20210329486 2. Bijlage 1 Cultuurplan 2022-2028

En soms draagt kunst in de openbare ruimte ook bij aan een prettiger sfeer, aan een beter gevoel van veiligheid, zoals in een tunnel. Binnen het beeldende kunstbeleid is een werkwijze voor nieuwe kunstopdrachten. De adviescommissie Kunst in de Openbare Ruimte adviseert bij de totstandkoming. Elke opdracht is maatwerk waarin elementen als ruimtelijke context, artistieke kwaliteit en bewonersparticipatie worden

meegenomen. De afgelopen periode hebben we een enorme inhaalslag op restauratie en onderhoud van de stadscollectie kunnen realiseren. Ook zijn nieuwe kunstwerken aan de stadscollectie toegevoegd, zoals de muurschilderingen bij Raaks, de Kamp, de Appelaar en recent in Schalkwijk. Hier zetten we de komende periode verder op in. In Haarlem­-Oost is een aantal kunstwerken in het Reinaldapark geplaatst. Een volgende stap is nieuwe kunstopdrachten mogelijk te maken om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen en daarmee de stadscollectie te verrijken met nieuwe gevarieerde hedendaagse werken. Haarlem is een historische monumentale én eigentijdse stad waarbij nieuwe kunst(vormen) in het straatbeeld horen. Naar aanleiding van de raadsmotie ‘Haarlem goes mural’ heeft het college met het besluit ’Uitbreiding stadscollectie kunst in de openbare ruimte’ (2018/645811) de intentie uitgesproken om binnen projecten de afweging voor nieuwe kunstprojecten te maken en te financieren binnen de projectbegroting. De financiering voor deze nieuwe kunstprojecten is een voorwaarde om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen. We onderzoeken samen met de projecteigenaren binnen de gebieden hoe we deze aangepaste percentageregeling kunnen uitvoeren. We blijven de stadskunstkamer ter beschikking stellen aan cultuurmakers De stadskunstkamer is een kleine parel in het centrum van de stad.

Het is een etalage in het stadskantoor van de gemeente Haarlem, waarin ieder kwartaal een andere kunstenaar ruimte krijgt om zijn of haar werk te presenteren.

Kunst in de openbare ruimte In opdracht van de Gemeente Haarlem en 37PK, Platform voor Kunsten, werkte beeldend kunstenaar Jana van Meerveld aan een muurschildering in de parkeergarage de Appelaar. Het werk, genaamd ‘Troposfeer’, neemt je op de verschillende niveaus van de garage mee door aarde, planten en lucht. Op initiatief van de stichting Hildebrandmonument is in samenwerking met de gemeente een tijdelijke beeldengalerij gerealiseerd. Met deze beeldengalerij ontstaat een kunstroute vanaf de binnenstad naar het Hildebrandmonument in de Haarlemmerhout. Negen Nederlandse kunstenaars hebben een sculptuur gemaakt met als thema ‘recycling of het circulaire denken’.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De eerste officiële stripmuur, ontworpen door de Haarlemse meestertekenaar Thé TjongKhing is gerealiseerd op de liftschacht van de parkeergarage Raaks, een project van de Stripdagen Haarlem, 37PK en de gemeente Haarlem. In het Reinaldapark zijn vier kunstwerken geplaatst. Het gaat hierbij om bijzondere kunstwerken uit de stadscollectie die eerst ergens anders stonden of nog geen plek hadden waaronder de geometrische sculptuur van de Haarlemse kunstenaar Remco van der Gugten. Na de vergroening van de gevel en de bouw van paviljoen DeDAKKAS is de liftschacht van de parkeergarage omgetoverd tot een prachtig kunstwerk door het Nederlands kunstenaarsduo TELMOMIEL. De kunstenaars lieten zich inspireren door oude meesters.

16

DubbelBelicht Er zijn de afgelopen jaren al veel succesvolle projecten uitgevoerd waarin kwetsbare inwoners bereikt werden via kunst en cultuur. Zoals het Participatiekoor waarin mensen met en zonder dementie de Matthäus Passion zongen. De Wereldkeuken is als sociale onderneming niet alleen uitgegroeid tot een structurele horeca voorziening maar ook tot een plek waar nieuwe Haarlemmers hun culturele talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Binnen het intergenerationele project Haarlems Goud zetten de organisaties Hart,  Haarlem Effect, Kennemerhart en culturele makers zich in om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en stimuleren.

3.4 | Ambitie 3: ­Verstevigen van de dwarsverbanden tussen zorg, welzijn en cultuur Waar willen we naartoe? Kunst en cultuur hebben een grote sociaal-maatschappelijke waarde. Bezig zijn met kunst en cultuur, in welke discipline dan ook, voedt lichaam en geest en draagt bij aan de kwaliteit van leven. In 2019 concludeerde de Wereldgezondheidsorganisatie dat het beleven van kunst, actief of passief, de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. Deelname aan culturele activiteiten stimuleert het zelfvertrouwen en kan inspiratie en zingeving bieden. De nadruk ligt op het ontdekken en ontwikkelen van talenten en

mogelijkheden, in plaats van onmogelijkheden en beperkingen. Daarnaast maakt cultuur waardevolle ontmoetingen tussen mensen mogelijk en stimuleert het sociale interactie. Kunstvormen zoals theater en muziek maken lastige onderwerpen als eenzaamheid en verlies bespreekbaar. De positieve effecten van kunst en cultuur op het welbevinden van mensen willen we versterken: Haarlem wil een stad zijn waar iedereen meedoet naar vermogen, waar mensen samenleven met respect voor elkaars eigenheid en verschillen, en waar kansen zijn voor persoonlijke ontwikkeling.

We waren als stad ontzettend trots toen Haarlems Goud in 2019 beloond werd met de BNG Leve Lang Kunstprijs en Haarlem werd uitgeroepen tot stad die zich het beste als Age Friendly Cultural City had ontwikkeld. Haarlems Goud is het bewijs dat het werkt: met culturele kwaliteit eenzaamheid bestrijden en gevoelens van eigenwaarde en zelfredzaamheid bij de oudere doelgroep versterken. Die lijn willen we vasthouden, waarbij we inzetten op het verduurzamen van de gelegde verbindingen We bevorderen de uitwisseling tussen culturele en sociale organisaties en verstevigen het netwerk. Zodat ze elkaar weten te vinden en ook weten welke doelgroepen wel en welke juist nog te weinig bereikt worden. Vanuit het sociaal domein zet de gemeente Haarlem in op een gebiedsgerichte aanpak. In de wijk kunnen kwetsbare inwoners laagdrempelig ondersteuning vinden. Organisaties sluiten aan op de kracht van de wijk, op bewonersinitiatieven, sociaal ondernemers, ervaringsdeskundigen, zelforganisaties, vrijwilligers en mantelzorgers. In die wijkaanpak trekken cultuur en sociaal domein gelijk op zodat culturele makers en instellingen en zorg- en welzijnsorganisaties gezamenlijk

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

langlopende projecten op touw zetten en gezamenlijk financiering aanvragen. We streven ernaar dat alle doelgroepen weten waar zij terecht kunnen als zij zich cultureel en creatief willen ontwikkelen.

Doel De verbinding tussen sociaal domein en cultuur is vanzelfsprekend. Culturele instellingen en zorg- en welzijnsorganisaties zetten gezamenlijk langlopende projecten op touw en vragen gezamenlijk financiering aan. Verschillende publieksgroepen weten waar ze terecht kunnen in stad en wijk om te werken aan culturele passies en interesses.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We stimuleren een wijkgerichte aanpak en kennisdeling Vanuit het sociaal domein en met Gewoon in de Wijk wordt ingezet op een gebiedsgerichte aanpak. Activiteiten en voorzieningen dienen in elk stadsdeel aangepast te worden aan de lokale situatie en de behoeften van bewoners. Dat doen we op basis van analyses per wijk. We werken aan een culturele verkenning per stadsdeel, waarbij we ook gebruik maken van de startfoto’s die het sociaal domein al gemaakt heeft van ieder stadsdeel. De ene buurt heeft bovengemiddeld veel eenzame ouderen, terwijl een andere buurt juist veel schoolverlaters kent. Ook het aantal ontmoetingsplekken, activiteiten en voorzieningen per buurt wordt in kaart gebracht. We delen die kennis met het culturele veld en stimuleren cultuurmakers en instellingen om hun activiteiten hierop af te stemmen.

