collectieve voorzieningen, waarvan de kerk, de Pastoor van Arskerk (1962)

De Prins Bernhardlaan vormt de fysieke scheiding tussen

ontworpen door architect Holt, inmiddels een naoorlogs

de vooroorlogse buurten en de naoorlogse buurten.

Rijksmonument is.

Deze weg vormt de hoofdontsluiting van Parkwijk.Goed herkenbaar in Parkwijk zijn de opvattingen van het Nieuwe Bouwen: het realiseren van licht, lucht en ruimte in de woonwijk. Typerend is de strokenbouw met portiekflats. De woonstroken zijn overwegend twee en vier bouwlagen hoog. De tweelaagse stroken zijn overwegend eengezinshuizen met particuliere tuinen.

14

15

2.2.

Positionering Parkwijk & Haarlem

Grenzen en barrieres: Grote infrastructurele en landschappelijke lijnen zorgen

vormt van de Zomerzone, de belangrijkste groenstructuur

ervoor dat Parkwijk vanaf het begin los liggend is

in Haarlem Oost die vanuit het buitengebied doordringt

ontwikkeld van de omgeving.

tot aan het Spaarne.

De wijk ligt ingeklemd tussen de Amsterdamsevaart aan

Aan de oostzijde grenst Parkwijk aan het Meerspoorpad.

de noordzijde, de Prins Bernhardlaan aan de westzijde,

Dit is een pad op het tracé van de voormalige spoorlijn

aan de oostkant het Meerspoorpad. Aan de zuidzijde

tussen Haarlem en Haarlemmermeer en vormt een

grenst Parkwijk over de hele lengte aan het Reinaldapark.

groene loper in het gebied.

In tegenstelling tot de vooroorlogse buurten, lijkt de noordrand van Parkwijk met zijn bebouwing en stedenbouwkundige invulling het contact met de Amsterdamsevaart te mijden. Deels is dat in Parkwijk bepaald door de historisch gegroeide situatie met de Joodse begraafplaats. Ter hoogte van Parkwijk kan de Amsterdamsevaart niet overgestoken worden. De Prins Bernhardlaan kent een 2x2 baans verkeersader, met hoge stedelijke wanden en luwte aan de binnenzijde. De zuidrand van Parkwijk is anders. Hier grenst de wijk aan het Reinaldapark, een stadspark dat een onderdeel 16

xplein vanuit verschillende Ligging tussen strand en Amsterdam perspectieven

Strategische ligging Haarlem tussen kust en Amsterdam: snelle fietsroutes en binnenstedelijk wonen verbinden met het landschap (Sleutelgebieden MRA, 2020)

Strategische ligging Haarlem tussen kust en Amsterdam: snelle fietsroutes en binnenstedelijk wonen verbinden met het landschap (Sleutelgebieden MRA, 2020)

Regionale betekenis Binnen de Metropool Regio Amsterdam profileert Haarlem zich als goed gelegen woon- en werkstad tussen Amsterdam en de kust. Haarlem-Oost ligt in sociaaleconomisch opzicht achter op de rest van de stad, maar is volop in ontwikkeling. Rondom Parkwijk doen zich de afgelopen jaren verschillende woningbouwprojecten voor, die de omgeving een kwaliteitsimpuls geven en hebben geleid tot meer differentiatie in doelgroepen. Parkwijk

13

blijft vooralsnog achter op deze ontwikkelingen. Met de ontwikkeling van het Beatrixplein en omgeving komt hier verandering in.

17

2.3.

Projectgebied

Pr. Beatrixplein

Pr. Beatrixdreef

Projectgebied Met ‘Beatrixplein’ wordt zowel het besloten bouwblok

gevelkoppen van de portiekflats en grotere bebouwing

met daarin een grote supermarkt, kleinere winkels en

aan de westzijde zoals het Reinaldahuis. Met name vanaf

woningen, als de omliggende straten en openbare ruimte

de zuidzijde ter hoogte van het Reinaldahuis wordt deze

aangeduid qua adressering. De andere bebouwing

noord-zuid richting sterk benadrukt door de richting van

ligt rondom de Prinses Beatrixdreef. De bebouwing is

de gevels. De longitudinale richting wordt sterk benadrukt

divers in alle opzichten: qua typologie, bouwmassa,

door de Prinses Beatrixdreef met monumentale bomen.

bouwhoogte, orientatie en qua architectuur.

Aan de oostzijde is de ruimte diffuus. Alleen de meest zuidelijke portiekflat is evenwijdig met het Reinaldahuis.

Met name in het zuidwestelijke kwadrant van Parkwijk

De overige portiekflats staan een kwartslag gedraaid en

is het oorspronkelijke idee van het “Nieuwe Bouwen”

bepalen de wigvormige ruimte met hun kopgevels.

nog goed waarneembaar. De continue groene gras vloer met daarop in een vast stramien geplaatste portiekflats en de vele bomen geeft een parkachtige, zeer groene sfeer. Voorbij iedere hoek is het gezichtsveld anders en verandert de ruimtebeleving, maar zijn de ingrediënten hetzelfde. De centrale dominante ruimte (ongeveer 45m x 325 m, richting noord-zuid) wordt gevormd door de 18

2.4.

Verkeerskundige situatie

Huidig parkeren In de huidige situatie wordt de parkeervraag van het gebied over meerdere parkeervelden verdeeld. Er is een grote concentratie aan parkeren bij het winkelcentrum alsook bij het Reinaldahuis. Parkeren van de omliggende woningen wordt opgelost met parkeervakken in de straat en soms in een hof. Nieuwe commerciële- en maatschappelijke functies hebben ook hun weerslag op de parkeerdruk. Om deze parkeerdruk niet af te wentelen op de omliggende wijken, zijn in dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen meerdere scenario’s onderzocht en doorgerekend.

19

2.5.

Huidig programma

2

1

4 3 7

5

6

Bestaande situatie - gebruikers 1.

Bestaande situatie - functies

Winkelcentrum Prinses Beatrixplein, met daarboven

Winkelfunctie

woningen van Pré Wonen 2.

Dekamarkt en daarboven woningen Dreef Beheer

3.

Wijkcentrum de Sprong

4.

Gymzaal De Viersprong

5.

Internationale Taalklas Haarlem

6.

Reinaldahuis

7.

Buurtmoestuin

Winkel / woonfunctie Woonfunctie Maatschappelijke functie

20

2.6.

Kwaliteiten

Het gebied kenmerkt zich door een uitgesproken groene sfeer die ruim is opgezet met royale afstanden tussen de gebouwen. Er is ruimte om te spelen, verpozen en te verblijven met voldoende sociaal toezicht vanuit de woningen. Wel valt dit groen vooral als ‘kijkgroen’ te karakteriseren. De monumentale bomen completeren het groene casco en bieden schaduw en structurering in de ruimte.

De Beatrixdreef verbindt als autoluwe loper het winkelcentrum, portiekflats, Internationale Taalklas, Reinaldahuis en het Reinaldapark. Dit levert een natuurlijke prettige stroom van gebruikers op. De uitstraling is uitgesproken groen met monumentale bomen en bewoners/voorbijgangers maken dankbaar gebruik van de oase van rust. De aanwezig brede asfaltlaag daarentegen is dominant aanwezig en kent weinig tot geen verblijfskwaliteit.

