20220565479 2. Bijlage 1 Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte
Tekst van het document
Maatschappelijke opbrengsten Het opnieuw aanleggen van een openbare ruimte biedt namelijk grote kansen om maatregelen mee te nemen om te werken aan opgaven. Dit is hét moment dat de verhouding groen-verharding sterk kan worden gewijzigd en kan
05
Wat opgavegericht beheer de gemeente oplevert en bespaart
worden gewerkt aan onze zes opgaven zoals geformuleerd in hoofdstuk 3. Een straat kan direct veiliger, groener en beweegvriendelijker worden ingericht. Over het algemeen geldt dat bij vervanging en herinrichting meestal ongeveer evenveel openbare ruimte terugkomt. Hooguit verschuiven de verhoudingen tussen groen en grijs. Hierdoor zijn de kosteneffecten beperkt. Groen is daarnaast een oplossing voor vele opgaven: milieuaspecten als luchtkwaliteit, beweeg- en speelruimte, biodiversiteit, hittestress, waterberging.
Er zijn verschillende doelstellingen met een impact op de vervangingsbudgetten. Er wordt bijvoorbeeld gekozen voor gebakken materiaal in plaats van betonstraatstenen, ook vanuit het oogpunt van circulariteit. Vaak verdienen deze een grotere investeringen zich door de langere levensduur weer terug. Bij het planten van bomen in de verhardingen maken we goede groeiplaatsen om bomen een betere kans te geven volledig uit te groeien tot waardevolle bomen die bijdragen aan het bestrijden van hittestress. Door deze ingreep voorkomen we ook extra beheerkosten door wortelopdruk. Hierdoor stijgen weliswaar de vervangingskosten, maar dalen uiteindelijk de beheerkosten. Ook zijn de kosten voor materiaal van de straat of brug vaak hoger als de eisen voor circulariteit en hergebruik toenemen, maar verminderen de kosten op de langere termijn. Het is wel mogelijk dat de gewenste typen groen tot hogere onderhoudskosten zullen leiden. Een grotere soortenrijkdom en beplantingen als wadi’s, hagen, vaste planten, bollen en kruidenrijke grasvelden is goed voor de biodiversiteit, maar zorgt voor stijgende onderhoudskosten ten opzichte van soberder groen.
46
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
47
Verschuiving van budgetten
Versneld ambities realiseren
Naast de maatschappelijke opbrengsten voor de stad, kost opgavegericht
In dit plan gaan we uit van herinrichtingen vanuit technische kwaliteit.
beheer vanuit beheeroogpunt extra geld. De hoogte van de extra kosten
Wanneer we afwijken van deze strategie en vaker herinrichtingen vanuit
per project is lastig in algemene zin te benoemen. De keuze van ambities
functionele kwaliteit willen doen, dan heeft dit zijn eigen investeringen. De
en maatregelen is per plek en gebied verschillend. Er zijn maatregelen die
benodigde budgetten voor onderhoud kunnen hiervoor niet ingezet worden
goedkoper zijn, in zowel aanleg als beheer, dan het één op één vervangen van
zonder dat dit gevolgen heeft voor de (technische) kwaliteit, in de budgetten is
de bestaande openbare ruimte. Denk bijvoorbeeld aan een dam met duiker
immers geen rekening gehouden met deze uitgaven.
in plaats van een houten brug. Maar in het algemeen gaan zowel aanleginvesteringskosten als toekomstige beheer- en onderhoudskosten omhoog. Per situatie en per project zullen de verschillen echter aanzienlijk zijn. Het gaat echter vooral om een verschuiving van sectorale budgetten binnen de gemeente naar een integrale planning voor de openbare ruimte. In hoofdstuk 6 staat beschreven wat de impact van deze verbeteringen is op de jaarlijkse benodigde budgetten.
Voordelen van integraal werk Het is echter niet juist om het te zien als een extra investering. Door direct de openbare ruimte te verbeteren op het moment dat we aan de slag gaan besparen we kosten, beperken we de hinder voor inwoners, benutten we kansen om ambities te realiseren en kunnen we budgetten combineren en de openbare ruimte verbeteren op meerdere punten in één keer. Het niet uitvoeren van de verbeteringen maakt het veel kostbaarder om ambities te realiseren. Er moeten dan apart investeringen worden gedaan zonder dat er een noodzaak is vanuit het beheer, een herinrichting vanuit functionele kwaliteit. De kern van de kostenbeperking zit daarom in de programmeerstrategie. Door deze goed uit te voeren, wijkgericht te werken, de ondergrondse infrastructuur zoveel mogelijk te koppelen met bovengrondse opgaven en integraal projecten uit te voeren, kunnen we de kosten voor de hele gemeente beperken en meer kwaliteit realiseren voor onze inwoners. Dat vraagt om een deelname van nutsbedrijven in het meerjarenprogramma zodat ook deze vervangingen integraal kunnen worden meegenomen. Daarmee werken we aan een ontzettend leefbare en klimaatbestendige stad waar het fijn is om te wonen en te verblijven.
48
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
49
De opgaven die in dit Strategisch Beheerplan (hoofdstuk 3) zijn voorgesteld en de wijze waarop we via opgavegericht beheer daaraan sturing willen geven (hoofdstuk 4), hebben een impact op de benodigde onderhoudsbudgetten. Dit hoofdstuk maakt dat inzichtelijk. We geven inzicht in de budgetten die momenteel structureel beschikbaar zijn en maken berekeningen van de instandhoudingsopgaven op basis van technische kwaliteit, aangevuld met de uitgangspunten van het opgavegericht beheer. Een vergelijking tussen beide geeft aan hoeveel geld er gemoeid is om het opgavegericht beheer de komende jaren in Haarlem in praktijk te brengen.
6.1
06
Wat het opgavegericht beheer kost
Bepalen kosten van opgavegericht beheer
De kosten voor het opgavegericht beheer zijn
De doorontwikkeling van een beheerstrategie die
uiteindelijk bepaald door zowel het dagelijks
gericht was op een ‘technische instandhouding’,
onderhoud, groot onderhoud als de (cyclische)
naar een strategie die uitgaat van ‘opgavegericht
vervangingen te berekenen.
beheer’, vraagt om een andere kijk op de kosten van het beheer en onderhoud. Om deze reden is het gehele areaal in beheer van de gemeente opnieuw doorgerekend. Bij deze berekening is uiteraard uitgegaan van de meest actuele areaaldata en zijn de kostenkengetallen bijgesteld op de uitgangspunten van het opgavegericht beheer. Dat heeft tot de volgende aanpassingen geleid:
•
De kostenkengetallen die ten grondslag liggen aan de maatregelenpakketten voor het onderhoud en de vervangingen zijn gebaseerd op het prijspeilniveau van januari 2022.
