20220035771 2. Bijlage 1 Platform31 second opinion EVH

−

“Harder en dwingender sturen en handhaven. Bijvoorbeeld wat betreft Tata Steel of het gaan uitkopen van boeren”.

−

“In de EVH ook nadenken over lager opgeleiden, de bijstandspopulatie, schuldhulpverlening, e.d. Je moet alle aspecten meenemen. Met de focus op hoger opgeleiden is de EVH te eenzijdig. Dit is een gemiste kans. Je moet goed nadenken wat verder nog nodig is”.

−

“Is het wel een belangrijk probleem dat de hoogopgeleide inwoners pendelen?”

−

“De EVH is een richting. Je moet nú handelen. Morgen is de wereld weer anders”.

Second opinion Economische Visie Haarlem

−

“De volgende stap wordt om prioriteiten te bepalen en te monitoren wanneer wat is bereikt”.

−

“De EVH is aansprekend en prima dat wordt ingezet op kenniseconomie en het bevorderen van de duurzaamheid. Binnen de EVH valt de retailvisie met nadruk op de sterke punten van Haarlem: retail, cultuur en gastronomie”.

−

“Met de EVH wordt verbinding gezocht met het hoger onderwijs en duurzaamheid (Hogeschool Inholland, Citylab, Fieldlab). Er wordt gewerkt aan duurzaamheid als studierichting”.

−

“Het regionale domein Werk & Inkomen moest zich verbinden met de EVH en het economische perspectief. Deze verbinding was er eerst niet. Corona heeft daarbij geholpen. Er wordt nu geanticipeerd op de arbeidsmarkt. De werkgelegenheid volgt vervolgens. Ook de wethouders zijn hier nu meer van bewust. De arbeidsmarkt is van ons allemaal is een bewustzijn dat de laatste maanden is gegroeid”.

−

“De EVH is een belangrijk handvat. Dit zijn onze ambities en daarmee is het verhaal best sturend en richtinggevend. Het wijst een richting en helpt enorm. Met het nieuwe convenant regionaal Werkbedrijf kiest men dezelfde stip op de horizon als de EVH. Steeds is tegenwoordig de vraag die voorligt: hoe past dit in de EVH?”

−

“Het is van belang om een andere dynamiek teweeg te brengen. Haarlem is heel bescheiden en kent een intieme cultuur. Zonder afbreuk te doen aan de cultuur en eigenheid van Haarlem een bijdrage leveren aan een andere dynamiek”.

Woon-werkbalans −

“Ter voorbereiding op het interview heb ik gekeken naar de woon-werkbalans van de 20 grootste gemeenten in Nederland. Gemiddeld is het 0,64 baan per inwoner (excl. de uitbijter Haarlemmermeer: 0,62 baan per inwoner). De spreiding is groot: 0,17. Dat betekent dat Haarlem

90

onder de ondergrens scoort, dus begrijpelijk dat men daar naar kijkt. Haarlem scoort qua woon-werkbalans in het rijtje Almere, Zaanstad en Zoetermeer (in dit rijtje wil je niet gezien worden). Een gezonde Nederlandse stad lijkt een woon-werkbalans te hebben van ongeveer 0,6 baan per inwoner. Maar het lijkt Haarlem niet te deren. Er wonen zeker niet alleen rijke bejaarden in Haarlem”. −

“Haarlem is in Nederland hét bewijs dat een lage woon-werkbalans niet per definitie en niet per se slecht is. Een lage woon-werkbalans is pas slecht als er sprake is van een hoge werkloosheid, als banen in de omgeving er niet zijn of slecht bereikbaar zijn, armoede en verloedering. En hier is in Haarlem geen sprake van”.

−

“Voor de woon-werkbalans is de centrale vraag hoeveel banen bereikbaar zijn voor de inwoners. Vanuit Haarlem zijn dat er heel veel. Amsterdam, Schiphol, Leiden e.d. zijn reeds zeer goed en makkelijk te bereiken. Wat is de woon-werkbalans als je Amsterdam en Schiphol erbij betrekt?

−

“Haarlem ligt in de (agglomeratie)schaduw van Amsterdam, kan alles lenen van Amsterdam en heeft niet de nadelen”. De ‘universiteit van Haarlem’ ligt als het ware om de hoek in Amsterdam en Leiden”.

−

“Om de woon-werkbalans te verbeteren, worden vanuit vooral de Amerikaanse literatuur de volgende aanpakken genoemd: ruimte, betere infrastructuur en verbindingen, kennis en scienceparken (je hoger en tech onderwijs op orde hebben) en financiering. Je moet je beleid (generiek en/of specifiek) zeer lang volhouden en het moet geworteld zijn in het economische dna van de stad. Het denken in termen van ondernemersecosysteem en de bijbehorende aanpak is een invalshoek die hier bij past”.

