20210357256 Raadsinformatiebrief Regiorapportage vervolgtoezicht kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd incl bijlagen

De aanbieder mag in overleg met het lokale team direct hulp inzetten, dat is niet afhankelijk van de betaalovereenkomst. Voor jeugdigen met een kinderbeschermingsmaatregel in Noord-Kennemerland gelden wachttijden voor verschillende vormen van hulp, waaronder J-GGZ, ambulante spoedhulp (wachttijden zijn hier zeer wisselend) en opvoedondersteuning, residentiële hulp en ambulante hulp voor jeugdigen met ASS-problematiek. Wachtlijsten zijn met name aan de orde bij de grote specialistische aanbieders. Het sluiten van residentiële voorzieningen door Parlan levert in de praktijk knelpunten op voor het plaatsen van kinderen met een machtiging uithuisplaatsing. De jeugdhulpregio werkt aan een RUIT-team (Regionale Uit- en Instroomtafel) waar jeugdigen worden besproken die een verblijfplek nodig hebben (operationeel in 2022 of 2023). De jeugdhulpregio heeft geen regionaal expertteam. Dit is nu in oprichting met expertise vanuit de contractmanagement, beleid, kwaliteit en landelijke ondersteuning OZJ op procesregie. Zorgaanbieders of GI’s maken hier geen deel van uit. Hiermee voldoet dit expertteam nog niet aan de algemene kenmerken voor de expertteams. Overigens is volgens de jeugdhulpregio het aantal jeugdigen met een machtiging uithuisplaatsing dat niet binnen het ingekochte aanbod kan worden geplaatst beperkt.

In jeugdhulpregio Alkmaar gaat het volgens de jeugdhulpregio in totaal om vijf individuele residentiële situaties in 2020. Deze jeugdigen zijn via maatwerk buiten het gecontracteerde en ingekochte jeugdhulpaanbod geplaatst. Wat betreft GGZ worden kinderen met enige regelmaat in andere jeugdhulpregio’s op een bed worden geplaatst. In vrijwel alle gevallen worden volgens de jeugdhulpregio kinderen in de direct omliggende jeugdhulpregio’s geplaatst, zo blijkt uit een inventarisatie van de betaalovereenkomsten (2020). Naast residentieel aanbod wordt passende hulp bij echtscheidingsproblematiek gemist. Voor KIEStrainingen en (Kinderen in echtscheidingsprocedures) en ‘Ouderschap blijft’ zijn wachtlijsten. Jeugdbeschermers zoeken naar alternatieven bij kleinere of niet ingekochte aanbieders als er wachtlijsten zijn bij de grote specialistische aanbieders. Voorbeeldcasus Noord-Kennemerland Een jeugdbeschermer heeft een verlenging van een ondertoezichtstelling aangevraagd voor een jeugdige met complexe (ASS)problematiek. De jeugdbeschermer heeft contact gehad met Triversum, maar Triversum heeft lange wachtlijsten. Daarnaast werkt moeder niet mee, wat noodzakelijk is voor de behandeling. “We kunnen moeder dwingen, maar willen haar mee proberen te krijgen. We voelen de tijdsdruk, want de jeugdige wordt 17. Het is de vraag of de jeugdige uit huis geplaatst moet worden.

Hoe gaan we om met een jongen met ASS die je eigenlijk niet uit huis wil plaatsen? De uithuisplaatsing is sowieso al traumatisch.”