•
De kostenkengetallen sluiten aan bij vastgestelde beleidsuitgangspunten over bijvoorbeeld duurzaam beheer, zoals de toepassing van geluidsreducerend asfalt op de gebiedsontsluitingswegen, grotere aanplantmaten en grotere standplaatsen voor bomen, verledding van de openbare verlichting, etc.
50
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
51
Kosten herinrichting vanuit technische kwaliteit
Vervanging van grotere kunstwerken zijn niet meegerekend als cyclische kosten voor opgavegericht
De meerkosten voor het opgavegericht beheer bij vervangingen, dat wil zeggen de extra kosten om
beheer
aanvullend op het (technische) vervangingen ook de functionele kwaliteit te verbeteren, zijn verkend
De kosten voor de volledige vervanging van grote kunstwerken met zeer lange vervangingscycli van
voor vier referentiegebieden in Haarlem (zie bijlage 3).
wel 100 jaar, zoals bij beweegbare bruggen, betonnen bruggen, kademuren en damwanden zijn niet als onderdeel meegerekend bij de (cyclische) vervangingskosten voor opgavegericht beheer, maar
Daarbij is uitgegaan van de zes opgaven van de Omgevingsvisie (hoofdstuk 2). Deze verkenningen
worden apart toegelicht. De relatief zeer hoge investeringen van de volledige vervanging van grote
hebben laten zien dat herinrichtingen vanuit technische kwaliteit de materiële kosten bij
kunstwerken geven een in de tijd gezien te vertekend beeld ten opzichte van de budgetten. Indien
verhardingen, straatmeubilair, groen en speelvoorzieningen met gemiddeld 9% verhogen.
één van de grotere bruggen of kademuren aan volledige vervanging toe zijn de komende jaren, dan
Door niet alleen technisch onderhoud uit te voeren en meer veranderingen door te voeren dan wat
zal die als aparte investering worden aangevraagd. De vervanging van afzonderlijke onderdelen
er lag, stijgen ook de projectkosten. Er is meer tijd nodig voor ontwerp, voorbereiding, overleg en
zoals hekwerken, afdeklagen en elektrische installaties op deze objecten zijn wel meegerekend in de
meer aandacht voor participatie met inwoners en stakeholders. Een deel van de projectkosten wordt
cyclische vervangingskosten van het opgavegericht beheer.
ook door de engineersbureaus of aannemer gemaakt. Naast groen en verhardingen is ook voor de domeinen openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, water en oevers rekening gehouden met deze hogere kosten.
Overige kosten die niet zijn meegenomen Het gaat bij opgavegericht beheer alleen om aanpassingen van bestaand areaal op het moment dat
De berekening van de meerkosten voor herinrichtingen zijn gerelateerd aan de bestaande openbare
vanuit een technische kwaliteit onderhoud noodzakelijk is. Grote projecten in de openbare ruimte
ruimte waar een onderhoudstechnische vervangingsbehoefte aanwezig is. Voor het realiseren van
zoals bijvoorbeeld het aanleggen van een nieuwe fietsbrug, waar nog geen fietsbrug was, zijn niet
nieuw beleid, dat los staat van een technische onderhoudsnoodzaak, zal in de meeste gevallen
meegenomen in de berekeningen. Voor het realiseren van nieuw areaal zal dus in veel gevallen
nog extra geld nodig zijn. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de kosten voor de realisatie van het
nog extra geld nodig zijn bovenop wat in dit Strategisch Beheerplan wordt gemeld. Er zijn twee
Strategisch Plan Klimaatadaptatie (dat grotendeels is gekoppeld aan het domein riolering en aan
budgetten die momenteel beschikbaar zijn voor de vernieuwing en uitbreiding van de Haarlemse
het nieuw op te stellen gemeentelijk rioleringsplan). Dit plan voorziet ook in het vergroten van de
openbare ruimte.
waterberging en waterafvoer ter plaatse van verharding/groen en beperken van het effect van hitte
•
en droogte. De kosten van het plan zijn 225 miljoen.
deel over nieuwe maatregelen. Het uitgangspunt is dat circa 30% betrekking heeft op bestaand
Projecten in het kader van de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) gaan voor een groot
areaal en het de overige 70% op nieuwe functionele inrichtingen; •
Bij investeringsprojecten voor herstructurering van de openbare ruimte is het uitgangspunt
dat circa 80% betrekking heeft op bestaand areaal en de overige 20% over een nieuwe functionele inrichting. Voor de SOR en de projecten voor herstructurering betekent dit dat respectievelijk 70% en 20% niet zijn meegenomen in de berekeningen. De berekeningen van de kosten voor opgavegericht beheer zijn gebaseerd op uitgangspunten die zo dicht mogelijk aansluiten bij de praktijk. Veelal uitgaande van langcyclische gemiddelden per jaar. Het kan niet worden uitgesloten dat de kosten in de praktijk zullen afwijken, bijvoorbeeld door specifieke omstandigheden bij een project, doordat de Haarlemse uitvoering afwijkt van de normatieve gemiddelden per jaar of door sterke (meer dan normale) prijsstijgingen.
52
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
53
1 6.2 Benodigde middelen Op basis van de berekeningen concluderen we dat zowel de budgetten binnen de exploitatiebegroting als het investeringsplan structureel ontoereikend zijn om het voorgestelde beleid van opgavegericht beheer te realiseren. Het overzicht in figuur 6-1 laat zien dat er in totaal € 9,6 miljoen per jaar meer nodig is om het dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging volgens de onderhoudsnormen en vastgestelde Haarlemse ambities uit te voeren. In bijlage 4 en bijlage 5 worden de gemaakte berekeningen inclusief de aannames in meer detail toegelicht.