17

Stadsschouwburg & Philharmonie Coalitie Ontmoet (Een tegen eenzaamheid), maar ook bij bijvoorbeeld het Preventie­ akkoord. Net als sport is de cultuursector een waardevolle gesprekspartner als het om welzijn en gezondheid gaat. Naast inhoudelijke samenwerking willen we onderzoeken of we onder de nieuwe programmasubsidies een cofinanciering kunnen opzetten tussen het sociaal domein en culturele programmagelden. Zo kunnen we gezamenlijk kansrijke projecten ondersteunen die van belang zijn voor zowel het sociaal domein als voor cultuur. En zo is er voor de aanvragers een helder loket voor sociaal-culturele projecten.

Dwarsverbanden Het Age Friendly Cultural City programma was het vliegwiel voor veel culturele projecten voor ouderen. Met het project Gouden Boeken van kunstenaar Eva Durlacher gaan deelnemers op verschillende locaties in gesprek over hun leven en maken zij aan de visuele levensboeken. Onder de professionele begeleiding van Eva ontstaan intieme kunstwerken. Het project Dans met Mij van Mas&co en Zorgbalans zet de kracht van muziek en beweging in voor mensen met een haperend brein. In een van de ontmoetingscentra van Zorgbalans nodigen professionele dansers en muzikanten de deelnemers uit tot contact en creatieve sessies. Het Frans Hals Museum en ouderenorganisatie Kennemerhart ontwikkelden samen het programma Ontmoet de Haarlemse Helden. Ouderen die eenzaam zijn of geheugenproblemen hebben, ontdekken samen met generatiegenoten kunst en krijgen de gelegenheid in een creatieve omgeving het geheugen te stimuleren. De Stadsschouwburg & Philharmonie zorgde ervoor dat mensen in meer dan twintig zorginstellingen door middel van streaming de kerstproductie Hemels Haarlem! De Kerstrevue konden beleven. Aan de Cultuurtafel van Veel wordt in de Toneel- en Filmschuur gedineerd door mensen die elkaar niet kennen, maar wel een passie voor toneel en film delen. Na de maaltijd geniet men van een voorstelling of film. Mensen met een HaarlemPas betalen voor deze avond een klein bedrag.

Cultuurcoaches/combinatiefunctionarissen hebben hier een ondersteunende rol in. Het sociaal domein heeft veel kennis over wat voor interventies werken en hoe effecten zichtbaar worden. Vanuit cultuur spannen we ons

in om daarvan te leren en het culturele veld te ondersteunen met deze kennis. Anderzijds zien we ook kansen om cultuur een actievere rol te geven in (bestaande) sociale samenwerkingsverbanden en overeenkomsten, zoals de

We zetten het Dolhuys in de kijker De gemeente heeft geïnvesteerd in de renovatie en functionele vernieuwing van het Dolhuys. Na een grote verbouwing is in november 2020 het vernieuwde Museum van de Geest/het Dolhuys door H.M. de Koningin geopend. Hier wordt de geschiedenis gepresenteerd van de geestelijke gezondheidszorg, de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, de ouderenzorg, de verslavingszorg en de neurologie. Het museum toont het bijzondere van de menselijke geest en de waarde van wat als afwijkend benoemd werd én wordt. Met een inclusieve boodschap is het vernieuwde Museum van de Geest/het Dolhuys een Haarlems boegbeeld van de verbinding tussen cultuur en sociale domeinen. Daar waar mogelijk zal de gemeente dit uitdragen. En met programmasubsidies wil de gemeente ook het Dolhuys kunnen ondersteunen in het versterken van de activiteiten. We stellen Hart en Bibliotheek centraal als schakel tussen cultuur en sociaal domein

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Het Museum van de Geest, maar ook andere culturele instellingen kunnen met hun collectie en programmering de relatie tussen cultuur, zorg en welzijn versterken. Bij de ambitie ‘cultuur voor iedereen’ hebben we het belang van onderlinge samenwerking en afstemming benadrukt. Dat geldt ook voor de verbinding tussen cultuur en het sociaal domein. Hart Haarlem en De Bibliotheek Zuid-Kennemerland zijn hier de aangewezen organisaties voor. De Bibliotheek is de laagdrempeligste culturele voorziening van de stad, met ontmoetingsplaatsen in de wijken. Hart heeft het netwerk en de ambitie om cultuurparticipatie van allerlei doelgroepen te versterken. De afgelopen jaren deed Hart dat onder meer via het bovengenoemde programma Haarlems Goud. In vervolg hierop werkt Hart, in samenwerking met onder andere Kennemerhart en stichting Gouden Verhalen aan het project Goudmakers, waarin Haarlemmers onder begeleiding van een ervaren kunstenaar voorstellingen, kunstwerken, performances en optredens laten zien. We vragen Hart en de Bibliotheek duurzame verbindingen aan te gaan met sociale partners in de stad. Deze sociale partners zijn op de hoogte van de vraag van verschillende bevolkingsgroepen. De Rijksregeling Combinatiefuncties is opgezet om deelname aan cultuur en sport voor iedereen mogelijk te maken.

Zowel Hart als de Bibliotheek hebben cultuurcoaches/combinatiefunctionarissen die op het snijvlak werken van cultuur en welzijn/ zorg/participatie. Reeds bestaande initiatieven en ambities van organisaties als de Wereldkeuken, Triple ThreaT, Stichting Kapsalon, Museum van de Geest en vele andere instellingen worden samengebracht en op elkaar afgestemd.

18

Noord-Hollands Archief We hebben de afgelopen jaren goede stappen gezet om cultuureducatie meer te verankeren in de scholen en duurzame verbindingen te leggen tussen scholen en culturele partners. Tegelijkertijd zorgen ontwikkelingen als Covid-19, maar ook het lerarentekort, ervoor dat cultuureducatie onder druk komt te staan. Als gemeente benadrukken wij het enorme belang van goed cultuuronderwijs voor alle kinderen. Van scholen en culturele instellingen verwachten we dat ze zich hier hard voor blijven maken.

3.5 | Ambitie 4: Versterken van cultuureducatie Waar willen we naartoe? Cultuureducatie gaat over het ontwikkelen van cultureel zelfbewustzijn, het leren omgaan met verschillen (je ziet andere dingen en vormt daar jouw mening over), ontwikkelen van verbeeldingskracht en creatief denken doordat je de vaardigheden en technieken leert. Je maakt kennis met cultuur via professionele kunstuitingen en erfgoed en maakt (samen met anderen) cultuur. Het belang van cultuureducatie is onmiskenbaar voor de gemeente Haarlem. We willen dat alle kinderen en jongeren in Haarlem kunst en cultuur ontdekken en zich kunnen ontwikkelen, en dat daarbij aandacht uitgaat naar kinderen die weinig culturele bagage meekrijgen vanuit huis. In Haarlem maken we

daar werk van. Want ieder kind moet dezelfde kansen krijgen om zichzelf te ontwikkelen en ontplooien. We hebben de afgelopen jaren met cultuureducatie voornamelijk ingezet op het primair onderwijs, en verbreden dat nu naar het voortgezet onderwijs (met name vmbo) en de verbinding met buitenschoolse programma’s. De school blijft de basis, daar begint cultuureducatie. Het onderwijs en de Haarlemse culturele instellingen werken nauw samen bij het invullen van kwalitatief goede cultuureducatie. Hart is hierbij de spin in het web, die basisscholen, cultuurmakers en partners in de wijk met elkaar verbindt. Het curriculum van de school is en blijft de verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen. De gemeente en andere partners kunnen ondersteunen, maar ook stimuleren en verbinden.