Het winkelcentrum kenmerkt zich door een gemixte en dynamische uitstraling van informele kraampjes, kleine winkels en een grotere supermarkt. Het winkelcentrum heeft door haar functie als vanzelf een centraliserende werking in de wijk. Diverse bewoners komen hier samen om te winkelen. De verblijfsfunctie is momenteel nog slecht en biedt een duidelijke kans om het gebied te verbeteren.

De laan Platanen ten zuiden van het winkelcentrum Prinses Beatrixplein belichaamt met de monumentale bomen een grote kwaliteit van het gebied. Deze kwaliteit is nu onderbenut door de ligging van een parkeerplaats en een algeheel versteende openbare ruimte. De laan biedt een kans om als kwalitatieve verblijfsplek een rol in het nieuwe Stedenbouwkundig Plan te krijgen.

21

1. Inleiding 1.1 Opgave

2.7.

1.2 Doel

Uitdagingen

In maart 2014 is de Ontwikkelstrategie Haarlem Oost (OHO) vastgesteld. Dit was het eindresultaat van een nauwe samenOntwikkelgebieden Haarlem 10.000 extra woningen in 2030 (Gemeente Haarlem) werking tussen gemeente Haarlem en de woningcorporaties Pré Wonen, Ymere en Elan Wonen. In de OHO is de ontwikkeBeatrixplein en omgeving kenmerken door een lingHet rondom het Prinses Beatrixplein als urgentzich beoordeeld. Alsaantal hart van Parkwijkenmoet het Prinses Beatrixplein op buurtpositieve negatieve kwaliteiten. Het bestaande niveau blijven opereren, maar tegelijkertijd met de omgeving winkelcentrum is niet geconcentreerd en georiënteerd op meegroeien. Naast de urgentie voor vernieuwing vanuit de een centrale openbare ruimte, waardoor er weinig sociale OHO blijft de woningbehoefte in Haarlem onverminderd groot. Hetcontrole coalitieprogramma ‘Duurzaam Doen 2018-2022’ zet de en concentratie van activiteiten is. Het openbaar woningbouwambitie van dekenmerken gemeente neer. stedengebied laat zich daarbij door Vanuit een rommelige bouwkundig oogpunt biedt het verdichten en toevoegen van inrichting op eigen terrein en gemeentelijk terrein aan woningen langs de Prins Bernhardlaan ter hoogte van het de westzijde vankansen. de Prinses Beatrixdreef.

Ook springt Prinses Beatrixplein De gebiedsontwikkeling levert niet alleen bijdrageparkeren aan de woningbouwambities van Haarlem, het een dominante in het oog wat het straatbeeld maar biedt tegelijk kansen om de algehele leefbaarheid in de verstoort. Het binnenhof op het Prinses Beatrixplein, dat omgeving op te waarderen. bestemd is voor parkeren en laden en lossen, geeft een

In 2019 is besloten de gebiedsontwikkeling opnieuw te starten en conform het Haarlems Ruimtelijk Planproces (HRPP) een Ongedeelde stad Haarlem: sociaal-economische verschillen tussen west en oost startnotitie in procedure te brengen. Op 3 maart 2020 heeft het college de startnotitie ‘Prinses Beatrixplein en omgeving’ vastgesteld. In het verlengde van deze startnotitie worrdt dit stedenbouwkundig programma van eisen (SPvE) voor het gebied opgesteld. Dit SPvE heeft als doel om bovengenoemde opgaven uit te werken naar stedenbouwkundige, landschappelijke, programmatische, en ruimtelijke kaders. Dit SPvE is op een iteratieve manier, met tussentijdse studies en overleggen tussen betrokken partijen samengesteld., waarbij het SPvE functioneert als: medium voor het documenteren van ontwerpafwegingen en beslissingen; instrument voor het inspireren en aansturen van het ontwerp; toetsinstrument ter beoordeling van het ontwerp; en als leidraad bij het presenteren en toelichten van het ontwerp.

Ontwikkeling van hetbeeld Prinses Beatrixplein e.o.Beatrixdreef. moet resulteren onaantrekkelijke vanaf de Prinses in een gemengd gebied met woningen, nieuw winkelcentrum/ De ontsluiting van de parkeervelden leidt daarnaast op winkelaanbod, vernieuwde supermarktvestiging en sociaalsommige momenten van de in week maatschappelijke voorzieningen eenzelfs Huis tot vanoverlast. de Wijk. Bovengenoemde negatieve kwaliteiten in combinatie Onderzoek naar het beoogd programma in het gebied houdt daarbij met deuitstraling actuele ruimtevraag van het naastgemet rekening de verouderde van het winkelcentrum, legen Reinaldahuis. Het verzorgingstehuis behoeft uitbreiding het eenzijdige woningaanbod en gebrek aan rooilijnen/ met zorgwoningen voor een specifieke doelgroep (bv. demenfronten aan de zijde van demoet Prinsuitwijzen Bernhardlaan, maakt terende ouderen). Onderzoek of het totale programma in samenhang met elkaar binnen dat het gebied kwalitatief niet hoog scoorthet enplangebied verbetering Stroomlijn Rapport gerealiseerd kan worden. behoeft.

1.3 Plangebied Het plangebied (zoals hiernaast is afgebeeld) wordt aan de westzijde begrensd door de Prins Bernhardlaan, aan de noordzijde door het Prinses Beatrixplein, aan de oostzijde door de Prinses Beatrixdreef en aan de zuidzijde door de Leonard Springerlaan. Het plangebied is het gebied waarin interventies kunnen plaatsvinden en heeft betrekking op zowel de ontwikkeling van nieuw vastgoed als de openbare ruimte. De totale omvang van het plangebiedOngedeelde is circa: 52.500 m2. stad Haarlem: sociaal-economische verschillen tussen west en oost 15

Haarlem is al langer de gedeelde stad met duidelijke Dreef beheer

sociaal-economische tegenstellingen tussen oost en

Pré Wonen

west. Ondanks dat deze verschillen nog steeds zichtbaar zijn in cijfers en achter de voordeur, heeft Haarlem een duidelijke sprong over het Spaarne gemaakt. Sterker nog, Haarlem Oost is hot en kan wel eens het nieuwe gezicht van Haarlem gaan vormen met spraakmakende projecten als Oostpoort, Slachthuisterrein, Belcanto, Schalkwijk Centurm én Beatrixplein. Het groen kent weinig variatie. Het wordt overwegend

Gemeente Haarlem

vertegenwoordigd door gazon met de monumentale bomen. Meer lagen groen (toevoegen water/wadi’s, kruidenlaag en struiklaag) zou de waarde van het groen een stuk kunnen verbeteren, zowel wat betreft de beleving als wat betreft de ecologie. Het winkelcentrum is versteend en hier is kans op hittestress en wateroverlast. Vergroenen zou hier gewenst zijn.