2
Dagelijks onderhoud WSP, WKO en OVL/VRI
Groot onderhoud en vervanging WSP, WKO en
Het tekort van € 1,2 miljoen is toe te schrijven
OVL/VRI
aan het dagelijks onderhoud van civieltechnische
Het geraamde tekort van € 5,8 miljoen op groot
kunstwerken en oevers (beheerdomein WKO).
onderhoud en vervangingen is toe te schrijven
Daar wordt een jaarlijks tekort van meer dan een
aan twee oorzaken.
miljoen euro geconstateerd.
•
Het prijspeil dat nu in de begroting staat is gebaseerd op kostenkengetallen van
Voor de beweegbare bruggen is begin dit jaar al
2017. De afgelopen jaren zijn er forse
-1,2
door Antea geconstateerd dat er een correctieve
prijsstijgingen zichtbaar waardoor de
39,1
-5,8
onderhoudsstrategie wordt gevolgd. Dat wil
kostenkengetallen geactualiseerd naar 2022
8,3
10,0
-1,7
Totaal
46,2
54,9
-8,7
zeggen dat er pas wordt ingegrepen bij storingen
en zijn zoals aangegeven andere prijzen voor
4. Meerkosten herinrichtingen vanuit technische kwaliteit
1,1
2,0
-0,9
en het einde van de levensduur van een object.
groeiplaatsen en geluidsreducerend asfalt
Totaal generaal
47,3
56,9
-9,6
De kosten voor deze correctieve ingrepen zijn nu
gehanteerd.
Domein
budget
nodig
verschil
1. Dagelijks onderhoud WSP, WKO en OVL/VRI
4,6
5,8
2. Groot onderh. en verv. WSP, WKO en OVL/VRI
33,3
3. Onderhoud Groen en spelen
niet structureel geraamd.
•
Voor civieltechnische kunstwerken
Niet meegenomen beheerlasten
wordt groot onderhoud en vervanging
1.
volledige vervanging grote kunstwerken (indicatie € 2 à € 4 mln. per jaar)
2.
beheer en onderhoud riolering (via nieuw gemeentelijk rioleringsplan)
geprogrammeerd voor machineonderdelen
3.
beheer en onderhoud parkeren (inzicht is nog onvolledig)
4.
investeringsbudget nieuw areaal voortkomende uit onder andere het strategisch klimaatadaptieplan, het mobiliteitsbeleid, en het groenbeleidsplan (via het coalitieakkoord)
Figuur 6-1: Samenvattend overzicht opgavegericht beheer gemeente Haarlem. Vergelijking van de jaarlijks benodigde structurele middelen voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen en herinrichtingen vanuit technische kwaliteit van de vier Haarlemse beheerdomeinen (bedragen x € 1 miljoen)
3
die een kortere levensduur hebben dan de gehele brug. Tot nu toe werd dit niet
Onderhoud Groen en spelen
geprogrammeerd en vervangen wanneer het
Op het totaal van het onderhoud en beheer van
nodig was waarbij dit vaak ten koste ging van
groen en spelen blijkt een tekort van € 1,7 miljoen
gepland onderhoud aan wegen. De kosten
per jaar voor het uitvoeren van opgavegericht
worden nu wel structureel geraamd.
beheer. De belangrijkste verklaring is dat er te weinig budgetten beschikbaar zijn voor de
4
vervangingen voor oude bomen.
Meerkosten herinrichtingen vanuit technische Het vervangen van plantvakken en bermen
kwaliteit
is maar voor een gedeelte van het areaal
In paragraaf 6.1 is aangegeven dat de
meegenomen.
uitgangspunten van het opgavegericht beheer
Verder zijn de eisen met betrekking tot te
(de technische vervanging ook aangrijpen om te
herplanten bomen toegenomen en wordt waar
werken aan de bredere Haarlemse opgaven) de
mogelijk geplant met ziekteresistente soorten.
materiële kosten verhogen met gemiddeld 9%.
Het tekort is één van de verklaringen waarom de
Deze meerkosten voor herinrichtingen leiden op
beeldkwaliteit van groen niet wordt gehaald
deze manier per saldo tot een extra kosten van
(zie bijlage 1).
gemiddeld € 0,9 miljoen per jaar ten opzichte van de huidige beschikbare budgetten.
54
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
55
Impact tekorten op begroting
het investeringsplan te voorkomen (bijvoorbeeld
Het karakter van deze tekorten verschilt, hieronder
door te sparen). De kosten voor dergelijke
lichten we toe wat dit betekent voor de begroting.
volledige vervangen en de financiële strategie om hiermee om te gaan zijn geen onderdeel van
•
Voor de tekorten bij het dagelijks onderhoud
dit Strategisch Beheerplan.
en de tekorten bij het bij onderhoud én de
6.3
Actuele vervangingsbehoeften
vervangingen van Groen en Spelen (ad € 1,7
Voor een aantal domeinen is naast de normatieve
miljoen) is een jaarlijks extra budget in de
berekeningen over het benodigde budget ook
exploitatiebegroting gewenst van € 2,9 miljoen
gekeken naar de actuele vervangingsbehoeften.
per jaar.
Deze vervangingsbehoefte is bepaald op basis van het structureel inspecteren van de technische
•
56
GO en VV
Kwaliteit
behoefte per
normbedrag
behoefte
o.b.v.
jaar
voor GO of VV
verschil
per jaar
Inlopen in 4 jaar Verhardingen (GO + VV)
126,3
inspecties
31,6
24,2
-7,4
Speelvoorzieningen (VV)
5,0
ouderdom
2,5
0,8
-1,7
Openbare verlichting (VV)
3,7
ouderdom
1,9
2,1
0,2
Inlopen in 2 jaar
voor WSP, WKO en OVL/VRI (ad € 1,2 miljoen)
•
Object
totaal
-8,9
Figuur 6-2: Actuele groot onderhouds- en vervangingsbehoefte op basis van technische inspecties en ouderdom. Bedragen x € 1 miljoen.