Cultuureducatie gaat verder buiten school, en daar kan ook verdiept en ontwikkeld worden. Na schooltijd worden kinderen en jongeren in de eigen omgeving cultureel uitgedaagd. Culturele instellingen werken daarbij nauw samen met het onderwijs en partijen in de wijk, waarbij activiteiten voortkomen uit de vraag van kinderen en jongeren. Jongeren weten waar ze aan hun passie kunnen werken en hun talent kunnen ontwikkelen, of dat nu ligt binnen de muziek, het theater of sport.

Doel We willen dat ieder kind op school in aanraking komt met kunst en cultuur en tijdens zijn schoolcarrière de lokale culturele instellingen bezoekt. Na schooltijd worden kinderen en jongeren in de eigen omgeving cultureel uitgedaagd. Ze hebben de mogelijkheid om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We blijven inzetten op Cultuur­ educatie met Kwaliteit

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De komende jaren blijven we inzetten, met Hart als penvoerder, op de succesvolle regeling Cultuureducatie met Kwaliteit, waarbij we voortbouwen op de afgelopen acht jaar. Met aandacht voor doorlopende leerlijnen en de verbinding tussen binnenschoolse en naschoolse cultuureducatie. We leggen specifieke focus op die scholen waar de culturele ontwikkeling van de leerlingen (thuis) minder vanzelfsprekend is. En waar de samenwerking tussen scholen en de culturele sector nog een impuls kan gebruiken om goed cultuuronderwijs te bewerkstellingen. We ondersteunen een grote groep nieuwe scholen bij het verder ontwikkelen van cultuuronderwijs en in proeftuinen werken scholen en de cultuursector aan cultuureducatie binnen burgerschap, vakmanschap of beroepsoriëntatie. Ook komt er meer aandacht voor het speciaal onderwijs en voor het voortgezet onderwijs, met name voor vmbo en mbo. Op een vmbo-school is het jaarlijks aantal uren cultuureducatie een derde van de uren op een havo en een kwart van de uren op het vwo. Binnen veel mbo-­ opleidingen is momenteel geen aandacht voor cultuuronderwijs. We continueren Cultuurmenu We blijven via Hart ook inzetten op Cultuurmenu, een basisprogramma cultuuraanbod voor het primair onderwijs. We vragen Hart om dit programma zo toegankelijk mogelijk te maken voor alle basisscholen en een zo gevarieerd mogelijk cultureel aanbod te realiseren.

We versterken de rol van Hart In de verbinding tussen het culturele veld en onderwijs speelt Hart een centrale rol. Hart zorgt als netwerkpartner en adviseur voor een goede afstemming tussen de scholen en de

19

Hart

Cultuureducatie

kinderen en jongeren in aanraking met kunst en cultuur. Het zijn vaak dit soort organisaties, verspreid over de stad, die in staat zijn om kinderen op de juiste manier te raken en aan te sluiten bij hun behoeften. De cultuurcoaches zullen hier nadrukkelijker mee gaan samenwerken.

Normaal gesproken is het Cruyff Court in Haarlem-Oost een plek waar kinderen en jongeren uit de buurt naartoe gaan om een balletje te trappen of te basketballen, maar in de zomers van 2019 en 2020 was het Court toneel voor allerlei culturele workshops. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur en Triple ThreaT organiseerden Cultuur@Cruyff Courts, een project om kinderen tussen de 8 en 15 jaar laagdrempelig kennis te laten maken met cultuur (van breakdance tot fotografie). Na de workshops konden kinderen doorstromen naar reguliere lessen van lokale aanbieders.

We hechten aan een integrale inzet voor kansengelijkheid en talentontwikkeling

Met Toneel voor Taal zet De Wereld Kindertheater binnen school en buiten school in op het ontwikkelen van sociale- en taalvaardigheid door middel van theater. Spelenderwijs leren kinderen tussen de 4 en 12 jaar samenwerken en zichzelf beter uitdrukken. Voor leerlingen die tijdens de lockdown een extra (taal)achterstand opliepen werd een speciaal online programma ontwikkeld. In het Co-creatie Café van Hart worden samenwerkingen gestart tussen basisscholen, kunstenaars en culturele instellingen en krijgen leerkrachten binnen het programma ‘Cultuuronderwijs in je rugzak’ de kans hun culturele bagage te vergroten door voorstellingen en culturele instellingen te bezoeken. Dit is een onderdeel van Cultuureducatie met Kwaliteit.

culturele omgeving. Hart kent het culturele aanbod op alle disciplines, maakt dat aanbod zichtbaar en zorgt er tegelijk voor dat zij als organisatie ook goed bereikbaar en toegankelijk is. Via het Hart Kenniscentrum Cultuuronderwijs organiseert zij bijeenkomsten en verspreidt kennis voor onderwijs en cultuur. We vragen Hart samen te werken met partijen die een sterke binding hebben met de jonge doelgroep die cultuur nog goed niet weet te vinden (zie ook hierna, cultuurcoaches). We werken met een Lokale Educatieve Agenda In de Lokale Educatieve Agenda IV 2019-2023 (LEA) heeft het Bestuurlijk Overleg Primair en Voortgezet Onderwijs Haarlem afspraken gemaakt over samenwerking en gezamenlijk beleid. Een van de centrale thema’s is het versterken van cultuuronderwijs en het verankeren ervan in de schoolprogramma’s. Binnen de LEA verkennen we hoe we de aandacht

voor cultuureducatie in relatie tot kansengelijkheid nog steviger op de kaart kunnen zetten. We sluiten een nieuw convenant met betrokken partijen In 2015 sloten schoolbesturen, culturele instellingen en de gemeente Haarlem het Convenant Cultuur en Primair Onderwijs. Daarin spraken de ondertekenaars het belang van cultuureducatie uit en legden ze een fundament voor Cultuureducatie met Kwaliteit. Het convenant loopt in 2022 af. De gemeente neemt het initiatief voor een evaluatie van het convenant en zal verkennen hoe een eventuele opvolger van dit convenant vormgegeven kan worden. We streven naar een breder convenant, met partners die ambities op het gebied van cultuureducatie en kansengelijkheid onderschrijven. In het nieuwe convenant benadrukken we het belang van cultuureducatie in alle disciplines.

Het initiatief voor een convenant ‘Meer muziek in de klas’ sluit hier op aan, en juichen wij toe. We versterken de rol van cultuurcoaches Cultuurcoaches (ook wel combinatiefunctionarissen genoemd) zijn belangrijke pionnen bij het toegankelijk en bereikbaar maken van kunst en cultuur voor kinderen. Ze werken in Schalkwijk, Haarlem-Noord en -Oost. Zowel binnenschools, door het cultuuronderwijs te verankeren in het curriculum, als buitenschools door kinderen in hun directe omgeving met cultuur in aanraking te brengen. Daarbij zetten we ook in op de verbinding met het Jeugdfonds Sport en Cultuur. De cultuurcoaches kunnen een grotere rol spelen in de verbinding van scholen met het Jeugdfonds en in de aandacht voor kinderen die van huis uit nog weinig aansluiting hebben met kunst en cultuur.

In de integrale jeugdnota ‘Samen voor jeugd’ introduceerde de gemeente Haarlem de kansencirkel, bestaande uit elementen om kinderen en jongeren op te laten groeien tot gezonde evenwichtige volwassenen. Cultuureducatie geeft invulling aan de elementen ‘actief zijn’ en ‘kunnen ontwikkelen’. Binnen de gemeente werken ook onder andere de beleidsvelden onderwijs, sport en jeugd aan betere ontwikkelingskansen voor kinderen en jongeren. We willen krachten meer bundelen en meer samenhang aanbrengen in subsidieregelingen en programma’s, zodat we gezamenlijk werken aan een stad waar kinderen nog meer hun eigen talenten kunnen ontwikkelen en waar kansen van Haarlems kinderen gelijker worden. We werken samen binnen de Metropoolregio Amsterdam In de MRA werken we met verschillende gemeenten en provincies samen aan het bevorderen van cultuureducatie. Dat doen we enerzijds rond het thema kansengelijkheid, waarbij kennissessies georganiseerd worden. Daarnaast wordt ingezet op een beter vervoer van leerlingen in het kader van cultuureducatie.

In de verschillende wijken brengen organisaties als Rebup, STAD, Kunstnest en Triple ThreaT

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

20

Frans Hals Museum de arbeiderswijken die niet alleen de vorm, maar ook het karakter van de stad bepalen. Zij vertellen het verhaal van Haarlem. Via cultuurhistorie betrekken we bewoners bij het vormgeven van de stad. Zodat we er gezamenlijk voor zorgen dat veranderingen nu en in de toekomst bijdragen aan het herkenbaar houden van de geschiedenis en de karakteristieken van Haarlem.

3.6 | Ambitie 5: Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed voor Haarlem als cultuurstad Waar willen we naartoe? Haarlem heeft prachtige parels. Het vele erfgoed en het aanbod aan culturele voorzieningen zijn belangrijke redenen voor de aantrekkingskracht van Haarlem. Bezoekers komen naar Haarlem voor het Frans Hals Museum, Teylers Museum, of de Grote of St. Bavokerk met het wereldberoemde Müllerorgel. Op de Grote Markt zijn ook het Archeologisch Museum en Anno Haarlem te vinden.

De aanwezigheid van kunstzinnige uitingen, galeries en ateliers door de hele stad en artistiek hoogwaardige festivals maken Haarlem een stad waar het goed wonen, werken, leren en vertoeven is en die een belangrijke regiofunctie vervult. De stad is gezegend met een rijkdom aan cultuurhistorische waarde. Want het zijn onder meer de middeleeuwse stratenpatronen, de romantische 19e-eeuwse villaparken en

Want Haarlem richt zich juist ook op de toekomst. Haarlem wil dé creatieve stad van toegepaste innovatie zijn. Een proeftuin van vernieuwing. De creatieve sector is sterk vertegenwoordigd in Haarlem en er is veel verbinding en overlap met het culturele veld. Binnen broedplaatsen en creatieve werkomgevingen wordt veel samengewerkt. Festivalorganisatoren, theatermakers, grafisch designers en architecten zoeken elkaar op. Binnen de gemeente werken economie en cultuur samen aan een sterke creatieve en culturele industrie. En de intensieve samenwerking binnen de Metropoolregio Amsterdam stelt ons in staat om gezamenlijk te werken aan het vergroten van de cultuurparticipatie en een toekomstbestendige cultuursector. Door Covid19 is het toerisme abrupt tot stilstand gekomen. Hoewel het nog niet duidelijk is hoe de bezoekersmarkt zich straks gaat ontwikkelen, gaan we ervan uit dat de stille straten van 2020 en 2021 straks achter ons liggen. Deze onzekere periode benutten we om de balans op te maken. Om te bepalen hoe toerisme in de toekomst een plek krijgt binnen de stad. De focus lag voorheen op het aantrekken van meer bezoekers naar de binnenstad. De groei van het aantal toeristen legde echter ook druk op de leefbaarheid.

Daarom wordt de komende jaren ingezet op het aantrekken van waardevolle bezoekers, de kwaliteitsbezoeker – nationaal en internationaal – die vaak wordt getrokken door

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

de cultuur en de historische binnenstad van Haarlem. Haarlem vierde haar cultuur al, en dat wordt alleen maar meer!

Doel We willen een aantrekkelijke stad zijn voor de kwaliteitsbezoeker en zetten in onze uitingen daar op in. De creatieve stedeling willen we naar Haarlem trekken door een levendige stad te zijn met festivals, broedplaatsen in combinatie met het erfgoed en de grote cultuurhistorische waarde.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We blijven economie, toerisme, cultuur en erfgoed verbinden Gezamenlijk werken we aan een cultureel rijke, economisch vitale en leefbare stad. De verbinding met andere beleidsdomeinen is daarvoor leidend. Erfgoed Haarlem is het kenniscentrum van de Gemeente Haarlem, onder meer verantwoordelijk voor erfgoededucatie en -participatie. Er wordt gewerkt aan een nieuwe Erfgoednota. Onze visies stemmen we met elkaar af en in de uitvoering zoeken we elkaar op. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook met de Bedrijven Investeringszone (BIZ) Binnenstad waar de culturele instellingen actief in vertegenwoordigd zijn. We maken verborgen parels zichtbaar Haarlem Marketing zet in hun communicatie meer in op verborgen parels. Haarlem als stad van cultuur blijft belangrijk, maar wordt breder ingestoken. Zodat we bezoekers verrassen

21

KoepelKathedraal en prikkelen met kleinschalige activiteiten en initiatieven. Daarbij kijken we voorbij de binnenstad en wijzen we mensen juist ook op bijzondere plekken als de Oerkap, het Museum van de Geest/Dolhuys of Haarlemmer Stroom, waarmee we het centrum vergroten. En trekken we bezoekers via markante evenementen als Klim naar het Licht. De lokale omroep Haarlem105 heeft al langer een belangrijke rol in het vertellen van unieke verhalen van Haarlemse cultuurmakers. Klim naar het Licht gaf cultuur in de wijk Haarlem Zuid-West een boost, mede doordat bewoners aan de basis stonden van de marketingcampagne. Het waren de bewoners die de Koepelkerk in heel Zuid-Kennemerland op de kaart zetten. Dit soort bottom-up initiatieven omarmen we ook in de komende jaren. We zetten in op het spreiden van bezoekers over de hele stad en denken daarbij ook aan formats als 24H, zoals in Amsterdam. Vertaald naar bijvoorbeeld 24H Oost of 24H Zuid-West, stellen gedurende 24 uur bedrijven en instellingen hun deuren open en vinden er allerlei activiteiten plaats. We informeren nieuwe bewoners

Cultuur maakt Haarlem Om te vieren dat de KoepelKathedraal na een jarenlange restauratie mooier is dan ooit, werd het spectaculaire project ‘Klim naar het licht’ gerealiseerd. Tussen de twee torens van de kathedraal hing op 60 meter hoogte een tijdelijke loopbrug, met een schitterend uitzicht over de stad en omgeving. Onder aanvoering van Joel en Lorenzo Labadie maakten acht rappers een nummer en videoclip over verschillende monumenten,

ter promotie van Haarlem. Aan bod kwamen o.a. de Haarlemmerhout, Paviljoen Welgelegen, Janskerk, beide Bavo’s, Stadhuis, Dolhuys, Ripperdakazerne en het Slachthuis. Een nieuw festival onder bezielende leiding van Klein Haarlem, dat in januari 2022 voor het eerst gaat plaatsvinden. Met een verrassende en innovatieve culturele programmering, als tegenwicht voor de soms brave reputatie van de stad. Haarlem is niet ‘boring’, integendeel!

Nieuwe bewoners van de stad ontvangen een welkomstpakket met informatie over de stad. Ook het culturele aanbod krijgt hier een belangrijke plek in, evenals de Haarlemse kinderkrant. We ondersteunen evenementen en festivals Haarlem kent verschillende culturele festivals, zoals het Houtfestival, de Internationale Koorbiënnale en het Orgelfestival. Deze festivals zorgen voor levendigheid in de stad, brengen nieuwe groepen naar Haarlem en dragen

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

bij aan de economische vitaliteit en culturele diversiteit. Kunst en cultuur is een van de pijlers van het evenementenbeleid 2018-2022. Via dat beleid en bijbehorend evenementenbudget koesteren we de huidige festivals én bieden we ruimte aan nieuwe initiatieven, zoals Boring, dat in 2022 voor het eerst plaats zal vinden. Met het CSF zijn er mogelijkheden om randprogrammering of nieuwe activiteiten te ondersteunen voor bestaande of nieuwe publieksgroepen. We werken samen binnen de MRA In de Metropoolregio Amsterdam werken we samen met de omliggende gemeenten en deelregio’s om het cultuuraanbod op elkaar af te stemmen en de cultuurparticipatie in de regio te vergroten. Ook werken we op MRA-­ niveau aan een sterkere, toekomstbestendige cultuursector. En zoals we op gemeentelijk niveau de samenwerking opzoeken met andere domeinen, doen we dat nadrukkelijk ook met de programma’s Economie, Ruimte en Mobiliteit van de MRA. We werken samen op terreinen als broedplaatsen, cultuureducatie, marketing en erfgoed. We benutten internationale mogelijkheden De afgelopen vier jaar hebben we onder andere gewerkt aan het literair programma City Books, in samenwerking met het Vlaams-Nederlands huis deBuren in Brussel.

We blijven inzetten op internationalisering met projecten als Streetart, het Artist in Residence programma ‘DOC4’, Eurotowns en Jumelage, waarmee we kennis en ervaringen uitwisselen met steden en culturele instellingen vanuit heel Europa, en we kunstenaars van over de hele wereld met Haarlem in contact brengen.

22

4. Haarlemse culturele basisinfrastructuur In Haarlem is sprake van een zeer divers en uitgebreid landschap van culturele instellingen en initiatieven. De gemeente kan niet alle organisaties ondersteunen, maar wil met de invoering van programmasubsidies meer partijen in staat stellen om bij te dragen aan het realiseren van de gemeentelijke ambities voor het cultuurbeleid. De gemeente heeft een structurele verantwoordelijkheid voor instellingen die een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines: van theater tot bibliotheek, van museum tot presentatie-instelling, en ondersteunende instellingen op het terrein van cultuureducatie en beeldende kunst. Met de introductie van de term ‘basisinfrastructuur (BIS)’ maken we die verantwoordelijkheid expliciet. Het gezelschap van BIS instellingen vormt het fundament van de cultuur in de stad.

4.1 | Instellingen culturele basisinfrastructuur Frans Hals Museum Het Frans Hals Museum heeft een unieke taak in het culturele bestel van Haarlem: het beheren en presenteren van de gemeentelijke kunstcollectie. Het museum is een van de iconen van de stad, nationaal en internationaal bekend. Met het vierjarige programma ‘Gezichten van Noord-Holland’ heeft het Frans Hals Museum samen met het Amsterdam Museum een plek in de landelijke culturele basisinfrastructuur gekregen. Via

Toneel- en Filmschuur en Toneelschuur Producties

Concertkoor Haarlem ‘transhistorische co-creatie’ worden hedendaagse (groeps-) portretten gekoppeld aan historische portretten in de museumcollecties. En terwijl de oude meesters vooral vooraanstaande personen portretteerden, proberen de musea nu zo veel mogelijk mensen in de hele provincie te bereiken. Sinds enige tijd wordt onderzocht hoe de reguliere exploitatie van het museum versterkt kan worden. In 2020 heeft het museum een aanvullende exploitatiesubsidie van € 350.000 ontvangen. De gemeenteraad heeft op 8 juli 2021 besloten opnieuw een extra subsidie te verstrekken van € 300.000, voor 2021. Besluit­vorming over een structurele subsidie­ verhoging vindt plaats bij de begrotingsbehandeling 2022. In het najaar van 2021 zal bovendien besluitvorming plaatsvinden over een herijkte opdrachtformulering met betrekking tot de museale taken en het onderhoud van de gebouwen.

Stadsschouwburg en Philharmonie In 2018 vierden we het 100-jarig bestaan van de Stadsschouwburg. Hier en in de Philharmonie wordt een aansprekend aanbod aan theater en muziek voor een breed publiek uit Haarlem en omstreken gepresenteerd. De podia zijn zeer geliefd bij de bezoekers en de artiesten. Met voorstellingen als Scrooge of Kenau wordt bovendien een podium gegeven aan jong talent. Tevens vermeldenswaardig is het initiatief om voorstellingen naar verzorgingshuizen te streamen, en hier ook korte live-concerten te organiseren. Behalve voor concerten opent de Philharmonie ook de deuren voor zakelijke evenementen. Dit draagt bij aan een gezonde exploitatie van de stichting Stadsschouwburg & Philharmonie én aan de economische bedrijvigheid en levendigheid van Haarlem.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De Toneelschuur is een inspirerend en hoog kwalitatief theater, waar artistieke ontwikkeling, publieksbereik en inclusie centraal staan. Stichting Toneelschuur Producties (STP) is het productiehuis van de Toneelschuur, ondergebracht in een aparte stichting. STP biedt theatertalenten de kans om zich te ontwikkelen tot regisseur in een meerjarig begeleidingstraject. De producties zijn landelijk bekend en erkend. Zo kreeg “Weg met Eddy Bellegueule” een Louis D’Or voor de voltallige cast, en de Regieprijs en de Mary Dresselhuys-prijs voor regisseur Eline Arbo. STP maakt met ingang van 2021 ook deel uit van de landelijke culturele Basisinfrastructuur, en ontvangt daarom subsidie van de gemeente en het Rijk. De exploitatie van de Toneel- en Filmschuur draait voor een groot deel op de inkomsten uit filmrecettes. Het bestuur wijst op het risico van de komst van filmzalen in De Koepel, en de mogelijke terugloop van filmbezoekers in de Filmschuur. Ter versterking van de eigen positie wil de Toneel- en Filmschuur het gebouw en het aantal filmzalen uitbreiden. Daarmee wordt ruimte gecreëerd voor educatieactiviteiten voor de Filmhub Noord-Holland. De Filmschuur maakt met ingang van 2020 als een van de acht landelijke filmeducatiehubs deel uit van de pilot van het Filmfonds. De gemeente zal het effect van de Filmkoepel op de exploitatie van de Toneel- en Filmschuur nauwgezet volgen.

Besluitvorming over een

23

eventuele uitbreiding van het gebouw zal onder een volgend college van B&W moeten plaatsvinden. Patronaat

vestigingen, inspelend op de veranderende behoeftes van de gebruikers. Hiermee investeert de gemeente in een toekomstbestendige bibliotheek voor alle Haarlemmers. Hart

Stichting Patronaat is hét poppodium van Haarlem en omstreken, en richt zich op een gevarieerde, actuele en kwalitatief hoogstaande programmering voor een breed publiek (zowel in eigen huis als op locatie), waarbij naast gerenommeerde artiesten ook geïnvesteerd wordt in opkomend en alternatief talent en nieuwe trends. Ook biedt Patronaat een podium voor Haarlemse amateurinitiatieven en het Haarlems Interscholair Toernooi (HIT). Onder meer door het exploiteren van de oefenruimtes op het voormalige Slachthuisterrein, in aanloop naar de opening van het Popcentrum, wordt de gehele keten bediend, zowel voor beginnende muzikanten als organisatoren. Bibliotheek Zuid-Kennemerland De Bibliotheek Zuid-Kennemerland – actief in 5 gemeenten – is een laagdrempelige plek voor ontwikkeling en ontmoeting. In Haarlem zijn vier vestigingen, in het Centrum, in Noord, Schalkwijk en Oost. De verschillende vestigingen hebben een belangrijke rol in de wijk als ‘huiskamer’. Bij de bibliotheek kan iedereen terecht om te lezen, te leren en zich te informeren. Behalve het uitlenen van boeken, biedt de bibliotheek steeds meer activiteiten op het gebied van taal, cultuur, educatie en digitalisering. Inwoners, ondernemers en organisaties krijgen een podium om activiteiten organiseren.

Eind 2020 heeft de gemeenteraad € 6,5 miljoen beschikbaar gesteld voor het onderhoud, de verduurzaming en de vernieuwing van de

Hart stimuleert cultuuronderwijs en talent­ ontwikkeling op school en buiten school, van primair onderwijs tot het MBO. De organisatie werkt samen met culturele instellingen, cultuurmakers en scholen aan goed, duurzaam cultuuronderwijs. Zo is Hart ook penvoerder voor het programma Cultuureducatie met Kwaliteit. Hart faciliteert daarnaast een netwerk van kunstdocenten en culturele aanbieders, die in het gebouw van Hart lesgeven of daarbuiten. Hart is samen met Patronaat een van de drijvende krachten achter het nieuwe Popcentrum. Verder initieert en coördineert Hart projecten op het gebied van cultuurparticipatie, onder andere voor meer kwetsbare doelgroepen. De ambitie van Hart is om de komende periode meer in te zetten op cultuurparticipatie, in samenwerking met lokale of wijkgerichte partners. Momenteel staat Hart nog onder financieel toezicht van de gemeente, in verband met de garantstelling voor een lening. Deze lening werd afgesloten naar aanleiding van de reorganisatie van Hart in 2014. In 2024 zal de lening naar verwachting zijn afbetaald. Pletterij De Pletterij is het debatcentrum van Haarlem, waar maatschappelijke thema’s worden uitgediept, en zo een bijdrage aan de lokale democratie wordt geleverd. Ook worden lezingen, documentaire voorstellingen en concerten georganiseerd. In 2019 won de Pletterij de BIM Podiumprijs waarmee het podium landelijke

erkenning kreeg voor de concertenreeks (hedendaagse jazz, impro jazz, hedendaags gecomponeerde muziek, wereldmuziek). De Pletterij heeft het afgelopen jaar ingezet op livestreaming, en zal dit ook na de crisis voortzetten. De Pletterij programmeert daarnaast steeds meer op locatie, zoals in de bibliotheek van Schalkwijk. De Pletterij is samen met Studio MAPA, Nieuwe Vide, Grafisch Atelier Haarlem en Wereldkeuken (de Bende 5) op zoek naar een nieuwe gezamenlijke locatie. De gemeente verkent de mogelijkheden hiertoe. In 2018 hebben 37PK, ABC Architectuurcentrum, Nieuwe Vide en de Pletterij gepleit voor meer subsidie, om als kleinere instelling een stabielere basis te hebben. De toen aan deze organisaties toegekende subsidieverhoging met € 20.000 wordt meerjarig gecontinueerd. En de nieuwe programmasubsidies bieden ook voor deze instellingen een kans om hun activiteiten en bereik te versterken. ABC Architectuurcentrum Het Architectuur- en Bouwhistorisch Cen­trum Haarlem (ABC) is het centrum voor architectuur en stedenbouw van Haarlem en de regio. Het ABC organiseert diverse exposities, lezingen, symposia, discussies, educatieve workshops en interessante excursies. Sinds 1 juli 2018 is het ABC op vertoon van de museumkaart gratis te bezoeken.

De Nederlandse Museumvereniging heeft op grond van de organisatie en de kwaliteit van de tentoonstellingen het ABC als een gelieerd lid aangemerkt. Het ABC draagt met zijn kennis en netwerk bij aan het denken over de ruimtelijke kwaliteit en stedenbouw van de stad Haarlem en de regio. De ambitie is om dit verder uit te bouwen

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

en mee te denken in hoe cultuur ingebed kan worden in gebiedsplannen en meer in de wijken een plek kan krijgen. ABC wil samen met de buren 37PK en Museum Haarlem een nieuwe gezamenlijke entree realiseren. De instellingen willen als een gezamenlijk cultuurpand naar buiten treden, met een gecombineerd gebruik van ruimten en op elkaar afgestemde programmering. 37PK De stichting 37PK, Platform voor Kunsten, is sinds 2011 actief en heeft als doel het bevorderen van de productie- en presentatiemogelijkheden van kunst, en het stimuleren en ondersteunen van kunstenaars en hun beroepspraktijk. 37PK adviseert op het gebied van Kunst in de Openbare Ruimte en voert het gemeentelijk atelierbeleid uit, onder meer door vrijgekomen ruimtes in gemeentelijke atelierpanden toe te wijzen. 37PK organiseert tevens een afwisselend programma met tentoonstellingen, actuele kunstprojecten en activiteiten. Ook werkt de organisatie aan een artist in residence programma samen met andere culturele partners, om internationale uitwisseling te stimuleren. Nieuwe Vide Nieuwe Vide, ontstaan uit de kraakbeweging, is uitgegroeid tot kunstpodium en broedplaats. De combinatie van presentatie-instelling met werkruimten voor kunstenaars wordt door het Mondriaanfonds erkend als een artistiek inhoudelijk belangwekkend podium voor de hedendaagse beeldende kunst.

Nieuwe Vide onderstreept de intrinsieke waarde van de kunst, het belang van culturele broedplaatsen

24

en ruimte voor makers, voor experiment en nieuwe initiatieven. Dat maakt het kunstklimaat levendig en actueel. Nieuwe Vide maakt zich zorgen over de huisvesting op de huidige locatie, Haarlemmer Stroom. De organisatie vraagt aandacht voor mogelijke huurverhogingen en/of een tijdelijk onderkomen elders, tijdens de verbouwing. De organisatie verkent daarom ook mogelijkheden voor een andere locatie, eventueel samen met andere culturele partijen (Bende van 5). De Vishal De Vishal is een kunstenaarsvereniging die een podium biedt aan kwalitatief hoogwaardige actuele beeldende kunst, met een laagdrempelige expositieruimte op een toplocatie. De vereniging fungeert als netwerk en platform voor haar zeer actieve en betrokken leden. Zij organiseert exposities in het pand, en zijn bijvoorbeeld tijdens de Kunstlijn ook in hun ateliers te bezoeken, verspreid door de hele stad. De Vishal verzorgt ook ‘Kunst op Kantoor’, een estafette-expositie van één kunstwerk in de werkkamer van de wethouder van Cultuur.

Ten slotte De hele culturele sector heeft het door de lange periode van lockdowns zwaar gehad. Hopelijk kunnen de instellingen de deuren nu weer permanent openen. Het is wel de vraag wanneer de exploitatie weer op het niveau van 2019 kan zijn. De gemeente wil aan de BIS-instellingen zekerheid bieden in nog steeds onzekere tijden. De huidige subsidieverdeling blijft leidend. We zullen de impact van COVID-19 nauwgezet blijven monitoren, zodat bezien kan worden of en waar en voor hoe lang aanvullende coronacompensatie (noodsteun en/of herstelmaatregelen) nodig zijn. Aan de hand van de speerpunten van dit

Cultuurplan en ook met behulp van programmasubsidies willen we hoe dan ook werken aan een duurzaam herstel van de sector, aan de verbreding van het publieksbereik, en een nog steviger inbedding in de stad. Een overzicht van de huidige subsidieverdeling per instelling is terug te vinden als bijlage 8. Bijlage 9 geeft een overzicht van het publieksbereik. We benadrukken nog eens dat het brede culturele profiel van onze stad bepaald wordt door vele partijen. Er is grote waardering voor alle inzet, ook die van organisaties die geen plek in de systematiek van de culturele basisinfrastructuur hebben. Voor hen staan project- en de nieuwe programmasubsidies open. Culturele festivals worden gefinancierd vanuit het evenementenbeleid, maar zijn vanzelfsprekend ook van grote waarde voor het cultuurbeleid. En we zouden graag zien dat organisaties als het Museum van de Geest/Dolhuys, Triple ThreaT of de Wereldmuziekschool en de vele andere ondertekenaars van het manifest ‘Wij zijn nodig’, plannen ontwikkelen om met behulp van programmasubsidie zich onverminderd enthousiast in te blijven zetten voor onze stad.

4.2 | Overige subsidies Wettelijke taken: Noord-Hollands Archief en lokale omroep Vanwege wettelijke taken en een eigen regime van financiering, heeft het Noord-Hollands Archief een bijzondere positie, gelieerd aan de BIS. Het archief heeft de wettelijke taak om overheidsarchieven duurzaam te bewaren en toegankelijk te maken. De toekomst hiervan is digitaal. Maar voor de opslag van resterende papieren archieven is de komende jaren nog nieuwe depotruimte nodig. Archief en gemeente onderzoeken samen hoe dit depot ook kan voorzien in de depotbehoeften van het Frans Hals Museum, archeologie en mogelijke andere partners. Het Noord-Hollands Archief is ook hét informatiecentrum voor de geschiedenis van Noord-Holland en gemeenten in Kennemerland en Amstel- en Meerlanden. Voor Haarlem beheert en ontsluit het archief tevens de gemeentelijke historische bibliotheek, evenals belangwekkende particuliere collecties. Zo is in de Janskerk ook de tentoonstelling Joh. Enschedé. Drukkerij van waarde te zien. Het Noord-Hollands Archief speelt met haar presentaties, collecties en tentoonstellingen ook een belangrijke rol in erfgoededucatie, voor het onderwijs maar ook voor andere doelgroepen. Naast het archief heeft ook Haarlem105 een eigen positie in het culturele bestel. De Mediawet geeft regels voor het werk van de lokale omroep, waarin ook de gemeentelijke bekostigingsplicht is vastgelegd.

