20210099657 Raadsinformatiebrief (Regionale) Corona Impact Monitor februari 2021 incl. bijlagen
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief
Onderwerp (Regionale) Corona Impact Monitor februari 2021 Nummer 2021/99657 Datum college 23 maart 2021 Portefeuillehouder Wienen, J. Programma/beleidsveld 6.2 Gemeentelijk bestuur Afdeling PG Auteur F.D.J. van Hattem Telefoonnummer 023-5113609 Email fdjhattem@haarlem.nl Bestemd voor: Het college stuurt deze raadsinformatiebrief ter kennisname naar de Raad. Bijlagen 1. Corona Impact Monitor Gemeente Haarlem februari 2021 2. Regionale Corona Impact Monitor februari 2021 3. Persbericht Er is een tweede Corona Impact Monitor specifiek voor de gemeente Haarlem opgesteld. In deze monitor zijn cijfers over de economische, sociaal-maatschappelijke en financiële gevolgen van de coronacrisis samengebracht. Ook vindt u cijfers over het gebruik van de noodmaatregelen voor inkomensondersteuning en over effecten op de woningmarkt in deze monitor. Ook worden de gevolgen op het gebied van cultuur, toerisme en vastgoed in een aantal indicatoren weergegeven. Ook is de derde Regionale Corona Impact Monitor gereed. De gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede, Velsen, Zandvoort en Haarlem uit de regio Kennemerland brengen hierin op regionaal niveau de gevolgen van de coronacrisis in kaart. In augustus 2020 is de eerste Regionale Corona Impact Monitor verschenen (2020/806640) en in november de tweede (2020/1100933). Het college stuurt u nu de derde monitor ter informatie toe.
De indicatoren die gebruikt zijn om de gevolgen van de coronacrisis te meten zijn gelijk aan de tweede monitor. De gegevens in de monitor geven de situatie weer van het moment van meten. De analyse en tekstuele toelichting is daarop gebaseerd. Een derde Haarlemse en vierde regionale monitor is in voorbereiding. De monitor biedt aanknopingspunten voor het gemeentelijk beleid en het college betrekt waar mogelijk de gegevens, duiding en verwachtingen bij het lopende beleid en bij de uitwerking van de nota Aanpak gevolgen van de coronacrisis (2020/848465), die binnenkort separaat wordt aangeboden. Voorbeelden zijn het anticiperen op een toename aan faillissementen en baanverlies later in de tijd of de ontwikkelingen op de kantorenmarkt. Daarbij aangetekend dat ontwikkelingen vaak ongewis zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de economie zich sneller herstelt dan voorzien. Of het kan dat er minder behoefte komt aan kantoorruimte, maar het kan ook dat de behoefte in stand blijft door nieuwe werkvormen.
Kenmerk: 2021/99657
1/2
Beide monitors zijn opgesteld door de afdeling Data, Informatie en Analyse. De gebruikte gegevens komen uit gemeentelijke administraties, openbare bronnen zoals het Centraal Bureau voorde Statistiek, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen en betaalde bronnen zoals het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen. In de rapportage zijn links opgenomen naar verschillende andere relevante rapportages zoals Kamer van Koophandel, Provincie Noord-Holland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,
de burgemeester,
Kenmerk: 2021/99657
2/2
Februari 2021 Data, Informatie en Analyse In opdracht van de gemeente Haarlem
Corona Impact Monitor Gemeente Haarlem Editie februari 2021 (tweede editie) Onderzoeksrapport
Inleiding Aanleiding en achtergrond Corona en de maatregelen die genomen worden om het virus in te dammen zorgen voor een complexe situatie. De coronacrisis heeft economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact op gemeenten. Uit een analyse voor VNG Realisatie door Andersson Elffers Felix bleek dat de crisis grote (financiële) heeft voor gemeenten en dat bijna elk beleidsveld wordt geraakt. In juli is gestart met de Regionale Corona Impact Monitor die een beeld geeft van de coronacrisis in Haarlem en de regiogemeenten. In de gemeentelijke Corona Impact Monitor worden deels dezelfde gegevens gebruikt, maar ligt de focus op de gemeente Haarlem in plaats van de regio. Daarnaast is het een verdieping op de regionale monitor en zijn er een aantal indicatoren toegevoegd. Hierbij gaat het onder andere om indicatoren op het gebied van cultuur, toerisme en vastgoed. Ook worden er data uit de inwonersen ondernemerspeilingen gepresenteerd. Dit is de tweede editie van de gemeentelijke Corona Impact Monitor. De eerste editie vond in november 2020 plaats. Een eventuele volgende monitor wordt in het tweede kwartaal van 2021 uitgevoerd. Door de periodieke oplevering houdt de gemeente Haarlem steeds de vinger aan de pols bij de maatschappelijke ontwikkelingen en is het mogelijk hierop in te springen.