De tekorten bij het groot onderhoud en
kwaliteit en leeftijden van de objecten. Zo wordt
vervanging van WSP, WKO en OVL/VRI en bij
het volledige wegareaal inmiddels elke drie
Benodigde extra bedragen
2023
2024
2025
2026
2027
Vanwege opgavegericht beheer
8,7
8,7
8,7
8,7
8,7
herinrichtingen vanuit technische kwaliteit van
jaar geïnspecteerd, is er een boomveiligheids-
Vanwege functioneel beheer
0,9
0,9
0,9
0,9
0,9
samen
controle uitgevoerd en is er voldoende
Vanwege actuele behoefte VV4 jr
7,4
7,4
7,4
7,4
0
€ 6,8 miljoen per jaar hangt samen met de
informatie beschikbaar over de leeftijden van
Vanwege actuele behoefte VV4 jr
1,5
1,5
0
0
0
uitvoering van projecten. Het betreft hier een
speelvoorzieningen, lichtmasten en armaturen.
gemiddelde per jaar. Afhankelijk van de planning
Deze informatie wordt de komende jaren verder
Totaal extra benodigd
18,5
18,5
17
17
9,6
-10
-5
2,5
7,5
uitgebreid. Er is er sprake van een toenemend
Correctie vanwege noodzaak opbouw uitvoeringscapaciteit
2,5
van uitvoering van projecten kan dit bedrag het ene jaar hoger zijn dan een ander jaar. De
verouderd areaal, waarbij steeds meer objecten aan
Totaal na correctie
8,5
13,5
19,5
19,5
17,1
hogere kosten komen vooral tot uitdrukking in het
het einde van de levensduur komen. Bij verhardingen
investeringsplan. De berekening van de hogere
en speeltoestellen is er daarbij ook een achterstand
Figuur 6-3: Meerjarig overzicht benodigde extra bedragen inclusief inlopen bekende actuele vervangingsbehoefte. Bedragen x € 1 miljoen.
kosten is gebaseerd op een gemiddeld aanwezig
aanwezig op het noodzakelijke groot onderhoud.
investeringsbudget voor de jaren 2022-2026.
In figuur 6-2 is op basis van deze beschikbare
In figuur 6-3 wordt aangegeven wat er extra
actuele vervangingsbehoefte meer budget nodig
Het tekort na 2026 hangt af van de mate waarin
informatie de vervangingsbehoefte in beeld
benodigd is ten opzichte van het huidige budget
is dan de berekende normbedragen. Dit geldt
het beschikbare investeringsbudget per jaar
gebracht en is deze afgezet ten opzichte van
waarbij zowel de verhoging van het budget als de
in ieder geval voor het groot onderhoud en
afwijkt van het gemiddelde in de periode 2022-
normatief berekende bedragen voor het onderhoud.
actuele onderhoudssituatie zijn meegenomen. Het
vervanging op verhardingen. Het verschil tussen
2026.
Uit de tabel blijkt dat voor het aanpakken van
is echter niet realistisch om te verwachten dat de
de normatief berekende benodigde bedragen en
de actuele vervangingsbehoefte (GO + VV) bij
organisatie € 15,8 miljoen extra ten opzichte van nu
de benodigde middelen op basis van de actuele
Investering van grote kunstwerken zijn niet
verhardingen de komende vier jaar een hoger
kan omzetten. Hier is een correctiefactor toegepast
vervangingsbehoeften kan worden opgevangen
geraamd. Het gaat hierbij om investeringen per
bedrag nodig is dan normatief is berekend. Hier
waarbij rekening is gehouden dat de organisatie
door het incidenteel toekennen van extra
kunstwerk van veelal tientallen miljoenen en met
doet zich dus voor wat in de vorige paragraaf
langzaam erin groeit om meer werken tegelijkertijd
investeringsbudget en via de reserve Onderhoud
een gemiddelde jaarlijkse last in de richting van
aan de orde is geweest, namelijk dat op basis van
aan te kunnen in openbare ruimte. Na 2028 zal de
Openbare Ruimte waarin niet bestede bedragen in
€ 2 à € 4 miljoen, afhankelijk van het kunstwerk.
de actuele vervangingsbehoefte het mogelijk is
achterstand ingelopen zijn en zal er structureel circa
het ene jaar (waarin de vervangingsbehoefte lager
Voor dergelijke volledige vervangingen zou een
dat sommige jaren meer budget nodig is dan de
€ 9,6 miljoen op jaarbasis nodig zijn om het areaal
dan gemiddeld is) kunnen worden gereserveerd
financiële strategie kunnen worden gekozen om
normatieve berekening. In latere jaren kan het
op niveau te houden.
voor de inzet in een ander jaar (waarin de
(onverwachte) piekbelasting van de begroting of
budget lager liggen, zie figuur 6-3
De voorbeelden in deze paragrafen illustreren
vervangingsbehoefte hoger dan gemiddeld is).
dat voor sommige domeinen op basis van de Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
57
6.4 Wat is er extra nodig van de organisatie?
De komende jaren moet er meer onderhoud in de stad uitgevoerd worden. Om dit werk goed voor te bereiden en uit te laten voeren, is het nodig dat de organisatie meegroeit met de opgave. De werkwijze van opgavegericht beheren, zoals dat wordt gepresenteerd in dit plan, vraagt ook iets extra’s van de (ambtelijke) beheerorganisatie.
Risico’s en onzekerheden ramingen
1 De raming van de kosten voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen zijn berekend op basis van cyclische kengetallen met onderliggende
Ontwikkeling organisatie
maatregelenpakketten om de objecten goed en veilig te laten functioneren. Feitelijk gaat
De huidige organisatie van beheer is ingericht rond de objecten en hun technische staat. Naast
het dus om berekeningen die uitgaan van “beheer en onderhoud volgens het boekje”.
vakinhoudelijke kennis is het nodig om permanent de verbinding te maken met de opgaven van
Deze normatieve ramingen kunnen in de praktijk afwijken als de feitelijke kwaliteiten lager
de stad. Deze opgaven in de openbare ruimte zijn complexer geworden vanwege klimatologische,
zijn. De komende jaren zal het inzicht in de feitelijke kwaliteit door structurele technische
economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het op strategisch en tactisch niveau verbinden
inspecties op orde komen en of er eventueel afwijkingen zijn van de normatieve
van opgaven, en sturen op de complexe samenhang, vraagt naast technische deskundigheid ook
berekeningen die nu zijn gemaakt.
andere competenties, zoals verbindingskracht, communicatieve vaardigheden, omgevingsbewustzijn en integraal kunnen kijken. Een voorwaarde voor succes is daarom investeren in de ontwikkeling van de eigen organisatie.
