20220666850 2. Bijlage 1 Ambitiedocument Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid
Tekst van het document
NZ Ambitiedocument Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid Juni 2022
1
Inhoudsopgave 1
Introductie
6
2 3
Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
16
Ambities & kernwaarden
34
4
Het gebiedsconcept
44
5
Samenwerking en sleutelprojecten
64
6
Vervolgstappen
72
4
5
Introductie
1
6
Aanleiding Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
Schipholweg 1) van de ontwikkelaars in KHNZ. Hoewel
voorliggend product gekomen. Onder meer is met de
de poort naar Haarlem. Naast de Amsterdamsche Vaart
biedt mist er nog een overkoepelende visie over de
•
Maare Zondervan en Jeroen Quee van Sweco
•
Jeroen Koops van Schonenvaert B.V.
Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid (hierna: KHNZ) vormt
is de Schipholweg de tweede belangrijke toegangsweg voor Haarlem-Oost en het achterland, waaronder
Zandvoort, Heemstede, Aerdenhout en Bloemendaal.
Naast woningbouw en kantoren huisvest KHNZ ook een aantal bijzondere functies zoals het Van der Valk Hotel
Haarlem, het Haarlem College en het Spaarne Gasthuis. De komende jaren is in KHNZ een enorme verdichting
voorzien vanuit grote gebouwtransformaties waarin er
ca. 2000 nieuwe Haarlemmers bijkomen in het gebied.
Waar nu het gevoel van ‘stad’ pas na de Buitenrustbrug begint, moet dit gevoel in de toekomst vanaf de Prins Bernhardlaan al beginnen. KHNZ wordt tevens gezien
als de optimale plek voor een mobiliteitshub die de groei
het SPvE zowel kwalitatieve als kwantitatieve kaders
gewenste invulling van het niet-wonen programma. Er is daarom behoefte ontstaan aan een door publiek en
privaat gezamenlijk gedragen ambitiedocument waarin
gepositioneerd is wat de grotere ‘why’ – de toekomstige betekenis en identiteit – van het gebied wordt en welke ambities en leidende principes ten grondslag moeten liggen aan de verdere programmatische invulling van het niet-wonen programma van de 3 gebouwen. Het
Dit ambitiedocument bouwt voort op eerdere gesprekken tussen de Gemeente Haarlem en de ontwikkelaars O.C.
• • •
•
stedenbouwkundige programma’s.
procesafspraken tussen onder andere gemeente en
Waarom een Ambitiedocument?
•
kaderstellend zijn voor de verdere uitwerking van de
ruimtelijk-programmatische uitgangspunten die
gesteld om de woon-werk ratio te verbeteren en juist op werkgelegenheid.
•
•
Het Ambitiedocument is vertaald naar een
knooppuntlocaties te komen tot nieuwe – stuwende –
•
ambitiedocument formuleert daarmee de belangrijkste
van de stad en de groei van het openbaar vervoer moet opvangen. Daarnaast heeft Haarlem zichzelf ten doel
volgende personen gesproken:
Gebiedsconvenant waarin concrete inhoudelijke- en
ontwikkelaars zijn vastgelegd. Deze worden geborgd
in de op te stellen anterieure overeenkomsten tussen gemeente en ontwikkelaars welke samen met het
ondertekende Ambitiedocument en Gebiedsconvenant worden aangeboden aan het college van B&W.
Spaarne 1 VOF, Being Development en Schonenvaert B.V.
Totstandkoming Ambitiedocument
opgesteld over het programmatische concept voor het
werkt in opdracht van de Gemeente Haarlem. Middels
heeft invulling gegeven aan het Stedenbouwkundig
de gemeente en gesprekken met betrokken adviseurs,
de drie gebouwen (Schipholpoort, Schonenvaert en
Haarlemmers, makelaars en bewoners zijn we tot
• •
Laurens Leenders van Being Development Maaike Uttien van O.C. Spaarne 1 VOF Peter Jobse van Elan Wonen
Martin Matser van Van der Valk Haarlem Bas de Wit van Sport Support Haarlem
Michelle van de Bosch Gouka van het Spaarne Gasthuis
Faridah Azimullah van ondernemersvereniging MKB Haarlem
Merijn Everaarts van Dopper en Oceans Haarlem Participatiesessie met onder andere wijkraden, betrokken bewoners en belangengroepen
Participatiesessie met sportverenigingen op het Sportpark
Leeswijzer
Ten eerste wordt de opgave van het gebied geschetst, waarbij de context van de bredere omgeving is
meegenomen, de kaders en wensen van belangrijke spelers aan bod komen en de vraagstukken voor de
ontwikkeling van het gebied worden gedefinieerd. Hierna
worden de ambities voor de toekomstige KHNZ uitgebreid
SITE is penvoerder van het ambitiedocument en
toegelicht. Daaropvolgend worden tot slot strategische
knooppunt met als werktitel ‘Urban Olympics’. Dit proces
bureauonderzoek, gesprekken met afdelingen binnen
het gebiedsconcept.
Programma van Eisen (SPvE) voor de ontwikkeling van
stakeholders binnen het gebied, ondernemende
(hierna: ‘ontwikkelaars’). Eind 2020 heeft SITE een advies
opgaven gedefinieerd die cruciaal zijn voor het slagen van
7
Plan- en studiegebied Het plangebied is gebaseerd op gedefinieerde grenzen in
het SPvE (zie stippellijn). Het gebied in de directe omgeving van het plangebied zien we als een groter invloedsgebied. Dit invloedsgebied nemen we mee in het schrijven van dit Ambitiedocument.
8
9
Lopende plannen en ontwikkelingen Vastgoedontwikkelingen in en rondom KHNZ KHNZ krijgt er met de drie afzonderlijke bouwplannen
ca. 1600 woningen met bijbehorende commerciële en
maatschappelijke voorzieningen bij (inclusief Elan Wonen zijn dit ruim 1800 woningen): •
Schonenvaert B.V. ontwikkelt op ‘Toekanweg 7’
714 full-serviced appartementen voor studenten en
starters, waarvan 40% sociale huur, 40% middenhuur en 20% vrijesector huur. Daarnaast is er 5.800m2 •
•
• •
bestemd voor het niet-wonen programma.
612 wo
Being Development ontwikkelt op ‘Schipholpoort’
612 appartementen voor starters en jonge gezinnen,
714 wo
waarvan 60% sociale huur en 40% middenhuur.
O.C. Spaarne 1 VOF ontwikkelt op ‘Schipholweg 1’
243 appartementen, commerciële ruimtes en een restaurant.
Elan Wonen ontwikkelt 297 appartementen langs de Schipholweg (sloop/nieuwbouw).
Plannen ontwikkelaars in KHNZ
Het Van der Valk Hotel werkt aan plannen voor
uitbreiding langs de Europaweg met een ‘city-hotel’ concept.
Toekanweg 7, Schonenvaert B.V.
Schipholpoort, Being Development
Schipholweg 1, O.C. Spaarne 1 VOF
10
Projecten in en rondom KHNZ
Parallel aan het woonprogramma lopen er nog drie andere
projecten binnen het gebied die niet los van elkaar gezien kunnen worden: 1.
De opgave voor Mobiliteitshub
3.
De opgave voor het herprofileren van de Europaweg
2.
De opgave voor een open Sportpark
Deze drie projecten maken een integraal onderdeel uit van het gebiedsconcept.
1. Mobiliteitshub
Na een lang traject is er momenteel nog één variant over: de Noord-variant.
Uitwerking Noord-Variant
De Noord-variant met een busstation tussen het Spaarne en de Europaweg biedt kansen voor twee stedelijke
pleinen aan weerszijden van de Schipholweg. Op deze pleinen is ruimte voor (nuts)voorzieningen voor de
buschauffeurs, een fietsenstalling, wachtruimte, kleine
winkels en horeca. Onderdeel van dit busstation is tevens een verbinding die over de Schipholweg heen gaat.
Deze verbinding moet, volgens de studie van Sweco en VenhoevenCS naar de inpassing van de mobiliteitshub,
van iconische aard zijn. Een goede oversteekbaarheid van de Schipholweg is op deze locatie essentieel.
Referentie Nørreport, Kopenhagen: integraal ontwerp mobiliteitshub en stedelijk plein
11
Lopende plannen en ontwikkelingen 2. Gebiedsvisie Sportpark
afschalen van de Europaweg betekent meer ruimte
Sportpark te transformeren naar een meer open stadspark
de auto. Deze herinrichting moet ervoor zorgen dat
De gemeente Haarlem heeft de ambitie om het huidige
met sportvoorzieningen voor zowel sportief als recreatief gebruik. In het nieuwe stadspark wordt het ruimtegebruik geïntensiveerd en is er ruimte voor nieuwe vormen van
sport zoals urban sports. Het stadspark sluit goed aan op
de omliggende buurten en heeft goede verbindingen van
voor de voetganger en fietser en minder ruimte voor de oversteekbaarheid van de Europaweg verbetert en zo fungeert als verbinder van de verschillende wijken (Schalkwijk, Spaarne Gasthuisterrein en SchalkwijkMidden) in plaats van als barrière.
noord naar zuid (zoals het Engelandspark) en oost naar west (zoals het Spaarne). Zo wordt middels een motie
van de gemeenteraad momenteel onderzocht hoe de kop van de Noord-Schalkwijkerweg kwalitatief versterkt kan worden als parkfunctie.