Reinalda Eigendomssituatie

Eigendomssituatie

Opmerking:

1. Pré Wonen 2. Dreef Beheer 3. Gemeente Haarlem

Schaal 1:1000 Datum: 26-06-2018

4

22

Het eiland dat Parkwijk heet De wijk blijft (nog) achter op Haarlem en ‘Oost’

Parkwijk ligt centraler dan je denkt

Parkwijk manifesteert zich om meerdere manieren als

Haarlem-Oost en Parkwijk in het bijzonder kent een

een eiland in zijn omgeving. Ruimtelijk is de wijk naar

uitstekende bereikbaarheid middels auto, bus en trein.

binnen gekeerd en met nauwelijks een adres verbonden

Het gebied ligt qua uitvalswegen zeer centraal tussen de

aan de Prins Bernhardlaan. Ook is het Beatrixplein

kust, de binnenstad van Haarlem, het buitengebied en

niet goed aangesloten op de reeks publieke ruimten

Amsterdam. Ook het stadspark Reinaldapark vormt in

in oost—west richting. Daarnaast heeft het gebied

potentie een aantrekkelijke bestemming op loopafstand.

een bovengemiddeld aantal sociale huurwoningen

Ondanks de goede bereikbaarheid is het gebied maar

(70% Parkwijk – 50% stadsdeel Oost), is er nauwelijks

beperkt onderdeel van het dagelijks systeem van

aanbod in vrije sector huurwoningen en kent het

Haarlem-Oost en kom je er (zeker zonder reden) niet snel.

relatief weinig ‘eigenaarschap’ (aandeel koopwoningen Parkwijk 28% - stadsdeel Oost 40%). Als gevolg van de eenzijdige woningvoorraad zijn de WOZ-waarden en huishoudensinkomens beduidend lager dan de omgeving.

Haarlem Centrum

de A9 15 min. op

in.

fiet

sen

naa

rH

aar

lem

Ce

n ou pe w lo arn . in a m Sp 15 tion a St ar

de

na

ntr

um

5 min. lopen naar stadspar k

8m

via A9 in 15 min. naar Schiphol

Ligging plangebied in de omgeving

23

2.8.

Kansen

Toevoegen van stedelijkheid

Van wijkwinkelcentrum naar ‘centrum voor de wijk’

Het Beatrixplein ligt aan de rand van Haarlem-Oost, een

Beatrixplein is voor veel Haarlemmers een belangrijk

gebied waar voornamelijk gewoond wordt in relatief lage

functioneel winkelcentrum om in dagelijkse behoeften

dichtheden. De nieuwbouwwijk Groene Linten is hier een

te voorzien. Landelijk zien we een kentering in de

recent voorbeeld van. De ambitie om Haarlem te verdichten

klassieke winkelstructuur en de opkomst van kleinere

is stevig, zet met projecten als Belcanto en Slachthuisterrein

wijkwinkelcentra die als ontmoetingsplek met

door naar Haarlem-Oost en bereikt de directe omgeving van

verblijfswaarde, kwaliteit en beleving gaan fungeren.

Beatrixplein.

Supermarkten blijven hierin de belangrijkste trekkers, maar tegelijkertijd is er sprake van functiemenging van (lokale)

Sociale mix

retailconcepten en wordt het belang van een mix met andere

Dé Parkwijker bestaat niet, maar is een mengelmoes van

functies zoals wonen, werkplekken en horeca groter.

generaties, culturen en leefstijlen. Er is in Haarlem een grote vraag naar betaalbaar wonen en het vergroten van het

Parkeren: de basis op orde, maar wel futureproof

aantal sociale woningen. Tegelijkertijd willen we Parkwijk met het aantrekken van koopkrachtige huishoudens meer in

Eén van de unique selling points van Beatrixplein is de goede

balans brengen.

bereikbaarheid, ook met de auto. Voldoende parkeerruimte is een feit, maar tegelijkertijd willen we ook verdichten en

Sociaal-duurzame gebiedsontwikkeling

een aantrekkelijke, autoluwe en kindvriendelijke openbare

De wijk kent een bovengemiddelde groep van kwetsbaren

we in al deze wensen kunnen voorzien, ook in een

ruimte. De vraag is middels welke parkeeroplossing

en verwarden, zorgbehoevende ouderen en mensen

veranderende toekomst. Het nieuwe mobiliteitsbeleid van

met afstand tot arbeidsmarkt. Het zelfversterkend effect

de gemeente maakt het mogelijk om toekomstige slimme

dat concentratie hiervan met zich meebrengt is tevens

mobiliteitsoplossingen in de volgende fase te verkennen.

een aandachtspunt. Daarom is een sociaal-duurzame gebiedsontwikkeling van groot belang. Er is een sterk zorg- en welzijnsnetwerk aanwezig, maar dit nog teveel gescheiden van het alledaagse en sociale leven (stigma van ‘problematiek en ‘het loket’) Een ‘nieuwetijds’ Huis van de Wijk die deze werelden verbindt speelt een sleutelrol in het slagen van de gebiedsontwikkeling. Aantrekkelijke en veilige publieke ruimte Beatrixplein typeert zich als een rustige en groene plek. Aanwezige functies staan in het gebied echter eerder los van elkaar dan dat ze met elkaar een geheel vormen. De groene Beatrixdreef heeft absoluut de potentie om als identiteitsdrager van het gebied te gaan functioneren en een sterkere verbinding met het Reinaldapark te maken. De openbare ruimte wordt een belangrijke schakel in het organiseren van de voorzieningen en het leven van Beatrixplein, met al zijn verschillende functies en gebruiken.

24

+

Mix programma

+ +

Cooperatie

Plek voor kunst

+

Omarmde groene oase +

+

Plek voor oud en jong

+

+ Autovrije wijk

25

Educatie & integratie

Plek voor sport

3. Opgave en ambities

3.1.

Opgave

Gemeente Haarlem heeft in medio 2019 een ruimtelijk

•

Realisatie van een nieuw winkelcentrum en daarmee

planproces gestart voor de herontwikkeling van

vernieuwing van het voorzieningenpeil in de

Beatrixplein en omgeving. In de ‘Startnotitie Prinses

dagelijkse sector;

Beatrixplein en omgeving’ zijn de volgende deelopgaven

•

benoemd: •

kinderen in de buurt;

Realisatie van circa 300 nieuwe woningen binnen

•

het plangebied (exacte hoeveelheid is afhankelijk

•

totaal programma) in de categorieën sociale waarbij 40-40-20 uitgangspunt is voor het totale

•

woningbouwprogramma; Ontwikkeling van zorgwoningen (waarbij het

Het doel is het in gang zetten van een duurzame gebiedsontwikkeling waarbij diverse functies in het gebied

een specifieke doelgroep van het naastgelegen

in samenhang met elkaar worden ontwikkeld.

Reinaldahuis;

Dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen

Realisatie van een nieuwe huisvestingslocatie voor

levert ontwikkelkaders en uitgangspunten voor het

de Internationale Taalklas;

plangebied. Een grondige afweging van de toekomstige verkeerskundige situatie is hiervan onderdeel.