2
Benodigde capaciteit
Dit Strategisch Beheerplan verschijnt in een tijd met zeer sterke ontwikkelingen van de
Op basis van een vergelijking met andere beheerorganisaties in (middelgrote) gemeenten heeft
prijspeilniveaus, aangewakkerd door de ontwikkelingen rond corona, de energie(prijzen)
Haarlem een relatief lage bezetting. Bovendien blijkt dat strategische beheerrollen op dit moment
crisis en schaarste aan grondstoffen en bovenal huidige krapte op de arbeidsmarkt. Dit
ontbreken. Bij andere gemeenten met een vergelijkbare omvang als Haarlem zijn voor opgavegericht
bepaalt ook de inschrijfprijzen voor aannemers in de grote bestekken. De kostenramingen
beheer circa 4 fte (strategisch) beheerders extra nodig om de programmering van onderhoud op alle
in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op het meest actuele prijspeilniveau van januari 2022.
niveaus goed in te regelen.
Het is nagenoeg onmogelijk om de ontwikkeling van de prijspeilniveaus voor de komende jaren precies in te schatten. Bovendien is dit niet alleen een aandachtspunt voor het
Naast 4 fte voor programmering is het ook aan te bevelen om 2 fte voor dataverwerking, analyses
beheer en onderhoud van openbare ruimte, maar de gehele gemeentelijke begroting. De
en monitoring aan te stellen. Tijdens het opstellen van het Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte
ontwikkeling van de prijspeilniveaus is en zal een belangrijk aandachtspunt blijven en elk
bleek dat data(beheer) en datagestuurd werken in Haarlem niet op het noodzakelijke niveau is. Er
jaar terug komen bij het vaststellen van de exploitatiebegroting en het investeringsplan.
is veel energie gestoken in het op orde krijgen van de areaalcijfers. Er was veel onduidelijkheid over de beheerverantwoordelijkheid van de objecten en veel dezelfde objecten waren niet eenduidig gedefinieerd. Dit vraagt om een verbetering van databeheer, een initiële investering en blijvend extra inzet. Het is mogelijk dat na een aantal jaar goed databeheer, gekoppeld aan programmering, de noodzaak voor aparte databeheerders afneemt.
58
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
59
1 Bijlage
De kwaliteiten die we nu realiseren Beeldkwaliteit
Technische kwaliteit
De beeldkwaliteit wordt op dit moment niet op alle onderdelen van de
Wanneer er op basis van de technische inspecties wordt bepaald dat het object
openbare ruimte gehaald. Figuur B1-1 laat de percentages zien van de
moet worden vervangen, dan wordt deze vervanging ingepland binnen de
meest recente schouwresultaten uit 2021. De ambitie dat 90% voldoet aan de
meerjarenprogrammering waarin werken voor de komende vijf jaar worden
beeldkwaliteitsniveaus wordt op dit moment bij beplanting, bomen en verharding
gepland. De resultaten worden samengevat in figuur B1-2. Per beheerdomein
niet gehaald. Met name in winkelcentra en knooppunten wordt het niveau
wordt kort stilgestaan bij de meetmethode en conclusies van deze technische
niet gehaald. Hier zijn hogere eisen gesteld aan de kwaliteit van de openbare
inspecties. In het overzicht wordt gewerkt met drie conclusies op hoofdlijnen:
ruimte (A-niveau) die niet worden behaald. Voor verhardingen geldt dat een deel van het areaal langer met dagelijks onderhoud wordt opgelapt, terwijl het eigenlijk al vervangen had moeten zijn. Om de beeldkwaliteit hoger te krijgen is meer nodig dan alleen dagelijks onderhoud. Over het algemeen geldt, hoe lager de beeldkwaliteit, hoe hoger de kosten voor dagelijks onderhoud door een toenemend aantal meldingen en spoedreparaties.
De technische kwaliteit is goed in beeld en er worden geen grote afwijkingen geconstateerd. Er is niet sprake van een significante achterstand in het onderhoud. De technische kwaliteit is goed in beeld er is een achterstand in de kwaliteit van het beheerdomein
De technische kwaliteit is niet goed in beeld waardoor er geen eenduidige uitspraken zijn te doen over een mogelijke achterstand in het onderhoud.
Figuur B1-1: Schouwresultaten Spaarnelanden 2021 per beheercategorie Beeldkwaliteit ‘Riolering’ betreft de oneffenheden van kolken en putten ten opzichte van de verharding
60
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
61
Beheerdomein
Technische kwaliteit
Groen
Groenvlakken zijn op dit moment alleen op beeldkwaliteit gemonitord, niet op technische kwaliteit
Tevredenheid Het streven is dat 50% van de inwoners tevreden is over het onderhoud van de openbare ruimte in hun wijk. Dit percentage werd in 2012 gehaald en is daarna gezakt en stijgt de laatste jaren weer licht tot 45%. Voor het rapportcijfer voor de kwaliteit van de openbare ruimte wordt gestreefd naar een 7,0 in 2025. De inwoners geven daar nu een 6,5 voor. Met name in Schalkwijk en Oost ligt het
Bomen
Verkeersinstallaties
Bomen zijn in 2021 technisch geïnspecteerd waarbij ook de resterende
tevredenheidscijfer laag (6,2).
levensverwachting van de bomen wordt bepaald. Er is daarbij geen
Uit de inwonerspeiling blijkt daarnaast dat de tevredenheid over de inrichting
significante achterstand geconstateerd.
afneemt en is vooral de tevredenheid over de kwaliteit van het groen gedaald.
De verkeersinstallaties worden periodiek geïnspecteerd en op basis hiervan vindt onderhoud plaats. Programmering vindt plaats op basis van de leeftijd
Voor deze gegevens zijn (nog) geen indicatoren benoemd. In figuur B1-3 staat een overzicht van de tevredenheidscijfers van 2012, 2016 en 2020.
van de verkeersinstallaties. Er is daarbij geen significante achterstand geconstateerd. Verharding
In 2020 is de technische kwaliteit voor de gehele stad gemeten op wegvakniveau. De technische onderhoudsbehoeften zijn sterk toegenomen.