Bij de indicatoren is de volgende thema-indeling aangehouden: • • • • • • •
Peilingen (inwonerspanel en ondernemerspanel) Economie Cultuur Toerisme Sociaal-maatschappelijk Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen Vastgoed en Woningmarkt
Medio juli 2020 is gestart met het binnenhalen, ordenen en structuren van de gegevens voor de eerste regionale monitor. In november is de eerste gemeentelijke monitor uitgevoerd. Deze tweede editie is in opzet gelijk aan de vorige monitor. De gebruikte gegevens zijn deels afkomstig uit gemeentelijke administraties. Daarnaast zijn een aantal openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA) gebruikt. Ook zijn resultaten van peilingen uit het Inwonerspanel en het Ondernemerspanel van de gemeente Haarlem opgenomen. In dit rapport worden de verzamelde data samengebracht, gepresenteerd en geanalyseerd. De bestaande gegevensreeksen uit de vorige monitor zijn uitgebreid met de meest recente gegevens.
Methode De afdeling DIA (Data, Informatie en Analyse) heeft de regie bij de monitor en heeft een overzicht van beschikbare, betrouwbare en mogelijk relevante indicatoren gemaakt. Hierover is afstemming geweest waarna de definitieve indicatorenlijst is vastgesteld.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
2
Leeswijzer Volledigheid van de monitor Vanwege uiteenlopende redenen zijn niet alle indicatoren uit het Plan van Aanpak opgenomen in de monitor. Bijlage 2 bevat een lijst met niet-opgenomen indicatoren voorzien van toelichting waarom deze keuze is gemaakt. Actualiteit De cijfers in de grafieken en tabellen lopen tot en met het vierde kwartaal van 2020. In een aantal gevallen waren er nog geen cijfers voor het vierde kwartaal en zijn de meeste recente gegevens gebruikt. Voor een aantal indicatoren zijn ten opzichte van de vorige monitor geen nieuwe cijfers. In deze gevallen staat dit in een vetgedrukte eerste alinea aangegeven. De uitkomsten van de monitor zijn dan ook een momentopname. Voor de duiding van de ontwikkelingen worden ook actuelere artikelen en rapporten aangehaald. Begrippenlijst De definitie van verschillende indicatoren is opgenomen in bijlage 1. Interactieve links Het rapport werkt met interactieve links naar achterliggende rapporten en stukken, zodat de lezer zich desgewenst op een thema kan verdiepen. De links zijn herkenbaar doordat ze onderstreept zijn. Er is uiteraard een groot aanbod aan corona-gerelateerde bronnen, dus er is sprake van een selectie. In bijlage 3 staan alle in het rapport genoemde bronnen per thema.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
Trendgrafieken In het rapport komen verschillende trendgrafieken voor. Ontwikkelingen worden daarin vanaf een beginpunt vergeleken. Bijvoorbeeld: een score van 110 betekent dat het getoonde vanaf het beginpunt met 10 procent is toegenomen. In de titels van de figuren en tabellen in het rapport staat aangegeven of het om een trend (ontwikkeling) of om absolute aantallen gaat. Onzekere verwachtingen In het rapport worden bij enkele indicatoren verwachtingen over de toekomst uitgesproken. Deze zijn voor een groot deel gebaseerd op rapporten en scenarioschetsen van externe bronnen zoals bijvoorbeeld CBS, CPB en UWV. Daarnaast is een deel van de verwachtingen gebaseerd op wat experts op een specifiek thema zeggen over ontwikkelingen in hun themagebied. Hierbij is geprobeerd om de verwachtingen te schetsen op basis van de meest gangbare inzichten. De tijd sinds de coronacrisis heeft laten zien dat veel verwachtingen niet volledig uitkomen. De in het rapport geschetste toekomstverwachtingen zijn aannemelijk, maar hangen ook af van veel externe factoren. Met name de ontwikkelingen rondom het virus spelen hierin een grote rol.