34 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid

Westfriesland ‘Dat is dan maatwerk. Zes motivaties verder, gemeente wil meer onderbouwd hebben waarom dat nodig is en welke zwaarte. En dan komt gemeente: Weet je wel wat dat kost? Dat is tijdrovend en niet in het belang van het kind’. Jeugdbeschermer

In Westfriesland is de route om te komen tot passende hulp voor een kind met een jeugdbeschermingsmaatregel het grote knelpunt om deze hulp tijdig te kunnen inzetten. De werkwijze is dat de jeugdbeschermer hulp aanvraagt bij de aanbieder en daarbij aangeeft welke doelen moeten worden bereikt. De jeugdhulpaanbieder heeft een acceptatieplicht. De jeugdhulpaanbieder wordt vervolgens de gemeente gefinancierd op basis van het resultaat. Vaak zijn lange ‘onderhandelingen’ met zorgaanbieder(s) nodig over welke hulp en met welk resultaat. De regio onderkent dat dit in de praktijk gebeurt en vindt dat de oorzaak hiervoor bij de (grotere, specialistische) jeugdhulpaanbieders ligt. Nadat de GI en de zorgaanbieder het eens zijn over de in te zetten hulp, moet de gemeente goedkeuring geven voor de financiering. Hiertoe wordt het perspectiefplan naar de gemeente gestuurd. De gemeente mag zes weken over de beoordeling doen. Dit kost in ieder geval tijd, soms wordt de financiering afgewezen en start het proces van voor af aan. Dit kan enkele maanden duren. De inspecties hebben een voorbeeld gezien waarbij het administratieve proces voor het betreffende kind 15 weken duurde. Na dit besluit komt een kind op de wachtlijst. De regio Westfriesland benoemt dat dit proces per gemeente verschilt en dat er verschillen zijn tussen de lokale toegangen.

Sommige gemeenten hebben dit niet op orde wegens krapte op de arbeidsmarkt of een tekort aan kennis. Overigens benoemt de regio dat de zorgaanbieder lopende de discussie kan starten met de hulp. Wachtlijsten zijn er voor verschillende vormen van hulp. Specifiek geldt dit bijvoorbeeld voor perspectief biedende vervolgplekken na een gesloten plaatsing voor jeugdigen die niet terug naar huis kunnen en voor specialistische GGZ. Verder zijn voorbeelden genoemd van gezinnen die een jaar wachten op individuele hulp, een half jaar op begeleide omgang, vier maanden op pleegzorg en netwerkonderzoek, zeven maanden op intensief ambulante gezinsondersteuning. Jeugdbeschermers bouwen een eigen alternatief netwerk op van hulpverlening om langdurige aanmeldprocedures bij de grote specialistische aanbieders te omzeilen. De jeugdhulpregio Westfriesland benoemt daarnaast dat ook de zichtbaarheid van/bekendheid met het bestaande hulpaanbod verbetering verdient. Westfriesland werkt eraan om dit te verbeteren. Westfriesland werkt met doorbraaktafels voor het realiseren van passende hulp voor jeugdigen. De doorbraaktafels in Westfriesland worden ingebed onder regie van het regionale expertteam. Daarnaast is er de aanpak MDA++. Ook werkt de regio een netwerk van professionals – zoals de Pitbulls in Amsterdam - die veranderingen willen aanjagen.

Voorbeeldcasus 1 Westfriesland Een kind met heftige persoonlijkheidsproblematiek en veel problemen in het gezin. Het kind is ‘net veilig’. Voor dit kind is heel hard nodig dat het wordt opgenomen op een klinische plek. De jeugdbeschermer geeft aan: er is geen plan B voor dit kind. De jeugdbeschermer is daar sinds oktober 2020 mee bezig. Twee of drie maanden na de aanvraag kwamen vragen van het triageteam van de gemeente. De route langs het triageteam moet worden gevolgd, omdat de jeugdhulpregio geen klinische plekken heeft ingekocht. Voor het kind moet bovenregionaal een plek worden gevonden. De intake voor het kind is twee weken geleden geweest. Er moet nog een antwoord komen of de zorgaanbieder het kind opneemt.

35 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid

Voorbeeldcasus 2 Westfriesland Een getraumatiseerd kind van net acht met forse gedragsproblemen is ontslagen uit een instelling omdat de zorgaanbieder niet kan bieden wat het kind nodig heeft en de veiligheid niet kan garanderen. De ouder geeft namelijk niet de noodzakelijke toestemming voor onderdelen van de behandeling. Het kind komt abrupt bij de andere ouder thuis te zitten, het kan ook niet naar school. De OTS voor het kind is verlengd met zes maanden. In de tussentijd moet diagnostiek en behandeling zijn ingezet. Daarvoor is vervangende toestemming van de ouder nodig, dit moet opnieuw worden aangevraagd bij de rechter. De wachttijd voor diagnostiek en behandeling is drie maanden. Het kind zit in de tussentijd thuis, zonder perspectief.