2012
2016
2020
50
42
45
De inrichten van de openbare ruimte in hun wijk
58
55
53
Het onderhoud van het groen in hun wijk
55
50
50
De kwaliteit van het groen in hun wijk
56
52
46
Het onderhoud van de openbare ruimte in hun wijk
Er heeft zich een grote onderhoudsvoorraad opgebouwd van meer dan 120 miljoen euro. Openbare verlichting
Vervanging van de lichtmasten en armaturen gebeurt op basis van leeftijd. Er is daarbij geen significante achterstand geconstateerd.
Spelen
Speelvoorzieningen worden jaarlijks gekeurd en onderhouden conform de Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen. Er worden momenteel geen grote afwijkingen geconstateerd.
Oevers
Oevers worden één keer per vier jaar technisch geïnspecteerd op basis van de NEN-normering. Jaarlijks wordt er minimaal één keer
Figuur B1-3: Aandeel van de bewoners dat in het Omnibus-onderzoek van 2012, 2016 en 2020 aangeeft “tevreden tot zeer tevreden” te zijn over de openbare ruimte en het groen in hun wijk
visueel geïnspecteerd. Er zijn geen grote achterstanden en afwijkingen geconstateerd in de technische kwaliteit van de oevers. Civiele kunstwerken
Kunstwerken worden jaarlijks minimaal één keer visueel geschouwd en één
en beweegbare
keer in de 4 jaar technisch geïnspecteerd. Van 66 kunstwerken (12%) is de
bruggen
algemene onderhoudsstaat onbekend. Voor verkeersbruggen en fiets- en voetbruggen is de kwaliteit op orde. Van de 12 beweegbare bruggen hebben 2 een slechte onderhoudsstaat. Er is voor de beweegbare bruggen een plan opgesteld om de komende jaren een inhaalslag te maken.
Figuur B1-2: Overzicht technische kwaliteit per beheerdomein
62
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
63
2 Bijlage
Opgavegerichte beheerambities
Strategische keuze Omgevingsvisie
Opgavegerichte beheerambitie
Waar is de opgave in beeld gebracht?
1. Mengen en verdichten
Leefbaarheid waarborgen
HIORs en Omgevingsvisie
Cultuurhistorische waarden behouden
SOR
Schone stad behouden
Beleidsplan Schoon
Knelpunten verblijfsplekken oplossen
SOR
Ontbrekende schakels wandel- en fietsnetwerk oplossen
SOR, Mobiliteitsbeleid (2022)
Knelpunten hittestress oplossen
SOR
Vergroening
Groenbeleidsplan (2022)
Regenwaterknelpunten oplossen
IWP (2014), vGRP (2018-2023), Strategisch plan Klimaatadaptatie
Droogteknelpunten oplossen
vGRP (2018-2023)
Ecologisch hotspots verbinden
Ecologisch beleidsplan, NatuurNetwerk Haarlem
Knelpunten toegankelijkheid en inclusiviteit oplossen
HIORs
Invasieve exoten bestrijden
Beheerplan Groen
Stimuleren bewegen en sporten
Agenda Sport 2015-2019
Biodiversiteit verbeteren
Groenbeleidsplan (2022), HIORs
Het beperken van geluidshinder
Actieplan Geluid
Toekomstige aanleg warmtenetten
Transitievisie Warmte
Fossiel energieverbruik verlagen
Duurzaamheidsprogramma 2015-2019
Ruimte maken voor laadinfrastructuur
Beleidsvisie laadinfrastructuur gemeente Haarlem
Transformatie wegen van 50 naar 30 km/uur
HIORs, Mobiliteitsbeleid (2022)
Veilige routes naar school maken
HIORs
Een fijnmazig wandel- en fietsnetwerk aanleggen
Mobiliteitsbeleid (2022)
Mobiliteitshubs aanleggen met verschillende modaliteiten
Mobiliteitsbeleid (2022)
2. Buurtgericht ontwikkelen
3. Vergroenen en vernatten
4. Bevorderen van een gezonde leefomgeving
5. Ruimte voor de energietransitie
6. Mobiliteitstransitie
64
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
65
3 Bijlage
Verkenning kosten opgavegericht beheer
Op basis van maatregelen voor vier referentiegebieden is in dit rapport voor de eerste drie niveaus
Bedrijventerrein
een berekening gemaakt van de meerkosten. We komen we uit op een gemiddelde stijging van 5% voor
Kuppwersweg
de investeringskosten. Hierbij gaan we uit van de combinatie van technische kwaliteitsnoodzaak. Per
(Waarderpolder)
situatie en per project zullen de verschillen echter aanzienlijk zijn. Vier referentiegebieden Er zijn uitsneden gemaakt van vier Haarlemse referentiegebieden, omdat de mogelijke ingrepen per type gebied verschillen. In vooroorlogse wijken is een stuk minder ruimte om maatregelen door te voeren dan een naoorlogse wijk. De vier referentiegebieden zijn: 1.
Bedrijventerrein
2.
Naoorlogse wijk
3.
Vooroorlogse wijk
4.
Centrumgebied
Berekening op drie niveaus Er is een berekening gemaakt van de kosten voor het zuiver technisch vervangen (‘rehabiliteren’) van de bestaande openbare ruimte. Aanvullend hierop zijn ook maatregelen in kaart gebracht om de wijk toegankelijker, groener te maken, met aandacht voor bewegen en ontmoeten en ingrepen die de naoorlogse wijk klimaatadaptief maken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het aanpassen van de wegprofielen waarbij de groenstroken worden verbreed en de rijbanen versmald, meer bomen die schaduw geven, het plaatsen van extra speeltoestellen en ontmoetings-ruimte en het vervangen van bosplantsoen of gazon door bloeiende beplanting. Hierbij zijn berekeningen gemaakt op drie verschillende niveaus. 1.
uit te voeren maatregelen bij de aanleg door een andere keuze van materialen gestimuleerd vanuit beleid;
2.
het extra toevoegen van objecten en voorzieningen zoals het planten van meer bomen;
3.
het veranderen van profielen waardoor de samenstelling van de openbare ruimte verandert.
Per niveau worden de bevindingen toegelicht.
66
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
67
ogs Naoorloogs Schalkwijk
Vooroorlogs
Duvenvoordestraat Vooroorlogs
Onderste rode vak
Duvenvoordestraat
68
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
69
Vervangingskosten Vanuit beleid zijn verschillende ambities gesteld die een impact hebben op de budgetten op het moment van vervanging. Uit de referentieberekening blijkt dat de gemiddelde kostenstijging van vervangingen vanuit beleid op het moment van een herinrichting 3,52% is en € 3,87 per m2.
Extra toevoegingen Om ambities te realiseren worden er regelmatig extra toevoegingen aan de openbare ruimte gedaan.
Centrumgebied ntrumgebied
tmarkt Houtmarkt
Uit de referentieberekening blijkt dat de gemiddelde kostenstijging van vervangingen vanuit extra toevoegingen op het moment van een herinrichting 1,22% is en € 1,35 per m2.
Het veranderen van profielen Het opnieuw aanleggen van een openbare ruimte biedt grote kansen om maatregelen mee te nemen om te werken aan opgaven en ambities. Dit is het moment dat de verhouding groen-verharding sterk kan worden gewijzigd. Het anders profileren van de openbare ruimte heeft weinig kosteneffecten. Uit de referentieberekening blijkt dat het veranderen van profielen kost bij vervangingen € 0,07 per m2 en het zorgt gemiddeld voor 0,07% stijging van de kosten.
Samenvattend Samenvattend leiden de verschillende ingrepen per beheerobjecten tot onderstaand overzicht van de procentuele meerkosten t.o.v. de gemiddelde prijs van een herinrichting.
70
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
71
4
Toereikendheid budgetten opgavegericht beheer
Bijlage
Op basis van de ramingen voor het dagelijks onderhoud, het groot onderhoud en de vervangingsinvesteringen kunnen we ons de vraag stellen in hoeverre de beschikbare budgetten toereikend zijn om het ‘opgavegericht beheer’ in Haarlem te realiseren. In deze bijlage volgt een vergelijking tussen het budget en de berekende kosten voor het opgavegericht beheer. De kosten voor herinrichting vanuit technische kwaliteit worden behandeld in bijlage 5.
indeling van de beschikbare budgetten is in de begroting van de gemeente Haarlem niet precies gelijk aan indeling naar de verschillende beheermaatregelen.
onderhoudsstrategie wordt gevolgd. Dat wil zeggen dat er pas wordt ingegrepen bij storingen en het einde van de levensduur van een object. De kosten voor deze correctieve ingrepen zijn nu niet structureel geraamd. De raming van de normatieve kosten voor het dagelijks onderhoud is juist gebaseerd op preventieve maatregelen om storingen en tussentijdse schades te beperken.
Groot onderhoud en vervanging WSP, WKO en OVL/VRI In figuur B4-2 zijn de budgetten voor het groot onderhoud én de vervangingen voor de beheerdomeinen
onderhoud en vervanging per jaar sterk varieert, afhankelijk van de concrete werkzaamheden en het soort projecten die per jaar zijn geprogrammeerd. Ook varieert de verdeling tussen de genoemde beheerdomeinen onderling van jaar tot jaar. In het ene jaar wordt bijvoorbeeld meer gedaan aan groot
In totaal gaat het voor de drie genoemde beheerdomeinen om een gemiddeld budget van € 33,3 miljoen
Het dagelijks onderhoud van ‘Wegen, Straten en Pleinen (WSP)’, ‘Water, kunstwerken en oevers (WKO)’ en ‘Openbare verlichting en verkeersregelinstallaties (OVL/VRI)’ is voor elk van deze beheerdomeinen georganiseerd via een apart contract. Voor de genoemde domeinen gezamenlijk is een structureel budget beschikbaar van € 4,6 miljoen per jaar terwijl er € 5,8 miljoen nodig is.
per jaar, waarbij het overgrote deel van het budget wordt besteed aan het groot onderhoud en vervanging van verhardingen (WSP). Het genoemde totaalbedrag bestaat in de praktijk voor meer dan driekwart uit investeringen via het meerjarig investeringsplan. Het overige kwart is jaarlijks beschikbaar via budgetten uit de exploitatiebegroting. In de bepaling van het beschikbare budget zijn ook de investeringen in het kader van de SOR en de herstructureringen gedeeltelijk meegenomen (conform de uitgangspunten in paragraaf
Bij het dagelijks onderhoud voor de domeinen WSP en OVL/VRI is er geen verschil tussen het beschikbare en benodigde budget, of is het verschil dermate klein dat de afwijking valt binnen de onzekerheidsmarges van de normatieve berekeningen. We kunnen de conclusie trekken dat de budgetten voor deze domeinen aansluiten
6.1).
Groot onderhoud en vervanging Domein
op de kosten voor het dagelijks onderhoud.
Dagelijks onderhoud budget
nodig
verschil
1,8
1,8
0,0
- verharding
1,0
- straatmeubilair
0,4
- verkeersmeubilair
0,4
2. Water, kunstwerken en oevers
Voor de beweegbare bruggen is begin dit jaar al door Antea geconstateerd dat er een correctieve
onderhoud of vervanging van verhardingen, het andere jaar juist weer aan kunstwerken.
Dagelijks onderhoud WSP, WKO en OVL/VRI
1. Wegen, straten, pleinen
(beheerdomein WKO). Daar wordt een jaarlijks tekort van meer dan een miljoen euro geconstateerd.
WSP, WKO en OVL/VRI samengevat. De reden hiervoor is dat de daadwerkelijke verdeling naar groot
De vergelijking tussen de berekende kosten en de budgetten volgt de Haarlemse uitvoeringspraktijk. De
Domein
Er doet zich wel een tekort voor bij het dagelijks onderhoud van civieltechnische kunstwerken en oevers
1,4
2,7
- kunstwerken
1,4
- water en oevers
1,3
-1,3
budget
nodig
1. Wegen, straten, pleinen
28,5
- verharding
24,2
- straatmeubilair
2,9
- verkeersmeubilair
1,4
2. Water, kunstwerken en oevers
7,4
- kunstwerken
5,2
- water en oevers
2,2
3. OVL/VRI
3,2
Totaal
33,3
39,1
verschil
-5,8
Figuur B4-2:
3. OVL/VRI
1,4
1,3
0,1
Totaal
4,6
5,8
-1,2
Overzicht toereikendheid budgetten groot onderhoud en vervangingen van de beheerdomeinen WSP, WKO en OVL/VRI. De precieze verdeling tussen de drie genoemde beheerdomeinen verschilt van jaar tot jaar (bedragen x € 1 miljoen)
Figuur B4-1: Overzicht toereikendheid beschikbare budgetten voor het dagelijks onderhoud van de beheerdomeinen WSP, WKO en OVL/VRI (bedragen x € 1 miljoen)
72
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
73
Bij de domeinen WSP, WKO en OVL/VRI is sprake van een tekort van in totaal € 5,8 miljoen per jaar voor het uitvoeren van groot onderhoud en vervangingen. Een belangrijke kanttekening bij het berekende tekort is dat het beschikbare budget voor meer dan driekwart bestaat uit een gemiddelde van de beschikbare investeringsbudgetten voor de periode 20222026. Daarmee is alleen voor deze periode het tekort gemiddeld € 5,8 miljoen per jaar. De raad stelt jaarlijks de investeringsbudgetten vast. Het tekort na 2026 hangt af van de mate waarin het beschikbare investeringsbudget per jaar afwijkt van het gemiddelde in de periode 2022-2026. Het benodigde budget blijft structureel gemiddeld € 39,1 miljoen per jaar. Het geraamde tekort op groot onderhoud en vervangingen in figuur 4-1-2 is toe te schrijven aan twee oorzaken.