Naast sport is er in het stadspark juist ook veel ruimte voor ontspanning en verblijf en wordt er stevig ingezet op het
Huidige sportpark in KHNZ
versterken de biodiversiteit en herstellen van ecologische verbindingen in de vorm van (verblijfs)groen. Om het hoofd te bieden aan de steeds extremer wordende
weersomstandigheden is het stadspark aangewezen als zoekgebied voor klimaatadaptieve maatregelen. Zo kan
het stadspark middels de aanleg van groen zorgen voor
verkoeling in tijden van extreme hitte en kan het middels de opvang van regenwater wateroverlast voorkomen in tijden van extreme regenval.
3. Herinrichting Europaweg
De herprofilering van de Europaweg vormt een belangrijk aangrijpingspunt voor het tot ontwikkeling brengen
van de Europawegzone. Waar nu een brede autoweg
met busbanen ligt moet in de toekomst een levendige stadsstraat voor bewoners en gebruikers komen. Het
Impressie stadstraat Europaweg
12
Planning en Fasering
Hieronder de planning en fasering van de verschillende
Naar verwachting zullen medio 2022 bouwvergunningen
trajecten door elkaar heen. Om tot een samenhangend
Schonenvaert, Schipholpoort en Schipholweg 1.
ontwikkelingen in het plangebied. Er lopen veel
worden ingediend voor de vastgoedontwikkelingen
gebiedsconcept te komen is het daarom van belang oog
Daarnaast bereidt de gemeente Haarlem zich voor op een
te hebben voor de verschillende faseringen en deze op elkaar af te stemmen in de tijd.
besluit over de locatie van de mobiliteitshub en is het
traject voor het open Sportpark met het schrijven van een startnotitie gestart. Het traject voor de herinchting van de Europaweg is medio 2021 al begonnen.
13
Stedenbouwkundig Programma van Eisen Mede op basis van de uitgangspunten van het ‘Urban
Dit betekent echter niet dat al het niet-woonprogramma
voor de ontwikkeling van de drie gebouwen in KHNZ.
binnen het gebouw een plek krijgen.
Olympics’ advies is verder invulling gegeven aan het SPvE
in de plint dient te landen, het kan ook ook ergens anders
In het SPvE staan concrete eisen, zowel kwalitatief als
kwantitatief, voor de drie vastgoedprojecten, waaronder het niet-woonprogramma. Daarnaast zijn er ook globale
eisen opgesteld voor locaties in het plangebied waar nog
geen concrete ontwikkeling voor is zoals het Sportpark en de mobiliteitshub.
Kwantitatieve criteria niet-woonprogramma volgens het SPvE: •
De eis dat minimaal 2 plintlagen van het gebouw zijn
gereserveerd voor niet-woon-functies, wordt als volgt nader gespecificeerd: •
•
a. Het totaal bruto vloeroppervlak van de
twee plintverdiepingen, gemeten binnen de hoofdcontour van het gebouw, maar;
b. het oppervlak aan niet-woonfuncties hoeft
niet groter te zijn dan 15% van het totaal bruto vloeroppervlak (exclusief eventueel gebouwd parkeren, en/of verhoogd maaiveld boven parkeren) van de gehele ontwikkeling.
De kwalitatieve criteria voor het niet-woonprogramma zijn:
•
Bijdragen aan levendigheid in het gebied en op
•
Mate van (openbare) toegankelijkheid
• •
straatniveau
Toevoegen van werkplekken
Bijdragen aan mobiliteitstransitie en relatie met mobiliteitshub
Spelregelkaart SPvE KHNZ
14
De Opgave Een gebiedsconcept voor KHNZ
SITE heeft een gebiedsconcept ontwikkeld voor
het project KHNZ. Dit gebiedsconcept moet richting geven aan de programmatische ontwikkeling van de
•
worden getoetst.
Het gebiedsconcept dient als basis voor een
eventuele branding branding van het gebied in de vorm van een naam, slogans, pay-off etc.
mobiliteitshub en het gebied eromheen. Meer specifiek
moet het gebiedsconcept zowel kwalitatief als kwantitatief kaders bieden voor het niet-wonen programma van de
projecten Schonenvaert, Schipholpoort en Schipholweg 1. Het gebiedsconcept heeft de volgende kenmerken: •
Geeft energie, heeft een positieve uitstraling,
•
Vindt zijn grondslag in de intrinsieke kwaliteiten van
gebruikers van het gebied zijn trots op de plek;
Schalkwijk en Slachthuisbuurt als basis voor het
ontwikkelen van de knooppuntwaarde, evenals van • • •
• • •
•
de ligging aan het Spaarne;
Wordt omarmd en geïmplementeerd door alle partijen die het gebied ontwikkelen en gebruiken
Sluit aan bij belangrijke waarden van Haarlem, zoals
duurzaamheid, groen en een gezonde leefomgeving. Het gebiedsconcept leidt tot een weloverwogen
positionering van het interactiemilieu OV- Knooppunt Nieuw-Zuid
Het gebiedsconcept is mede ontwikkeld door stakeholders in het gebied
Het gebiedsconcept bevat uitgangspunten waar plannen en initiatieven aan moeten voldoen
Het gebiedsconcept is dynamisch en aanpasbaar:
het kan in de loop van de jaren mee veranderen met maatschappelijke trends.
Een gebiedsconcept dat richting geeft aan de programmatische ontwikkeling van de mobiliteitshub en het gebied eromheen.
Het gebiedsconcept bevat een voorstel waaraan
de toekomstige programmatische invulling van de ontwikkelende partijen in kwalitatieve zin aan kan
15
Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
2
Ligging in MRA Voordat de toekomstige identiteit en betekenis van
KHNZ en omgeving aan bod komt, werpen we een blik op de plek vanuit diverse schaalniveaus. Binnen de
MRA profileert Haarlem zich als goed gelegen woonen werkstad tussen Amsterdam en de kust. Binnen
Haarlem ligt de oostzijde van Haarlem (stadsdeel oost
en Schalkwijk) ondanks de relatief goede bereikbaarheid
(openbaar vervoer en auto) in sociaal-economisch opzicht nog achter op met name de stad ten westen van het
Spaarne. Maar de oostzijde van Haarlem is nog volop
in ontwikkeling. Rondom KHNZ doen zich de afgelopen jaren verschillende woningbouwprojecten voor, die de omgeving een impuls geven en heeft geleid tot meer differentiatie in doelgroepen.
Strategische ligging Haarlem tussen kust en Amsterdam: snelle fietsroutes en binnenstedelijk wonen verbinden met het landschap (Sleutelgebieden MRA, 2020)
17
De sprong over het Spaarne Haarlem is een sterke woon- én werkstad
Fijn wonen en werken
Ten oosten van het Spaarne
heeft de ambitie gesteld tot 2030 met 20.000 inwoners
iets wat je ook terugziet in de hoge woon-werk
sociaal-economische tegenstellingen tussen oost en
Haarlem vormt een zeer geliefde woonlocatie. Haarlem
te groeien. Dit wordt gerealiseerd door 10.000 woningen te bouwen en 9.000 nieuwe banen te scheppen. Naast
het zijn van een aantrekkelijke woonstad wil Haarlem zich sterker profileren als sterke werkstad en de aanwezige
kennis en creativiteit vasthouden. Naast de al gevestigde formele werkmilieus is er behoefte aan kleinschaligere,
informele, creatieve werkmilieus/hubs, óók op wijkniveau. Zo blijkt uit gesprekken met stakeholders binnen KHNZ.
Haarlem kenmerkt zich vooral als een fijne woonstad, pendel. Tegelijkertijd is het fijn werken in Haarlem
getuige het relatief hoge aandeel zzp’ers (16% van
de beroepsbevolking t.o.v. landelijk gemiddelde 12%) en start-ups. Daarnaast kent Haarlem een bijzonder
gevarieerde mix aan bedrijven, maar blinkt het echt uit in
de cultuur-, ICT- en grafimedia sector (ruim 20% van het
totaal aantal banen). Wat ook opvalt is dat in Haarlem van de circa 68.000 banen (in 2019) ongeveer een derde
van de banen voor theoretisch geschoolden (22.500)
Haarlem is al langer de gedeelde stad met duidelijke
west. Ondanks dat deze verschillen nog steeds zichtbaar
zijn in de cijfers en achter de voordeur, heeft Haarlem een duidelijke sprong over het Spaarne gemaakt. Sterker nog,
Oost is hot en kan wel eens een van de nieuwe gezichten van Haarlem gaan vormen met spraakmakende projecten als Oostpoort, Slachthuisterrein, Belcanto, Centrum
Schalkwijk, Prinses Beatrixplein en de drie ontwikkelingen in KHNZ.
en tweederde (45.500) voor praktisch geschoolden zijn. Dit staat haaks op het relatief hoge aantal theoretisch
geschoolden in Haarlem (51% van beoepsbevolking). Luchtfoto binnenstad Haarlem
18
Ontwikkelgebieden Haarlem 10.000 extra woningen in 2025
Ongedeelde stad Haarlem: sociaal-economische verschillen tussen west en oost (Gemeente Haarlem)
19
Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid De (toekomstige) poort van Haarlem
Cruciale schakel binnen Haarlem
van typologieën en schaalniveaus. Grote kantoorpanden
meerdere invalshoeken een sleutelproject voor Schalkwijk,
vooroorlogse woningen en buurten. Daarnaast is het de
een nieuw hoogstedelijk stukje Haarlem komt. Een goed
waarbij opvalt dat het wegprofiel pas ná de Buitenrustbrug
een aantrekkelijke openbare ruimte. Naast een entree van
krijg je pas echt het gevoel in Haarlem te zijn.
van de hele stad. Met de komst van de mobiliteitshub
Het plangebied in zijn huidige vorm is een mengelmoes
De omgeving Schipholweg en Europaweg is vanuit
uit de jaren ‘70-80 worden afgewisseld met kleinschalige
voor Haarlem en voor de bredere regio. Dit is de plek waar
aloude toegangspoort naar Haarlem vanuit Amsterdam,
bereikbare plek waar het prettig wonen en werken is met
echt versmald en karakteristiek “Haarlems” wordt. Daar
de wijk Schalkwijk vormt KHNZ ook de zuidelijke entree wordt KHNZ tevens een van de drie OV-knooppunten
binnen Haarlem, naast station Haarlem en station Haarlem/ Spaarnwoude. Deze OV-knooppunten fungeren als
entreegebieden voor Haarlem en zijn belangrijk voor het creëren van Haarlemse werkgelegenheid. Ook in KHNZ
worden er volop kansen gezien voor het toevoegen van kennisintensieve werkgelegenheid.
20
Een nieuw OV knooppunt met stedelijke allure Het aantal bussen neemt toe
nog, de komst van meer bussen kan er ook voor zorgen
een nieuw OV-knooppunt bij. Met de verwachting dat tot
ontwikkelaars. Niettemin is de komst van de mobiliteitshub
Met de komst van de mobiliteitshub krijgt Haarlem er
2040 het aantal bussen van en naar Haarlem met 50%
zal groeien dient de toch al overvolle binnenstad ontzien te worden. Deze groei zal geheel worden opgevangen
op het busstation in KHNZ. Momenteel wordt onderzocht wat de overstapmodaliteiten moeten worden voor de mobiliteitshub in KHNZ.
Mobiliteitshub wordt maar deels als kans gezien
Binnen het gebied wordt de komst van de mobiliteitshub door de ontwikkelaars en en het Van der Valk Hotel niet
gezien als randvoorwaardelijk. De locaties waren immers al aangekocht voor de komst van de mobiliteitshub en
zullen ook worden ontwikkeld indien de mobiliteitshub er
niet zou komen. Dat neemt niet weg dat de ontwikkelaars
dat de Schipholweg nog meer ruis veroorzaakt, aldus de naast de investeringen van de ontwikkelaars een extra
factor achter de ambitie om deze plek te transformeren naar samenhangend hoogstedelijk stuk stad.
Meer nodig dan een mobiliteitshub De gemeente Haarlem grijpt de komst van
de mobiliteitshub, in combinatie met de drie
woningbouwontwikkelingen, met beide handen aan:
Haarlem Nieuw Zuid wordt een knooppunt met stedelijke allure. Met enkel een mobiliteitshub en drie losse
gebouwen ben je er echter nog niet. Je hebt ook andere sterke programmatische dragers nodig. Zonder deze
dragers blijft de potentiele plek-waarde onbenut en bestaat het risico op een obligaat programma zonder toegevoegde waarde voor zijn omgeving.
en het Van der Valk Hotel voordelen zien in de komst van de mobiliteitshub. Door een betere OV-verbinding met de MRA liggen er kansen voor het vullen van het niet-
De Knooppunten van Haarlem en omgeving (Gemeente Haarlem)
wonen programma: meer traffic, grotere afzet en bredere
doelgroep. Ook de toekomstige bewoners profiteren mee middels een sterke verbinding met de MRA. Desondanks
wordt de nieuwe mobiliteitshub niet aangegrepen als kans voor het vullen van een bijzonder niet-woonprogramma in de plinten die niet van stadsverzorgende aard is. Sterker
21
Veel vernieuwing in de directe omgeving Gebied in transitie
Wat opvalt is dat deze plek niet op zichzelf staat en
onderdeel is van de ontwikkelingen langs de Schipholweg en toekomstige transformatie van de Europawegzone. Onderdeel van transformatie aan de Schipholweg zijn
de vervangende nieuwbouw aan de J.J. Hamelinkstraat en het Hof van Leijh van Elan Wonen en de Entree van
Haarlem van ontwikkelmaatschappij 023. Onderdeel van de transformatie aan de Europaweg zijn de herinrichting van het Spaarne Gasthuisterrein, Schalkwijk-Midden
(waaronder het Fluor terrein) en Centrum Schalkwijk. Een nieuw profiel van de Europaweg moet niet alleen gaan
leiden tot een natuurlijke verbinding met de Haarlemse
binnenstad, maar ook tussen de verschillende projecten
in Schalkwijk-Midden en Schalkwijk-Centrum. KHNZ vormt hierin een cruciale schakel.
Schalkwijk Centrum
Stad tussen de bomen
Het Fluor-terrein
22
Het Hof van Leijh (Elan Wonen)
De Entree van Haarlem (Ontwikkelmaatschappij 023)
J.J. Hamelinkstraat (Elan Wonen)
23
Eiland temidden van diversiteit Diversiteit aan sferen en functies
Plot versus gebied
zoals het Sportpark, het Van der Valk Hotel, het Haarlem
logische programmatische verbindingen aanwezig zijn, is
KHNZ wordt omringd door veel verschillende programma’s College en het Spaarne Gasthuis. Het plangebied kent daarom ook een diversiteit aan sferen zoals natuur, educatie, gemeenschap en zakelijk (zie de pagina
hiernaast). Wat verder opvalt is dat het plangebied (nog)
weinig voorzieningen kent. De meeste voorzieningen zijn te vinden aan de noordzijde van de Schipholweg.
Hoewel er tussen de plannen van de ontwikkelaars
er een behoefte aan grotere en verdergaande integraliteit tussen de drie vastgoedontwikkelingen, maar juist ook
met de wijdere omgeving. Ook is men zich bewust van
het belang van een gemeenschappelijke landschappelijke drager die de plots ruimtelijke tot een eenheid maakt. Om
tot deze integraliteit in het niet-woonprogramma te komen is er meer nodig dan de de optelsom van de verschillende plots.
Spaarne Gasthuis
Het Haarlem College
Van der Valk Hotel Haarlem
24
?
25
Schipholweg blijft een barrière In het plangebied valt op hoe dominant de Schipholweg aanwezig is. Dit maakt het creëren van reuring en
levendigheid langs de gehele Schipholweg lastig. Daarnaast zal de oversteekbaarheid omwille van doorstroming van het motorverkeer niet overal
even aantrekkelijk zijn. Het ligt dan ook realistisch gezien voor de hand om de verbinding op een strategische plek te leggen. Hierbij is het van belang dat de
oversteekbaarheid goed georganiseerd wordt. De Schipholweg is niet de verbinder van alles omdat:
1. Onderlinge afstanden zijn groot
De afstanden tussen de bestaande functies zoals het
Sportpark en Van der Valk Hotel en de drie projecten zijn dusdanig groot dat het lastig is om verbinding te leggen tussen alle projecten en functies.
Dominante infrastructuur en brede wegprofilering in KHNZ
26
2. Schipholweg blijft druk
3. Monofunctionele woonplint aan noordzijde
hier inneemt. Met wegprofielen van 75 meter en vrije
Schipholweg maakt ook de woonplint van Elan Wonen aan
Wat ook opvalt is de dominante rol die de infrastructuur busbanen vormt de Schipholweg een hardnekkige
barrière voor eenieder die te voet of te fiets zich een weg door het gebied probeert te wanen. Met ruim 55.000
Naast de brede wegprofilering en de drukte op de
de J.J. Hamelinkstraat en Schipholweg het lastig om tot een verbindend programma te komen.
voertuigen per etmaal (het dubbele t.o.v. de Wibautstraat in Amsterdam) vormt de Schipholweg een van de drukste wegen van Nederland, zie onderstaande referenties ter
vergelijking. Het is een cruciale schakel in het wegennet van Haarlem en omgeving en het aantal voertuigen per
etmaal zal naar verwachting tot 2040 met maximaal 30% toenemen.
Woonplint Elan Wonen aan de J.J. Hamelinkstraat & Schipholweg
Europalaan, Utrecht
Wibautstraat, Amsterdam
Haarlemmerweg, Amsterdam
Verkeersintensiteit: ca. 6000 voertuigen per etmaal
Verkeersintensiteit: ca. 27.500 voertuigen per etmaal
Verkeersintensiteit: ca. 20.000 voertuigen per etmaal 27
De verborgen parels van Haarlem Unieke ligging Sportpark
Een sportpark van deze omvang zo dichtbij de binnenstad is uniek in Nederland. Het is een van de grootste
binnenstedelijke sportparken van Nederland, maar dit
gevoel heb je niet als je door het gebied beweegt. Het
Sportpark is door rommelig groen onzichtbaar vanaf de
Schipholweg en wordt daarnaast omringd door water en hekken. Hierdoor is het Sportpark slecht toegankelijk
en krijg je niet het gevoel dat je langs een unieke plek in Haarlem beweegt.
Trends in de sportwereld Nederland Europees kampioen stilzitten
nu al twee-derde van de Nederlanders individueel of
gemeenten (4 op 10 gemeenten) nu naar open en
wordt steeds ouder, eenzamer en zwaarder. Ondanks het
meer lid zijn van een vereniging, maar juist sporten buiten
middels meervoudig ruimtegebruik de traditionele sporten
De voortekenen zijn niet fraai: de gemiddelde Nederlander feit dat we mobieler dan ooit zijn, zit de Nederlander het
meeste stil in Europa. Dit zorgt voor meer druk op de zorg, niet alleen door ouderdom maar ook door een toename van mensen met overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten.
Aantal sporters neemt toe, maar doet dat wel anders Het aantal sportende Nederlanders is ondanks de
twijfelachtige eer van Europees kampioen stilzitten
tussen 2013 en 2019 met ruim 1,6 miljoen toegenomen tot ruim 9 miljoen sporters. Dat gebeurt wel steeds
vaker in nieuwe sport- en organisatievormen. Zo sport
ongeorganiseerd. Dit betekent dat veel sporters niet
verenigingsverband om. Bijvoorbeeld via pay-per-use concepten of abonnementen zoals Classpass. Deze
nieuwe exploitatiemodellen zetten het verenigingsleven met haar traditionele exploitatiemodellen onder druk.
Opkomst nieuwe sportvormen en -parken
De nieuwe organisatievormen gaan ook gepaard met de
opkomst van nieuwe ongeorganiseerde en vaak individuele
vormen van sport zoals Padel, BEAT 81, Crossfit, Boulderen en fietsen. Daarbij gaat het zowel om in- als outdoor
sporten. Daarnaast winnen ook de ‘urban sports’ zoals skaten, skeeleren en basketbal aan populariteit.
multifunctionele sportparken. In een open Sportpark wordt en opkomende sporten een plek naast elkaar gegeven.
Experience stores in opkomst
De experience store is de nieuwe manier van winkelen. In
deze winkels staat de beleving van de consument centraal. Consumenten kunnen middels demo-modellen of parcours direct aan de slag met de aangeboden producten of
diensten. Denk hierbij aan een proefrit op een racefiets of
e-bike, maar ook het inlopen van wandelschoenen op ruig terrein. Op deze manier wordt getracht de merkbeleving van de consument te vergroten.
Met deze veranderingen in sportlandschap kijken veel 28
22 ha Sportpark midden in de Stad
Vergeleken met soortgelijke binnensteden valt op hoe
bijzonder het is om een Sportpark van dergelijke omvang
midden in de stad te hebben. Zie hiernaast hoe versteend de binnensteden van Delft, Enschede, Apeldoorn en Arnhem zijn vergeleken met die van Haarlem.
Enschede
Haarlem
Delft
Apeldoorn
Arnhem
29
Een prachtig Spaarne
Het Spaarne wordt nog maar beperkt benut in Haarlem. Hoewel het onderdeel uit maakt van drukke regionale
fietsroutes en plek biedt aan roei- en kanoverenigingen valt er verder weinig te beleven aan de Noord Schalkwijkerweg aan het Spaarne. Dit terwijl het water van het Spaarne, dat
zich in een natuurlijke bocht om de sportvelden glooit, een potentiële kracht van het gebied is dat een groter podium verdient.
30
Potentie als werklocatie Behoefte aan nieuwe werklocaties
KHNZ biedt kansen
geschoolde beroepsbevolking heeft is het geen
klassieke en introverte zakelijke dienstverlening van
Hoewel Haarlem een relatief grote theoretisch
kantorenstad. Ongeveer 90% van de bedrijven is
consumentenverzorgend en er is maar weinig stuwende, kennisintensieve werkgelegenheid. De nabijheid
van Amsterdam speelt een rol, maar de aard van de
beschikbare Haarlemse werklocaties eveneens. Haarlem kenmerkt zich door een aantal grootschalige, meer
formele en zakelijke werklocaties (zoals Waarderpolder en Oostpoort) en mist meer informele, kleinschalige
en creatieve werkomgevingen (zoals de Koepel) als onderdeel van gemengd stedelijk gebied die meer
Het gebied stond lange tijd symbool voor de meer Haarlem-Oost. Met behoefte aan meer informele
werklocaties, gemengd met andere functies in Haarlem
liggen er hier kansen om invulling te geven aan de ambitie van de gemeente Haarlem om een interessante werkstad te zijn en werklocaties meer als interactiemilieu te
ontwikkelen. Daarnaast loopt Haarlem-Oost ten opzichte
van de rest van de stad achter in het aanbieden van flexoffice werkconcepten (zie overzichtskaart op volgende pagina).
aansluiten op nieuwe generatie bedrijven en behoeften van
Wat betekent dit voor KHNZ?
ondernemers en kleine bedrijven die bij dergelijke
interactie milieu moet voldoen: plekken waar reuring is,
zzp’ers. Haarlem kent een relatief grote groep zelfstandig
Dit betekent dat KHNZ aan de voorwaarden van een
werkomgevingen meer aansluiting zouden kunnen vinden.
waar je andere type mensen tegenkomt, waar je een
Daarnaast zijn de werklocaties, op een aantal grote
even kunt sporten of loungen. Dit soort interactiemilieus
goede lunchwandeling kunt maken en na het werk nog
bedrijven- en kantorenlocaties en nieuwe werkomgevingen
vallen of staan bij een kwalitatief hoogwaardige openbare
weinig ‘body’ en zijn niet alle stadsdelen qua werklocaties
voorzieningen in plinten zitten en waar ook ’s avonds na 19
Trends in het werken Nieuwe behoeften van bedrijven
De behoeften van bedrijven zijn veranderd en daarmee ook de vestigingsplaatsfactoren. Waar in het verleden
kantoorgebieden zich kenmerkten door een dominante
werkfunctie, goed zichtbaar vanaf de autowegen en veel parkeren op maaiveld voor deur, heeft de laatste jaren
een verandering plaatsgevonden waarbij kennisintensieve en innovatieve bedrijven behoefte hebben aan interactie; zogenaamde interactie milieus.
Wat zijn interactie milieus?
Dit zijn gemengde hoogstedelijke gebieden waar wonen, werken en stedelijke voorzieningen gemixt zijn en waar
de verblijfswaarde (o.a. pleinen en parken) zeer hoog is.
Enerzijds willen bedrijven dit omdat in dit soort gebieden de kans op toevallige ontmoetingen groot is, en er daarmee kansen voor het bedrijfsleven ontstaan.
Anderzijds is het ook meer en meer een wens of zelfs eis van de kenniswerkers zelf.
Business Ecology
zoals de Koepel na, veelal versnipperd over de stad met
ruimte, waar het prettig verblijven is, waar rondom
Een Business Ecology gaat nog een stap verder. Naast de
even goed vertegenwoordigd of is het werken nog
uur nog wat te beleven valt.
Ecology sprake van een mini-ecosysteem tussen
Veel van de huidige werklocaties vragen om vernieuwing
KHNZ biedt gezien haar omvang (drie nieuwe gebouwen)
betere verbindingen met de stad.
binnenstad en Haarlem-Oost en aan de Schipholweg,
Er is dus behoefte aan andersoortige werkomgevingen
milieu voor onder andere start- en scale-ups uit Haarlem
interactie, ontmoeting en goede koffie een steeds
basisingrediënten aan de zakelijke kant al aanwezig.
ouderwets gescheiden van bijvoorbeeld een woonfunctie. in type werkconcept, vermenging met andere functies en
die plek bieden aan meerdere bedrijven. Hierin spelen promintere rol.
en strategische ligging binnen Haarlem, tussen de
een mooie kans voor het ontwikkelen van een interactie en omgeving. Met het Van der Valk Hotel zijn de
voordelen van een interactiemilieu is er in een Business de ondernemers onderling. In dit ecosysteem zitten
ondernemingen van verschillende grote (van start-ups tot scale-ups) die elk in andere fases van hun ontwikkeling zitten. Door uitwisseling van kennis in de vorm van
adviseurs/mentors of dienstverlening en kapitaal in de
vorm van investeringen of leningen zijn jonge bedrijven in
staat om door te groeien, terwijl deze jonge bedrijven ook als interessant investeringsobject of spin-off gelden voor
de gevestigde orde. Op deze manier ontstaan er ook weer nieuwe ondernemingen en ideeën.
31
Overzichtskaart belangrijkste flexwerkmilieus binnen Haarlem
32
SWOT Een SWOT-analyse van de locatie levert een aantal belangrijke hoofdconclusies op. •
Infrastructuur auto en bus zijn dominant, voetganger en fietser zijn secundair:
De dominante rol van infrastructuur voor auto en bus op deze plek doet veel schade aan de ruimte voor menselijk leven en langzaam verkeer. •
Het gebied is een verzameling van diverse eilandjes:
•
Strengths Infrastructuur auto en bus zijn dominant, voetganger
Weaknesses
voorveel autoruimte en busisop deze plek doet •infrastructuur Plek waar nog voor vernieuwing
•
en fietser zijn secundair: De dominante rol van
schade aan de zorgt ruimtevoor vooraanwezigheid menselijk leven en •veelGroot sportpark • •
In zijn huidige vorm wordt het gebied gekenmerkt door
langzaam verkeer. sportfaciliteiten
•
Goede bereikbaarheid auto en OV
•
vergader- en conferentieruimtes
•
Van der Valk Hotel zorgt voor aanwezigheid
Dominante infrastructuur auto en bus
Onderlinge afstanden zijn groot, zowel fysiek als mentaal
Weinig onderscheidend aanbod voorzieningen binnen plangebied
De kwaliteiten van de plek zijn goed verborgen
een diversiteit aan sferen die op een harde manier
van elkaar worden gescheiden. De grote kwaliteiten van het gebied zitten verborgen en missen een
verbindende factor die ze tot uiting kan brengen. •
KHNZ biedt enorme kansen:
ook hier voor grootste plannen voor woningbouw.
Opportunities
Threats
in Haarlem. Als een van de acht ontwikkelzones binnen
•
Het maken van een nieuw stuk stad waarmee
•
Het huidige wegverkeer en eventuele toename
Schalkwijk en de rest van Haarlem
•
Optelsom van alle opgaven vraagt om forse
De toenemende druk op de woningmarkt zorgt
Tegelijkertijd is er ook behoefte aan meer werkplekken Haarlem waar nog op grote schaal wonen en werken toegevoegd kan worden biedt KHNZ veel kansen.
• • • • •
Haarlem-Oost beter verbonden is met zowel De plek verbinden met het Spaarne
Een open sportpark voor Haarlem en directe omgeving
Bedienen groeisegment zzp’ers en thuiswerken Kansen voor stuwende werkgelegenheid vanuit een levendig stadsmilieu
•
daarvan
investering: mobiliteitshub, herprofilering Europaweg en open Sportpark
Bij uitblijven van een samenhangend concept voor het niet-woonprogramma wordt de potentiele plek-waarde niet benut
Met drie ontwikkelingen kans om massa te maken voor aantrekkelijk niet-woonprogramma
33
Ambities en kernwaarden
3
KHNZ is het kruispunt van ontmoeting en beweging! Nieuw interactiemilieu
•
De nieuwe stad (Schalkwijk)
Haarlem de ambitie om KHNZ te laten fungeren als
•
Creativiteit, vernieuwing en ondernemerschap
mobiliteitshub en robuuste hoogbouw met zowel woningen
•
van de Haarlemse binnenstad en Schalkwijk. Daarnaast
Kruispunt van ontmoeting en beweging
Zoals hierboven beschreven heeft de gemeente
•
derde entreegebied van de stad. Met de komst van een
•
als bedrijvigheid markeert deze plek straks het begin biedt KHNZ als nieuw OV-knooppunt een oplossing
voor toenemende mobiliteitsdruk op de de Haarlemse binnenstad.
Met de drie vastgoedprojecten, de komst van een
multimodale mobiliteitshub, vernieuwing van het Sportpark en aanpak van de openbare ruimte is er onmiskenbaar
momentum om van KHNZ een nieuw interactiemilieu te maken. Een gemengd hoogstedelijk milieu waar wordt
gewoond, gewerkt en gerecreëerd met een fijne openbare ruimte.
Om deze unieke kans te benutten is er meer nodig
deze projecten ieder voor zich te ontwikkelen. Er is een noodzaak en ambitie om de verschillende projecten
binnen KHNZ in samenhang te ontwikkelen vanuit een
Het Sportpark
Het Spaarne als icoon
Hoofdontsluiting met met MRA voor auto en bus
Als missing link fungeert KHNZ ook als kruispunt van
Haarlemse ontmoeting en beweging. Dit is de plek waar veel wegen samenkomen en waar de verbinding wordt gemaakt tussen Haarlem oost en west. Het figuurlijke kruispunt met ruimte voor menselijke ontmoeting op
straat; tussen de verschillende gebruikers, tussen nieuwe en oude bewoners, tussen generaties en ook tussen
bedrijven. Als kruispunt van beweging kent deze plek
ook veel dynamiek, met mensen die komen en gaan en
tot gezond bewegen worden uitgenodigd. Naast fysieke beweging is dit ook de plek die mogelijkheden biedt
om jezelf als persoon, bedrijf of ondernemer opwaarts bewegen en ontwikkelen.
Schakelfunctie en springplank voor de stad
gezamenlijke ambitie en kernwaarden.
KHNZ fungeert als fysieke en mentale plek dan ook
Missing link in Haarlem
jonge Haarlemmers hun wooncarrière kunnen starten en
als belangrijke schakel in Haarlem. Het is de plek waar
Met haar unieke ligging biedt deze plek veel potentie om
ondernemers aan hun bedrijf kunnen bouwen. Maar het is
Haarlem. Behalve de vastgoedontwikkelingen en de komst
oostzijde van Haarlem zichzelf kunnen ontplooien en aan
plek waar de volgende werelden samenkomen:
een plek met mogelijkheden.
uit te groeien tot een nieuw gemengd stuk stad binnen
ook de plek waar de dromers, sporters, en talenten uit de
van een derde mobiliteitshub van Haarlem is het ook de
zichzelf, hun sporten of dromen kunnen werken. KHNZ is
•
De oude stad (Haarlem centrum en slachthuisbuurt) 35
Dromen over KHNZ Naast de ambities en plannen van de gemeente Haarlem en ontwikkelaars hebben ook de bewoners hun dromen
over KHNZ op tafel gelegd. Aan de hand van een opdracht om ’het droombeeld’ voor het gebied te omschrijven
zijn gesprekken gevoerd met betrokken bewoners en
belangengroepen uit de omgeving. In de woordenwolk
hiernaast zijn de terugkerende thematieken en belangrijke waarden van zowel de lokale betekenis als bovenlokale betekenis van KHNZ geduid.
Bron afbeelding: opgehaald in participatiesessie met wijkraden, omwonenden en belangenverenigingen van Haarlem Nieuw Zuid.
36
Dromen over KHNZ
Een knooppunt realiseren met stedelijkheid, geen matigheid
Een multifunctioneel knooppunt waar het prettig verblijven is
Een plek die Schalkwijk een stukje mooier maakt en negatief imago verbreekt 37
KHNZ ligt op een unieke plek binnen Haarlem. Op een steenworp afstand van zowel de Haarlemse binnenstad als Schalkwijk vormt het niet alleen de verbinding tussen de oude en nieuwe stad, maar ook tussen generaties. De plek kenmerkt zich inmiddels als één van dé plekken in Haarlem met ruimte voor vernieuwing en ontplooing. Het gebied is met zorg en aandacht opnieuw tot leven gebracht en dat maakt het fijn wonen, werken en recreëren in KHNZ. Deze plek zorgt goed voor iedereen en voorziet in alle dagelijkse gemakken. Middels een groene en actieve openbare ruimte is een blokje om of wandeling aan het Spaarne altijd een goed idee. Met een open sportpark om de hoek voorziet KHNZ jouw en de rest van Haarlem in alle sportbehoeftes. Als gezonde plek is KHNZ een herkenbaar begrip binnen Haarlem en een bezoekje waard. Het is een plek waar flow centraal staat. Bewegende gebruikers, het stromende water van het Spaarne en de langsrijdende auto’s en bussen. Je vindt hier op deze manier ook zowel rust als reuring, ofwel vertraging en versnelling. Met fijne en veilige plekken om de drukte van de stad achter je te laten of juist plekken voor ontmoeting met mensen om je heen. In KHNZ is de keuze aan jou. Of je nou wilt werken, sporten, recreëren of mensen ontmoeten: veel is mogelijk KHNZ. 38
De kernwaarden van KHNZ Om de positionering van deze plek verder te duiden is de gewenste identiteit van KHNZ samengevat in drie kernwaarden: •
Verbindend
•
Flow
•
Verbindend
Gezond
Deze kernwaarden zijn gebaseerd op de ambities voor
deze plek, de huidige kwaliteiten die de plek momenteel heeft en de behoeftes van de verschillende gebruikers
die dit gebied (in de toekomst) zal kennen. Ze vertellen in
KHNZ is met haar vernieuwende karakter
tot ver in de gebiedsontwikkeling dienst doen als het
de oude en nieuwe stad, verschillende
letterlijk en figuurlijk de schakel tussen
de meest basale vorm het ‘verhaal’ van KHNZ en kunnen
elkaar versterkende functies en verbinding
gezamenlijke geweten. Het vertelt wat de plek moet zijn en
tussen bewoners, ondernemers en andere
waar het aan moet voldoen.
gebruikers.
Gezond
Flow
KHNZ staat met haar unieke Sportpark,
KHNZ staat voor versnellen en vertragen.
loop- en fietsroutes langs het Spaarne en
Naast de ruis en reuring van de vele auto’s
gezonde plek om te wonen en werken.
mensen tot beweging.
activerende openbare ruimte voor een
en bussen, brengt het gebied ook zelf
39
De gebruikers van KHNZ Denken vanuit gebruikers
•
De nieuwkomers: de nieuwe bewoners
plek veel verschillende gebruikers; de mobiliteitshub trekt
•
De Haarlemse gezinnen
Als kruispunt van ontmoeting en beweging bedient deze
•
reizigers aan, een interactiemilieu vereist de aanwezigheid
•
van zowel start- als scale-ups, het Sportpark is er voor de lokale gebruikers en sportende Haarlemmers, en tot slot
biedt het Spaarne kansen voor vertier en ontspanning voor
De lokale bewoners uit de directe omgeving De toeristen: de hotelgasten van het Van der Valk Hotel
Dit betekent dat KHNZ haar buurtfunctie overstijgt en
de lokale bewoners en Haarlemse gezinnen.
ook op stadsniveau als trekker fungeert als bijvoorbeeld
Maar wie zijn deze gebruikers? Als kruispunt van
verblijf of gemaks- en ontspanningszoekers uit de stad.
•
Ondernemers en bedrijven uit Haarlem en omgeving
van het gebied zorgen voor een kruisbestuiving tussen
•
De sportieve Haarlemmer
flexwerkplek, speelplek, sportplek, handige plek voor kort
ontmoeting en beweging wordt KHNZ een plek voor:
Dat is ook de kracht van KHNZ: de verschillende functies
•
gebruikers.
Reizigers: in-, uit-, en overstappers mobiliteitshub
Een week in KHNZ
In KHNZ is er de hele week, zowel doordeweeks als in het weekend, wat te doen en te zien. Zowel voor de lokale
bewoners uit de directe omgeving als voor de bewoners uit de rest van Haarlem. Deze week is schematisch
weergegeven in onderstaande illustratie waarin KHNZ wordt weergegeven in schaal, tijd en activiteit. Op
buurtniveau gaan de activiteiten zoals boodschappen de hele week door. ‘s Avonds en in het weekend voorziet KHNZ ook de bredere omgeving in hun behoeften aan
sport en gezelligheid middels een ruim sportaanbod en
horeca. Tot slot biedt KHNZ doordeweeks van ‘s ochtends tot ‘s avonds plek aan de bewoners uit heel Haarlem. Deze Haarlemmers komen naar KHNZ voor de op- en overstap, om te werken en te sporten.
40
KHNZ door de bril van...
De lokale
bewoners
De lokale bewoner heeft vooral behoefte aan gezelligheid en contact. Met een
Nieuwkomers Gezinnen
aantrekkelijke openbare ruimte ingericht
op ontmoeting via bankjes, maar ook via
De nieuwe bewoners, waaronder een groot
horeca en lokale winkels zoals de bakker,
deel studenten en starters, hebben vooral
slager en visboer. Sporten voor de wat
oudere bevolking zoals fitness en aquarobics vervullen hierin ook een belangrijke behoefte.
behoefte aan het dagelijkse zoals een
Voor het Haarlemse gezin functioneert
deze plek doordeweeks vooral als flexibele
werkplek. In het weekend is er juist behoefte aan een combinatie van vermaak en sport voor zowel de kinderen als ouders. Er
moet iets te beleven zijn op deze plek,
bijvoorbeeld met een terras aan het Spaarne,
supermarkt, sportvoorzieningen en een
plek om te studeren, dat kan in de vorm van
horeca waar tevens ruimte is voor een borrel met vrienden en huisgenoten. Daarnaast is
ook de bereikbaarheid belangrijk, naar zowel het centrum van Haarlem als de verbinding met Amsterdam en Zuid-Kennemerland.
bijzondere speel- en sportvoorzieningen of
kunst. Daarnaast is het ook een veilige plek waar gezinnen op een ontspannen manier doorheen kunnen bewegen.
41
KHNZ door de bril van... Sportieve
Ondernemers
Reizigers
plek vooral draaien om sport en gezelligheid.
elkaars aanwezigheid hebben zij behoefte aan
sportaanbod te hebben die aansluit op
actief zijn hebben veel aan elkaar. Naast
voldoende flexibele en hybride werkruimte met doorgroeimogelijkheden. Ook het delen van
congresruimtes, ontvangst en horeca is een belangrijke voorwaarde. Tot slot dient ook
gemak. Voor reizigers vanuit KHNZ dienen
er voldoende plekken te zijn in de bewaakte fietsenstalling. Voor overstappers geldt een overzichtelijke en veilige overstap. Voor, na
of tussen het reizen door dient er ook ruimte
te zijn voor een kopje koffie of een broodje in
de vorm van grab&go concepten. Services als pakketkluizen voor online bestellingen vallen hier ook onder.
Voor de sportieve Haarlemmer moet deze
De ondernemers en bedrijven die in KHNZ
ruimtes en voorzieningen zoals vergaderzalen,
Voor de reiziger draait alles om snelheid en
Haarlemmer
De plek dient een ruim in- en outdoor
De (zakelijke) toerist
zelf een veld af te huren. Na het sporten heeft de sportieve Haarlemmer altijd wel
behoefte aan een borrel, bijvoorbeeld aan
de omgeving wat te bieden hebben zoals sportvoorzieningen, horeca en cultuur.
de sporttrends van vandaag de dag zoals
fitnessclubjes, yoga of de mogelijkheid om
het Spaarne. Tot slot dient de plek ook goed Voor de (zakelijke) toerist is vooral de
bereikbaarheid van de plek van belang. Dit
bereikbaar te zijn, waaronder een bewaakte fietsenstalling met voldoende plek.
betekent niet alleen goede verbindingen met toeristische trekpleisters zoals het strand en de Haarlemse en Amsterdamse binnenstad, maar ook met werklocaties zoals de Zuidas en mainports zoals Schiphol en Amsterdam
Centraal station. Daarnaast moet een veilige
en schone openbare ruimte zorgen voor een prettige op- en overstap en zijn er na een drukke dag sightseeing voldoende leuke
plekken in de buurt voor een drankje of een
hapje eten. Tot slot biedt KHNZ de (zakelijke) toerist de mogelijkheid tot werken middels nieuwe werkconcepten.
42
Waar moet KHNZ aan voldoen? Kernwaarden doorvertaald naar prestaties
De vele (verschillende) gebruikers maken dat er enorme
kansen liggen om te komen tot een divers en interessant programma waarbij functies van elkaar profiteren door onder andere dubbelgebruik en kruisbestuiving. KHNZ biedt op zijn minst plek aan: •
Een snelle en veilige op- en overstap met plekken
•
Een veilige plek waar iedereen zich op een
• • •
• • •
voor (kort) verblijf en voldoende plek voor fietsen; ontspannen manier doorheen kan bewegen;
Een ruim sportaanbod, met zowel georganiseerde als
ongeorganiseerde sporten en zowel binnen als buiten; Gezelligheid: plek voor een kopje koffie en een borrel (uniek aan het Spaarne);
Dynamische werkplek: flexibel en hybride met gedeelde ruimtes en voorzieningen zoals een
restaurant, sportvoorziening en kinderopvang; Een plek om te studeren en lessen te volgen; Iets unieks wat deze plek op stadsniveau onderscheidt en publiek trekt;
Een plek waar de dagelijkse behoeften zoals
een supermarkt binnen handbereik zijn (er opent
binnenkort een Albert Heijn op de kruising tussen de J.J. Hamelinkstraat en Merovingenstraat).
43
Het gebiedsconcept
4
45
In stappen naar een gebiedsconcept 1. Kwaliteiten in de omgeving Om van drie gebouwen te komen tot een samenhangend gebied is het allereerst van belang om op zoek te gaan
naar kwaliteiten in de omgeving. Zoals al geïntroduceerd in
•
Van der Valk Hotel met een sterk aanbod in de
hospitality en het hierachter gelegen onderwijscluster
de analyse herbergt het gebied enkele kwaliteiten waar op voortgeborduurd kan worden: • • •
Het Sportpark met haar unieke ligging en omvang
Het Spaarne met prachtige loop- en fietsroutes langs het water
Slachthuisbuurt met een sterk gemeenschapsgevoel
2. Logische verbindingen met de omgeving
Kansen voor het maken van logische programmatische verbindingen: •
•
•
Voor Schipholpoort betekent dit een verbinding met het Sportpark en in het verlengde ervan ook het
Spaarne. Het thema Sport & gezondheid past hierbij. Hospitality & business geldt als logisch thema voor
Schonenvaert waarin het Van der Valk Hotel een ruim
tussen de plint en verdieping. De plint past vanwege de Slachthuisbuurt voornamelijk bij het thema
Buurtgericht & verzorgend. Voor de verdieping
geldt het thema Kennisintensief als een logische verbinding, vanwege het aantal m2 beschikbaar
commercieel programma en komst mobiliteitshub.
aanbod heeft aan vergader- en conferentiezalen. Bij Schipholweg wordt een knip wordt gemaakt
3. Progammatisch 2 complementaire gebieden Deze thema’s in combinatie met de dominante
Schipholweg zorgt ervoor dat Noord en Zuid zowel
functioneel als programmatisch van elkaar verschillen. Het
de verdieping dat er wel degelijk ruimte is voor stuwende en bovenlokale werkgelegenheid.
zijn twee werelden met ieder eigen accent. Hierin neemt de wereld ten noorden van de Schipholweg een meer
lokale rol en de wereld ten zuiden van de Schipholweg
juist een meer bovenlokale rol. Belangrijke kanttekening is dat Schipholweg 1 beide werelden verbindt. Waar de plint voornamelijk een lokaal verzorgende rol heeft, geldt voor
46
4. Één gezamenlijke humuslaag van interactie Ondanks de twee complementaire werelden blijft het
ook op de achterliggende wijken. Daarbij sluit het gebied
voelen. Dit moet gebeuren middels een gezamenlijke
zelf waardoor verdere verbinding met bijvoorbeeld het
echter van belang dat noord en zuid als één gebied humuslaag van interactie en intimiteit. Hierin staan
zichtbaar leven op straat, transparante en interactieve plinten en vertragende ruimtes centraal (plekken die
aan op de langzaam verkeersnetwerken van de wijken
zwembad, het Haarlem College en het Spaarne Gasthuis. mogelijk wordt.
aansporen tot verblijf). We omarmen de Schipholweg
als barrière. We realiseren daarom niet alleen reuring en verblijfskwaliteit langs delen van de Schipholweg, maar
5. Een knoop aan het Spaarne
Bij de noord-variant van de hub komt het zwaartepunt
van het gebied meer aan de west kant te liggen. Hierdoor
•
wordt de ruimte tussen het sportpark, mobiliteitshub en het Spaarne als cruciale schakel een belangrijke
identiteitdrager van het gebied. Het is de plek waar
noord en zuid, bovenlokale en lokale werelden en zowel
•
Schipholweg 1 heeft een sterke fysieke relatie met de mobiliteitshub waardoor de plint hiervan ingezet kan
worden ten behoeve van ondersteunend programma voor de mobiliteitshub om er een levendige en dynamische plek van te maken;
Sportpark en Spaarne is kansrijk middels een
aantrekkelijke fysieke voetgangersverbinding over de •
Schipholweg;
Europaweg blijft een doorgaande route voor
gemotoriseerd verkeer wat van invloed is op de oversteekbaarheid en verbinding tussen
verzorgdende als stuwende functies samenkomen. Deze variant kent de volgende overwegingen:
Gewenste verbinding Slachthuisbuurt met het
•
Schonenvaert en Schipholpoort;
Mobiliteitshub ligt op grotere afstand van het gebied waar Schonenvaert, Van der Valk Hotel en het
onderwijscluster gelegen zijn, met een potentieel grote gebruikersgroep van de mobiliteitshub.
47
Naar een gebiedsconcept voor KHNZ Bouwstenen voor het gebiedsconcept
Samenhang op meerdere niveaus
niet. Om tot een samenhangend gebied te komen is
kwaliteiten van het gebied en geven invulling aan de
Met alleen deze thema’s en werelden ben je er nog
er behoefte aan een duidelijke programmatische laag.
Een laag die energie geeft en de intrinsieke kwaliteiten van het gebied optimaal benut. Dit maakt het gebied
aantrekkelijker voor zowel de huidige als toekomstige bewoners en gebruikers van het gebied én voor
bezoekers van buiten. Een gebiedsconcept dat wordt
De bouwstenen bouwen voort op de intrinsieke
en bedrijven is een knooppunt van zichzelf. Inpassing van
een mobiliteitshub kan dan echt van toegevoegde waarde
bouwstenen krijgen hun uitwerking op verschillende schaalniveaus: •
•
3.
De Oversteek
2. 4.
5.
Urban Sports
Welkom in Nieuw-Zuid
Unieke plek aan het Spaarne
programmatische verbinding van de drie gebouwen hun ‘achterland’.
Bouwsteen 4 richt zich op het het verbinden van de bouwstenen 1 t/m 3 onderling middels een
netwerk van verblijfsplekken, die ervoor zorgt dat de
gebouwen in het gebied een gezamenlijke humuslaag
Het gebiedsconcept is opgebouwd uit vijf bouwstenen: Business Ecology
Bouwstenen 1 t/m 3 zijn gericht zijn op de
(Schipholweg 1, Schipholpoort, Schonenvaert) met
zijn.
1.
drie kernwaarden: verbindend, gezond en flow. De
omarmd door gemeente, private ontwikkelaars en bovenal door de lokale bewoners, maatschappelijke instellingen
delen en aantakken op de reeds aanwezige functies.
Onderdeel hiervan is het creëren van een gezonde en •
aantrekkelijke openbare ruimte.
Bouwsteen 5 vormt een drager voor het gehele
gebied door de aanwezigheid van het Spaarne als een unieke kwaliteit in te zetten.
48
nend & Verzorg tverle end s n Die Kantoor
versteek O De
Iconisch
Kort verblijf
Mobiliteitshub
Gemak
Rust Gezellig
rt e
n&
Ge
Indoor sport
zon
ss u sin e
Conferentie
ss
&B
Start-ups
i s u
B
Gezonde werkomgeving
ty
Scale-ups
Meeting
p it
Sporttherapie
E c olo y g
Interactie
Ontmoeting
S
po
ts
p
Ontspanning
Vergaderen
ne
or
‘Derde helft’
Welkom in Nieuw Zuid
Intiem
Experience store
nS
Wandelen
Beweging
Buitensport
Urba
S paarne
Run track
Flexwerken
H
os
Vertier
a li
Grab & Go
d h ei d
Schematischeweegave van de 5 bouwstenen van het gebiedsconcept voor KHNZ (bewerking van SITE)
49
1. Business Ecology
3.1
In KHNZ wordt volop gewerkt. Met haar unieke locatie
wordt KHNZ dé plek waar de klassieke werkgelegenheid van Schonenvaert plaatsmaakt voor de nieuwe
werkgelegenheid in opkomende markten en sectoren
zoals ICT, grafimedia en marketing. Sectoren waar Haarlem sterk in is. Samen met andere nieuwe werklocaties
in Haarlem, zoals de Koepel, vormt het een hippe en
aantrekkelijke werkomgeving voor jonge, innovatieve en
soms nog kleine bedrijven in combinatie met de zakelijke dienstverlening en hospitality die vanuit het Van der Valk Hotel geboden wordt. Samen vormen zij twee delen van een hecht ecosysteem die verschillende doelgroepen
bedient. KHNZ is geen plek waar grote corporates zich zullen vestigen. Juist start-ups kunnen hier instappen en kunnen doorgroeien naar scale-ups en van elkaar profiteren.
In KHNZ is er geen gesloten kantoorgebouw met eigen voorzieningen zoals een kantoortuin of kantine, maar
wordt er juist een open en transparante werkomgeving gecreëerd gebaseerd op een flexoffice concept, een
open en toegankelijke werkomgeving. De werknemers van
de start- en scale-ups vermengen zich met buurtbewoners en maken gebruik van dezelfde voorzieningen.
Deze voorzieningen zijn piekfijn op orde. Met ruimte
voor horeca, sport, congressen en vergaderingen zijn de
voorzieningen aan de zakelijke kant op orde. Buiten wordt er juist een gezonde werkomgeving gecreëerd waarin beweging en sport centraal staat.
51
2. Urban Sports
3.1
In KHNZ bevindt zich in de toekomst een van de meest complete stadsparken van Nederland zo dichtbij de
binnenstad. Ooit aangelegd in tijden van krimp biedt deze plek met haar vele sportvoorzieningen en (verblijfs)groen alles wat de sportende en recreërende Haarlemmer maar
kan wensen. KHNZ biedt de mogelijkheid om de werelden van het sport, ontspanning en het stedelijk leven in elkaar over te laten lopen. Het toevoegen van een open ‘urban’ sportomgeving aan de rand van het huidige Sportpark biedt KHNZ straks ruimte voor zowel de traditionele
georganiseerde sporten alsmede de opkomende nieuwe en vrije vormen van ongeorganiseerde sport, spel en
beweging. Met twee complementaire sportwerelden wordt er volop gesport in KHNZ.
Met in de openbare ruimte aan de rand van het Sportpark
ruimte voor ontspanning, groen, sport en spel, voor zowel jong als oud, vervullen de plinten van Schipholpoort een
rol in het indoor sportprogramma met opkomende sporten zoals Padel, Crossfit en Boulderen. Daarnaast is er ook
ruimte voor sportwinkels in de vorm van experience stores afgestemd op de sporttrends van nu zoals hardlopen,
wandelen of racefietsen. Deze winkels zijn verbonden aan het in- en outdoor sportprogramma, waardoor de
producten meteen getest en gebruikt kunnen worden. Naast het winkelen en sporten wordt ook de ‘derde helft’ gespeeld in KHNZ. Dit zijn de plekken waar de lokale
bewoners, ondernemers en sporters samenkomen voor een borrel na het werk of sporten. Hierbij is een open
en toegankelijke verbinding met het nieuwe Sportpark essentieel.
53
3. De Oversteek
3.1
Om tot een complementair stuk stad te komen dient het gebied ten noorden van Schipholweg goed verbonden te worden met het zuiden. Niet alleen voor de lokale
bewoners, maar ook voor de vele reizigers en bezoekers die gebruik zullen maken van het busstation en de
voorzieningen die KHNZ biedt, vormt het een essentiele
schakel in het menselijk functioneren van het gebied. De oversteek staat niet alleen symbool voor de overgang van de oude naar nieuwe stad (vanuit het noorden),
maar geeft de plek ook een eigen identiteit. Met deze oversteek krijgt KHNZ een herkenbaar icoon waar in heel Haarlem en omstreken over wordt gesproken
en het bezoeken waard is. Behalve dat de oversteek
verschillende bewegingen door het gebied faciliteert
verbindt het ook de twee toekomstige stadspleinen aan weerszijden van de Schipholweg met aan de noordzijde
een plein voor het gebouw aan Schipholweg 1 en aan de
zuidzijde een plein aan de rand van het Sportpark. Dit zijn de plekken waar juist ruimte is voor ‘vertraging’ middels
plekken en voorzieningen voor kort verblijf en ontmoeting. De oversteek kan in verschillende gedaantes iconisch
worden, van een ongelijkvloerse wandelbrug met zicht op
het Spaarne tot aan een ondergrondse loop- en fietsroute die onderdeel wordt van de iconische mobiliteitshub zelf.
55
4. Welkom in Nieuw-Zuid
3.1
Ongeacht wie je bent, in een open en toegankelijk KHNZ
voel jij je welkom. Middels een aantrekkelijk systeem van (korte) verblijfsruimtes, ontmoetingsplekken, sport en
horeca wordt in een gebied van beweging en snelheid
gezorgd voor vertraging en intimiteit. Zowel overdag als in de avond is het hier gezellig druk met gebruikers die zich zowel binnen als buiten door het gebied heen bewegen. Hierbij is het niet alleen binnen gezellig, maar juist ook buiten in de openbare ruimte.
Met aantrekkelijke openbare ruimtes worden de
verschillende werelden en voorzieningen binnen KHNZ
aan elkaar verbonden en vind je als gebruiker gemakkelijk de weg terwijl je terloops gestimuleerd wordt om op
een gezonde manier te bewegen. Bankjes met uitzicht
op groen faciliteren ontmoeting en ontspanning, terwijl sportvoorzieningen in de buitenruimte en hardloop- en fietsroutes juist inspanning stimuleren en zo bewegen aantrekkelijk en tegelijk functioneel maken. Daarnaast
zorgt de nabijheid van (dagelijkse) voorzieningen zoals
boodschappen, horeca en sport dat je te voet of fiets het snelste op je bestemming bent en je als bewoner de wijk niet uit hoeft.
Tot slot biedt de openbare ruimte eveneens plek voor
tijdelijk gebruik voor het uitproberen van nieuwe ideeën. Dat kan door ondernemers of bewoners binnen het
gebied de kans te bieden om zelf plek te maken en zo
de openbare ruimte te activeren. KHNZ moet nu al leuk worden, niet pas nadat alle projecten zijn afgerond.
57
5. Unieke plek aan het Spaarne
3.1
In KHNZ biedt de oever aan het Spaarne ten zuiden van de Buitenrustbrug een unieke oase van rust en ontspanning in een druk en reurig gebied. Dit is de plek waar je kan
ontsnappen van de drukte van de stad en waar je de ruis van de Schipholweg letterlijk en figuurlijk achter je laat liggen.
Naast horeca waar je als gebruiker kunt werken en
ontspannen aan het water is er ook plek voor Haarlems vertier. Als uitloper van het Sportpark is er naast een
ruim aanbod aan watersporten ook ruimte voor recreatief gebruik zoals een natuurzwembad. Daarnaast blijft het
Spaarne dé plek voor een rondje hardlopen of fietsen als onderdeel van regionale hardloop- en fietsroutes.
59
Programmatische uitgangspunten gebiedsconcept Het gebiedsconcept moet – samen met het SpVE
• Schonenvaert maakt ruimtelijk en programmatisch
– richting geven aan het te ontwikkelen niet-
woonprogramma van de drie vastgoedontwikkelingen van
onderdeel uit van de bouwsteen ‘Business
geformuleerde gebiedsconcept leidt tot een aantal
ondermeer ten dienste van een flex-werkconcept
de Knoop Haarlem Nieuw Zuid. Het in dit ambitiedocument
Ecology’ en stelt haar niet-woonprogramma
programmatische uitgangspunten die van belang zijn bij
en aanverwante publiek toegankelijke voorzieningen.
de verdere (ruimtelijke en programmatische) uitwerking
• Het programma in de plintlagen wordt zoveel
van het gebiedsconcept, die duiden welke bijdrage
als mogelijk publiek toegankelijk en krijgt een
het niet-woonprogramma van de drie toekomstige vastgoedontwikkelingen levert aan het gebied.
publieke uitstraling behoudens noodzakelijke
Zoals het SpVE stelt is de wijze waarop een (vastgoed)
en woningbergingen).
voorzieningen (niet zijnde privé fietsenstallingen • Niet-woonprogramma dat zich enkel richt op
ontwikkeling bijdraagt aan de algehele levendigheid van
KHNZ en versterking van het toekomstig gebiedsconcept,
bewoners en geen toegevoegde waarde heeft
meters aan niet-woonfuncties die hiermee gemoeid gaat.
werkconcept worden op de begane grond zoveel
meer impact, maar de impact op zich moet wel meetbaar
richten op bewoners hebben bij voorkeur een
opgesteld en geven sturing op de prestaties die het niet-
bezoekers van het gebouw.
uiteindelijk belangrijker dan de hoeveelheid vierkante
voor andere gebruikers van het gebouw en/of het
Meer meters (in omvang) betekent niet automatisch ook
mogelijk vermeden. Diensten die zich specifiek
zijn. Onderstaande uitgangspunten zijn met dit principe
dubbelfunctie voor de buurt en/of andere
woonprogramma van de drie vastgoedontwikkelingen
• De programmering van het werkconcept in
moet leveren. Omdat het SPvE ook een kwantiteitsprincipe
Schonenvaert functioneert aanvullend op de