Bouw van een nieuwe gymzaal die voorziet in de behoefte van sportfaciliteiten voor het onderwijs;

•

Gelet op de groei van Haarlem is nadrukkelijk behoefte aan maatschappelijke voorzieningen (sport, onderwijs en welzijn) in de stad. Voor de herhuisvesting van deze partijen en het aantrekken van eventueel aanvullende sociaal maatschappelijke voorzieningen streeft de gemeente naar de ontwikkeling van een Huis van de Wijk: een gebouw waar ruimte is voor een moderne buurtontmoetingsplek en waar je als wijkbewoner voorzieningen vindt op het gebied van gezondheid, gezin, scholing, sport en wonen. Voor dit Huis van de Wijk wordt een speciaal programma ontwikkeld in samenwerking met de welzijnspartners en de huidige gebruikers van De Sprong, om tot een verbeterd welzijnsaanbod te komen en een efficiëntie-slag te maken in het gebruik van maatschappelijk vastgoed in Haarlem Oost.

•

Verkoop van gemeentelijke grondeigendommen langs de Prins Bernhardlaan tegen nader te bepalen voorwaarden;

•

Behoud en waar mogelijk uitbreiding van de groenkwaliteit en boomstructuur in het gebied.

streven is minimaal circa 32 zorgwoningen) voor

•

Realisatie van (nieuwe) veilige wandel- en fietsroutes door het gebied;

huur, midden segment (koop/huur) en vrije sector

•

Verkeerskundige ingrepen en gebiedsontsluiting als gevolg van het nieuwe programma;

van volumestudie en integrale afweging van het

•

Ruimtelijke inpassing van speelvoorzieningen voor

Realisatie van een nieuwe supermarkt; 27

Hb Ambitiedocument Prinses Beatrixplein Haarlem Maart 2021

28

1

28

3.2.

Ambitie

Ambitiedocument In de periode december 2020 tot maart 2021 is het

gezinnen uit Haarlem met een grotere ruimtebehoefte

Ambitiedocument opgesteld in samenwerking met de

een plek om te wonen. De prijssegmentering van

Gemeente Haarlem, Pré Wonen en Dreef Beheer. Middels

gemeente Haarlem geldt als uitgangspunt, dat wil

vele (digitale) werksessies en ontwerpend onderzoek

zeggen: 40% betaalbaar, 40% middelduur en 20% in het

is dit document tot stand gekomen. Bijzonder is de

duurdere segment.

samenwerking tussen het ruimtelijk- en sociaal domein geweest. Middels meerdere ‘Social Talks’ is in dit document

•

De samenstelling van het detailhandelprogramma

samen met stakeholders zoals Zorggroep Reinalda,

(inclusief horeca) blijft grotendeels ongewijzigd, waarbij

Internationale Taalklas, beleidsafdelingen Jeugd, Onderwijs

met name de supermarkt groeit in omvang.

en Sport, Maatschappelijke Ondersteuning, Triple Threat en welzijnsorganisatie DOCK gezamenlijk vorm gegeven aan

•

de maatschappelijke programmering van het gebied.

De in de startnotitie genoemde gymzaal is in het programma vervangen door een sportzaal.

Het document begint met een schets van de opgave,

•

De uitbreiding van het Reinaldahuis met (intramurale)

waarbij de context van de bredere omgeving is

zorgwoningen, nieuwbouw van de Internationale

meegenomen, de kaders en wensen van belangrijke

Taalklas en sportzaal en de komst van een nieuwetijds

spelers aan bod komen en de vraagstukken voor de

Huis van de Wijk vormen samen belangrijke elementen

ontwikkeling van het gebied worden gedefinieerd. Hierna

van het maatschappelijk programma.

worden de kernwaarden en ambities voor het toekomstige Beatrixplein toegelicht. Daaropvolgend de ruimtelijke-

•

In het gebied wordt rekening gehouden met een

en programmatische uitgangspunten, die de ambities

kleine schil van aanvullende programma’s die soms

concretiseren met o.a. leidende principes, programma op

commercieel van aard, soms meer maatschappelijk

hoofdlijnen en uitgangspunten voor ontwikkelstrategie.

van aard zijn.

De oogst van het document voor dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen zijn vier kernwaarden, zes leidende principes en een programma op hoofdlijnen die in de volgende paragrafen nader worden toegelicht. Deze vormen samen met de gelijktijdig uitgevoerde ‘scenariostudie maatschappelijke voorzieningen’ de input voor het beoogd programma. Uitkomsten voor het programma vanuit het Ambitiedocument: •

De bijzondere mix van functies (Internationale Taalklas, Reinaldahuis) blijft behouden en wordt verrijkt met het toekomstig programma.

•

Er komt meer variatie in woningroottes en woningtypes. Beatrixplein biedt op die manier voor jong en oud, kleine huishoudens of juist opgroeiende 29

bities voor BEA Kernwaarden

e

r

Open

Comfortabel

1. Sterke gemeenschap met oog voor elkaar

5. Beatrixplein heeft een levendig hart

2. Publieke ruimte alsnodigt identiteitsdrager 3. Beatrixplein je uit

6. Ruimte rust enen ontspanning 7. Hier kun voor je betaalbaar fijn wonen

en

ers

1. Sterke gemeenschap oog voor elkaar 2. Publieke ruimte alsmet identiteitsdrager

BEA heeft eenen levendig hart 6.5.Ruimte voor rust ontspanning

3. BEA nodigt je uit

7. Hier kun je betaalbaar en fijn wonen

Zorgzaam

Herkenbaar

8. Beatrixplein houdt je gezond

11. Intimiteit en menselijke maat

4. Goed aangesloten en perfect bereikbaar

4. Goed aangesloten en perfect bereikbaar

11. Intimiteit en menselijke maat

8. BEA houdt je gezond

9. Ogen op de straat, veilig voor jong en oud

12. Een eigen (lokaal) gezicht

12. Een eigen (lokaal) gezicht

9. Ogen op de straat, veilig voor jong en oud 10.De De wijk wijk als dede wijk’ 10. als‘huis ‘huisvan van wijk’

De gewenste identiteit van Beatrixplein is in het

die verdere duiding geven aan waar Beatrixplein en de

Ambitiedocument samengevat in 4 kernwaarden: open,

gebiedsontwikkeling voor staan. Deze staan onder elk van

comfortabel, zorgzaam en herkenbaar. Deze kernwaarden

de vier kernwaarden weergeven.

vertellen in de meest basale vorm het ‘verhaal’ van

Vanuit de kernwaarden en de ‘scenariostudie

Beatrixplein en kunnen tot ver in de gebiedsontwikkeling

maatschappelijke voorzieningen’ zijn vervolgens zes

dienst doen als het gezamenlijke geweten.

ruimtelijk leidende principes geïntroduceerd. Deze vormen

Aan de hand van deze kernwaarden zijn door de

de onderlegger voor de verdere ruimtelijke verkenning

Gemeente Haarlem, Pré Wonen, Dreef Beheer en eerder

en vinden hun weg naar vier concreet ruimtelijke

beneomde stakeholders 12 concrete ambities benoemd

conceptkaarten in hoofdstuk 4. 30

3.3.