•
Het prijspeil dat nu in de begroting staat is gebaseerd op kostenkengetallen van 2017. De afgelopen jaren zijn er forse prijsstijgingen zichtbaar waardoor de kostenkengetallen geactualiseerd naar 2022 en zijn zoals aangegeven andere prijzen voor groeiplaatsen en geluidsreducerend asfalt gehanteerd.
•
Voor kunstwerken wordt groot onderhoud en vervanging geprogrammeerd voor machine-onderdelen die een kortere levensduur hebben dan de gehele brug. Tot nu toe werd dit niet geprogrammeerd en vervangen wanneer het nodig was waarbij dit vaak ten koste ging van gepland onderhoud aan wegen. De kosten worden nu wel structureel geraamd.
Dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging Groen en Spelen Het dagelijks onderhoud en groot onderhoud voor het openbaar groen en spelen is in Haarlem voor het overgrote deel georganiseerd via één contractpartner. Binnen dit contract zijn tevens afspraken gemaakt voor de vervanging van groen- en speelvoorzieningen. Daarvoor is een structureel budget beschikbaar van € 8,3 miljoen per jaar. De meer omvangrijke werkzaamheden op het gebied van groot onderhoud en vervanging worden bij groen en spelen doorgaans apart geregeld via investeringskredieten, hetzij via de SOR, hetzij via het investeringsplan (zie ook paragraaf 6.1).
Onderhoud en Vervangingen Groen en Spelen Domein
budget
nodig
verschil
4. Groen en spelen
10,0
-1,7
- groen
8,5
- speelvoorzieningen
1,5
Figuur B4-3: Overzicht toereikendheid budgetten voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen van het beheerdomein Groen en Spelen (bedragen x € 1 miljoen)
74
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
75
5 Bijlage
Toereikendheid budgetten herinrichting vanuit technische kwaliteit
In paragraaf 6.1 is al aangegeven dat de uitgangspunten van het opgavegericht beheer (de technische
De bepaling van het budget voor herinrichtingen vanuit technische kwaliteit is een indicatie.
vervanging ook aangrijpen om te werken aan de bredere Haarlemse opgaven) de materiële kosten verhogen
De Haarlemse praktijk waarbij de budgetten voor groot onderhoud en vervanging deels zijn verweven,
met gemiddeld 9%; Deze meerkosten voor herinrichtingen leiden op deze manier per saldo tot een extra
beperkt de nauwkeurigheid van het bepalen van het budget voor herinrichtingen vanuit technische
kosten van gemiddeld € 2 miljoen per jaar (zie figuur B5-1).
kwaliteit. Voor het totaaloverzicht maakt het geen verschil, meer budget bij herinrichtingen vanuit technische kwaliteit betekent minder beschikbaar budget voor herinrichtingen vanuit een groot
Voor het beschikbare budget is onderzocht welk onderdeel van de investeringen voor herinrichtingen en/
onderhoudsbehoefte.
of de SOR toe te rekenen is aan het bijdragen aan functionele kwaliteiten. Ook is het structurele budget van € 0,45 miljoen voor het uitvoeren van werk-met-werk toegerekend aan het totaal beschikbare budget voor herinrichtingen vanuit technische kwaliteit. In totaal komt het beschikbare budget op € 1,1 miljoen waardoor er een tekort is op herinrichtingen vanuit technische kwaliteit van € 0,9 miljoen.
Een belangrijke opmerking hierbij is dat de investeringsbudgetten voor herstructureringen en de SOR (net zoals alle andere investeringsbudgetten) niet zonder meer structureel beschikbaar zijn. De gemeenteraad stelt de investeringsbudgetten immers jaarlijks vast in het investeringsplan. De genoemde € 1,1 miljoen budgettaire ruimte is gebaseerd op het gemiddeld beschikbare investeringsbudget in de periode 2022-2026. Het tekort na 2026 hangt af van de mate waarin het beschikbare investeringsbudget per jaar afwijkt van het gemiddelde in de periode 2022-2026.
Herinrichtingen vanuit technische kwaliteit Domein
budget
nodig
verschil
Dagelijks onderhoud
0,0
0,0
0,0
Vervanging Wegen, straten, pleinen
1,0
1,2
-0,2
Vervanging Water en oevers
0,0
0,1
-0,1
Vervanging OVL/VRI
0,0
0,2
-0,2
Vervanging Groen
0,1
0,5
-0,4
Totaal
1,1
2,0
-0,9
Figuur B5-1: Vergelijking van de berekende kosten en budget voor herinrichtingen vanuit technische kwaliteit verhardingen en groen (bedragen x € 1 miljoen)
76
Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
77
Colofon Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2031
In opdracht van de gemeente Haarlem Arnout Olde, Rutger Wierda en Sylvia van Egmond
Contact Gemeente Haarlem Postbus 511 2003 PB Haarlem
Geschreven door PLANTERRA BV Jeroen Bruinenberg, Marco Hommel
Fotogragfie Jurriaan Hoefsmit Bibi Veth Marisa Beretta Jur Engelchor Parkmanagement Waarderpolder Hans Guldenmond
Documentnummer 20220263 © april 2022
78