−

“Laat twee woontorens in Waarderpolder realiseren voor kantoren en kennisintensieve bedrijven. Immers merendeel van de 8.600 banen zullen in Waarderpolder moeten komen”.

Second opinion Economische Visie Haarlem

−

“Vanwege de bekostigingssystematiek en de financiële kaders waarbinnen wij moeten opereren, zullen wij voor enkele van de extra 8.600 banen gaan zorgen; zelfs als de sector waarbinnen wij opereren groeit. Onze opgave is om met minder mensen meer werk te leveren”.

−

“De inzet op de 8.600 extra banen is een te eenzijdige focus. Zet in op een vitale stad (wellbeing, gezondheid, groen, etc.). Laat alle bedrijven een bepaald percentage bijdrage aan deze brede, sociale doelstelling. Het gaat om veel meer dan financiële groei of groei in banen. Help bijvoorbeeld bedrijven om te transformeren naar duurzaamheid en naar nieuwe toekomstgerichte producten (bijvoorbeeld Danish Crown Food in Waarderpolder)”.

−

“Ik ben sceptisch over de financiële groei en banengroei. Belangrijker is om echt inhoud te geven aan duurzaamheid, circulariteit. Wat ga je concreet doen? Hier echt inhoud en gezicht aan geven”.

−

“De woon-werkbalans is een mooi streven. Maar hoe het te realiseren? Het is haast onbegonnen werk”.

−

“Ik ben sceptisch over de woon-werkbalans. Je moet eerder kijken over de eigen gemeentegrenzen heen. Haarlem positioneren als het Aerdenhout van de MRA”.

−

“Wat is het probleem met de woon-werkbalans? Haarlem is met cultuur, gastronomie en retail géén slaapstad. Kun je de trend wel keren als je geen grote maakindustrie hebt? Je kunt de problemen met het woonwerkverkeer ook oplossen met duurzame vormen van mobiliteit (transverbindingen, snelfietspaden, e.d.)”.

−

“Het onderwijs in stand houden door te zorgen voor voldoende banen is belangrijk. Maar kijk daarvoor ook meer regionaal over de stadsgrenzen en omarm veel meer de MRA”.

−

“CupolaXS zal geen specifieke bijdrage leveren aan de 8.600 extra banen. Dat is niet de focus van CupolaXS. Door relevant te blijven als mkb’er (en dat is de insteek van CupolaXS) blijven banen behouden. Als het lokale mkb sterker is zal het wel groeien. Als het lukt om 1 miljoen

91

bezoekers te trekken in De Koepel (fysiek én digitaal) en 10.000 mkb’ers betrokken zijn dan zal het impact hebben zonder dat dat het expliciete doel is”. −

“Steden die de woon-werkbalans sterk hebben verbeterd zijn bijvoorbeeld Eindhoven, Leeds en Tel Aviv. Het zijn allemaal duidelijke techsteden. Door scherpe keuzes en door deze heel lang vol te houden, is Tel Aviv de techstad van Israël geworden. Dit is een strategie die voor Haarlem niet is aan te bevelen”.

Second opinion Economische Visie Haarlem

Bijlage 3: kostenposten van het hoofdtaakveld ‘economie’ De gemeente stimuleert op verschillende manieren de lokale economie, bijvoorbeeld via bedrijfsloketten, economische promotie (zoals beurzen en jaarmarkten) of door samen te werken met het bedrijfsleven en kennis- en onderzoeksinstellingen. Ook vervult de gemeente een belangrijke taak als het gaat om het ontwikkelen van bedrijventerreinen, bijvoorbeeld door te investeren in winkelgebieden en grond bouwklaar te maken. De baten en lasten die met deze activiteiten gemoeid zijn worden op dit hoofdtaakveld, en de taakvelden die eronder hangen, verantwoord.130 Economische ontwikkeling (3.1) Tot dit taakveld behoort algemeen beleid ter versterking van de economische bedrijvigheid: −

clusterontwikkeling en versterking van sectoren, stimulering van (samenwerkings-)projecten van onderzoeksinstellingen en bedrijven;

−

lokale, regionale, bovenregionale, internationale op versterking van de economische structuur en innovatie gerichte samenwerkingsverbanden;

−

samenwerking met het bedrijfsleven en kennis- en onderzoeksinstellingen;

−

ontwikkelen van stedelijke en wijkgerichte economische programma's.

Tot dit taakveld behoren niet: 92

−

beleid gericht op ondersteuning/ stimulering individuele bedrijven. Dit hoort thuis onder taakveld 3.3;

−

acquisitie en accountmanagement van individuele bedrijven en (kennis- en onderzoeks-) instellingen. Die horen thuis onder taakveld 3.3;

−

de praktische uitvoering van programmaonderdelen. Die hoort thuis onder taakveld 3.2 of 3.4.