3
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021 Peilingen inwonerspanel en ondernemerspanel • Panelleden van het online inwonerspanel geven hun leven een 6,8. In oktober was dit een 7,3. Ook de tevredenheid over het leven is afgenomen. Een kwart van de Haarlemmers is tevreden over zijn of haar sociale contacten. In oktober was dit ruim de helft. De tevredenheid over de mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding nam sterk af ten opzichte van oktober (van 52% naar 22%).
• In 2020 waren er 16 faillissementen in de gemeente Haarlem. Dat zijn er minder dan in 2019 en 2018. In het vierde kwartaal van 2020 gingen 3 bedrijven failliet. Ook in Nederland waren er minder faillissementen in eerdere jaren. De steunmaatregelen van de overheid spelen hierbij een rol. De verwachting is evenwel dat het aantal faillissementen nog toeneemt als steunmaatregelen aflopen.
• Het UWV voorspelde in oktober sterke banenkrimp in de sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening. Deze sectoren vertegenwoordigen in • Er vond ook een (herhalings)onderzoek plaats in het ondernemerspanel. Haarlem 12 procent van de arbeidsmarkt. In Nederland is dit 10 procent. Tweederde van de ondervraagde Haarlemse ondernemers had in de De verwachting is dat de Haarlems arbeidsmarkt door dit hogere maanden oktober tot en met december minder omzet dan in dezelfde percentage sterker de gevolgen van corona zal merken dan landelijk periode een jaar eerder. Over de periode april tot en met juni had driekwart gemiddeld. een omzetdaling in vergelijking met 2019. Verder ondervinden ondernemers ook veel last van het wegvallen van vraag en opdrachten, een verminderde • In 2020 ontstaan er elk kwartaal meer nieuwe bedrijfsvestigingen in de aanmelding van nieuwe klanten en het verlies van bestaande klanten. gemeente Haarlem dan dat er verdwijnen. Alleen over oktober was het saldo negatief. In het vierde kwartaal zorgde de dynamiek voor een positief • De volledige uitkomsten van de onderzoeken in het inwonerspanel en het saldo van 80 banen. Met de toename stijgt ook het aandeel zzp’ers en het ondernemerspanel staan in aparte rapportages. aantal banen.
Hoewel het saldo door de corona-uitbraak lager is dan in eerdere jaren, zijn er door bedrijvendynamiek in elk kwartaal in 2020 meer Economie banen bijgekomen dan er verdwenen. • Het consumentenvertrouwen in de provincie Noord-Holland steeg licht in het derde kwartaal van 2020, maar blijft laag. Het ondernemersvertrouwen • De bedrijvendynamiek verschilt per sector: vooral in de horeca verdwenen steeg in deze periode, maar is desondanks licht negatief. Zowel het beeld in het tweede semester banen door bedrijvendynamiek. In de handel en van consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen is in Noordhet onderwijs er ontstaan per saldo in het tweede semester juist veel Holland vergelijkbaar met het landelijke beeld. De ontwikkelingen hangen banen door de het ontstaan en verdwijnen van bedrijfsvestigingen. samen met de economische ontwikkeling. De verwachting is dat het vertrouwen toeneemt zodra het economisch beter gaat of als er zicht is op het einde van de crisis.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
4
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021 (2) Economie • De verkeersdrukte nam na de lockdown in maart sterk af. In het vierde kwartaal – met de nieuw lockdown – is er niet zo’n duidelijke daling zichtbaar. Toch is het op de weg in Haarlem 17 procent minder druk dan een jaar. Het aantal buspassagiers in de concessie Haarlem-IJmond nam tussen juni en december met 51 procent af. Bij de Haarlemse parkeergarages was het in april drukker omdat mensen met een cruciaal beroep gratis konden parkeren. In december is de bezetting in de meeste garages lager dan een jaar eerder. Cultuur • Het bezoek aan Haarlemse musea en de schouwburg is in 2020 fors afgenomen. In het vierde kwartaal zakt het aantal bezoeken in. Eerder waren er vooral in het tweede kwartaal vanwege sluitingen weinig bezoekers. In het derde kwartaal was er iets van herstel. Vanaf 15 december zijn musea, theaters en bioscopen opnieuw volledig gesloten. De toekomst blijft vanwege de ontwikkelingen rondom corona onzeker. • Net als bij de musea en schouwburg nam het aantal bezoeken van bibliotheek en het filmbezoek met Cinevillepas als gevolg van de coronamaatregelen sterk af. Het vierde kwartaal van 2020 is – na het tweede kwartaal – het kwartaal met de minste bezoekers in de afgelopen drie jaar. Ook voor de bibliotheek en het filmbezoek hangt veel af van de ontwikkelingen rondom corona.