Voorbeeldcasus 3 Westfriesland Een jeugdige is in meerdere gezinssystemen blootgesteld aan geweld en heeft hulp nodig om trauma’s te verwerken. Hij wacht nu al 10 maanden op individuele gesprekken (Parlan), waardoor de jongen feitelijk nog in de overlevingsmodus zit vanwege de onverwerkte problemen. Kinderen die blootgesteld zijn aan huiselijk geweld kunnen hier in de toekomst last van krijgen. Nu vindt 5 maanden lang overleg plaats om overeenstemming te vinden over de doelen waaraan gewerkt wordt. In dit proces moet de jeugdbeschermer compromis sluiten en soms aanpassen naar second best. Na 5 maanden is er eindelijk overeenstemming. Vervolgens is er 3 maanden vertraging omdat het verkeerde formulier is gebruikt. Nadat dit is opgelost staat de jongen al 4

Zaanstreek-Waterland ´[bij jeugdhulpaanbieders is er] angst voor ‘onze´ gezinnen, voor de verantwoordelijkheid; Dit is erger geworden sinds het nieuwe Spic systeem. Aanbieders zijn verantwoordelijk voor de zorg. Zij zijn bijvoorbeeld verantwoordelijke voor het oplossen van crisis of inzetten van compenserende hulp. Dit is een perverse prikkel’ jeugdbeschermer

In Zaanstreek-Waterland zijn financiële tekorten het eerste grote knelpunt om tijdig passende hulp in te zetten voor kinderen met een jeugdbeschermingsmaatregel. Eind februari 2021 heeft Zaanstad de GI’s bericht dat geen kinderen meer kunnen worden aangemeld bij twaalf van de 24 gecontracteerde jeugdhulpaanbieders omdat zij geen normbudget meer beschikbaar hebben. Dit betreft met name aanbieders die zich richten op multiproblematiek, maar ook aanbieders van lichtere vormen van hulp. Jeugdbeschermers moeten op zoek naar gelijkwaardige alternatieven en als dat niet lukt de casus inbrengen bij de verantwoordelijk budgethouder (gemeente). Dit leidt er in de praktijk toe dat de jeugdbeschermer bij veel tafels moet aansluiten om te beargumenteren dat de hulp noodzakelijk is. Dit kost veel tijd. Een jeugdbeschermer benoemt dat een kind met een maatregel nog wel een kans maakt, maar dat dit voor kinderen zonder maatregel veel moeilijk is. Volgens de jeugdhulpregio wordt een aanvraag van hulp voor kinderen met een maatregel altijd goedgekeurd, ook als er voor de aanbieder een opnamestop geldt. Voor de regio is het de vraag of de jeugdbeschermer de escalatieroute altijd goed inzet. ‘Vorig jaar had twee derde van de specialistische aanbieders voor deze regio een opnamestop.

De zorgaanbieder heeft toen gemeten: Het kostte de professional 50 uur per cliënt aan telefoontjes en andere zaken om toch een plek te vinden.’ zorgaanbieder De werkwijze bij de inzet van niet ingekocht aanbod door de GI is dat ‘adviseurs uitvoering’ kijken of dit maatwerk nodig is. De regionaal contractmanager bekijkt of het tarief redelijk is, of alle afspraken goed geborgd zijn en of er geen ander passend aanbod is. Hier gaat tijd overheen omdat de gemeente moet kijken met wie zij het contract aangaan, er met een privacy convenant worden afgesloten en gekeken worden of de tarieven redelijk zijn.