Fysieke bedrijfsinfrastructuur (3.2) Tot dit taakveld behoren activiteiten gericht op het scheppen van fysieke condities voor alle vormen van bedrijvigheid: −

grondexploitatie bedrijventerreinen;

−

ontwikkeling en onderhoud van bedrijfslocaties en (her-)ontwikkeling van bedrijfspanden;

−

herstructurering en verduurzaming bedrijfslocaties;

−

investeringen in winkelgebieden en winkelstrips;

−

werkzaamheden t.b.v. land- en tuinbouwgronden.

Onder bedrijventerreinen onder 3.2 wordt verstaan: locaties van enige omvang die expliciet als bedrijventerrein worden aangelegd en ingericht en die niet voor andere functies (zoals woningen) worden gebruikt. Niet tot dit taakveld behoort: −

grondexploitatie voor andere dan bedrijventerreinen. (taakveld 8.2)

_________ 130 Ministerie van Financiën – Findo (Data Financiën Decentrale Overheden: hoofdtaakveld ‘economie’).

Second opinion Economische Visie Haarlem

Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen (3.3) Tot dit taakveld behoren de op bedrijven en ondernemers (inclusief bedrijven en ondernemers in landen tuinbouw en veeteelt) gerichte ondersteuning en dienstverlening van de gemeente: −

bedrijvenloket, ondernemersloket;

−

stimuleren van en onderwijs aan startende ondernemers;

−

aantrekken en faciliteren van nieuwe bedrijven;

−

financiële steunregelingen voor bedrijven waaronder land- en tuinbouw, veeteelt en visserij;

−

regelen straathandel, markten alsook veemarkten;

−

de BIZ-bijdrage (via baten categorie 2.2.1);

−

marktgelden en staanplaatsgelden markten (via baten categorie 3.7);

−

kosten en overige opbrengsten van nutsbedrijven;

Tot dit taakveld behoren niet: −

faciliteren van netwerken en samenwerkingsverbanden van bedrijven of bedrijven, overheid en kennisinstellingen behoren tot taakveld 3.1;

−

algemene acquisitieactiviteiten gericht het aantrekken van bedrijven zoals handelsmissies en overige promotionele activiteiten behoren tot taakveld 3.4;

−

ontvangen dividenden van nutsbedrijven; die behoren tot taakveld 0.5 treasury.

De volgende lasten van coronamaatregelen horen niet op dit taakveld: −

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen aan ondernemers horen op taakveld 6.3 Inkomensregelingen.

−

De Tijdelijke Overbrugging Zelfstandige Ondernemers via bijzondere bijstand valt onder taakveld 6.3.

93

Economische promotie (3.4) Tot dit taakveld behoren activiteiten gericht op het "op de kaart zetten" van de gemeente: −

promotionele activiteiten, gericht op het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid en nieuwe werkers;

−

aantrekken van overige instellingen ter versterking van het profiel van de gemeente;

−

investeren in bovenlokale, regionale, landelijke en internationale kennis- en economische relatienetwerken;

−

promotie toerisme;

−

beurzen en jaarmarkten;

−

forensenbelasting;

−

toeristenbelasting;

−

vermakelijkhedenretributies.

Tot dit taakveld behoren niet: −

het accountmanagement van bedrijven die zich willen vestigen; dit hoort onder taakveld 3.3;

−

faciliteren van toeristische bedrijven bij het aantrekken van grotere bezoekersaantallen; dit hoort onder taakveld 3.3;

−

lokale activiteiten en recreatieve wijkvoorzieningen; deze horen onder taakveld 5.7;

−

onderhoud en aanleg van recreatieve voorzieningen, kampeerterreinen en dergelijke; die horen onder taakveld 5.7;

−

aanleg toeristische fietspaden en dierentuinen; dit hoort onder taakveld 5.7.

De volgende lasten van coronamaatregelen behoren niet op dit taakveld te worden geboekt: −

kwijtschelding toeristenbelasting; dit hoort op taakveld 6.3 Inkomensregelingen.

Second opinion Economische Visie Haarlem

Bijlage 4: ontwikkeling van de woonwerkbalans in geselecteerde gemeenten Inleiding Door de ontwikkeling van de woon-werkbalans in enkele Randstad gemeenten te analyseren, kunnen verklarende factoren aan het licht komen die de ontwikkeling van de woon-werkbalans in de desbetreffende gemeente plausibel maken. Dit zoekproces naar de verklarende factoren voor de ontwikkeling van de woon-werkbalans in meerdere vergelijkbare gemeenten kan behulpzaam zijn om het doel van de EVH (ondanks de groei van de bevolking minimaal een woon-werkbalans van 0,43 baan per inwoner behouden) mede te beoordelen.