Toerisme • De toeristisch-recreatieve sector zorgt voor 8 procent van de werkgelegenheid in Haarlem. Vooral de horeca is een belangrijke werkgever. De verwachting is dat de sector als gevolg van minder buitenlandse toeristen sterk geraakt zal worden. Ook landelijk heeft de sector het zwaar. Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
• De hotelbezetting en het aantal gasten en overnachtingen daalden sterk in 2020. In december was de bezettingsgraad 19 procent tegen 73 procent over heel 2019. Alleen in de maanden juli en augustus was de bezetting hoger dan 70 procent, maar waren de kamerprijzen relatief laag. • Het bezoek aan de VVV en vistihaarlem.com daalde sterk na de uitbraak van corona. In 2019 vond een derde van het websitebezoek in de maanden oktober tot en met december plaats. In 2020 waren er in deze periode 67 procent minder websitebezoekers.
Sociaal-maatschappelijk • In december 2020 is het aantal actieve cliënten in de jeugdhulpverlening vergelijkbaar met een jaar eerder. In het vierde kwartaal steeg het aantal cliënten met drie procent. Er is geen sprake van een duidelijke trend. • Sinds 2018 tot de coronacrisis nam het aantal jongeren met jeugdhulp zonder verblijf continu toe. Tussen januari en juli is er echter een afname. Er zijn nog geen recentere cijfers dan juli 2020, maar uit verschillende andere onderzoeken blijkt dat veel jongeren het mentaal lastig hebben tijdens de harde lockdown die 15 december 2020 inging. • In december 2020 zijn er 10.176 Wmo-cliënten in Haarlem. Dit zijn er 13 procent meer dan in 2018. De groei vlakt in 2020 iets af. In het vierde kwartaal was de uitstroom van cliënten duidelijk hoger dan de instroom.
5
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021 (3) Sociaal-maatschappelijk • In 2020 zijn er in Haarlem meer meldingen van overlast gemaakt dan in andere jaren. Vooral de jeugdoverlast is hard gestegen na de coronauitbraak. Dit geldt met name voor het tweede kwartaal, vlak na de uitbraak van corona. Daarna daalt dit weer, maar ook in het vierde kwartaal waren er meer meldingen dan in 2019. De hogere cijfers betekenen niet per se dat er meer overlast is dan eerder. Zo is er meer aandacht voor handhaving vanwege het coronaprotocol en registreren mensen de overlast eerder omdat ze vaker thuiszitten. Daarnaast is de meldingsbereidheid in de coronaperiode hoog. Mogelijk stijgt het aantal meldingen de komende periode met de nieuwe strengere maatregelen. • Het aantal gegeven coronaboetes hangt erg af van het gekozen beleid. De gemeente Haarlem deelde vooral in april en mei boetes uit. In oktober is de handhaving aangescherpt. In december werden de meeste coronaboetes sinds mei uitgedeeld. • Het aantal geregistreerde diefstallen, inbraken en gevallen van zakkenrollerij nam in het vierde kwartaal af. Eerder in 2020 was er vooral in het tweede kwartaal een duidelijke daling van incidenten. In het vierde kwartaal vonden alle typen incidenten minder plaats dan in het derde kwartaal.
• Het aantal meldingen van huiselijk geweld was in Haarlem in het vierde kwartaal 27 procent lager dan een jaar eerder. Mogelijk komt dit ook doordat gevallen minder snel gedetecteerd worden omdat men minder sociale gelegenheden buitenshuis heeft. Daarnaast is het melden lastiger vanwege de aanwezigheid van anderen in huis. Verschillende bronnen melden dat het huiselijk geweld waarschijnlijk is toegenomen, maar dat dit niet terug te zien is in de cijfers.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
• Bij de Brede Centrale Toegang Kennemerland meldden zich in 2020 minder nieuwe daklozen dan in 2018 en 2019. De daling in 2020 komt mogelijk door de extra landelijke afspraken en regelgeving die er op gericht zijn om huisuitzettingen te voorkomen. De uitstroom bij de maatschappelijke opvang is ook minder dan in 2019. Hierdoor zijn er in 2020 minder plekken vrijgekomen voor nieuwe daklozen in de maatschappelijke opvang dan 2019. Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Op de arbeidsmarkt nam het aantal WW-uitkeringen in 2020 met 47 procent toe. Tussen maart en juli was er sprake van een sterke stijging. Na een periode van daling steeg het aantal WW-uitkeringen tussen september en december. Dit terwijl er tussen 2018 en 2020 een continue afname was. Vooral de instroom is hoger dan in eerdere jaren. De daling tussen juli en september kwam mogelijk doordat voor veel mensen de kortdurende WW afliep of omdat men weer werk vond. Verschillende bronnen voorspellen dat de afname slechts een stilte voor de storm is en dat de werkloosheid de komende jaren toeneemt. • Het aantal WW-uitkeringen in het openbaar bestuur nam met 18 procent sterker toe dan in andere sectoren, maar het gaat hier in absolute zin maar om tien uitkeringen. Vanuit de dienstverlenende beroepen nam het aantal uitkeringen met 7 procent toe.
• Het aantal vacatures steeg in het derde kwartaal (meest recente cijfers) van 2020 in vrijwel alle sectoren in arbeidsmarktregio ZuidKennemerland en IJmond. Op basis van de meer recente WW-cijfers is de verwachting dat er in het vierde kwartaal minder vacatures waren.
6
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021 (4) Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Door de dalende werkloosheid in het derde kwartaal en het stijgende aantal vacatures neemt de spanning in de meeste branches toe. De markt voor creatieve beroepen blijft onverminderd ruim. In de ICT-branche en bij de pedagogische beroepen nam de spanning in het derde kwartaal iets af.
• Naast NOW en Tozo kon een deel van bedrijven ook aanspraak maken op de TOGS-regeling. In totaal deden 2.270 bedrijven in Haarlem dit. De meerderheid (55%) van de TOGS-gebruikers is zzp’er, 22 procent zit in de horecasector. Vanaf 15 februari wordt de TOGS opgevolgd door de Tegemoetkoming Vast Lasten (TVL).
• In het vierde kwartaal waren er 168 aanvragen voor schuldhulpverlening, het hoogste aantal vanaf begin 2018. Vooral in het tweede kwartaal waren er minder aanvragen. In het derde kwartaal van 2020 steeg het aantal aanvragen weer. Het is onduidelijk wat het effect van corona is. Landelijk registreerde de Vereniging voor Volkskrediet minder aanvragen, maar verwacht op termijn wel een toename omdat ze voorziet dat een deel van de Tozo-ontvangers op termijn in de schuldhulp terechtkomt.
• Het bijstandsvolume reageert minder sterk, en ook wat trager, op conjuncturele ontwikkelingen dan het WW-volume. Het aantal Bbzuitkeringen en reguliere uitkeringen is 1 procent hoger dan een jaar eerder. Het grootste deel (95%) van alle bijstandsuitkeringen zijn uitkeringen vanuit de Participatiewet. De verwachting is dat het bijstandsvolume nog toeneemt na verloop van tijd als de andere uitkeringen aflopen.
• In Haarlem vroegen 717 ondernemers NOW3 aan (15% van de bedrijven). Van de eerste NOW-regeling maakte 36 procent van de ondernemers gebruik. De tweede regeling werd door 16 procent van de bedrijven gebruikt. Uit een enquête van UWV blijkt dat het minder gebruik van NOW 2.0 voornamelijk komt omdat bedrijven in de aanvraagperiode minder steun nodig hadden omdat het beter ging na de zomer.
• Het gebruik van de Haarlempas is niet toegenomen. In 2020 waren er net iets minder gebruikers dan in 2019.
• Het aandeel zzp’ers dat gebruikmaakt van Tozo was het grootst in de maanden april en mei. Toen vanaf 1 juni ook naar het inkomen van de partner werd gekeken, nam het aantal ontvangers af. In december loopt het aantal ontvangers op. Waarschijnlijk komt dit doordat verschillende bedrijven dicht moesten en nu behoefte hebben aan steun. Zo’n 10 procent van de zzp’ers ontvangt in december Tozo.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
• Landelijk en op provincieniveau is stijgt de werkloosheid in het derde kwartaal. In de Provincie Noord-Holland gaat dit iets sneller dan landelijk. Het aantal geregistreerde werkzoekenden in Haarlem steeg niet in het derde kwartaal. Tussen januari en september 2020 nam het aantal werkzoekenden met 9 procent toe. • Het aantal aangevraagde kwijtscheldingen voor belastingen in 2020 verschilt weinig met 2019. Deels komt dit doordat de piek over het algemeen aan het begin van het belastingjaar in januari of februari ligt. Voor 2020 is deze piek dus nog voor corona. Daardoor is het effect van corona pas bij de cijfers van 2021 inzichtelijk.
7
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021 (5) Vastgoed en woningmarkt • De coronacrisis lijkt weinig impact op het woningaanbod en de huizenprijs te hebben. In Haarlem steeg de vraagprijs per vierkante meter in 2020 met 15 procent. De krappe markt lijkt belangrijker voor de vraagprijs dan de coronacrisis. De gemiddelde vraagprijs voor woningen steeg met 11 procent. Dat is een kleinere stijging dan de ontwikkeling van de vraagprijs en dat betekent dat de gemiddelde woninggrootte van de aangeboden woningen afneemt. • In Haarlem is de kantorenleegstand het derde kwartaal van 2020 28.809 m2 bij 21 kantoren. Aan het begin van 2020 was de leegstand 24.027 m2 bij 18 kantoren. Een vijfde van de kantoren wordt al langer dan drie jaar aangeboden. De verwachting is dat het kantoorgebruik verandert en meer gericht zal zijn op ontmoetingen en vergaderingen. • In het derde kwartaal van 2020 zijn er 35 bedrijfsruimten in de gemeente Haarlem op de markt. Samen is dit bedrijfsruimteaanbod goed voor 46.820 m2. Dit is duidelijk meer dan in het derde kwartaal van 2019 (25 locaties; 16.285 m2 Het aanbod steeg echter al in het laatste kwartaal van 2019 tot 29 locaties en met een gezamenlijk oppervlak van 26.526 m2 . Er is weinig structureel aanbod. Dat betekent dat alle recente groei ook pas in 2020 leeg is komen te staan.
De verwachtingen voor de bedrijfsruimtemarkt zijn wisselend. Sectoren waar het slecht gaat, hebben minder ruimte nodig. Maar er zijn ook sectoren die meer ruimte nodig hebben, voor bijvoorbeeld het verzenden van pakketten.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
• In Haarlem staat begin 2020 5,8 procent van de 2.364 verkooppunten leeg. Dat is 7,4 procent van het winkelverkoopvloeroppervlak. Dit is een toename ten opzichte van 2019. Ook in Noord-Holland en Nederland neemt de leegstand tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2020 toe. • Het aantal aangevraagde bouwvergunningen fluctueert de afgelopen jaren erg. In 2020 waren er iets meer aanvragen dan in 2019. Ook het aantal opgeleverde woningen fluctueert. Als een groot nieuwbouwproject in een bepaald kwartaal wordt opgeleverd, zorgt dat voor hoge kwartaalcijfers. Daarnaast zijn andere situationele factoren zoals de stikstofcrisis van invloed. Het effect van corona op de bouw is hierdoor lastig in te schatten. Los van de verklaring is het aantal verleende bouwvergunningen en het aantal opgeleverde woningen in Haarlem in het eerste semester van 2020 laag. • Het aantal actief woningzoekenden in de sociale huursector is in 2020 met 11 procent gestegen. De stijging is te verklaren door de nog steeds stijgende druk op de woningmarkt. Het aantal aangevraagde urgenties voor sociale huur, is vergelijkbaar met 2019. Er is geen corona-effect zichtbaar.
8
Inhoudsopgave
In het rapport worden per thema de indicatoren besproken. De snelkoppelingen hieronder verwijzen naar de verschillende thema’s en de bijlagen:
PEILINGEN (p.10) ECONOMIE (p. 15) CULTUUR (p.28) TOERISME (p.32) SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJK (p. 37) ONDERSTEUNINGSMAATREGELEN, WERK & INKOMEN (p. 47) VASTGOED EN WONINGMARKT (p. 61) BIJLAGEN (p. 71)
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
9
Hoofdstuk: peilingen In dit hoofdstuk worden de volgende onderdelen behandeld: Peiling inwonerspanel Peiling ondernemerspanel Inwonerspeiling 2020
Peilingen: inwonerspanel Tussen 21 januari en 9 februari 2021 is een onderzoek uitgezet over de gevolgen van corona in het online inwonerspanel van de gemeente Haarlem. Dit was een periode met strenge maatregelen en op 23 januari de ingang van de avondklok. Dit onderzoek is deels een herhaling van het onderzoek in oktober 2020, toen de coronacijfers wel opliepen, maar de horeca en niet-essentiële winkels nog open waren. Aan beide onderzoeken deden ruim 2.500 Haarlemmers mee. Op deze pagina staan enkele van de belangrijkste uitkomsten. De volledige uitkomsten van dit onderzoek staan in een zelfstandig rapport. Haarlemmers geven hun leven momenteel gemiddeld een 6,8. Dat is duidelijk minder dan de 7,3 die men in oktober gaf. De meerderheid van de inwoners, ruim zestig procent, is momenteel tevreden met het leven. In oktober was dit nog ruim driekwart. Ook de tevredenheid over de sociale contacten (van 56% naar 27%) en vrijetijdsbesteding (van 52% naar 22%) is fors afgenomen.
Welk rapportcijfer geeft u momenteel aan uw leven?
Meting 2 (oktober-meting)
6%
59%
28%
14%
goed (9-10)
67%
voldoende (7-8)
matig (5-6)
16%
3%
onvoldoende (1-4)
Hoe ontevreden of tevreden was u in de afgelopen twee weken met… uw leven
62%
23%
(oktober-meting) uw gezondheid
72%
51%
(oktober-meting) 27%
neutraal
15%
56% 22%
15%
11%
10%
10% 21% 20% 19%
25%
23%
19%
55% 52%
(zeer) ontevreden
7% 13%
14%
55%
(oktober-meting) (zeer) tevreden
13% 58%
(oktober-meting) uw mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding
15%
76%
uw mogelijkheden om te werken
uw sociale contacten
15%
78%
(oktober-meting)
Ook uit andere onderzoeken blijkt dat het welzijn van Nederlanders onder druk staat. Zo blijkt uit onderzoek onder Noord-Nederlanders dat men een 6,9 voor het leven geeft terwijl dit in augustus een 7,7 was.
6%
25%
23%
weet niet, geen mening
Bron: inwonerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
11
Peilingen: ondernemerspanel In de periode tussen 21 januari en 9 februari 2021 is gelijktijdig met de inwonerspeiling een peiling in het ondernemerspanel uitgezet over de gevolgen van corona voor het bedrijf van de ondernemers in het panel. Dit was een periode met strenge maatregelen en op 23 januari de ingang van de avondklok. Dit is een herhaling van een onderzoek dat tussen 27 augustus en 14 september plaatsvond, toen de besmettingen toenamen, maar de maatregelen relatief licht waren. Aan beide onderzoeken deden ruim 250 Haarlemse ondernemers mee.
Welk effect heeft het coronavirus op uw maandomzet? (periode vergeleken met zelfde periode 2019) 100% 90%
19%
16%
12%
80%
Op deze en de volgende pagina staan enkele van de belangrijkste uitkomsten. Meer uitkomsten staan in het volledige (separate) rapport.
70%
In de periode tussen september en december had 68 procent van de ondervraagde ondernemers minder omzet. Voor drie op tien ondernemers (31%) was de daling 60 procent tot 100 procent. Het beeld is iets positiever dan voor de periode tussen april en juni. In deze periode ervoer driekwart (76%) van de ondervraagde ondernemers minder omzet. Ongeveer één op de tien ondernemers ervaart positieve ontwikkelingen door corona; dat beeld is gelijk gebleven. Dat betekent dat vooral de groep die geen effect van de coronacrisis merkt, is toegenomen.
50%
Uit landelijk onderzoek van Kantar uitgevoerd in de periode 29 juni tot en met 5 juli 2020 bleek dat 56 procent van de ondernemers te maken heeft met dalende omzet.