36 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid

‘De gemeente moet wel toestemming geven [voor een maatwerkvoorziening] en door tekorten zijn lokale teams/adviseurs uitvoering erg scherp op de noodzaak van de maatwerkvoorziening. Ze voelen de verantwoordelijkheid om kosten binnen de perken te houden, omdat het ten koste kan gaan van hulp voor andere kinderen’ vertegenwoordiger jeugdhulpregio Het tweede knelpunt is dat het werken met hoofd- en onderaannemers in de praktijk niet altijd goed uit voor jeugdigen met een jeugdbeschermingsmaatregel. Onderaannemers kunnen niet worden ingezet als het budget van de hoofdaannemer op is, ook niet als de aanvullende hulp nodig is voor het afwenden van de ontwikkelingsbedreiging van de jeugdige. Ten derde vormt de resultaatgerichte financiering een drempel voor aanbieders om hulp te bieden aan de vaak complexe doelgroep van de GI’s. De jeugdhulpregio herkent dit signaal, maar geeft aan dat zorgaanbieders een aannameplicht hebben. Wel kunnen contra-indicaties een reden zijn voor aanbieders om een jeugdige niet aan te nemen. Ook is tijdens de doorbraakaanpak geconstateerd dat zorgaanbieders niet willen starten als er verslavingsproblematiek is, of als er ouders conflicten hebben. ‘Tijdens doorbraak aanpak merkte ik dat aanbieders soms ook niet willen aannemen als er bijv. verslavingsproblematiek of ouder conflicten zijn, dan start de hulp niet.

Verwijzer en aanbieder staan soms recht tegen over elkaar, maar in de meeste casussen wordt [in de doorbraakaanpak] er tot een passende oplossingen gekomen.’ Vertegenwoordiger jeugdhulpregio

Ten vierde zijn er wachtlijsten voor verschillende vormen van hulp. Er is een wachttijd van vijf maanden tussen het aanmelden en de start voor hulp in het ‘profiel 10 intensief’. Dit profiel betreft hulp aan kinderen tussen de 0 en de 6 jaar en hun gezin, die gezien hun leeftijd en de complexiteit van de problematiek specifieke kennis, procesdiagnostiek en specifieke ouder/kind interventies nodig hebben. Verder zijn er wachttijden voor forensische zorg, gezinstherapie, jeugdhulp met verblijf. Voorbeeldcasus 1 Zaanstreek-Waterland Een jeugdige met een jeugdreclasseringsmaatregel is uitgevallen op school. Hij ging naar de dagbehandeling van De Bascule. Dit is echter opgeheven. Nu heeft de jeugdige uiteindelijk een maatwerkplek, maar dit is onvoldoende want hij heeft dagbehandeling nodig. De gemeente is hierbij betrokken via de overlegtafel. Maar die verwijzen naar hulpaanbod dat de jeugdbeschermer niet passend vindt.

Voorbeeldcasus 2 Zaanstreek-Waterland Gezin waar hulp in moet maar die nog niet is gestart. Ze wachten op hechtingsgerichte gezinstherapie. Het gaat om maatwerk en het gezin heeft een heel uitgebreid dossier. Het gezin staat nu zes weken op de wachtlijst. Daar zijn ook weken aan vooraf gegaan om te beslissen welke hulp wordt ingezet en door welke aanbieder. Binnen enkele weken vindt een intake plaats, daarna is duidelijk hoe lang het duurt voordat de hulp start. Bij Levvel is een opnamestop. In de tussentijd kan geen hulpverlening worden ingezet, door de voorgeschiedenis van het gezin. Jeugdbeschermer heeft wat vaker contact met het gezin als overbrugging.

‘De ontwikkeling in Z-W (met 100 SPIC) maakt de kans op fouten groter, waardoor een traject makkelijk veel te weinig geld oplevert om kostendekkend te zijn. Dit leidt tot meer controle van de werkers in het gebruik en het overwegen om dit deel van het werk te gaan centraliseren, hetgeen tot nog grotere administratieve kosten leidt.’ Zorgaanbieder

37 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid

38 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid

Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk. www.igj.nl

39 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid