20210222848 2. Bijlage 1 Integrale Toekomstvisie 2020-2040 Stationsgebied
Tekst van het document
Gemeente Haarlem
Integrale visie
Stationsgebied Haarlem 2020-2040 Mei 2021
3
eme
rple
in
2
Ken n
DE BOLWERKEN
Lange H e
renstraa t
Parklaan
Jans weg
KENAUPARK
Kruiswe
g
N200
RIPPERDAPARK
Voorwoord Dit is de integrale toekomstvisie 2020-2040 voor het stationsgebied Haarlem. Het stationsgebied gaat op de schop. Deze visie vormt het kompas voor de stapsgewijze ontwikkeling en gaat over alle facetten die samenkomen in de stad. Mobiliteit, economie, woningbouw, duurzaamheid én openbare ruimte. De visie kwam tot stand in samenwerking met diverse experts, stakeholders, de klankbordgroep en vele geïnteresseerde Haarlemmers. Vervolgens hebben gemeente Haarlem en provincie Noord-Holland de gezamenlijke ambities vertaald in een richtinggevend toekomstperspectief: een toekomstbestendige ov-knoop en een aangename stedelijke ruimte die samen komen in een betekenisvolle plek, een gebied waar Haarlemmers trots op zijn!
De lat in het stationsgebied ligt hoog. Een toekomstbestendige ovknoop en aan aangename stedelijke ruimte komen samen. Het wordt een betekenisvolle plek, een gebied waar Haarlemmers trots op zijn.
Voorafgaand werd in 2019 een uitgebreide analyse gemaakt van de knelpunten op gebied van mobiliteit en zijn oplossingsrichtingen verkend. Nu geven gemeente en provincie gezamenlijk handen en voeten aan de transformatie van het stationsgebied door deze visie voor te leggen voor inspraak door belanghebbenden in de stad. Daarna wordt de visie aangeboden voor besluitvorming aan de gemeenteraad van Haarlem. Hiermee krijgt deze visie ook formeel status als hét kompas voor verdere planvorming en uitvoering. Wij vragen u en andere partijen om uw deskundigheid in te zetten om het vervolg van deze visie samen vorm te geven en onze gezamenlijke ambities te verzilveren. Samen met de partners in het gebied willen we voortvarend werken aan de transformatie van het stationsgebied naar een hoogwaardig openbaar vervoer knooppunt en een prachtig visitekaartje voor Haarlem. Haarlem, 28 september 2020 Floor Roduner Wethouder van de gemeente Haarlem voor Ruimtelijke Ontwikkeling
6
7
Inhoud Samenvatting
Gemeente Haarlem
1. Inleiding
10
2. Toekomstbestendige ov-knoop
14
Probleemanalyse
14
Uitgangspunten mobiliteit
20
Stedelijk en regionaal perspectief
24
Intermezzo historische ontwikkeling
26
3. Betekenisvolle plek
Urhahn I stedenbouw & strategie, Goudappel Coffeng en APPM Management Consultants In opdracht van: gemeente Haarlem, provincie Noord-Holland Tekst, afbeeldingen en vormgeving in deze visie zijn samengesteld door Urhahn | stedenbouw & strategie, Amsterdam. Enkele referentiefoto’s zijn gevonden op internet. Deze visie is niet voor commercieel gebruik. Mocht er toch bezwaar zijn tegen het gebruik van een foto, neem dan contact op met de gemeente Haarlem.
28
Haarlemse kwaliteiten
28
Inzetten op programmakwaliteit
34
4. Vijf ambities voor het stationsgebied
38
Een levendige plek voor iedereen
40
Voorrang voor fietsers en voetgangers
46
Reizigers bewegen zich moeiteloos en snel
52
Bolwerk en binnenstad komen samen
58
Duurzaam op elk vlak
64
5. Stedenbouwkundige mogelijkheden Deze visie is gemaakt door:
8
70
Bolwerkzijde
70
Binnenstadzijde
72
6. Perspectief op uitvoering
88
Naar een uitvoerings- en ontwikkelstrategie
90
Specifieke uitwerkingen
93
Investeringen, samenwerking en besluitvorming
95
Samenvatting 8
Kompas voor de toekomst
zijn opgaven die op stedelijke en regionale schaal
Het stationsgebied van Haarlem gaat op de
doorwerken.
Voorrang voor voetgangers en fietsers
Reizigersbewegenzichmoeiteloos en snel
schop. Deze integrale visie vormt het kompas voor de stapsgewijze ontwikkeling van dit
Hoogwaardige stadsentree
beeldbepalende entreegebied van de stad. De visie
Naast het toekomstbestendig organiseren van
is integraal omdat deze gaat over alle facetten die
mobiliteitsaspecten stelt deze visie zich ten doel
samenkomen in de stad. Duurzaamheid, mobiliteit,
om het stationsgebied te transformeren tot
economie, woningbouw én openbare ruimte. Onze
een hoogwaardige stadsentree. Een plek die
missie: het stationsgebied wordt een gebied waar de
voortbouwt op de kwaliteiten van de gewaardeerde
Haarlemmer trots op is.
Haarlemse binnenstad. Met een openbare ruimte
16h
Bolwerk en binnenstad komen samen
Levendige plek voor iedereen
van aangename straten, bescheiden pleinen Keuzes maken
en markante parken. Een bebouwing die zich
Uit onderzoek blijkt dat er een toename van
kenmerkt door de menselijke maat, afgewisseld
autoverkeer op de N200 is te verwachten, dat er
door bijzondere hoge laagbouw. De herontwikkeling
nu al extra behoefte is aan fietsenstallingsplaatsen
van de bebouwing uit de jaren ‘70 van de vorige
en ook dat het busverkeer verder zal groeien. De
eeuw aan het stationsplein is nadrukkelijk de inzet.
(autonome) groei van deze vervoersmodaliteiten
Hier kan bebouwing gerealiseerd worden die
die samenkomen in de historische en compacte
recht doet aan de genoemde kwaliteiten van de
stedelijke en regionale schaal. Naast de Kruisweg zal
en Goede vrienden geven op verschillende manier
Haarlemse binnenstad stelt ons voor fundamentele
binnenstad. Ook de noordzijde transformeert tot een
ook de Jansweg een rode loper gaan vormen in de
invulling aan samenwerking tussen de betrokken
keuzes.
echte voorkant van de stad. Vanuit het treinstation
binnenstad. We stellen hoge eisen aan de uitstraling
publieke en private partijen in het gebied.
manifesteert het unieke bolwerk zich onmiddellijk.
van de nieuwbouw in het gebied. Zowel qua maat
Een van de meest verstrekkende keuzes is dat de toename van het busvervoer niet langer in
Duurzaam op elk vlak
en schaal als qua architectuur. Het monumentale
Werk in uitvoering
stationsgebouw blijft te allen tijde een blikvanger.
Deze visie is niet bedoeld voor de bureaulade of het
het stationsgebied wordt gefaciliteerd. Nieuwe
Hart van de visie
busroutes en bushubs op andere plekken, onder
Het hart van deze visie wordt gevormd door vijf
andere in OV knoop Haarlem Nieuw-Zuid, ontlasten
ambities die in samenhang bijdragen aan het
Verschillende mogelijkheden
deze trein al gaan rijden. Aan het herrouteren van
de binnenstad. Het busplein in het stationsgebied
realiseren van een betekenisvolle plek. Deze
Voor de bolwerkzijde wordt een uitnodigend
buslijnen, de realisatie van OV knoop Haarlem Nieuw-
zal in omvang niet toenemen. In de visie hebben
ambities zijn vertaald in tal van richtinggevende
perspectief geschetst en vertaald in uitgangspunten.
Zuid en het verminderen van de barrièrewerking van
de voetganger en de fietser prioriteit. Dat betekent
uitspraken. Een kleine greep daaruit. Het
In de visie etaleren we verschillende
de N200 wordt op verschillende tafels gewerkt. Ook
dat er op korte termijn extra fietsenstallingsplaatsen
stationsplein wordt ruimtelijk gescheiden in een
stedenbouwkundige uitwerkingen voor de
wordt snel onderzoek gestart naar de uitbreiding
gerealiseerd worden, zowel aan de Jansweg als
stadsplein met een verblijfsfunctie en een deel
binnenstadszijde. Deze kansrijke uitwerkingen hebben
van de fietsenstallingsplaatsen. En de tram staat op
aan het Kennemerplein. Het Stationsplein en
voor een busvoorziening. Dit kan een gebouwde
één belangrijk aspect gemeen: ze moeten voldoen
de agenda van het regionaal OV Toekomstbeeld. De
het Kennemerplein worden het domein voor de
voorzieningen zijn of een comfortabele voorziening
aan de ambities uit deze visie. We sorteren nog niet
integrale herontwikkeling van het stationsgebied, de
voetganger. In de visie wordt rekening gehouden
(met overkapping) op maaiveld. De exacte positie
voor op een keuze voor een voorkeursvariant. Deze
combinatie van een busvoorziening en vastgoed, is
met de komst van een tram.
ligt nog niet vast. Er is geen keuze gemaakt over
zal in belangrijke mate bepaald worden door de
een proces van langere adem. Er wordt in het vervolg
Ook voor de N200 is niets doen geen optie.
de omvang van het verblijfsdeel van Stationsplein.
samenwerkingsvorm.
toegewerkt naar de keuze voor en de uitwerking van
Deze doorgaande en intensief gebruikte N-weg
Over de programmering van het stationsgebied
Vandaar dat deze samenwerkingsvorm de varianten
een voorkeursvariant. Dit doen we samen met de
doorsnijdt het stationsgebied en de binnenstad.
wordt in de visie richting bepaald. Functiemenging
ordent. De varianten Goed huwelijk, Goede buren
betrokken partijen en de inwoners van Haarlem.
Er wordt structureel gezocht naar manieren om
is het uitgangspunt. Zakelijke dienstverlening,
het autoverkeer op de N200 te verminderen en de
stedelijk wonen en voorzieningen wisselen elkaar
barrière voor langzaam verkeer te slechten. Dit
af. Daarmee onderscheidt het gebied zich op
digitale archief. Het gaat om uitvoering. In feite is
9
1. Inleiding 10
11
Het stationsgebied in Haarlem wordt steeds drukker. Treinen, bussen, auto’s, taxi’s, fietsers en voetgangers – en in de toekomst mogelijk een tram woekeren in de stationsomgeving met ruimte. Ruimte om te groeien is in het stationsgebied, gelegen midden in de binnenstad, beperkt. Hoe zorgen we
Groei van de stad
ervoor dat het stationsgebied van Haarlem ook in de toekomst een optimaal functionerende mobiliteitsknoop blijft?
Naast de mobiliteitsopgave ligt er in de
en provincie Noord-Holland hebben Urhahn I
en uitgewerkt worden. Ook is de visie geen opmaat
Haarlem groeit. De afgelopen jaren is er een
stationsomgeving ook een stedenbouwkundige
stedenbouw & strategie, Goudappel Coffeng en
naar een dichtgetimmerd masterplan. We werken
flinke groei geweest in het aantal inwoners en
opgave. Veel Haarlemmers vinden de jaren
APPM Management Consultants een integrale
toe naar een plan waarbij de stip aan de horizon
deze groei zal zich de komende jaren verder
70-bebouwing tegenover de entree van het
visie opgesteld waarin belangen op het gebied van
duidelijk is, maar de weg daarnaartoe niet vastligt.
doorzetten. Om aan de groeiende vraag
monumentale station niet representatief voor
mobiliteit, stedenbouwkundige kwaliteit, identiteit,
De invulling en uitwerking zal gefaseerd worden
naar woningen tegemoet te komen is het
de stad, terwijl de eerste indruk die bezoekers
verduurzaming en ontwikkelpotentie verenigd
aangepakt waarbij samenwerking met en inbreng
versnellen van woningbouw een prioriteit. Het
van Haarlem krijgen, wordt gevormd in
worden. In deze visie wordt de koers uitgezet
van betrokken (markt)partijen en gebruikers
woningaanbod moet in balans zijn en blijven met
het stationsgebied. Hoe maken we van het
voor het stationsgebied de komende decennia.
noodzakelijk is.
het voorzieningenaanbod en de infrastructuur.
stationsgebied van Haarlem een plek voor
We onderzoeken de mogelijkheden en stellen de
Haarlemmers om trots op te zijn?
kaders voor het vervolgproces. Dit alles is gedaan
Leeswijzer
stad te blijven, wordt sterk ingezet op een
met intensieve participatie met stakeholders,
In dit document starten we met een overzicht
mobiliteitstransitie. Dat wil zeggen dat het voor
klankbordgroep en bewoners van Haarlem.
van de belangrijkste uitgangspunten op het
mensen vanzelfsprekender wordt om te voet,
gebied van mobiliteit. Vervolgens gaan we in op
met de fiets en het ov te gaan in plaats van met
Visie op hoofdlijnen
het tweede doel van de visie: een betekenisvolle
de (eigen) auto. Aangezien veel inwoners buiten
Dit document reikt een visie op hoofdlijnen en een
plek maken voor Haarlem. We beschrijven de
Haarlem werken, is een verbetering van het
voorstel voor een procesaanpak aan waarbinnen
Haarlemse kwaliteiten waar we op voort willen
aanbod aan regionaal ov nodig om dit doel te
Corridordialoog Kennemerlijn
de gewenste ontwikkelingen kunnen plaatsvinden.
bouwen en komen vervolgens tot vijf ambities
bereiken. Het stationsgebied is de belangrijkste
Vanuit het provinciale programma ov-knooppunten
De betekenis van het gebied voor de stad en de
die de basis vormen voor het stationsgebied.
spil in het openbaar vervoer in Haarlem.
regio staat centraal. Hoe is de situatie nu, wat is er
Deze ambities vertalen we in drie varianten met
mogelijk en wat heeft de stad nodig? Er wordt in
voorbeelduitwerkingen die een indruk geven van
de spoorlijn Haarlem – Uitgeest. Een groot aantal
tweede instantie gekeken naar wat we hier gaan
hoe de stationsomgeving eruit kan komen te zien.
partijen heeft hieraan bijgedragen. Het eindrapport
bouwen. De visie geeft inzicht in denkrichtingen
We sluiten de visie af met een perspectief op de
‘Corridordialoog Kennemerlijn’ beschrijft de
en verbeterkansen. Het biedt een aantrekkelijk
uitvoering.
Een toekomstbestendige stationsomgeving vraagt om een integrale visie. In opdracht van en samenwerking met de gemeente Haarlem
is in mei 2016 de ‘Corridordialoog Kennemerlijn’ van start gegaan. Deze dialoog had als doel (ruimtelijke) ontwikkeling te stimuleren rondom de stations van
belangrijkste opgaven en kansen, vertaald in concrete maatregelen per knooppunt. Het eindrapport is op 6 februari 2018 vastgesteld door het college van GS
toekomstperspectief voor partijen die ontwikkelen en investeren in het vastgoed, de openbare ruimte
van Noord-Holland en de colleges van B&W van de
en in een nieuw busstation. Met de visie liggen
zes betrokken gemeenten. Ook NS en ProRail hebben
uitgangspunten en ambities vast en worden
zich als samenwerkingspartners gecommitteerd. Het
stedenbouwkundige en programmatische kaders
opstellen van een integrale visie en ontwikkelstrategie voor stationsgebied Haarlem is één van de vastgestelde maatregelen in het eindrapport.
op hoofdlijnen weergegeven. De technische en financiële haalbaarheid van een aantal zaken moet in een volgende fase nog verder uitgezocht
Om een aantrekkelijke, leefbare en bereikbare
Een visie maak je samen! 12
Een visie voor een stationsgebied maken is geen
Fase 1: Probleemanalyse en oplossingsrichtingen
eenvoudige opgave. In het stationsgebied van
op het gebied van mobiliteit.
Haarlem komen belangen samen van onder andere
De eerste fase van het proces richtte zich
reizigers, vervoersbedrijven, grondeigenaren en
nadrukkelijk op de mobiliteitsopgaven in het
omwonenden. Daarbij is het stationsgebied een van
stationsgebied. Naast de klankbordgroep en
de meest zichtbare locaties in de stad. Dit gaat alle
de stakeholdersgroep hebben bewoners en
Haarlemmers aan.
belanghebbenden uit het gebied rond het station zich op een actieve en constructieve manier
De integrale visie voor het stationsgebied is
gemengd in het gesprek en de probleemanalyse en
daarom gemaakt in samenwerking met diverse
de oplossingsrichtingen aangescherpt.
experts, stakeholders, de klankbordgroep en vele geïnteresseerde Haarlemmers. Het proces om tot
Fase 2: Het onderzoeken van alle ingrediënten voor
de visie te komen is opgedeeld in verschillende
de visie, inclusief participatie.
stappen, waarbij we steeds kennis en feedback
Ook tijdens de tweede fase is veel input opgehaald.
hebben opgehaald via real-life en online
In kleinere bijeenkomsten in maart hebben
werksessies, ontwerpateliers, een inloopavond en
zo’n vijftig bewoners en andere betrokkenen
enquête en participatie middels het online Forum
meegedacht over de functionele invulling
Stationsgebied.
van het stationsgebied. Welke combinatie van functies leveren een bijdrage aan de gewenste
Tijdens elke fase zijn sessies georganiseerd met
levendigheid? Het leverde tal van waardevolle
een klankbordgroep en een stakeholdersgroep. Zij
inzichten op die een plek hebben gekregen in de
hebben in elke fase meegedacht over de analyses
ambities en uitwerkingen.
en tussenproducten. De klankbordgroep bestond uit organisaties als wijkraden, de fietsersbond, de
Na maart is het accent (noodgedwongen) verlegd
ondernemersvereniging binnenstad, Rover en de
naar online participatie. In digitale sessies met
actiegroep Buskruit. De stakeholdersgroep bevatte
de klankbordgroep, de stakeholdersgroep en via
partijen als NS, ProRail, Connexxion en bureau
het Forum Stationsgebied heeft een grote groep
Spoorbouwmeester. Tijdens elke fase zijn naast
betrokkenen zich gemengd in de dialoog. Zowel op
deze twee vaste groepen ook sessies georganiseerd
de ambities als op de varianten is zeer uitgebreid
met belanghebbenden uit de hele stad.
gereageerd. Er zijn ruim tweehonderd reacties aangeleverd, een groot deel heeft betrekking op de ambities en een ander deel op de varianten. Naast tal van specifieke voorstellen en suggesties geldt in het algemeen dat er weinig tot geen afwijzende reacties zijn binnengekomen, of reacties waaruit blijkt dat er zaken volledig zijn vergeten bij het opstellen van de visie. Wel worden er veel concrete suggesties gedaan hoe de ambitie uitgewerkt zou kunnen worden. Deze nemen we in de nadere uitwerking ter harte.
13
2. Toekomstbestendige ov-knoop 14
In het stationsgebied komen allerlei vervoersstromen samen. Er is in het kader
1. Het busstation zit aan de maximale capaciteit en
3. De fietsenstallingen zijn vol, in 2040 wordt een
van de integrale visie veel aandacht besteed aan de ontwikkelingen van
kan de verwachte groei tot 2040 niet aan
tekort verwacht
deze stromen. Dat biedt veel inzicht in de toekomstige mobiliteitsvraag. Waar
In de spits doen op dit moment 175 bussen station
Er zijn momenteel achtduizend inpandige
moeten we rekening mee houden? Hoe zorgen we ervoor dat het stationsgebied
Haarlem aan. Naar verwachting groeit het aantal
plekken rond het station, verdeeld over fietskelder
toekomstbestendig is? In dit hoofdstuk gaan we in op de probleemanalyse en
bussen met 50% tot 2040. Hierdoor ontstaat er
onder het stationsplein, de fietsflat aan de
geven we een overzicht van de uitgangspunten op het gebied van mobiliteit
een tekort van 1.500 m2 ruimte indien de huidige
noordzijde, het fietscarré onder het station en
die daaruit voortvloeien. We plaatsen het stationsgebied ook in stedelijk en
configuratie wordt aangehouden. Hierbij is geen
enkele kleine locaties ten oosten en zuiden van
regionaal perspectief.
rekening gehouden met ruimte om de bussen
het stationsgebied. Daarnaast zijn er duizend
elektrisch op te laden op het station. In 2040 zullen
plekken op straat, met name aan de oostkant
minimaal tien minuten nodig zijn om op te laden.
van het station. Bij de laatste telling (2017) van de
Als alle bussen op station Haarlem laden, zal het
gemeente Haarlem werd 95% van de capaciteit
totale ruimtegebruik bijna verdubbelen. Ook is
bezet. Bij 2% groei per jaar van het aantal gestalde
Probleemanalyse In fase één van de integrale visie hebben we de
van het stationsgebied. Uit de analyse zijn de
er beperkte ruimte voor vervangend busvervoer
fietsen is er in 2040 een tekort van vijfduizend
opgave op het gebied van mobiliteit onderzocht.
volgende zes opgaven voor het stationsgebied
(NS-bussen) indien er minder treinen rijden. Op dit
stallingen. Voor bijzondere fietsen als e-bikes en
Hierin keken we naar de huidige mobiliteitsvraag,
naar voren gekomen. Meer over deze analyse
moment gebeurt dit suboptimaal in de Jansweg.
bakfietsen zijn de stallingen moeilijk toegankelijk.
ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit, de
kunt u teruglezen in het document Integrale Visie
toekomstige mobiliteitsvraag en de beleving
Stationsgebied Haarlem, Probleemanalyse (2019).
Van de gestalde fietsen is momenteel 2 tot 4% een 2. Er wordt hinder ervaren in binnenstad door de
bijzondere fiets, deze fietsen hebben meer ruimte
vele én grote bussen
nodig. Het aandeel bijzondere fietsen stijgt naar
In de binnenstad van Haarlem wordt overlast
verwachting naar 5 tot 10%.
ervaren van het grote aantal bussen, zo’n Het busstation zit aan de maximale capaciteit
1.600 per dag. De groei van de bussen door de binnenstad is niet zondermeer te faciliteren. Van de bussen die door de binnenstad rijden is 6% grote dubbeldekkers. De afgelopen twee jaar is het aantal reizigers explosief gegroeid, met zo’n 10% per jaar. Zo’n 50% van de reizigers moet in het centrum zijn, omdat ze er wonen, werken of recreëren. De andere 50% heeft geen bestemming of herkomst in de binnenstad en kan dus worden geherrouteerd. Dit zijn bijvoorbeeld busreizigers uit Schalkwijk die overstappen op de trein naar Amsterdam.
De fietsenstallingen zijn vol. Er is te weinig plek voor ebikes en bakfietsen.
15
16
4. De drukke N200 vormt een barrière aan de
5. De Rode Loper voor fietsers en voetgangers is
noordzijde
niet optimaal
De weg N200 (Kennemerplein) aan de noordzijde
De doorgaande route voor fietsers en voetganger
van het station, vormt een belemmering voor
tussen Haarlem Noord, het stationsgebied en de
fietsers en voetgangers die naar het station willen
binnenstad over de Kruisweg (de Rode Loper)
of van het station willen vertrekken. Momenteel
is vrij smal en wordt op meerdere plekken met
rijden er op de N200 circa 22.500 auto’s per
verkeerslichten doorbroken. Daarnaast is er
dag in twee richtingen. Naar verwachting zal
beperkte ruimte voor voetgangers en fietsers
het aantal auto’s groeien naar 25.500 per dag
doordat bussen over de Kruisstraat rijden.
in 2040, als de genoemde maatregelen in de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) worden genomen. De gemiddelde wachttijd voor een voetgangers en fietsers om over te steken is 60 seconden.
Niets doen aan de barrièrewerking van de N200 is geen optie. De rode loper sluit niet goed aan op de fietsroutes naar Haarlem noord
17
18
19 6. Het stationsgebied is geen hoogwaardige entree voor de binnenstad Haarlem heeft een stationsgebouw met
Het Beresteyncomplex en de Beijneshal, gebouwd
monumentale kwaliteiten, maar geen
in de jaren 70, ademen niet de sfeer en klasse
stationsgebied om trots op te zijn. De
van de historische binnenstad, maar bepalen
noordzijde van het stationsgebied functioneert
wel de sfeer en uitstraling van het Stationsplein.
nu nog als achterkant. Het station ligt erg dicht
De invulling van de plinten en de kwaliteit
op een drukke verkeersader, de architectuur
hiervan blijft achter bij die van de binnenstad.
heeft niet de uitstraling van een station, de
Veel Haarlemmers vinden de bebouwing niet
ingangen van het station zijn lastig te vinden en
representatief. De panden zijn ook toe aan
er is te weinig plek voor bijzondere fietsen.
verduurzaming. Hier liggen kansen.
Ook de Jansweg voelt aan als een achterkant. Hier parkeren reizigers hun fietsen in de openbare ruimte, worden auto’s in het zicht geparkeerd onder de Beijneshal, domineert het busvervoer het straatbeeld, is er weinig ruimte voor de fietser en blijven de programmatische invulling en staat van onderhoud van de panden achter ten opzichte van de Kruisweg. De Jansweg is tegelijkertijd een belangrijke verbinding voor fietsers en voetgangers van en naar de binnenstad. Schrale en gedateerde uitstraling van de gebouwen aan het plein
De noordzijde van het stationsgebied functioneert nu nog als achterkant. De entree van het station zit verstopt. De zes opgaven voor het stationsgebied
Uitgangspunten mobiliteit 20
In het document Integrale Visie Stationsgebied
ruimte rondom het trein- en busstation is bij uitstek
Haarlem, Oplossingsrichtingen voor
een voetgangersgebied. Bij de inrichting staan
Toekomstige Mobiliteit (2019) zijn aan
de verblijfskwaliteit en comfort voor de reiziger
de hand van bouwstenen verschillende
centraal.
oplossingsrichtingen op het gebied van mobiliteit verkend. Op basis van deze
3. Er komen nieuwe busroutes en een OV knoop
verkenning zijn de volgende uitgangspunten
Haarlem Nieuw-Zuid
op het gebied van mobiliteit vastgelegd in de
Om overlast door busverkeer in de binnenstad
Startnotitie Integrale Toekomstvisie 2020 – 2040
niet verder te laten toenemen, groeit het aantal
Stationsgebied (2019), als vertrekpunt voor de
bussen dat naar het station rijdt niet en wordt
visie.
het aantal haltes op het Stationsplein niet verder uitgebreid. Dat betekent dat de verwachte groei
1. Het aantal openbaarvervoerreizigers groeit
van het aantal bussen tot 2040 niet kan worden
tot 2040 met 2% per jaar
opgevangen op het Stationsplein. Het busplein
Dit komt overeen met het uitgangspunt in de
blijft aan de zuidzijde van het station en een
bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland en is
deel van de bussen wordt omgeleid. Om het
afgestemd met NS, ProRail, Connexxion en de
openbaarvervoeraanbod voor reizigers zo groot
Vervoerregio Amsterdam.
mogelijk te houden, is de realisatie van OV knoop Haarlem Nieuw-Zuid noodzakelijk.
2. De veilige doorstroming van voetgangers, fietsers en openbaar vervoer staat voorop
Het busstation in het centrum groeit niet.
Dit betekent dat voetgangers het station op
De omvang van het huidige busplein is het
een veilige en prettige manier moeten kunnen
uitgangspunt voor deze visie. Door een efficiëntere
bereiken en dat voldoende fietsenstallingen
inrichting of gebruik en kan het busstation mogelijk
eenvoudig bereikbaar en toegankelijk
zelfs kleiner worden. Herroutering is noodzakelijk.
zijn. Aanvullend moet er aandacht zijn voor een evenwichtige bezetting van de oostelijke en westelijke toegangstunnels (in het stationsgebouw) naar de perrons. De maatregelen die voortkomen uit de visie dragen bij aan een gebruikstoename van lopen, fietsen en het openbaar vervoer en een gebruiksafname van autobezit en -gebruik in het centrum van Haarlem. De openbare
Gevolgen van corona op reizigersaantallent Door het thuiswerken en de 1,5 metermaatregelen is het aantal reizigers in het openbaar vervoer flink gekrompen. Door ander reisgedrag en mogelijk economische neergang, duurt het naar verwachting nog een aantal jaren tot de reizigersaantallen weer op het niveau van 2019 zijn. Het eindbeeld voor de verwachte groei in 2040 blijft echter gelijk. Met deze visie bereiden we ons daarop voor.
21
Het busstation in het centrum groeit niet. Het huidige formaat is het uitgangspunt voor deze visie.
22
4. Een tram of lightrail is op de lange termijn
5. Maatregelen N200 zijn noodzakelijk om het
urgent
gebruik van fiets en ov te stimuleren
We willen immers dat het aantal reizigers dat
Het handhaven van de huidige situatie van de
voor het openbaar vervoer kiest (in plaats van
N200 waarbij het aantal verkeersbewegingen
de auto) ook na 2040 blijft groeien. Daarom
groeit, is geen optie. Het station en de binnenstad
wordt in de visie rekening gehouden met
moeten voor langzaam verkeer vanuit Haarlem-
een ruimtereservering voor een trambaan
Noord beter bereikbaar worden.
en halteplaats(en). Vertramming is namelijk opgenomen in het ov-Toekomstbeeld als
Niets doen aan de barrièrewerking van de N200 is
maatregel voor de lange termijn. Voor de
geen optie.
middellange termijn kunnen vervoersstromen efficiënt en flexibel worden opgevangen met
6. Het aantal fietsenstallingen rondom het station
HOV. Verder onderzoek naar de mogelijkheden
moet snel worden uitgebreid
van tram of lightrail wordt daarom in MRA
De groei van het aantal fietsenstallingen rondom
verband opgepakt, in relatie tot het ov-
het station en de inpassing in het fietsnetwerk/
Toekomstbeeld.
rode loper, gaat gelijk op met de behoefte. Realisatie van fietsenstallingen kan vooruitlopend
Flexibiliteit omtrent het inpassen van een tram
op de herontwikkeling van de stationsomgeving al
in het stationsgebied is een vereiste.
worden uitgevoerd. Er is snel actie nodig om de groei van het aantal fietsen in het stationsgebied op te vangen.
Er is snel actie nodig om de groei van het aantal fietsen in het stationsgebied op te vangen.
Elektrisch laden Door de overstap naar zero emissiebussen is op korte termijn ruimte nodig voor het laadproces en bijbehorende infrastructuur. Vanwege de schaarse ruimte rondom station Haarlem is dit een aandachtspunt. In overleg met de vervoerders zijn in Haarlem al drie laadlocaties aangewezen: Delftplein, Waarderpolder en Schalkwijk. Als alternatieve oplossingen niet mogelijk blijken, dan zijn maximaal twee laadplekken (al dan niet tijdelijk) voorstelbaar. Deze komen dan op de plek waar nu de dienstauto’s van Connexxion staan. Het is niet de bedoeling meer laadplekken op het Stationsplein te maken. Als meer plekken nodig zijn dan moeten de concessieverleners en vervoerder daarvoor alternatieven voorstellen, in samenhang met een voorstel voor de nieuwe busroutes.
23
Stedelijk en regionaal perspectief 24
Stationsgebied Haarlem in de regionale context
gebruik van station Haarlem. Het station vervult
van de MRA
daarmee een belangrijke schakelfunctie binnen
Dagelijks is sprake van een grote en
de MRA.
25
toenemende woon-werkpendel in de ochtendspits richting Amsterdam doordat
De toekomstige ontwikkeling van stationsgebied
de woonfunctie in Haarlem dominant is ten
Haarlem staat niet op zichzelf. Om de regionale
opzichte van de werkfunctie. De komende
opgaven op het gebied van woningbouw,
jaren worden zo’n 10.000 woningen in de acht
economie, mobiliteit, landschap en recreatie,
Ontwikkelzones van Haarlem gebouwd. Meer
klimaat en energie het hoofd te bieden is de
woningen betekent meer mobiliteit. Omdat het
samenhang met de andere knooppunten in
aantal woningen veel sterker toeneemt dan
en rondom Haarlem minstens zo belangrijk.
de werkgelegenheid, zal deze onbalans in de
De ruimtelijke opgaven vragen om integrale
vervoersstroom tussen met name Haarlem,
knooppuntontwikkeling en een samenhangend
Schiphol en Amsterdam alleen maar groter
ov-systeem van trein én bus en mogelijk in de
worden. Andersom weten echter ook steeds
toekomst een tram. Hierbij dient rekening te
meer bezoekers en toeristen uit de regio
worden gehouden met de leefbaarheid van de
Haarlem te vinden. Veel reizigers maken hierbij
(binnen)stad en de vitaliteit van haar inwoners.
Haarlem Oostpoort
besloten om de omvang van het busstation bij station Haarlem
Drie knooppunten
groei van Haarlem (10.000 woningen) biedt de
Haarlem Oostpoort is één van de acht ontwikkelzones
niet toe te laten nemen. Uit deze studie is gebleken dat een
waar in relatief korte tijd een substantieel aantal woningen
nieuw busstation buiten het centrum, Haarlem Nieuw-Zuid,
De ontwikkeling van het stationsgebied is in
ontwikkeling van de knopen kansen voor nieuwe
gerealiseerd kan worden als onderdeel van het brede
een voorwaarde voor de ontwikkeling is. Dit busstation zorgt er
afstemming met twee andere HOV-knopen in
werklocaties, voorzieningen en woningen.
gemeentelijke programma ‘Groei van Haarlem’. Bovendien
namelijk voor dat de groei in het OV kan worden opgevangen
geldt het als één van de regionale sleutelprojecten
zonder de overlast van het busverkeer in de binnenstad verder
‘Haarlem Nieuw-Zuid’. Tussen deze drie knopen
binnen de metropoolregio Amsterdam (MRA) voor de
toe te laten nemen en station Haarlem en het spoortraject
ontstaat een (nieuw) evenwicht in knoopwaarde
verstedelijkingsopgave op regionaal niveau. De ontwikkelvisie
Haarlem-Sloterdijk te ontlasten. Ook zorgt het busstation
Oostpoort is gericht op duurzame gebiedsontwikkeling voor
samen met een optimalisatie van het buslijnnet ervoor dat ook
en vervoerswaarde. Ieder gebied heeft een eigen
de lange termijn (2030). Het gaat om een visie op hoofdlijnen
reizigers in andere gebieden (met name de Ontwikkelzones)
waarbij twee raamwerken worden geschetst als drager
beter bediend worden en makkelijker met de bus kunnen reizen.
ontwikkelingen in de drie gebieden leiden tot
voor verschillende stedelijke ontwikkelingen: mobiliteit en
Het onderzoek naar optimalisatie van het buslijnennet wordt
nieuwe vervoerstromen in de stad en tot andere
infrastructuur en een netwerk van landschappelijke en
in regionaal verband uitgevoerd en sluit aan bij het regionale
oriëntatie van reizigers. Ze kunnen alle drie
groenstructuren. Om perspectief te bieden op uitvoering
ov-beleid en het Haarlemse mobiliteitsbeleid dat gelijktijdig met
wordt er een mobiliteitsvisie en ontwikkelstrategie opgesteld.
de visie op het stationsgebied wordt opgesteld. In lijn met de
ruimte bieden aan functies met een stedelijk-
In de ontwikkelstrategie wordt rekening gehouden met de
vastgestelde Structuurvisie Openbare Ruimte. Om deze reden
positie binnen het OV-netwerk. Het doel is dat programma
is een verkennend onderzoek uitgevoerd (tevens een van de
alle drie multimodaal en fungeren als regionaal
en mobiliteitsfunctie van de drie OV-knooppunten in Haarlem
onderzoeken van de werkstroom Ketens en Knopen van het
overstappunt.
elkaar versterken, in plaats van met elkaar concurreren.
landelijke OV-toekomstbeeld) naar een geschikte locatie voor een busstation nabij de kruising Europaweg/Schipholweg.
Binnenstedelijk Haarlem is een van de sleutelgebieden in de MRA
Haarlem die in betekenis groeien: ‘Oostpoort’ en
identiteit met bijbehorende verblijfsfuncties. De
Oostpoort pioniergebied
regionaal gemengd karakter. De knooppunten zijn
De drie knopen dragen ook bij aan de
Rol stationsgebied ten opzichte van knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid
Het is de ambitie om ook hier een aantrekkelijk en integraal
Het busverkeer in Haarlem en de regio Haarlem groeit hard
het benodigde ruimtebeslag en de mogelijkheden en kansen
entreegebied. De sfeer en het type woon-
met 2% per jaar. Gezien de opgaven bij het stationsgebied
van verschillende locaties op het gebied van mobiliteit en
werkmilieu verschilt per knoop en trekt andere
en de beperkt beschikbare ruimte, maar ook de grote
stedenbouw. Er zijn verschillende varianten onderzocht die
hoeveelheid bussen door de binnenstad, is in het najaar van
na bestuurlijke besluitvorming in een vervolgonderzoek nader
bewoners en bedrijven. Aansluitend bij de beoogde
2019 door de gemeente Haarlem en provincie Noord-Holland
worden uitgewerkt.
OV-knooppunt te realiseren. In het onderzoek is gekeken naar
Haarlem Centraal historisch binnenstedelijk
Haarlem Nieuw-Zuid dynamiekstadsontwikkeling
beeldvorming van Haarlem, ze zijn elk een
De drie knooppunten hebben ieder een eigen sfeer
Intermezzo: historische ontwikkeling
26
Eerste spoorlijn van Nederland
Tramlijnen
Zo werden de verschillende passagiersstromen efficiënt van
de jaren 60 ook de N200 aangelegd, als doorgaande route
Haarlem kreeg al vroeg een spoorlijn. De spoorlijn Amsterdam
Al in 1878 werd de eerste (paarden)tramlijn in Haarlem in
elkaar gescheiden. Rijtuigen werden voorgereden en stonden
van Amsterdam naar Bloemendaal en Zandvoort. Het
– Haarlem werd in 1839 geopend en was de eerste spoorlijn in
gebruik genomen. In fase werd dit netwerk uitgebreid en
te wachten onder de rijtuigenkap, als een soort kiss en ride.
Kennemerplein is lang ingericht geweest als busstation (aan
Nederland. Het station van Haarlem, eerst gelegen net buiten
in 1913 geëlektrificeerd. Halverwege de 20ste eeuw is de
Aan de perrons lagen verschillende functies als wachtruimte
de oostkant). Ook was er enige tijd een Esso-station aan de
de stadswallen, vond al snel een plekje in de Nieuwstad:
tram uit het Haarlemse straatbeeld verdwenen, nadat het
en het stationscafé. Vanaf de perrons had men een prachtig
westkant van het plein.
de ruim opgezette, 17e -eeuwse Haarlemse stadsuitleg. De
decennialang onderdeel is geweest van de Haarlemse en
uitzicht over de bolwerken.
verkoop van kavels voor woningen in de Nieuwstad ging
regionale vervoerssystemen.
Masterplan Spoorzone Sanering en cityvorming
In 2004 maakt BVR Adviseurs Ruimtelijke Ontwikkeling
was voor grootschalige functies als het station en fabrieken,
Innovatief treinstation
Tot aan de Tweede Wereldoorlog veranderde er niet veel in
het Masterplan Spoorzone. Diverse projecten uit het plan
zoals de Koninklijke Fabriek van Rijtuigen en Spoorwagens
Er was geen ruimte voor een groots opgezet Stationsplein.
het stationsgebied. Wanneer in de jaren 50 het bedrijf van
zijn inmiddels geheel of gedeeltelijk gerealiseerd. Zo is de
J.J. Beijnes tegenover het station. Het spoor liep dwars door
Het station van Haarlem zoals we het nu kennen werd
de Beijnesfabriek vertrekt naar buiten de stad, breekt er een
Rode Loper aangelegd, een doorgaande fietsroute van het
het bolwerk en vormde enerzijds een barrière om van noord
ontworpen in 1906 met een symmetrische opzet, passend
periode aan van grootschalige sloop tegenover het station, te
station naar de binnenstad, met bijbehorende ondergrondse
naar zuid te komen, anderzijds een welkome katalysator
binnen de fijnmazige symmetrische structuur van de stad.
beginnen met de lege fabriekspanden. Ook de kleine pandjes
stalling aan de Kruisweg en een fietsvoorziening aan het
voor nieuwe functies. Het station bracht leven aan de
Het was een innovatief station, met dienst- en wachtruimten
in het blok tussen de Lange Molenstraat en Lange Herenstraat,
Kennemerplein. Het busplein is vernieuwd en het inkomende
Nieuwstad, met de komst van cafés, hotels en woningen voor
op het middenperron en een apart in- en uitgangsgebouw.
inclusief de hofjes van Codde en Beresteyn, worden gesloopt
busverkeer is bijna volledig geconcentreerd op de Jansweg.
om plaats te maken voor de modernistische dromen van
Op verschillende plekken rond het station is de inrichting van
Haarlem. Er worden verschillende plannen gemaakt voor
de openbare ruimte vernieuwd. Het plan Spoorzone is echter
het stationsgebied. Op de enorme, lege plek tegenover het
niet volledig uitgevoerd zoals bedacht. Zo is het voorstel voor
station, worden een groot busplein en nieuwe, grootschalige
nieuwe bebouwing aan het Stationsplein nooit van de grond
bouwcomplexen gebouwd, passend bij de moderne stad
gekomen en is het busplein niet verplaatst naar de Jansweg.
langzaam, vandaar ook dat er binnen de bolwerken ruimte
welgestelden.
Haarlem. Met de Beijneshal (sport- en parkeervoorzieningen) en het Beresteyncomplex (kantoren en appartementen) is
Bronnen:
ten opzichte van de omliggende historische bebouwing een
-
Stedenbouwhistorische Analyse
grote schaalsprong gemaakt, zowel in bouwhoogte als in
Dienst- en wachtruimten op middenperron en apart in- en uitgangsgebouw (afbeelding: Crimson)
korrelgrootte.
Crimson (2017), Stationsgebied Haarlem, Cultuur- en
-
Crimson (2012), Station Haarlem, Cultuurhistorisch onderzoek en waardestelling
Aanleg N200 In de jaren 50 wordt het station aan de noordzijde uitgebreid met een derde perron, inclusief overkapping en
Het station van Haarlem binnen de bolwerken (kaart 1858)
entreegebouw. Tot die tijd had het station aan de noordzijde geen ingang. Aan de noordzijde van het station wordt in
De nieuwe inrichting van het Stationsplein in 2012
Sloop en sanering in de jaren 70
Het Stationsplein in 1915 met tramlijn
Het Stationsplein met grote busvoorziening in de jaren 70
27
3. Betekenisvolle plek 28
Het stationsgebied is een gebied waar Haarlemmers trots op zijn. We zijn schatplichtig aan de kwaliteit van de historische context.
Het belang van mobiliteit in het stationsgebied is evident. Maar de lat ligt hoger. Het wordt een aangename stedelijke ruimte en betekenisvolle plek. Gelegen midden in de binnenstad, zijn we schatplichtig aan de kwaliteit van deze historische context. Het wordt een gebied waar Haarlemmers trots op zijn. Forenzen vinden hier comfortabel hun weg van en naar het station. Bezoekers ervaren de levendige, aangename en stijlvolle Haarlemse binnenstad zodra ze op het station gearriveerd zijn. In dit hoofdstuk beschrijven we de kwaliteiten van de binnenstad waar we op voortbouwen. We plaatsen het gebied in een historisch perspectief.
De Haarlemse kwaliteiten: hier bouwen we op voort Pleinen, parken, levendige straten en volop ruimte
Het stationsplein van Haarlem ademt straks
voor voetgangers en fietsers. De kwaliteiten van
de sfeer van de Haarlemse binnenstad, van
de historische binnenstad van Haarlem vormen de
historische panden, statige herenhuizen en
inspiratie voor het nieuwe stationsgebied.
sfeervol groen van de bolwerken. Hiermee onderscheidt het plein zich duidelijk van andere stationspleinen in de MRA zoals die van Zaandam, Amersfoort, Amsterdam en Almere.
29
30
Stijlvol, hoogwaardig en aangenaam
Unieke ligging binnen het bolwerk, direct
De Haarlemse binnenstad kan worden beschreven
verbonden met de binnenstad
als stijlvol, met hoogwaardige en aangename
Haarlem heeft een station om trots op te zijn,
bebouwing en openbare ruimte. De pleinen
een rijksmonument. Het station van Haarlem is
en straten, historische bebouwing en statige
het enige station in Nederland dat bínnen de
herenhuizen in de bolwerken en langs de
vestingwerken van een stad ligt. Waar vroeger veel
Nieuwegracht en de wandelroutes van tuinarchitect
stations buiten het centrum werden aangelegd
Zocher ademen een sfeer van klasse en stijl.
en een goede verbinding met de binnenstad niet
31
vanzelfsprekend was, is het station van Haarlem De stijlvolle straten van Haarlem
via de Kruisweg en Jansweg direct met het centrum verbonden.
Hotel Restaurant Cafe ‘Royal’ bij het Stationsplein (1919)
Het Kenaupark met links de bolwerken en de spoorlijn in 1867
Levendige mix van wonen, werken en voorzieningen in de Nieuwstad De binnenstad van Haarlem kent van oudsher een levendige functiemix. Woningen, hotels, cafés en bars en zelfs fabrieken hebben hun plaats gekend in de Nieuwstad. Ook vandaag de dag zien we in dit gebied een levendige mix van appartementen, eengezinswoningen, kantoren en voorzieningen. Een fijnmazig netwerk van pleinen, straten en parken Haarlem kenmerkt zich door een fijnmazig netwerk van pleinen, straten en parken. Zo ook het gebied rond het station, waar de Kruisweg en Jansweg de noord-zuidverbindingen naar de Grote Markt vormen. De Nieuwe Gracht, Parklaan en Lange Herenstraat en vroeger ook de Lange Molenstraat vormen de dwarsverbindingen in oost-westrichting. Er is een groene route 1920
N
Werken van Openbare het Kenaupark, via de Parklaan, naar het
Ripperdapark en de bolwerken.
64
65 Fijnmazig stratenpatroon met kenmerkende Kruisweg en Jansweg in noord-zuidrichting (Kaart openbare Werken 1920)
32
33 Panden van 3-4 lagen
Samengestelde panden De Haarlemse maat en schaal van hoge laagbouw van 3-4 lagen
Hofjes van 2-4 lagen
Uitschieters in bouwhoogte (5 à 8 lagen) markeren
Haarlemse pleinen
De Haarlemse binnenstad is vooral een
in de binnenstad vaak bijzondere functies, zoals
De pleinen in de Haarlemse binnenstad variëren
laagbouwstad met een basis van drie à vier
van oudsher kerken, maar later ook het V&D-
van klein, zoals het Hortusplein en de Botermarkt,
lagen hoog. Hierbinnen zien we een divers palet
pand en postkantoor. Deze panden zijn een
tot een aangename middenmaat zoals de Grote
van kleine pandjes, middelgrote samengestelde
vorm van hoge laagbouw waarbij niet de hoogte
Markt. Deze gewaardeerde Haarlemse pleinen
panden en hofjes. In de geschiedenis van de
doorslaggevend is, maar juist hoe het gebouw
hebben een sterke verblijfsfunctie en beschikken
Nieuwstad zijn zelfs grote complexen (zoals de
aansluit op de omliggende bebouwing en hoe het
over een goed programma zonder dat één functie
Beijnesfabriek) niet vreemd.
aan de straat staat, vaak als verbijzondering van
te dominant wordt. Niet de omvang van het plein
de hoek. Deze bebouwing kent vaak een klassieke
is bepalend voor het succes. Het gaat om een
opzet van plint, middendeel en kap.
combinatie van gebruik, inrichting en een heldere
Typisch Haarlems: laagbouwstad met variatie van klein tot groot
afbakening van de openbare ruimte door de aangrenzende bebouwing.
45m
Stadsblok van 5-8 lagen
Hortusplein
104m
Botermarkt
47m
26m
33m
Bijzondere complexen van 2 a 4 lagen 111m
Grote Markt
Inzetten op programmakwaliteit 34
Kansrijk voor de zakelijke dienstverlening
kantoorunits te kunnen huisvesten. Door hier te
Haarlem heeft een krappe kantorenmarkt.
richten op de regionale kantorenmarkt ontstaat
Kwalitatief goede kantoorhuisvesting is schaars en
ook een habitat voor (afgeleide) kleinschalige
er is kans dat een aantal Haarlemse bedrijven op
bedrijvigheid, co-working, flexoffice-concepten
termijn gaat vertrekken door tekort aan (courante)
en congresfuncties en kan hier een fijn en
huisvesting. Daarnaast zullen om dezelfde reden
representatief gemixt werkmilieu gecreëerd
nieuwe bedrijven van buiten Haarlem zich hier
worden. Bij een businesscentrum passen functies
mogelijk niet vestigen.
als grand café en rooftopbar.
Haarlem is onderdeel van de metropoolregio Amsterdam (MRA), de belangrijkste economische
Een tweede reden om de gebouwen flexibel
regio van Nederland. Het stationsgebied is het
inzetbaar te maken is dat op termijn - indien
belangrijkste ov-knooppunt van Haarlem in het
de kantorenvraag mogelijk weer afneemt als
regionale stedelijke netwerk. Om die reden is
gevolg van demografie, vergrijzing, afname
functiemenging met kantoren hier zeer kansrijk,
beroepsbevolking - ook andere functies in
met name voor (kennisintensieve) zakelijke
de gebouwen kunnen komen. Op termijn is
dienstverlening op stedelijk en regionaal niveau.
bijvoorbeeld de stadsbibliotheek aan het plein
Dit sluit ook aan op de gevraagde ruimte voor
vestigen een serieuze overweging.
(stuwende) economie zoals in de economische visie (2020) van de gemeente Haarlem is
Stedelijk woonprogramma
toegelicht.
Het beleid ‘wonen boven winkels’, de te handhaven woontoren Beijnes en bebouwing langs de
De gemeente wil haar positie als onderdeel
Bolwerken zorgen voor een aanzienlijk aandeel
van de MRA en het stationsgebied als regionale
wonen in het stationsgebied. Ook in de direct
toplocatie versterken en blijft ruimte bestemmen
omliggende buurten van het Stationsplein zijn veel
in het gebied voor werken/kantoren. Opgeteld is
woningen. Dit wordt nog verder uitgebreid door de
de huidige kantoorruimte rondom het Stationsplein
ontwikkelingen in de Gonnetbuurt.
die op regionaal niveau een rol kan vervullen ongeveer 28.000 m2. Haarlem wil bij toekomstige
Afhankelijk van de uiteindelijk te kiezen
transformaties in het stationsgebied dit
ontwikkeling kan het aandeel wonen in het
vloeroppervlak handhaven, als onderdeel van een
stationsgebied toenemen, deels gericht op
gemengd programma.
het Stationsplein (appartementen) en deels langs de Lange Herenstraat (stadwoningen,
Voor de nieuwe gebouwvolumes op het
woon-werkwoningen). De doelgroepen voor de
Stationsplein zal een flexibel ontwerp nodig zijn
appartementen (compacte woningbouw) zijn
om zakelijke hoofdkantoren, toonaangevende
jongeren en ouderen vooral vanwege de nabijheid
bedrijven en instellingen en ook diverse kleinere
van de vele stedelijke voorzieningen.
De gemeente wil haar positie als onderdeel van de MRA en het stationsgebied als regionale toplocatie versterken en blijft ruimte bestemmen in het gebied voor werken/kantoren.
35
36
Ruimte voor een bijzonder stadsgebouw
Voor beide straten zijn verbeteringen nodig
Als er voldoende potentieel en nieuw elan wordt
om de aantrekkelijkheid als verblijfs- en
gecreëerd in dit gebied, ontstaan kansen om
routegebied te blijven borgen en te verhogen.
bijvoorbeeld een bijzonder stadsgebouw
Dat dit levendige straten blijven is essentieel.
haalbaar te maken, vol met voor het publiek
Een flexibel omgevingsbeleid en het bieden van
toegankelijke functies. Functies in de plint en op
mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik
enkele verdiepingen die de aantrekkelijkheid
van de plinten (niet zijnde woonfuncties) kan
en leefbaarheid van het gebied verbeteren. En
helpen om de aantrekkelijkheid van deze straten
dagelijks van acht tot middernacht open, zodat
te behouden. Aanvullend op de programmering
zestien uur per dag levendigheid in het gebied
van Stationsplein en Kruisweg, is de Jansstraat
ontstaat. Een architectonische eyecatcher met
mogelijk interessant voor de vestiging van
daarin een combinatie van bibliotheek, educatie,
bijvoorbeeld creatieve werkplekken, experimentele
cursussen, co-working lounge, symposia, podia,
restaurants, expositieruimten, antiquariaat etc.
kunst/expo & media. In het concept kan ook een aantal commercieel-maatschappelijke
Al enkele jaren is landelijk de retailsector vrij
functies komen, zoals fitness, educatie,
sterk in beweging, bijvoorbeeld als gevolg van
gezondheidscentrum i.c.m. kinderopvang.
bewuster consumeren, blurring en aankopen via internet. Er is in Haarlem een afname voorzien
Als er voldoende potentieel en nieuw elan wordt gecreëerd in dit gebied, ontstaan kansen om bijvoorbeeld een bijzonder stadsgebouw haalbaar te maken, vol met voor het publiek toegankelijke functies.
Een brasserie/grand café op de begane grond
vanwege de online tendens. Echter door de groei
van het gebouw met een uitnodigend terras is een
van aantal inwoners is de prognose nog steeds
belangrijke aanvulling voor levendigheid op het
(zeer lichte) groei. De beoogde ontwikkeling
plein. Aan het Kennemerplein is al een succesvol
van het stationsgebied kan versterkend werken
en vergelijkbaar concept actief. Brasserie en terras
voor behoud en groei van voorzieningen in
hebben een zakelijke functie voor bedrijven en
de aanlooproutes, bijvoorbeeld door zakelijke
werknemers uit de omgeving, als meetingpoint
bezoekers te verleiden gebruik te maken van de
voor reizigers en toeristen en als stedelijke functie
vele voorzieningen in Haarlem.
voor de inwoners: ontmoetingsplek, gastvrijheid. Een openbare horecafunctie op een uitzichtpunt (rooftop en dakterras) is ook een uitstekende toevoeging voor dit gebied en letterlijk een bekroning. Vitale aanloopstraten De Kruisweg en Jansweg doen beide dienst als verbinding met de oude binnenstad. Ze zijn het verlengde van de Kruisstraat en Jansstraat die ooit werden begrensd door stadspoorten. Daarnaast zijn ze beiden onderdeel van het hoofdroutestelsel voor fietsers van en naar Haarlem Noord.
37
38
4. Vijf ambities voor het stationsgebied Het hart van de visie wordt gevormd door vijf ambities die worden toegelicht in dit hoofdstuk. De ambities slaan de brug tussen mobiliteit en een betekenisvolle plek in de stad. Er is geen prioriteit, de ene ambitie is niet belangrijker dan de andere. Het gaat in essentie om de samenhang. Per ambitie beschrijven we de richtinggevende uitspraken. Deze vormen de basis voor verdere planvorming.
Voorrang voor voetgangers en fietsers
Reizigersbewegenzichmoeiteloos en snel
16h
Bolwerk en binnenstad komen samen
Levendige plek voor iedereen
Duurzaam op elk vlak
39
Pleinen, parken, levendige straten en volop ruimte voor voetgangers en fietsers. De kwaliteiten van de historische binnenstad van Haarlem vormen de inspiratie voor het nieuwe stationsgebied.
40
Een evenwichtige, stedelijke mix van wonen, werken en culturele voorzieningen maakt van het Haarlemse stationsgebied een levendige plek voor iedereen. Een plek met een diversiteit aan mensen en activiteiten. Niet alleen overdag, maar ook in de avonduren. Actieve en open plinten, balkons en loggia’s zorgen voor dynamiek en ogen op straat. Het stationsgebied in Haarlem is een schone, aangename en veilige plek.
16h
Ambitie: Een levendige plek voor iedereen
In het toekomstige stationsgebied komen drie kwaliteiten samen: aantrekkelijk openbaar vervoer, een mooie openbare ruimte en uitnodigende functies. Er wordt gewerkt en gewoond, maar je kunt er ook een terrasje pakken of boodschappen doen. Op die manier maken we een levendige en prettige plek voor iedereen, zowel overdag als ’s avonds. Op de begane grond willen we gebouwen die voor iedereen toegankelijk zijn en functies die aantrekkelijk zijn voor Haarlemmers en reizigers, zoals restaurants en winkels die passen bij de stationsfunctie. Op de verdieping kun je wonen, maar er blijft ook veel ruimte voor kantoren en bijvoorbeeld ruimtes die (flexibel) ingezet kunnen worden als conferentie- of businesscentrum met grand café en dakterras. Ook de uitstraling van de Lange Herenstraat moet beter worden, bijvoorbeeld door woningen en werkfuncties te maken op de begane grond. Op het Stationsplein wordt een fysieke scheiding gemaakt tussen vervoersfunctie en verblijfsfunctie. Dat betekent dat een deel van het plein omgevormd wordt tot stadsplein met ruimte voor terrassen, maar ook met groen en plekken waar je kunt zitten. Het plein markeert het begin van de binnenstad. We kijken ook of er een culturele of recreatieve publiekstrekker op het Stationsplein kan komen.
41
dynamiek 42
Een fijne plek met verblijfskwaliteit
‘unheimisch’ worden ervaren. Er is veel aandacht
Het Stationsplein voegt kwaliteit toe aan de
nodig voor een levendige programmering van de
binnenstad als deze naast ‘verplaatskwaliteit’ ook
plinten. De functies in het stationsgebied zijn naar
‘verblijfskwaliteit’ heeft, bijvoorbeeld ruimte voor
buiten gericht en dragen bij aan de levendigheid
ontmoeting, terrasjes of sport. Dat betekent dat
op straat. Het ‘verblijfplein’ wordt voornamelijk een
op het Stationsplein beide functies hun eigen plek
voetgangersgebied, de zichtbaarheid van bussen
krijgen, maar ruimtelijk van elkaar gescheiden
en fietsen is beperkt, uitzondering is (op termijn)
worden. Verblijfskwaliteit stelt onder andere eisen
een tramhalte.
aan de bezonning op het plein en de grootte van het plein. Een te groot leeg plein kan ook als
Vervoersdynamiek en stedelijke ruimte komen samen op het stationsplein (referentie: Zwolle)
Stationsplein wordt een Haarlems stadsplein De Haarlemse binnenstad kent mooie stadspleinen die elkaar qua gebruik aanvullen. De Grote Markt vormt het culturele en historische epicentrum van de stad, op de Botermarkt worden naast de terrassen de marktkramen uitgestald. Het Hortusplein in het Raakskwartier met de Jopenkerk heeft recenter weer een andere verblijfskwaliteit toegevoegd aan de binnenstad. Het Stationsplein wordt complementair in deze reeks: vervoersdynamiek en stedelijke ruimte komen hier samen.
Zichtbaarheidvanmobiliteitisbeperkt (referentie: Bordeaux)
Verblijfskwaliteit (referentie: Leiden) Levendigheid op straat (referentie: Marseille)
verblijfskwaliteit Levendige programmering van de plinten (referentie: Seoul)
43
44
Een mix van wonen, werken en voorzieningen In het stationsgebied wordt gewerkt, gewoond
Wonen als onderdeel van de mix is noodzakelijk
en er komen (stedelijke) voorzieningen. Om
voor de levendigheid in de avonduren. Het gaat
een levendige mix te garanderen, wordt geen
om een woonomgeving met centrumkwaliteiten:
van deze functies in het gebied dominant. Het
betaalbaar, gestapeld en geschakeld wonen, voor
Beresteyngebouw (al dan niet sloop nieuwbouw)
stedelijke gezinnen, senioren en starters.
Kantoren,conferentieruimteofbusinesscenterversterken het economisch profiel van Haarlem (referenties)
45
behoudt haar voornamelijk commerciële functies. Hoogwaardige werkfuncties als kantoren,
De kleinschalige functies ter ondersteuning van
een flexibel in te zetten conferentieruimte,
de reiziger, zoals de Kiosk en de Broodzaak,
businesscenter met grand café, co-working, retail,
worden versterkt om het gemak van de reiziger
horeca, rooftopbar en andere voorzieningen
te vergroten. (Culturele) voorzieningen, zoals
leveren een belangrijke bijdrage aan de
onderwijs en cultuur (bibliotheek, cultureel
versterking van het economische profiel van
centrum), horeca of een museum in het
Haarlem. Functies die zo omvangrijk zijn dat er
stationsgebied zijn wenselijk.
werken
geen ruimte meer is voor een ander programma zijn uitgesloten.
wonen
Betaalbaar, gestapeld en geschakeld wonen, voor stedelijke gezinnen, senioren en starters (referentie: Cambridge)
Stationscafé (referentie: Eindhoven)
Wonen als onderdeel van de mix is noodzakelijk voor de levendigheid in de avonduren. (referentie: Stockholm)
voorzieningen Cultureel centrum en bibliotheek (referentie: Tiel)
Ambitie: Voorrang voor voetgangers en fietsers
46
Het stationsgebied wordt een prettige plek om te lopen en te fietsen. Het Stationsplein wordt het domein van de voetganger. De bedoeling is om op het plein een helder onderscheid te maken tussen het busstation en het verblijfs-/voetgangersgebied. We willen dat bussen en geparkeerde fietsen daar zo min mogelijk te zien zijn. Het Kennemerplein wordt een straat waar fietsers en voetgangers meer ruimte krijgen en veilig en makkelijk hun bestemming kunnen bereiken. Dat kan betekenen dat auto’s soms wat langer moeten
Met de N200 direct achter het station langs is de auto lange tijd dominant geweest. Het hernieuwde stationsgebied in Haarlem wordt een gebied waar voetgangers en fietsers centraal staan: zij hebben straks voorrang en vinden vanuit alle windrichtingen hun weg naar het station. Een fijnmazig netwerk van pleinen, straten en parken verbindt het station met de omgeving. Hoogwaardige fietsenstallingen maken het aantrekkelijk om met de fiets naar het station te komen. De beleving vanuit ooghoogte staat centraal. De openbare ruimte is aangenaam en groen. De plinten van de bebouwing zijn levendig en transparant.
wachten. Bij het station komen meer comfortabele en overdekte parkeerplekken voor de fiets, ook voor elektrische fietsen en scooters. Deze fietsenstallingen zijn veilig en makkelijk bereikbaar vanaf het Stationsplein, de Kruisweg, de Jansweg en het Kennemerplein. We denken na over een speciale tunnel voor fietsers onder het Kennemerplein. De Kruisweg en de Jansweg worden beide aantrekkelijke routes naar het centrum voor fietsers en voetgangers.
47
48
Prioriteit voor langzaam verkeer
Meer ruimte voor voetganger, fietser en groen
Het Stationsplein is het domein voor de
In deze visie wordt gepleit voor een aanzienlijke
voetganger: de reiziger, bezoeker, bewoner,
reductie van het aantal auto’s op de N200. De
ondernemer, enzovoorts. In de binnenstad en
ambitie is dat doorgaand verkeer wordt omgeleid.
rond het station hebben voetgangers en fietsers
Dit wordt in breder verband bestudeerd in het
prioriteit en is de auto te gast. De N200 wordt
traject van de mobiliteitsvisie. Het stationsgebied
een openbare ruimte waar langzaam verkeer en
blijft toegankelijk voor lokaal verkeer,. Wanneer het
gemotoriseerd verkeer (meer) in evenwicht zijn.
profiel voor de auto wordt versmald dan komt de
Ruimte die kan worden gewonnen door het profiel
vrijkomende ruimte ten goede aan de voetganger,
voor de auto te versmallen, komt ten goede aan
fietser en een groene inrichting passend bij het
het langzaam verkeer en groen.
karakter van het bolwerk. Ook zijn er perrons
49
voor taxi’s, kiss & ride en NS-bussen. Auto’s zijn onderdeel van de nieuwe inrichting, maar zijn niet langer overheersend.
aangename routes Kruisweg en Jansweg vormen een aangename route naar de binnenstad (referentie: Leiden)
Het Stationplein is het domein voor de voetganger (referentie: Rouen)
De Kruisweg en Jansweg als aangename routes Zowel de Kruisweg als de Jansweg vormen een aangename route naar de binnenstad. In de Kruisweg is ruimte voor winkels, horeca, dienstverlening en wonen. Er is recent geïnvesteerd in de ‘rode loper’ kwaliteit van de Kruisweg. In de Jansweg ligt het accent op wonen, cultuur, maatschappelijke voorzieningen en bedrijvigheid. Beide routes zijn voor fietsers in twee richtingen toegankelijk. Belangrijk is ook de uitstraling van de Jansweg. Het streven is een rustig beeld, passend bij het binnenstedelijke karakter en de monumentale panden. De uiteindelijke inrichting voor de Jansweg en de Kruisweg hangt samen met de keuze voor de ontsluiting van de busvoorziening en de busroutes.
langzaam verkeer en groen
50
Ontwerpverkenningen fietsenstallingen
Aan de noordzijde van het Kennemerplein is ruimte voor een
Uitgangspunt van de Startnotitie is dat het aantal inpandige
hellingbaan naar een ondergrondse stalling. Dit zou het voor
fietsenstallingen in het stationsgebied meegroeit met de
fietsers mogelijk maken om een ondergrondse stalling te
behoefte. Dit betekent dat er rekening gehouden moet worden
bereiken, zonder de N200 over te hoeven steken. Het is daarbij
met een uitbreiding van maximaal 5.000 fietsparkeerplekken
wenselijk om de bovengrondse stallingsplaatsen (fietsgevel)
(Kennemerplein) toegang tot een hoogwaardige
in 2040. Deze toe te voegen plekken worden verdeeld over
mee te nemen in het totale programma voor de ondergrondse
fietsenstalling. Deze zijn ook toegankelijk voor
stallingen onder het Kennemerplein (noordzijde) en een
stalling.
Toegang naar fietsenstalling uit alle windrichtingen In aanvulling op de huidige ondergrondse fietsenstalling aan de Kruisweg komt er aan de zuidoostzijde ( Jansweg) en aan de noordzijde
stalling die ontsloten is vanaf de Jansweg (zuidoostzijde). De
bijzondere fietsen.
exacte verdeling ligt nog niet vast.
Het zandlichaam (de zandlaag waarop de sporen liggen) kan eventueel gecombineerd worden met een
Het fietsparkeren in de stationsomgeving is momenteel
nieuwe noord-zuidverbinding voor voetgangers op
onevenwichtig verdeeld en moeilijk toegankelijk voor
maaiveld. Dit kan in potentie een derde transfertunnel
bijzondere fietsen. Er is een structurele oplossing nodig, die
voor het treinstation zijn, waarbij ook programmering met
hoogwaardig is en toegankelijk vanuit alle windrichtingen.
kleinschalige stationsvoorzieningen tot de mogelijkheden
Dit is mogelijk door de bestaande ondergrondse stalling
behoort. Ook kan deze verbinding toegang bieden tot de
onder het Stationsplein uit te breiden met een tweede ingang
fietsparkeervoorzieningen aan de noord- en zuidzijde van het
aan de Jansweg (zuidoostzijde), en aan het Kennemerplein
treinstation.
(noordzijde) een tweede ondergrondse stalling te maken. Huidige situatie
Stalling bolwerkzijde: 1500 - 2800 fietsen
zandlichaam tussen carré: onderzoekslocatie doorgang
prettig fietsparkeren
huidige stalling: 5025 fietsen
Hoogwaardige fietsenstallingen, ook voor bijzondere fietsen