Haarlem105 is aangewezen als de lokale omroep voor Haarlem, en sinds 2014 voor Heemstede. Binnenkort besluit het Commissariaat voor de Media ook over de licentieaanvraag voor Bloemendaal.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Huursubsidies Alle BIS-instellingen zijn gehuisvest in gemeentelijk vastgoed en ontvangen naast hun exploitatiesubsidie voor de huur een geoormerkte subsidie (een-op-een gesubsidieerd). Uitzondering is Nieuwe Vide – gehuisvest op Haarlemmer Stroom – en Hart dat een deel van hun onderkomen huurt van het Noord-Hollands Archief (dat het pand weer huurt van het Rijksvastgoedbedrijf). Er zijn ook enkele organisaties die geen exploitatiesubsidie ontvangen en geen deel uitmaken van de de BIS, maar wel gehuisvest zijn in gemeentelijk vastgoed en een huursubsidie ontvangen: › Het kunstenaarscollectief Horizonverticaal betaalt huur, maar krijgt een aanvullende subsidie voor huisvesting van € 68.979 voor hun broedplaats in de Magdalenahof › Na oplevering van het nieuwe Popcentrum zal naar verwachting een kostprijsdekkende huur gelden van jaarlijks € 230.000. De organisatie levert een eigen huurbijdrage van € 60.000 en zal een huursubsidie ontvangen van € 170.000 › Per 1 januari 2021 betaalt kunstenaarsvereniging Kunst Zij Ons Doel een kostprijsdekkende huur voor de Waag, waarbij de huurverhoging voor de organisatie wordt gecompenseerd door een even hoge huursubsidie van € 2.483 (budgetneutraal voor de gemeente)

Maatwerk: continueren of afbouwen van subsidies Teylers Museum is een rijksgesubsidieerd museum, en ontvangt al meerdere jaren van de gemeente een subsidie van € 22.500 ter ondersteuning van het (internationale) tentoonstellingsprogramma. De subsidie

25

Woord voor Woord, MeeMaakPodium Bibliotheek wordt gecontinueerd. Om de historisch belangrijke relatie tussen Haarlem en het oudste museum van ons land te onderstrepen, heeft de gemeente in 2019 ook eenmalig € 500.000 bijgedragen aan de restauratie van het Fundatiehuis, dat in november 2021 voor het publiek geopend wordt. Museum Haarlem ontvangt een huursubsidie, met daarnaast een exploitatiesubsidie van € 40.000. Bij de subsidieverstrekking voor 2017 is expliciet gemeld dat de subsidie wordt toegekend om het museum in staat te stellen een duurzaam plan voor de toekomst te realiseren, waarin rekening gehouden wordt met het verdwijnen van de gemeentelijke exploitatiesubsidie. In de daaropvolgende jaren is de tijdelijke subsidie gecontinueerd, om het mogelijk te maken de nieuwe vaste opstelling over de geschiedenis van de stad te realiseren. Deze vaste opstelling werd gefinancierd door bijdragen van sponsors en fondsen. De tentoonstelling ‘Allemaal Haarlemmers’ werd in september 2020 geopend. Mede als gevolg van de coronacrisis moet nog blijken of en op welke termijn het museum nu op eigen benen kan staan. De tijdelijke subsidie wordt daarom voor 2022 gecontinueerd. Aan de hand van de meerjarige museumbegroting zal na de coronacrisis separaat besluitvorming plaatsvinden over het al dan niet continueren van de subsidie.

De gemeente heeft in afgelopen jaren de subsidies voor cursussen in de vrije tijd afgebouwd, zo ook bij Hart. Met een uitzondering; De Wereld Kindertheater ontving in 2017-2021 nog een jaarlijkse exploitatiesubsidie van € 34.600. Daarnaast heeft de raad op 8 juli 2021 het college opgeroepen om de Wereldmuziekschool te ondersteunen bij het betrekken van nieuwe huisvesting in winkelcentrum Schalkwijk. De Wereldmuziekschool vraagt een bijdrage van € 25.000 per jaar, voor een

vijfjarig huurcontract. De Wereldmuziekschool ontvangt nu geen subsidie. Het college betrekt het verzoek van de Wereldmuziekschool bij de integrale afweging van incidentele middelen bij de Bestuursrapportage 2021. Een bijdrage aan de Wereldmuziekschool zal specifiek bestemd zijn als culturele impuls voor Schalkwijk. Met de Wereldkindertheater gaan we in gesprek hoe de subsidie (nog) meer ingezet kan worden voor activiteiten in de wijken.

4.3 | Samenwerking en sturing – rol gemeente en instellingen Met dit Cultuurplan schept de gemeente Haarlem de kaders voor de komende zes jaar. We geven aan wat onze ambities zijn, welke financiële middelen daarvoor beschikbaar zijn en wat we willen gaan doen. In samenwerking met de stad, waarbij de gesubsidieerde culturele instellingen (BIS) de belangrijkste partijen zijn om de ambities te kunnen realiseren. Culturele instellingen en gemeente hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid en trekken hier samen in op. De gemeente bepaalt de doelen en inzet van middelen zodat de culturele instellingen vanuit hun onderscheidende positie, expertise en ondernemerschap een voorstel kunnen doen hoe zij gaan bijdragen aan de gestelde ambities. Met het instellen en definiëren van een culturele basisinfrastructuur nemen we een van de aanbevelingen over van het eerder uitgevoerde 213a onderzoek naar de verzakelijking van de subsidiesystematiek.1 Het onderzoek vroeg ook aandacht voor de koppeling tussen subsidie en doelstellingen. Aan de hand van de 1

Zie collegebesluit 2018/703295

herijkte doelstellingen in dit Cultuurplan en de beschikbare middelen zullen voor de volgende subsidieperiode 2022-2024 nieuwe en verder geconcretiseerde meerjarige subsidie- en prestatieafspraken gemaakt worden. Ook over social return on investment, duurzaamheid en het naleven van de door de cultuursector opgestelde codes. Met iedere gesubsidieerde instelling voert de gemeente ieder jaar een gesprek over de plannen en voortgang. Daarbij gaat het niet alleen om absolute aantallen zoals publieksbereik, maar zijn we ook geïnteresseerd in de verhalen achter de cijfers. Naast een dergelijk verantwoordingsgesprek is er continu nauw contact tussen gemeente en instelling, zodat we van elkaars reilen en zeilen op de hoogte zijn. We hechten aan korte lijnen met het veld. We willen weten wat er speelt en snel kunnen schakelen met instellingen, zoals we dat ook in de Covid19-crisis doen. Daarom kiezen we er ook bewust voor om geen aparte kunstraad in te stellen ten behoeve van de verstrekking

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

van subsidies, ook niet nu we de nieuwe programmasubsidies in het leven roepen. Het betekent een nieuw orgaan tussen gemeente en instellingen en dat vinden we niet passen bij de uitgangspunten van partnerschap. Bovendien zijn er goede ervaringen met de huidige verdeling van middelen via het Cultuurstimuleringsfonds. Ook programmasubsidies willen we daarom op deze manier gaan verstrekken, als onderdeel van het CSF. In de samenstelling van de CSF-commissie houden we rekening met de benodigde expertise en kennis van de stad. En net als nu het geval is, wordt de commissie ondersteund door een ambtelijk secretaris. Hiermee is de samenhang met het Cultuurplan geborgd. De gemeente stelt zich faciliterend op naar de sector, door partijen te verbinden (Cultuurkantine), kennis te delen (themabijeenkomsten) en als mogelijke subsidiegever met spreekuren snel duidelijkheid te verschaffen over aanvragen.

26

5. Financiering Financieel kader

mogelijk kan maken. Daarmee is het ook enige budget waarop gekort kan worden

De cultuurbegroting (programma 4.2 Economie toerisme en cultuur, product cultuur) is als volgt opgebouwd: Onderwerp

2021

Taakstelling cultuur en vastgoed (pag 29)

2022

2023

2024

-170.000

-250.000

-250.000

-80.000

-80.000

-50.000

-50.000

-50.000 14.278.734

Taakstelling bibliotheek na verbouwing Algemene taakstelling kadernota 2022 Exploitatiesubsidies

14.578.734

14.278.734

14.278.734

Huisvesting (huursubsidies)

6.480.646

6.480.646

6.480.646

6.480.646

Wettelijke taken (archief, omroep)

1.429.150

1.429.150

1.429.150

1.429.150

Overgedragen onderhoudsbudgetten podia

670.926

670.926

670.926

670.926

1.479.000

1.079.000

1.079.000

1.079.000

Cultuurstimuleringsfonds programmasubsidies

369.781 -

369.781 ntb

369.781 ntb

369.781 ntb

Amateurkunstregeling

121.000

121.000

121.000

121.000

Budget kunst openbare ruimte (incl. onderhoud)

86.000

86.000

86.000

86.000

Onderhoud orgels en carillons

47.000

47.000

47.000

47.000

25.262.237

24.342.237

24.182.237

24.182.237

Vervangingen podia < 100.000

Totaal *bedragen obv beschikte bedragen voor 2021 **bedragen vanaf 2022 zijn niet geïndexeerd

De ruimte voor incidentele ondersteuning moet er blijven. Maar de gemeente wil het CSF ook effectiever en duurzamer inzetten ten behoeve van het realiseren van gemeentelijke ambities. We vragen de commissie rekening te houden met de herijkte ambities voor het cultuurbeleid 2022-2028. De commissie laat duurzame samenwerkingen zwaarder wegen, en kijkt nadrukkelijker naar wat ontbreekt in de stad.

Het Cultuurstimuleringsfonds is onontbeerlijk gebleken voor het realiseren van culturele dynamiek in Haarlem. Drie keer per jaar kan een aanvraag worden ingediend voor projecten van amateurs of professionals in alle disciplines, initiatieven op het gebied van de cultuureducatie en talentontwikkeling,

culturele projecten met een sociale doelstelling, of projecten gericht op ondersteuning van de beroepspraktijk. De subsidieaanvragen worden beoordeeld door een externe adviescommissie, waarvan de termijn van de huidige leden binnenkort afloopt. Het Cultuurstimuleringsfonds is het enige flexibele cultuurbudget waarmee de gemeente nieuwe initiatieven

Programmasubsidies zijn bedoeld voor gezamenlijke structurele activiteitenprogramma’s die bijdragen aan een of meer ambities. Voor BIS en niet structureel gesubsidieerde organisaties, voor groot en klein, voor cultuurmakers tezamen met culturele en andere maatschappelijke organisaties. 3. Projectsubsidies Cultuurstimuleringsfonds

Een nieuwe financieringsstructuur We willen meer flexibiliteit in de financieringsstructuur van het cultuurbeleid. Door een subsidievorm toe te voegen – programmasubsidies – kunnen meer organisaties en makers in samenwerking en op structurele wijze gaan bijdragen aan het realiseren van de ambities voor het cultuurbeleid. Dat betekent dan de volgende financieringsstructuur: 1. Haarlemse culturele basisinfrastructuur

Cultuurstimuleringsfonds

2. Programmasubsidies kunst en cultuur

De BIS ontvangt instellingssubsidie, voor exploitatie en huisvesting. Aan de subsidie zijn prestatieafspraken verbonden die de realisatie van alle ambities van het gemeentelijk cultuurbeleid kunnen beslaan, afhankelijk van het profiel van de instelling en de beschikbare middelen.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Het Cultuurstimuleringsfonds blijft bedoeld voor subsidies voor incidentele culturele projecten (die net als nu ook van waarde zijn voor de inhoudelijke doelen van het cultuurbeleid). Met een gelijkblijvend gemeentelijk financieel kader voor cultuur, moet gezocht worden naar budget voor programmasubsidies. De mogelijkheden daartoe zijn beperkt en niet altijd meteen te realiseren. Voor de dekking van programmasubsi­dies onderzoeken we de volgende mogelijk­heden: › Een deel van het CSF budget oormerken voor programmasubsidies; › Het Rijk heeft met de decembercirculaire 2020 2,6 miljoen beschikbaar gesteld voor coronasteun aan de Haarlemse cultuursector, voor het eerste half jaar van 2021. De minister heeft opgeroepen deze gelden daadwerkelijk voor dit doeleinde in te zetten,

27

de gemeenteraad heeft conform besloten. Alleen gesubsidieerde instellingen en/of huurders van gemeentelijk vastgoed komen in aanmerking voor het noodfonds. Naar verwachting zullen de grotere instellingen in 2021 niet opnieuw een beroep hoeven doen op compensatie, of veel minder, vanwege de ruime steun in 2020. Eventueel resterende middelen kunnen ingezet worden voor de hele culturele sector, om met programmasubsidies ook het herstel na de coronacrisis te bevorderen. › In vervolg op de compensatie voor de eerste helft van 2021, stelt het Rijk met de meicirculaire voor het derde kwartaal van 2021 naar verwachting nog eens € 577.000 beschikbaar voor de instandhouding van de culturele infrastructuur van Haarlem, opnieuw, naar eigen inzicht in te zetten voor sector. › De gemeente hecht aan een robuuste BIS. Het is de vraag of het mogelijk is om een klein percentage van het subsidiebedrag in te leveren – om dit vervolgens toe te voegen aan het budget programmasubsidies – zonder dat de continuïteit in gevaar komt. De mogelijkheden hiertoe zijn zeer beperkt,

Teylers Museum

gelet op de kwetsbare exploitatie zoals van het FHM en het benodigde herstel van de hele sector na de coronacrisis.

 Het budget voor gemeentelijke programma­ subsidies kan mogelijk gematcht worden met provinciale steun.

› De provincie Noord Holland heeft aanvullend op de Rijkscultuurfondsen eveneens noodsteun verleend, en ontwikkelt inmiddels ook een Economisch Herstel en Duurzaamheidsfonds. Een versterkte culturele en maatschappelijke infrastructuur is een van de hoofddoelen van het fonds. De provincie overweegt twee subsidieregelingen op te zetten:

› Die instellingen die niet behoren tot de Haarlemse BIS raken hun exploitatiesubsidie kwijt en vragen in plaats daarvan een programmasubsidie aan. Het budget dat voorheen beschikbaar was als subsidie voor de instelling wordt overgeheveld naar het budget programmasubsidie. Dit kan bijvoorbeeld gelden voor Museum Haarlem.

• voor ondersteuning van culturele organisaties bij het produceren en het ontwikkelen van nieuwe programmering, om nieuwe werkwijzen en publieksbereik te stimuleren, en mogelijke nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen. De regeling biedt ruimte aan experiment. Kennisdeling is een voorwaarde • voor het versterken van de regionale en lokale culturele infrastructuur. Ondersteuning van nieuwe, ook sector overstijgende, lokale en regionale samenwerkingen. Kennisdeling is een voorwaarde.

› We organiseren ons vaker multidisciplinair rondom thema’s in het cultuurbeleid, om zo meer te realiseren en als één gezicht naar buiten toe te treden. Dat betekent ook dat we gezamenlijk gaan kijken of en hoe we fondsen en budgetten meer kunnen combineren, door nauwer samen te werken met bijvoorbeeld het sociaal domein of jeugd. › Verdere mogelijkheden om ook binnen de MRA financieel de krachten te bundelen, zullen niet onbenut blijven. › Verkend kan worden of er ook andere publieke en private fondsen zijn die programma’s en samenwerkingen tussen gemeente en instellingen toejuichen. Te denken valt aan matching/cofinanciering met bijvoorbeeld VSBfonds of het Fonds voor Cultuurparticipatie.

Ontwikkeling programmasubsidies Deze zomer wordt duidelijk welk budget in het gemeentelijk noodfonds resteert voor cultuur. Met de bestuursrapportage en begroting kan dan besluitvorming plaatsvinden over de inzet van deze middelen, in combinatie met besluitvorming over het definitieve cultuurplan. Met duidelijkheid over de voor programmasubsidies beschikbare middelen kunnen keuzes gemaakt worden over het aantal programma’s, de reikwijdte,