Maatschappelijke voorzieningen

Tijdens het opstellen van het Ambitiedocument en de

Taalklas apart op de zuidelijke kavel en de ruimten voor

‘social talks’ met de belangrijkste stakeholders werd er

sociale ondernemingen dichtbij het winkelcentrum wordt

duidelijk welke maatschappelijke voorzieningen er, naast

nagestreefd, het beste te presteren op de getoetste

het nieuw Huis van de Wijk, in het gebied zijn of zijn

indicatoren en kan rekenen op breed draagvlak bij

gepland: de Internationale Taalklas, een nieuwe sportzaal,

betrokken welzijns- en maatschappelijke organisaties.

een bibliotheek en het woonzorgcomplex Reinalda.

De getoetste indicatoren waren programmatische samenhang, ruimtelijke inpassing, organisatorische

De vraag die nu voorlag is hoe bestaande en toekomstige

samenwerking, financiële haalbaarheid, toegankelijkheid,

maatschappelijke voorzieningen in het gebied zich tot

identiteit, eigenaarschap, flexibiliteit, duurzaamheid en

elkaar verhouden. En wat voor elke voorziening de beste

veiligheid.

ruimtelijke inpassing en exploitatievorm is.

In de uitwerking van de verschillende maatschappelijke

Om hier antwoord op te geven is er een scenariostudie

voorzieningen, die afhankelijk is van de planning

naar maatschappelijke voorzieningen uitgevoerd.

van de ontwikkeling, dient er veel aandacht te zijn

Dit is gebeurd vanuit een integrale (ruimtelijke,

voor de precieze functies en organisaties die in

programmatische, organisatorische en financiële) blik

het Huis van de Wijk samengaan en de verdeling

en met alle betrokken partijen. Er zijn in het rapport

van exploitatieverantwoordelijkheden tussen de

drie scenario’s onderzocht en uiteindelijk een gedragen

welzijnsorganisatie en SRO.

voorkeursscenario aangewezen.

Naar aanleiding van deze conclusie is er een eerste grove

De drie scenario’s die zijn onderzocht staan onderaan

schets van de landing van het programma op de locatie

deze pagina schematisch weergegeven. Na vergelijking

opgesteld.

bleek scenario 2, waar gezamenlijke huisvesting van het Huis van de Wijk en de sportzaal, de Internationale

2 commercieel - sociaal

3 voorzieningen gemengd

voorzieningen samen

commercieel

Voorzieningen verdeeld

ITK 1.100 - 1.500 m2 BVO

Winkelcentrum 1.100 - 1.500 m2 BVO

1 voorzieningen samen

Winkelcentrum 1.100 - 1.500 m2 BVO

Gymzaal 950 M2 BVO

Winkelcentrum 1.100 - 1.500 m2 BVO

Supermarkt 2.500 - 3.000 m2 BVO

Supermarkt 2.500 - 3.000 m2 BVO

Supermarkt 2.500 - 3.000 m2 BVO

huis van de wijk 600 m2 BVO

Gymzaal 950 M2 BVO

sociaal huis van de wijk 600 m2 BVO

ITK 1.100 - 1.500 m2 BVO

Gymzaal 950 M2 BVO

ITK 1.100 - 1.500 m2 BVO

huis van de wijk 600 m2 BVO

Reinalda 4.000 m2 BVO

Reinalda 4.000 m2 BVO

Reinalda 4.000 m2 BVO

31

3.4.

Van ambities naar uitgangspunten

Leidende principes

DE DREEF ALS IDENTITEITSDRAGER

De wijk DE als WIJK podiumALS PODIUM

De Dreef als identiteitsdrager

•

Herkenbaar door samenhangende en uitgesproken

•

beeldtaal •

Samenhangend systeem van wijkvoorzieningen langs de Beatrixdreef

Beeld van de ruimte vormt een eenheid: open,

•

Mix van programma’s en sferen

kwalitatief hoogwaardig, groen en platanen als drager

•

Samenhang door spreiding programma én voldoende

•

Verblijfsplek en drager van allerlei soorten gebruik

nabijheid

•

Autoluw en ruimte voor langzaam verkeer

•

Verbinding met Reinaldapark op veilige en

noordzijde, Huis van de Wijk centrale plek aan de

landschappelijke wijze

Dreef en Internationale Taalklas school aan zuidzijde

•

•

Zwaartepunt voorzieningen: commercieel hart aan

Huis van de Wijk als wijkbreed netwerk van zorg en welzijn

32

Le

LEVENDIG HART

Levendig hart

•

Verbonden

Bronpunt met verblijfswaarde, reuring, plek voor

VERBONDEN

Beatrixplein is op 3 schaalniveaus verbonden:

ontmoeting en samenkomst van traffic • • •

Compleet aanbod aan voorzieningen met ruimte voor

1. Met de stad

local heroes

•

Herkenningspunten, stedelijke wand aan Prins

Intieme ruimte en samen met het groene

Bernhardlaan, zichtbaarheid, menselijke maat en

Platanenplein een geschakeerd geheel

sfeer en uitnodigende verbinding winkelhart

Levendige en transparante plinten een het Platanenplein

2. Met de omgeving •

Uitnodigende doorsteken en oversteekplaatsen, bij Reinaldahuis meest belangrijke verbinding met van Zeggelenbuurt

3. Binnen de buurt •

Woningen en binnentuin Reinaldahuis verbonden met de Dreef, informele looproutes, onderscheid publiek en private ruimtes, groene buitenruimtes.

33

^p hub

p (o.r)

autoluw

AUTOLUW

INTIEM EN MENSELIJK VAN SCHAAL

Intiem en menselijk van schaal

•

Zo min mogelijk auto’s in het straatbeeld

•

Zorgvuldige opbouw van massa’s en typologie

•

Toegangen garages en expeditie via buitenzijde

•

Intieme en sociaal veilige straten en doorgangen met

gebied •

aandacht voor encroachment zones

Kiss & Ride Internationale Taalklas Vincent van

•

Goghlaan •

uitnodigend

De Dreef en het plein zijn alleen toegankelijk voor

•

voertuigen van nood- en hulpdiensten. Sporadisch

•

Woningen met privé buitenruimte en aan Prins Bernhardlaan entree’s

voor bijvoorbeeld een verhuizing •

Ingangen wooncomplexen zijn transparant en

•

Parkeerhub architectonisch icoon voor nieuwe

Parkeren clusteren in ondergrondse garage,

visie op duurzame mobiliteit, gezondheid en

parkeerhub en langs randen van het gebied

natuurinclusiviteit.

Parkeerhub als icoon met actieve plint

34

3.5.

Beoogd programma

Programma

Aantallen

Sociale huur

Ca. 220-230

Woningen

Middensegment

Ca. 220-230

Woningen

Vrije sector / overig

Ca. 110-115

Woningen

Supermarkt

2.800

m2 BVO

Commercieel

1.000

m2 BVO

580

m2 BVO

Commercieel (plint hub) Detailhandel

1.100

m2 BVO

Huis van de Wijk

800

m2 BVO

Sportzaal

900

m2 BVO

Internationale Taalklas

1.100

m2 BVO

Sociale ondernemingen

450

m2 BVO

Ondergrondse parkeergarage

358

Parkeerplaatsen

Mobiliteitshub

336

Parkeerplaatsen

Programma In bovenstaand cirkeldiagram is het beoogd programma

In de startnotitie Beatrixplein werd initieel uitgegaan van

voor het plangebied weergeven. Dit programma is

circa 300 woningen. In dit beoogde programma zijn rond

samengesteld in onderhandeling en overleg met

de 570 woningen voorzien. Door de groei van Haarlem

de betrokken partijen in het gebied. Het vormt de

en het significante woningtekort, zijn partijen overeen

hoofdzakelijke randvoorwaarde voor de plancontour

gekomen om de ambitie voor de vervolgfase hoger te

en geeft richting aan de omvang van de nieuwe

leggen. Dit betekent dat er naast de grotere mix aan

gebouwvolumes.

voorzieningen ook een hoger aantal woningen zal worden gerealiseerd. Dit vergroot de draagkracht voor deze

In het programma van het plangebied valt 40% van de

voorzieningen en de sociale veiligheid van het gebied.

woningen -inclusief 32 (intramurale) zorgwoningen- in het

Tevens zien partijen op deze manier financiële ruimte

sociale segment, 40% van de woningen in het middeldure

om de hoge ambities wat betreft openbare ruimte en

segment en 20% van de woningen in de vrije sector.

duurzaamheid waar te maken.

De middeldure woningen zijn huurwoningen. Over de (intramurale) zorgwoningen zijn Pré Wonen en Zorggroep

Voor het parkeren is in de verkenning gebleken dat

Reinalda ten tijde van de opstelling van dit document in

dit zich het beste laat oplossen in een ondergrondse

gesprek.

parkeergarage en een mobiliteitshub.

Zoals eerder in de opgave beschreven, zullen ook diverse

De vorm en configuratie van dit programma wordt na

commerciële- en maatschappelijk functies worden

toevoeging van de ambities uit het Ambitiedocument

(her)ontwikkeld in het gebied. Het gaat hierbij om een

en de leidende principes die daaruit zijn gedestilleerd,

supermarkt, detailhandel, commerciële functies, een

vertaald in conceptkaarten en een uiteindelijke

huis van de wijk, een Internationale Taalklas-school, een

plancontour met volumes en maten.

sportzaal en sociale ondernemingen. 35

4. Stedenbouw & landschap

4.1.

Stedenbouwkundige kaders

4.1.1. Concept: autoluw woonpark

P

P

P

38

Een autoluw woonpark Voortbouwend op de leidende principes uit het

door hun vrije plaatsing in het park. Zo ontstaat

Ambitiedocument zullen de omgeving van het

een toegankelijk en gezond openbaar gebied, waar

Beatrixplein en de ruimtes rondom de Beatrixdreef

tegelijkertijd door slimme overgangen tussen privé en

worden herontwikkeld tot autoluw woonpark. Dit betekent

openbaar voor iedereen duidelijk is wat van wie is.

dat de openbare ruimte zo groen en doorwaadbaar

Door het maatschappelijke- en commerciële programma

mogelijk wordt voor haar gebruikers. Hierin zijn auto’s

in het gebied slim te spreiden, ontstaan zowel rustzones,

in principe niet toegestaan, maar zijn de blokken wel

als zones waar reuring is. Een fijne afwisseling waarbij

toegankelijk voor bijvoorbeeld verhuizingen, minder-

de drukte van de Prins Bernhardlaan wordt ingewisseld

validen en nooddiensten. Dat biedt de mogelijkheid

voor een groene oase waar veilig in kan worden gespeeld

om het park natuurlijk en ecologisch in te richten.

en geflaneerd. Er ontstaat een vriendelijk gebied dat zich

Grote bomen gecombineerd met inheemse struiken en

ontfermt over haar bewoners en haar rol pakt als centrale

kruidenrijk grasland.

ontmoetingsplek in de buurt waar je kunt spelen, sporten

Het woonpark dat ontstaat door het langwerpige

en evenementen kunt organiseren.

volume aan de Prins Bernhardlaan-zijde biedt rust en

Het parkeren wordt centraal opgelost in een mobiliteits-

ontspanning. Los in de ruimte geplaatste gebouwvolumes

hub en een ondergrondse garage aan de randen van het

(De palazzo’s) onderstrepen deze doorwaadbaarheid

Merwedekanaalzone, Utrecht - BURA

Funenpark, Amsterdam - Architecten Cie.

GWL-terrein, Amsterdam - KCAP

Bajeskwartier, Amsterdam - LOLA / OMA

plangebied.

39

4.1.2. Concept: de dreef

40

De dreef De Beatrixdreef vormt het letterlijke én figuurlijke

en beweging slim wordt gefaciliteerd en gestimuleerd,

middelpunt van Beatrixplein. De dreef heeft van zichzelf

voortbouwend op het leidende principe van de wijk als

nu al een gewaardeerde groene identiteit, welke binnen

podium. Dit draagt tevens bij aan de connectie tussen

dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen nog verder

het Reinaldapark en het winkelcentrum. Deze wordt

wordt onderstreept.

meer uitgesproken en meer geactiveerd, welke de verbondenheid van het gebied met de grotere schaal ten

Als middelpunt van de ontwikkeling zal de dreef slim

goede komt.

worden geprogrammeerd met diverse maatschappelijk en commerciële functies. Er ontstaat meer reuring op de dreef en de as zal zich ontwikkelen tot ontmoetingsplek voor de buurt. De openbare ruimte vormt de drager voor het openbare leven en profiteert ten volle van haar hoogwaardig groene inrichting. De groene uitstraling zal zich ook steeds meer verspreiden door de rest van het gebied. Zo ontstaat

Sport

Actieve zijdes

Wadi

Oosterspoorbaan, Utrecht - OKRA

een gezond stedelijke ontwikkeling waar ontmoeting

41

4.1.3. Concept: Palazzo’s

42

Palazzo’s Als eerder genoemd vormen losstaande gebouwvolumes

De Palazzo’s zijn niet elitair. Juist de slimme mix van

in een parkomgeving een belangrijk onderdeel van de

woningtypen en doelgroepen zorgen ervoor dat de

groene uitstraling en het open karakter van Beatrixplein.

gebouwen voor een diverse groep aan bewoners

Deze Palazzo’s hebben elk een eigen identiteit en bestaan

bereikbaar zijn. Zo ontstaat een inclusiever gebied.

uit een mix aan woningtypen en doelgroepen. De Palazzo’s zijn intiem en van een menselijke schaal. Ze vormen de ruimte en bepalen de uitstraling. Ze zijn alzijdig met appartementen in de hoeken. Ze vormen zo een contrast met de rechtlijnige wederopbouw blokken aan de andere zijde van de dreef. De losse plaatsing bevordert de verbondenheid van Beatrixplein met de omliggende buurten. In tegenstelling tot de lange grote wanden langs de Prins Bernhardlaan, maakt het gebied juist hier ruimte voor fijnmazigheid en

Sala Backe, Uppsala - Sjöberg

Sporthal op eerste verdieping - LIAG arch.

Andreas Ensemble - Geurst en Schulze

Blokken in groene omgeving - Anatares

een menselijke schaal van ritmiek.

43

4.1.4. Concept: activeren openbare ruimte

44

Activeren van de openbare ruimte Beatrixplein staat of valt met haar programmering.

De activering van de openbare ruimte zorgt er zo voor dat

Zonder een mix van programma geen levendigheid en

het gebied naast haar functie als winkelcentrum ook haar

zonder levendigheid geen ontmoeting. De inzet van

ambitie als ontmoetingsplek kan waarmaken. Daarbij

maatschappelijke-, commerciële- en zorgfuncties, zorgen

speelt kunst in de openbare ruimte een belangrijke rol.

ervoor dat de openbare ruimte wordt geactiveerd. Naast een levendig hart met een compleet aanbod van voorzieningen met ruimte voor ‘local heroes’ en standhouders, wordt ook de dreef aangezet met functies. Er ontstaat zo reuring op verschillende plekken in het gebied, wat bijdraagt aan spontane ontmoetingen, veiligheid, geborgenheid en identiteit. Wel blijft de nabijheid gewaarborgd: het gebied is compact en beloopbaar voor iedereen. Er is tevens samenhang in het systeem van wijkvoorzieningen langs

Kunst in de openbare ruimte

Mobiliteitshub, Kopenhagen - JAJA architects

Fontein Haarlemmerplein

Ons Dorp, Arnhem - Koschuch

de Beatrixdreef.

45

4.1.5. Plancontour

Scope Plangebied

Detailhandel en wonen

Detailhandel en wonen

Sociale voorzieninge

n Mobiliteitshu b + Sociale- of commerciële voorziening

Wone n

Wonen

Wonen

Zorgw

oning

en

Wonen

Huis van de wijk Sportzaal

Internationale Taalklas Wonen

46

P

P

Het vernieuwde Beatrixplein Uit de vier voorgaande ruimtelijke concepten volgt de plancontour van het Stedenbouwkundig Programma van Eisen voor het Beatrixplein. Omdat deze concepten een verlengde zijn van de leidende principes uit het Ambitiedocument, krijgen de gestelde ambities zo een ruimtelijke consequentie. Het vernieuwde Beatrixplein kenmerkt zich door de integratie van de 4 kernwaarden uit het Ambitiedocument: open, comfortabel, zorgzaam en herkenbaar. Beatrixplein is open door het fijnmazige netwerk van openbare paden en plekken. Het nodigt uit om rond te dwalen en de groene omgeving te gebruiken. Door de mix van woningtypen en doelgroepen ontstaat er zo ook een inclusieve mix van bewoners. Het gebied is verder goed bereikbaar vanuit de omliggende buurten en nodigt uit om te verblijven en te ontmoeten. Beatrixplein is comfortabel door de levendigheid die door het programma wordt veroorzaakt. Er is een vanzelfsprekende vorm van sociale controle door de gekozen gebouwtypologieën en door de mix aan functies is er dag en nacht activiteit. De plancontour biedt tegelijkertijd ruimte voor rust en ontspanning. De drukte van de Prins Bernhardlaan wordt effectief afgeschermd en een groene oase strekt zich uit tussen de bouwblokken. Overal in het gebied is het fijn wonen door het autoluw principe en ruimte voor natuur.

Beatrixplein is zorgzaam door de opzet van de autoluwe zone welke zorgt voor een toegankelijke openbare ruimte voor iedereen. Ook bieden de maatschappelijkeen zorgfuncties in het gebied direct diensten aan haar bewoners en direct omwonenden. Zo zorgen het huis van de wijk, de zorgwoningen en de sportzaal voor vitaliteit. De Internationale Taalklas-school zorgen voor onderwijs en ontwikkeling. Tot slot is Beatrixplein herkenbaar door haar eigen lokale gezicht met lokale winkels, voorzieningen en andere functies. De plancontour verzorgt een menselijke maat door niet te grote tussenmaten en beperkte hoogte van de gebouwen. De gevels zijn divers, open en gericht op de straat. 47

4.2.

Deelaspecten

4.2.1. Ontmoeting

Ontmoeting wordt in Beatrixplein integraal gefaciliteerd

voor jongeren, zorgvoorzieningen voor ouderen en

door de opzet van de openbare ruimte en de

speelplekken voor kinderen.

aangrenzende functies. De routes door het gebied zorgen voor verschillende typen verblijfsplekken. Spontane ontmoetingen tussen buurtbewoners en andere gebruikers wordt zo aangemoedigd en gefaciliteerd. De programmering van de dreef heeft daarnaast een focus op een divers publiek. Zo zijn er sportgelegenheden 48

4.2.2. Kunst & cultuur

Kunst en cultuur vormen in Beatrixplein een belangrijke

kleinschalige podia en cultureel aanbod in het huis van de

pijler van het Stedenbouwkundig Programma van

wijk ook kansen voor het gebied.

Eisen, waarbij gedacht wordt aan kunstobjecten

Om dit te kunnen realiseren worden in de vervolgfase de

(straatmeubilair, verlichting, muurschilderingen, beelden)

financiële middelen voor nieuwe kunst in de openbare

in de openbare en publieke ruimte (zoals mobilitetishub,

ruimte aan de voorkant in het totale budget voor het

parkeergarage of maatschappelijke voorzieningen).

bouwproject meegenomen.

Daarnaast is het de ambitie om kunstenaars te betrekken bij de inrichtingsplan voor de openbare ruimte. Verder zijn 49

4.2.3. Gezondheid

Het aspect gezondheid wordt in Beatrixplein op

dreef en het schoolplein. Daarbij nodigt de voorgestelde

meerdere manieren ingevuld. Zo wordt lopen en fietsen

inrichting ook bewoners van het Reinaldahuis uit om

gestimuleerd, zorgt de groene omgeving voor een beter

gebruik te maken van de openbare ruimte.

gevoel van welbevinden en zuivering van de lucht, mogen

De huisartsen in het Reinaldahuis hebben behoefte aan

vervuilende auto’s het gebied niet meer in en zijn er

uitbreiding. In de vervolgfase wordt uitgezocht welke

diverse functies die zorgen voor een betere persoonlijke

kansen dit biedt voor het aspect gezondheid in het gebied.

gezondheid als sportveldjes, een dokterspraktijk en zorgwoningen. Er kan gespeeld worden in het park, de 50

4.2.4. Sociale veiligheid

De sociale veiligheid wordt door de opzet van de

Speciale aandacht daarbij hebben functies waar

plancontour en goede verlichting versterkt. Door meer

blinde gevels vaak voorkomen, zoals de sportzaal, de

woningen toe te voegen aan het gebied en tegelijkertijd

supermarkt en de mobiliteitshub. Deze functies worden

functies verspreid door het gebied toe te voegen, ontstaat

zodanig in het plangebied geplaatst en ontworpen, dat de

er zowel dag en nacht sociale controle. Belangrijk hierbij

sociale veiligheid gewaarborgd wordt.

is dat de gebouwvolumes, in het bijzonder de Palazzo’s, alzijdig worden vormgegeven. Dat wil zeggen dat er zo min mogelijk blinde gevels op straatniveau aanwezig zijn. 51

4.2.5. Rust, reuring, ruis

RUI

S

REURING

RUST

De principes rust, reuring, ruis uit de publicatie ‘Guiding

ingericht als gebied met reuring, zal het autoluwe

principles Metromix’ van het College van Rijksadviseurs

woonpark functioneren als rustgebied. De Prins

(2019) beschrijven goed de verschillende sferen in

Bernhardlaan kan als ruisgebied worden bestempeld

Beatrixplein. Waar de dreef en het plein vooral wordt

waar plek is voor de dynamiek van de stad. 52

4.2.6. Windhinder bezonning 4.2.6. Windhinder& & bezonning 4.2.6. Windhinder & bezonning

Bezonning

Inbovenstaandestudieisdeschaduwsituatieinde Inbovenstaandestudieisdeschaduwsituatieinde hetgebiedkanbereiken.Windhinderisinhetplanminder hetgebiedkanbereiken.Windhinderisinhetplanminder zomerendewintergemodelleerd.Zichtbaarishet zomerendewintergemodelleerd.Zichtbaarishet relevantomdatergeenhoogbouwwordttoegepastener relevantomdatergeenhoogbouwwordttoegepastener

Bij bezonningeffectvandevrijeplaatsingvandeblokkenophetopen bij ruimtelijke ontwikkelingen gaat het Deze normenvoldoenderuimtetussendeblokkenzitomtochtgatente worden alleen toegepast op gevels die zon effectvandevrijeplaatsingvandeblokkenophetopen voldoenderuimtetussendeblokkenzitomtochtgatente houdenvandeomgevingzodatervoldoendezonlicht houdenvandeomgevingzodatervoldoendezonlicht voorkomen.

voorkomen.

om voldoende zon op de gevel en om schaduwwerking.

kunnen ontvangen. Noordgevels ontvangen immers -

53 Nieuwbouw kan schaduw veroorzaken op de openbare

hoogbouw53of niet - nooit direct zonlicht.

ruimte of tuinen van omwonenden. Voorkomen moet

Omdat er in het Prinses Beatrixplein hogere bebouwing

worden dat de schaduw te veel toeneemt. Sommige

wordt gerealiseerd met een grotere dichtheid, heeft dit

functies hebben juist een goede bezonning nodig, zoals

gevolgen op de bezonning van de omliggende gebouwen.

tuinen, terrassen of speelplekken.

Daarom is er een bezonningsstudie verricht op basis

Er is geen wet- en regelgeving voor bezonning, maar de

van de zogenoemde TNO-normen (Bezonningsstudie

gemeente Haarlem hanteert de TNO-norm. TNO kent een

TNO-normen, Beatrixplein, 11 augustus 2022). Voor de

‘lichte’ en een ‘strenge’ norm:

ontwikkeling van het Prinses Beatrixplein is beoordeeld

•

of de lichte TNO-norm kan worden behaald. Volgens de

De ‘lichte’ TNO-norm: ten minste 2 mogelijke

lichte TNO-norm is er sprake van voldoende bezonning

bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari

van een woning bij tenminste 2 mogelijke bezonningsuren

– 21 oktober (gedurende 8 maanden) in midden

per dag in de periode van 19 februari t/m 21 oktober.

vensterbank binnenkant raam. •

Tijdens de terinzagelegging is door enkele bewoners uit

De ‘strenge’ TNO-norm: ten minste 3 mogelijke

de omgeving een zienswijze ingediend, onder ander met

bezonningsuren per dag in de periode 21 januari –

betrekking tot het ondervinden van schaduwwerking

22 november (gedurende 10 maanden) in midden

(minder zonlicht). Op basis van de TNO-normen kan

vensterbank binnenkant raam.

worden geconcludeerd dat voor het merendeel van de 53

omliggende bebouwing wordt voldaan aan de lichte

De precieze hoogtes en vormgeving moet nog nader

TNO-norm. Als gevolg van schaduwwerking van de

uitgewerkt worden in het Stedenbouwkundig Ontwerp.

nieuwe gebouwen, zal de bezonning verminderen op

De bezonningsstudie geeft enkele aanbevelingen

met name de bestaande gebouwen ter hoogte van het

(variatie in bouwhoogte, getapte vormgeving of slankere

appartementencomplex aan de Vincent van Goghlaan

gebouwen) om de schaduwwerking bij die uitwerking te

65-127 en het voormalige kerkgebouw aan de Prinses

optimaliseren. Dit is een nadrukkelijke opgave voor het

Beatrixplein 2-6. Voor deze gebouwen geldt dat op

stedenbouwkundig bureau en hierover wordt in overleg

basis van de maximale bouwhoogte niet voldaan kan

getreden met betreffende bewoners.

worden aan de lichte TNO-norm. Voor bezonning

Als eis geldt dan ook dat moet worden voldaan aan

van woningen bestaan zoals gezegd geen wettelijke

minimaal de ‘lichte’ TNO-norm. Indien – ook bij het

normen. Daarom dient er een belangenafweging plaats

Stedenbouwkundig Plan blijkt dat niet voldaan kan

te vinden, waarbij het belang van omwonenden bij

worden aan de ‘lichte’ TNO-norm, dient gemotiveerd te

een aanvaardbaar woon- en leefklimaat moet worden

worden waarom de ontwikkeling alsnog aanvaardbaar

betrokken. De extra schaduwhinder ten opzichte van

wordt geacht met inachtneming van de maatschappelijke

de bestaande situatie moet in de belangenafweging

belangen van de ontwikkeling in relatie tot de negatieve

daarom afgezet worden tegen het belang van het plan.

effecten op de omwonenden. Voor verblijfsgebieden

De realisatie van het plan draagt bij aan de vernieuwing

binnen en rondom de te ontwikkelen locatie, zoals

van het Prinses Beatrixplein, het maatschappelijke

(horeca-)terrassen, zitplekken in de openbare ruimte dient

voorzieningenniveau en het toevoegen van woningen,

het aantal zonuren inzichtelijk te worden gemaakt.

waardoor een gemengd stedelijk milieu ontstaat.

In Bijlage 11.2.2 vindt u het bezonningsonderzoek.

Deze transformatie zorgt ervoor dat het Prinses Beatrixplein zich tot een attractief hart van Parkwijk kan ontwikkelen en een belangrijke rol kan vervullen in Haarlem Oost. Daarnaast levert de dichte woningbouw een essentiële bijdrage aan de woningbouwopgave van Haarlem. Door het concentreren van een groot aantal woningen rond voorzieningen en in de nabijheid van een HOV-halte wordt bovendien uitvoering geven aan de ambitie van de tien-minuten-stad zoals geformuleerd in de Omgevingsvisie Haarlem. De schaduwhinder moet als aanvaardbaar worden geacht omdat hier sprake is van een stedelijke omgeving waaraan minder hoge eisen mogen worden gesteld ten aanzien van lichtinval en bezonning dan in een minder bebouwde omgeving. Op basis van de bezonningsstudie wordt daarom geconcludeerd dat de beoogde ontwikkeling van het Prinses Beatrixplein niet leidt tot een tot onevenredige schaduwhinder voor de bestaande woongebouwen in de omgeving. De ontwikkeling van het plangebied is van zo’n groot belang dat aan het verlies van een aantal zonuren op een aantal gebouwen gedurende een beperkt aantal maanden minder gewicht wordt toegekend. 54