De ontwikkeling van de woon-werkbalans in Almere De ontwikkeling van het aantal inwoners de afgelopen kwart eeuw is sterk. Van 1996 tot en met 2019 een toename van het aantal inwoners met 84 procent. Maar in dezelfde periode neemt het aantal banen nog sterker toe: een toename van 175 procent (figuur B4.1). Almere is de snelstgroeiende regio buiten de Randstad. In 2016 is de economie van Almere bijna twee-en-half keer zo groot als twintig jaar eerder.131 Van 1999 tot 2009 heeft Almere zelfs de hoogste werkgelegenheidsgroei laten zien van de 94

vijftig grootste gemeenten in Nederland. Daarmee weet Almere de woon-werkbalans sterk te verbeteren en groeit Almere toe naar de landelijk gemiddelde woon-werkbalans.132 Figuur B4.1 Ontwikkeling aantal inwoners en aantal banen 1996 – 2019 in Almere (1996=100)

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek: aantal inwoners per 1-1; LISA: banen = totaal aantal werkzame personen: alle arbeidskrachten die fulltime of parttime beroepsmatig (een) betaalde activiteit(en) verrichten op of vanuit de vestiging, zoals meewerkende ondernemer/eigenaar (directeur, bedrijfshoofd), meewerkend gezinslid, zelfstandig beroepsbeoefenaar, freelancer, werknemer en uitzendkracht. Bewerking Platform31: index aantal inwoners in 2019 = 184; index aantal banen in 2019 = 275; gemiddelde woon-werkbalans in periode 1996-2019 = 0,40 (mediaan)

_________ 131

Hans Langenberg en Lona Verkooijen, Groeiers buiten de Randstad 2018, Centraal Bureau voor de Statistiek, paper, maart 2018, blz. 6.

132

Centraal Planbureau, De probleemcheck: het verband tussen probleemanalyse en maatschappelijke kosten-batenanalyse, CPB Notitie, Den Haag, 6 december 2013, blz. 27 (praktijkcasus Schaalspong Almere om daarmee onder andere de woonwerkbalans te verbeteren).

Second opinion Economische Visie Haarlem

Vanuit niets is Almere in iets meer dan veertig jaar een stad geworden met meer dan 200.000 inwoners, ruim 19.000 ondernemingen en 85.000 banen. Van de werkzame beroepsbevolking (104.000 personen) werkt 36 procent in Almere en 35 procent in de Metropoolregio Amsterdam. De toename van het aantal banen wordt niet alleen verklaard door de verzorgende bedrijvigheid, maar ook door stuwende bedrijvigheid en de acquisitie van nieuwe bedrijven. De verklaring van de sterke banenontwikkeling in Almere is: de overloop uit Amsterdam, de (fysieke) ruimte voor nieuwe bedrijvigheid en het economisch beleid (o.a. een mkb-vriendelijke stad). De economie van Almere wordt gekenmerkt door een overconcentratie van vooral de sector verhuur en overige zakelijke dienstverlening (beveiligingsbedrijven, uitzendbureaus, autolease). Deze sector maakt 26 procent van de economie van Almere uit. De sterke groei en ontwikkeling van de beveiligingsbranche en de uitzendsector heeft mede de sterke ontwikkeling van het aantal banen in Almere mogelijk gemaakt. Daarmee is de banenontwikkeling tegelijkertijd weinig kennisintensief en erg conjunctuurgevoelig. De overige relatieve specialisaties zijn de groothandel, de informatie- en communicatietechnologie (ICT) en de industrie. In deze sectoren zijn in Almere (inter)nationale hoofdkantoren en vestigingen gevestigd.

Met uitzondering van de relatie tussen uitzenders, groothandel en zakelijke diensten is er een gebrekkige samenhang tussen de bedrijfstakken. Alhoewel industrie en informatie- en communicatietechnologie relatief sterke sectoren zijn in Almere, zijn in de onderlinge leveringen géén sterke relaties zichtbaar. De kansen voor economische ontwikkeling vormen de aanwezigheid van hightech elektrotechniek (Alfen), het mobiliteitscluster (autolease, Mitshubishi) en de ICT-specialisatie (informatietechnologie, diensteninformatie, digitalisering van analoge informatie). Deze economische activiteiten lenen zich in principe voor clustervorming. De economische ontwikkeling en de ontwikkeling van stuwende

95

bedrijvigheid kan ook verdere impulsen krijgen door overloop uit Amsterdam van hoogwaardige informatie- en communicatietechnologie en hoogwaardige industrie gericht op de energietransitie. In de Economische Agenda zet Almere in op de sectoren logistiek, ICT & Tech (robotisering, kunstmatige intelligentie, Internet of Things, zelfrijdende auto's, augmented, mixed en virtual reality), duurzaamheid en circulaire economie. In de logistiek en groothandel zal automatisering en digitalisering zijn intrede doen. En daarmee zullen de gevraagde competenties veranderen. Daarom is eind 2020 het Logistiek Cluster Flevoland opgericht. Het LCF moet de ontwikkeling aanjagen van talent en arbeidskrachten die graag willen werken in de dynamische logistieke sector van Flevoland. ICT & Tech wordt ondersteund met een Regionaal bij- en omscholingscentrum ICT Field Lab Almere. Circulaire bedrijvigheid is een kleine, maar groeiende sector, waarin Almere één van de koplopers in de regio is. De circulaire economie is op dit moment een nichemarkt met 5 procent van de gehele economie in Nederland, die de komende jaren sterk gaat groeien. Dat biedt Almere de kans om meer werkgelegenheid naar de stad te halen. De ambities van Almere om 100.000 extra arbeidsplaatsen te realiseren in het kader van de Schaalsprong zijn inmiddels verlaten.

Het Centraal Planbureau concludeerde in de analyse van de Schaalspong Almere (60.000 extra woningen), en het streven om gelijktijdig 100.000 extra arbeidsplaatsen te realiseren teneinde ook de woon-werkbalans te verbeteren, dat het niet evident is dat deze groei van arbeidsplaatsen gerealiseerd kan worden. Een toename van 50.000 arbeidsplaatsen lijkt realistischer en de mogelijkheden voor de overheid om dergelijke ontwikkelingen te sturen, zijn daarnaast beperkt. Volgens het Centraal Planbureau is het niet a priori duidelijk of de nieuwe arbeidsplaatsen daadwerkelijk bezet zullen worden door inwoners van Almere. Mogelijk trekken deze arbeidsplaatsen forenzen uit de omliggende regio aan. Omdat de Schaalspong wordt geflankeerd door aanzienlijk investeringen in de corridor Amsterdam-Almere en deze investeringen het woonwerkverkeer

Second opinion Economische Visie Haarlem

op deze corridor faciliteren, zou dit zelfs wel eens een averechts effect kunnen hebben op de woonwerkbalans. Om de woon-werkbalans nog verder te versterken, wil de gemeente zorgen voor een beter vestigingsklimaat, investeren in de gemeentelijke dienstverlening, lobbyen voor een verbeterd regionaal vervoerssysteem, zorgen voor een betere aansluiting van het onderwijs naar de arbeidsmarkt en een versterking van het onderwijs (van mbo tot hoger onderwijs). Verder moet Almere nog meer geprofileerd worden als duurzame stad. In de “duurzaamheids agenda Almere” werkt de gemeente langs zes thema’s: Energie, Circulaire Economie, Mobiliteit, Voedsel, Ecologie en klimaatadaptie. De Floriade vormt voor de duurzaamheidsambities van Almere een showcase. Om aan te sluiten bij de kenmerken van de huidige economische ontwikkeling die vooral plaats vindt op informele werklocaties, ook wat betreft de stuwende bedrijvigheid, gaat Almere meer nadruk leggen op informele werkplekken, gemengde woon-,werk-, leefmilieus en functiemenging. De overmaat aan formele monofunctionele werklocaties wordt steeds minder een troefkaart voor Almere. De netwerken van ondernemers en het ondernemersecosysteem zijn niet sterk.

Mede omdat vele bedrijven geen lange historie hebben in Almere en 90 procent van de managers van de bedrijven niet in Almere woont, ziet de gemeente de noodzaak om de netwerken tussen ondernemers, gemeente en onderwijs- en kennisinstellingen uit te breiden en te versterken.133

De ontwikkeling van de woon-werkbalans in Amersfoort In Amersfoort neemt het aantal inwoners van 1969 tot en met 2019 met 36 procent toe en het aantal banen met 64 procent (figuur B4.2). Een stevige ontwikkeling van het aantal inwoners gaat in Amersfoort gepaard met een nog steviger ontwikkeling van het aantal banen. In Amersfoort verbetert 96

daardoor de woon-werkbalans. De daling van het aantal banen in 2015 en 2016 is veroorzaakt door het vertrek en het faillissement van enkele grote bedrijven en instellingen. Daarna neemt de werkgelegenheid weer toe. Mede door de komst van verschillende grote bedrijven naar Amersfoort. Deze kentering wordt mede toegeschreven aan de inspanningen van het Amersfoort Business Team (ABT) en de komst van een acquisiteur die ook regionaal afstemt.134

_________ 133

Gemeente Almere, Werken aan een ondernemend Almere. Economische Agenda Almere, Almere, 2019; Walter J.J. Manshanden, Olaf Koops en Gerlof Rienstra, Het vestigingsklimaat van Almere voor bedrijven; analyse voor de economische agenda, Rotterdam/Rijswijk, 15 maart 2019; Koos van Dijken en Radboud Engbersen, Van pioniersstad naar werkstad. Naar een veerkrachtige gevarieerde economie in Almere, Platform31, Den Haag, maart 2015; Centraal Planbureau, De probleemcheck: het verband tussen probleemanalyse en maatschappelijke kosten-batenanalyse, CPB Notitie, Den Haag, 6 december 2013, blz. 22, 29.

134

Rekenkamer Amersfoort, Rekenkameronderzoek Vestigingsbeleid bedrijven Amersfoort, 29 oktober 2019, blz. 68, 72.

Second opinion Economische Visie Haarlem

Figuur B4.2 Ontwikkeling aantal inwoners en aantal banen 1996 – 2019 in Amersfoort (1996=100)

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek: aantal inwoners per 1-1; LISA: totaal aantal banen (fulltimers, parttimers en uitzendkrachten). LISA: banen = totaal aantal werkzame personen: alle arbeidskrachten die fulltime of parttime beroepsmatig (een) betaalde activiteit(en) verrichten op of vanuit de vestiging, zoals meewerkende ondernemer/eigenaar (directeur, bedrijfshoofd), meewerkend gezinslid, zelfstandig beroepsbeoefenaar, freelancer, werknemer en uitzendkracht. Bewerking Platform31: index aantal inwoners in 2019 = 136; index aantal banen in 2019 = 164; gemiddelde woon-werkbalans in periode 1996-2019 = 0,55 (mediaan)

Het economisch profiel van de regio Amersfoort kenmerkt zich door een sterke vertegenwoordiging van ICT, Bouw, Adviesbureaus en Zorgorganisaties. De sectorstructuur, de ligging, de aantrekkelijke leefomgeving en de hoog opgeleide beroepsbevolking verklaren de goede ontwikkeling van het aantal banen. De gemeente wil dat de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Amersfoort gunstiger is dan het gemiddelde van Nederland en het gemiddelde van de 100.000+ gemeenten (excl. de vier grote steden

97

en het Westland). Sinds 2008 is de strategische doelstelling van de gemeente om een goede woonwerkbalans te bewaren met als streefwaarde minimaal 800 banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot 65 jaar. Het stadsgewest Amersfoort behoort tot de snelgroeiende regio’s rond de Randstad. De economie groeide tussen 1996 en 2016 met 60 procent, terwijl de landelijke groei 50 procent was. De groei werd vooral in de eerste helft van deze twintig jaar gerealiseerd. De jaren daarna was er als gevolg van de recessiejaren (2007 tot 2011) vooral economisch neergang, waarna het ook de regio economisch weer voor de wind ging. De werkgelegenheid steeg ook harder dan in de rest van Nederland; vooral in de tien jaar van de twintigjarige periode. De arbeidsparticipatie is relatief hoog, de bevolking relatief jong, vele inwoners werken in de Randstad (41 procent) en het economisch profiel van Amersfoort is “Randstedelijk” (zakelijke, financiële en IT-sector).135 Ondanks de relatief vele hoogopgeleide Amersfoorters breekt het college van B&W een lans in een reactie op de Economische Visie van de Provincie Utrecht om voldoende aandacht te besteden aan de maakindustrie waarin de praktisch opgeleiden hun werk vinden en om de verdringing van praktisch opgeleiden tegen te gaan.

De kracht van Amersfoort ligt in praktische beroepen en praktische opleidingen voor de bouw, gezondheid en circulariteit. Men wil de woon-werkbalans laten prevaleren boven te strikte begrenzing van het areaal bedrijventerreinen. Om de circulaire economie en circulair ondernemerschap te versnellen, wil men, samen met de provincie inzetten op een uitvoeringsagenda, en een daaraan gekoppeld budget, die inzet op upcycling, circulair ondernemerschap en circulaire bouw door

_________ 135

Rekenkamer Amersfoort, Rekenkameronderzoek Vestigingsbeleid bedrijven Amersfoort, 29 oktober 2019; Gemeente Amersfoort, Bestuurlijke reactie Rekenkamerrapport Vestigingsbeleid Amersfoort, Burgemeester en Wethouders, DIR/PP/PPM/6098412, 14 november 2019; Hans Langenberg en Lona Verkooijen, Groeiers buiten de Randstad 2018, Centraal Bureau voor de Statistiek, paper, maart 2018.

Second opinion Economische Visie Haarlem

middel van bijvoorbeeld een bouwcampus. Dit sluit mooi aan op de kracht van de regio en het versterken van de regionale economische structuur in de maakindustrie en voor de praktisch opgeleiden. 136 Amersfoort wil de woon-werkbalans bewaren en zoekt daarom naar evenwicht tussen de uitbreiding van bedrijventerreinen en de concurrerende behoeften aan woningen en duurzame energieopwekking. Er wordt gestreefd naar een regionale ontwikkelingsmaatschappij als investeringsvehikel voor het regionale bedrijfsleven. Dit moet het mogelijk maken dat bedrijven kunnen groeien en dat goede strategische keuzes gemaakt worden. Reeds langer zijn speerpunten: een rode loper aanpak, behouden en aantrekken van bedrijven, accountmanagement, vitale werklocaties en regionale stimulering. Recent is circulaire economie als speerpunt aan de Economische Agenda toegevoegd. Het Amersfoort Business Team (ABT) investeert in goede relaties met het bestaande bedrijfsleven vanuit de gedachte ‘koester het gevestigde bedrijfsleven en behoud ze voor de stad en regio’. Het bedrijf heeft via een accountmanager van de gemeente één contactpersoon binnen de gemeente voor vragen, knelpunten en advies. Vanuit een klantgerichte, ondernemende, signalerende en probleemoplossende houding fungeert het Business Team als schakel tussen het bedrijf, relevante gemeentelijke afdelingen en andere Amersfoortse bedrijven.

Naast het faciliteren van gevestigde ondernemers is het ABT ook actief bij de vestiging van nieuwe bedrijven. Door een goede relatie met bestaande bedrijven kan het Business Team in contact komen met bedrijven uit het netwerk die zich oriënteren op nieuwe huisvesting. Het Amersfoort Business Team werkt nauw samen met de Regionale Ontwikkel Maatschappij (ROM) teneinde samen de internationale acquisitiekansen te verkennen. Men legt voor het aantrekken van (hoofd)kantoorfuncties een focus op de sectoren ICT en Zorg (Health). Deze sectoren zijn sterk vertegenwoordigd in Amersfoort en het zijn groeisectoren waarin dynamiek verwacht wordt. 137 98

Interessant is dat de samenwerkende gemeenten in de regio Amersfoort ook kritisch nadenken over de relevante netwerken. De samenwerkende gemeenten willen drempels zoveel mogelijk verlagen voor overleg en contact en het onderlinge contact tussen ondernemers faciliteren. Maar netwerken veranderen. Zijn de bestaande netwerken nog wel de relevante netwerken? Kom je daar iedereen nog wel tegen? Het aantal zzp’ers is ook in de Amersfoortse regio sterk toegenomen. Deze vaak jonge zelfstandigen hebben vaak geen zin meer om zich langere tijd aan een netwerk te committeren. Hoe moeten de gemeenten daar op inspelen?138

De ontwikkeling van de woon-werkbalans in Amstelveen In Amstelveen ontwikkelt het aantal inwoners zich zeer geleidelijk in de afgelopen bijna kwart eeuw. Een toename van 20 procent van 1996 tot en met 2019. Het aantal banen neemt veel sneller toe dan het aantal inwoners. Van 2996 tot en met 2019 een toename van 78 procent (figuur B4.3).

_________ 136

Gemeente Amersfoort, Economische Visie Provincie Utrecht, Brief aan gedeputeerde R.C.L. Strijk, DIR/WW/6224309, 16 juli 2020.

137

https://www.amersfoortbusiness.com/

138

Vallei Business, Economische Regio Amersfoort: een voorloper met groeipotentieel, nummer 6, 2019.

Second opinion Economische Visie Haarlem

Figuur B4.3 Ontwikkeling aantal inwoners en aantal banen 1996 – 2019 in Amstelveen (1996=100)

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek: aantal inwoners per 1-1; LISA: banen = totaal aantal werkzame personen: alle arbeidskrachten die fulltime of parttime beroepsmatig (een) betaalde activiteit(en) verrichten op of vanuit de vestiging, zoals meewerkende ondernemer/eigenaar (directeur, bedrijfshoofd), meewerkend gezinslid, zelfstandig beroepsbeoefenaar, freelancer, werknemer en uitzendkracht. Bewerking Platform31: index aantal inwoners in 2019 = 120; index aantal banen in 2019 = 178; gemiddelde woon-werkbalans in periode 1996-2019 = 0,53 (mediaan)

De verklaring voor de sterke ontwikkeling van het aantal banen in Amstelveen is niet zozeer gelegen in de ontwikkeling van de verzorgende bedrijvigheid (gezien de bescheiden ontwikkeling van het aantal inwoners) maar vanwege de vestiging van vele nieuwe (internationale) bedrijven. De goede bereikbaarheid, op een steenworp afstand van de Zuidas als economische toplocatie en belangrijk infraknooppunt en de nabijheid van Schiphol en Amsterdam hebben Amstelveen gemaakt tot wat het nu is: een uitste-

99

kende vestigingsplaats binnen Nederland voor internationaal georiënteerde bedrijven en werknemers en een groot aandeel zakelijke dienstverlening. Amstelveen heeft een uitstekend (internationaal) werkklimaat, een hoge leefkwaliteit (wonen, horeca, winkels, cultuur en natuur) en uitstekende verbindingen. Volgens de Economische Agenda moet Amstelveen zich daar op blijven profileren: als het aantrekkelijke en welvarende zusje van Amsterdam. Van 2010 tot en met 2015 hebben zich 71 bedrijven nieuw gevestigd in Amstelveen met in totaal 4.837 werknemers. Vele van de nieuw gevestigde bedrijven zijn internationale bedrijven. Soms verplaatsen zich grote bedrijven met vele werknemers binnen Nederland naar Amstelveen; zoals Atos die in 2015 met 2.000 arbeidsplaatsen vanuit Nieuwegein naar Amstelveen is gekomen. Deze vestiging van (internationale) bedrijven in Amstelveen gaat door. In 2020 kiezen acht internationale bedrijven voor Amstelveen als vestigingsplaats. Binnen drie jaar levert dat 232 arbeidsplaatsen op. Voor het aantrekken en behouden van internationale bedrijven werkt Amstelveen samen met Amsterdam, Almere en Haarlemmermeer in Amsterdaminbusiness.

Om een aantrekkelijke vestigingsplaats te zijn en blijven voor internationale bedrijven doet Amstelveen mee met het expatcenter samen met de regiopartners, zet in op het versterken van het internationaal onderwijs en maakt het mogelijk dat op een van de Amstelveense middelbare scholen het eindexamen afgelegd kan worden in het Engels, probeert het internationale winkelaanbod te versterken en onderzoekt of een China desk in het Amstelland ziekenhuis gerealiseerd kan worden (zoals al bestaat van inwoners uit India en Japan).139 Maar ook voor Amstelveen is het nodig om steviger regie te gaan voeren op nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Amstelveen heeft sinds de laatste economische crisis ruim baan gegeven aan nieuwe

_________ 139

Amstelveen, Economische Agenda Amstelveen, mei 2016; Amstelveen, Nieuwe internationale bedrijven leveren 232 banen op voor Amstelveen, Nieuwsbericht, 18 februari 2021.

Second opinion Economische Visie Haarlem

woningbouwinitiatieven met nadruk op het middensegment. Hierdoor worden de komende jaren veel betaalbare woningen in het middensegment opgeleverd en draagt de gemeente haar steentje bij aan de grote druk op de regionale woningmarkt. Met de uitvoering van de ruimtelijke ontwikkelingen en projecten die al in gang zijn gezet, komt het inwonertal van Amstelveen in de periode tot 2030 naar verwachting op 100.000 inwoners. Steviger regie is nodig omdat ontwikkelaars zich blijven melden bij de gemeente. Om Amstelveen leefbaar te houden en om als gemeente financieel gezond te blijven, is het de hoogste tijd om nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen scherper te gaan prioriteren, keuzes te maken en steviger te regisseren met meer oog voor behoud van een fijne leefomgeving. De steviger regie is nodig in een stad waar nieuwbouw vooral binnen de bebouwde kom plaatsvindt en de leefbaarheid onder druk kan komen te staan. Amstelveen kan een mogelijke gestage groei van 91.000 naar 110.000 inwoners tot 2040 dragen in samenhang met het versterken van de leefbaarheid, de kwaliteit van de omgeving, het behoud en liefst het toevoegen van groen. Een verdere groei naar 125.000 inwoners is ruimtelijk wel inpasbaar, maar niet wenselijk omdat niet zeker is of dit met voldoende kwaliteit kan en of hiervoor draagvlak in de samenleving bestaat.

Zo blijft Amstelveen een evenwichtige stad met balans in ruimte voor wonen, werken, voorzieningen en groene verblijfskwaliteit.140

De ontwikkeling van de woon-werkbalans in Delft Van 1996 tot en met 2019 is de toename van het aantal inwoners in Delft ongeveer hetzelfde als in Haarlem, namelijk een toename van 11 procent. In dezelfde periode neemt het aantal banen met 32 procent toe (figuur B4.4). Daarmee is de banenontwikkeling in Delft maar in beperkte mate gerelateerd aan de bevolkingsontwikkeling en moet er sprake zijn van een belangrijke banenontwikkeling in de stuwende bedrijvigheid. Tijdens de financiële crisis is het aantal banen in de industrie sterk afgenomen. 100

Maar de laatste jaren neemt de werkgelegenheid, vooral binnen de innovatieve maakindustrie, weer toe. Delft heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld van een handel- en nijverheidsstad aan het water (1246 tot tweede helft 18e eeuw), naar een industriestad (eind 18e eeuw tot en met jaren ’80 van de vorige eeuw) tot kennisstad (vooral kennis- en technologiegedreven dienstverlening). In 1974 stond de industrie nog op de eerste plaats als bedrijfstak met de meeste arbeidsplaatsen, nu is dat plaats 6. De stad telt circa 7.200 bedrijven en 52.000 arbeidsplaatsen. Zakelijke diensten (DSM Services, TNO, ICTbedrijven, ingenieursbureaus, adviesbureaus en detacheerders van technisch personeel), onderwijs (TU Delft, Hogeschool Inholland, Haagse Hogeschool) en zorg (Reinier de Graaf Gasthuis, Sophia Revalidatie, Pieter van Foreest) zijn de belangrijkste sectoren in Delft. De Delftse beroepsbevolking werkt voor de helft in Delft, de andere helft in een straal van 30 kilometer om Delft. Omgekeerd geldt dit voor de bezetting van de arbeidsplaatsen.

_________ 140

Amstelveen, Ruimtelijk Ontwikkelperspectief 2020, Nieuwsbericht, 12 oktober 2020.

Second opinion Economische Visie Haarlem