17%
Daling van 60-80% 11%
60%
14% 13%
40%
Daling van 40-60% Daling van 20-40%
13%
30%
Daling van 80-100%
Daling tot 20% Geen effect
13%
Stijging tot 20% Stijging van 20-50%
16%
Stijging boven 50% 20%
10% 0%
21% 13% 6% 3%
8% 1%
apr-jun
sep-dec
Weet niet
Bron: ondernemerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
12
Peilingen: ondernemerspanel (2) Driekwart (73%) van de ondervraagde ondernemers zegt last te hebben van het wegvallen van de vraag of opdrachten. Voor ruim de helft (54%) is het effect zelfs sterk negatief. Net zoveel ondernemers hebben (veel) last van derving van omzet. Ook een verminderde aanmelding van nieuwe klanten speelt bij veel ondernemers: voor 45 procent heeft dit veel effect en voor nog eens 23 procent enig effect. Verder verliest de meerderheid klanten of zaken (62%) en heeft ruim de helft (54%) veel last van verplichte sluiting. In totaal ervoer 92 procent van de ondervraagde ondernemers enig of veel effect van een van de aspecten, 8 procent merkte dus nog geen van de genoemde negatieve effecten van de coronacrisis. Het aandeel dat negatieve effecten van de coronacrisis ervaart, is vrijwel hetzelfde als in oktober (91%).
Op welk van onderstaande aspecten heeft de coronacrisis voor u als ondernemer een negatief effect? Wegvallen vraag/ afzet/ markt/ opdrachten
54%
19%
20%
8%
Derving van omzet
54%
19%
20%
7%
Lagere/ vertraagde aanmeldingen van nieuwe klanten
45%
Verlies van bestaande klanten/ zaken
23%
39%
Verplichte sluiting door maatregelen van overheid
23%
46% 8%
20%
12%
26%
11%
18%
28%
Tekort aan liquide middelen
24%
24%
40%
12%
Moeilijkheden om vaste kosten te kunnen betalen
24%
23%
40%
13%
Geannuleerde kritieke vergaderingen/ evenementen en internationale reizen
27%
17%
Openstaande betalingen
17%
Verstoringen in de leveringsketen ('supply chain')
9%
Gebrek aan voorraad/ leveranciers 6% Moeilijkheden om financiering te krijgen
26% 24%
38% 47%
10%
29%
17%
14%
19%
38%
36%
9%
41%
19%
59%
HRM-problemen zoals veiligheid van werknemers en ziek personeel
13%
27%
56%
Niet kunnen uitbetalen van personeel
10%
29%
55%
Anders
7%
Geen personeel voorhanden 2%
29%
0% Veel effect
Enig effect
86%
25% Weinig/ geen effect
65% 50%
75% N.v.t.
Bron: ondernemerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
100%
13
Peilingen: inwonerspeiling 2020 De resultaten van de Inwonerspeiling (het voormalige Omnibusonderzoek) 2020 zijn beschikbaar en deze resultaten geven een goed beeld van hoe Haarlemmers denken over verschillende thema’s in Haarlem. Doordat dit onderzoek jaarlijks uitgevoerd wordt is het mogelijk om van een aantal resultaten de uitkomsten in te zien uit voorgaande jaren. Hiermee kan ook de impact van corona goed zichtbaar worden gemaakt. Ten opzichte van vorig zien we minder sociale contacten, minder vrijwilligerswerk, meer gebruik van openbaar groen voor recreatie, betere bereikbaarheid, beter oordeel over parkeren in de binnenstad, meer overlast van dak- en thuislozen en meer ervaren overlast van jongeren. Allen zijn (deels) aan corona te wijden: 2017 2018 2019 2020 Percentage Haarlemmers dat aangeeft voldoende contact te hebben Percentage Haarlemmers dat vrijwillige inzet pleegt Percentage Haarlemmers dat aangeeft het openbaar groen in Haarlem te gebruiken voor recreatie Oordeel Haarlemmers over de bereikbaarheid van de stad (rapportcijfer) Oordeel Haarlemmers over de parkeergelegenheid in de binnenstad (rapportcijfer) Percentage Haarlemmers dat aangeeft vaak overlast te ervaren van jongeren Percentage Haarlemmers dat aangeeft vaak overlast te ervaren van zwervers/dak- en thuislozen
71% 69% 71% 58% 48% 49% 50% 43% 83% 83% 83% 88% 7,1
7,2
7,2
7,4
5,9
5,8
5,8
6,0
15% 16% 17% 21% 5%
3%
3%
5%
Uitgebreidere analyses zijn beschikbaar via Inwonerspeiling (Omnibus) - Haarlem (incijfers.nl). Bron: inwonerspeiling gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
14
Hoofdstuk: Economie In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Consumentenvertrouwen Ondernemersvertrouwen Faillissementen Werkgelegenheid Pendel Bedrijvendynamiek Verkeersdrukte Gebruik openbaar vervoer Bezetting parkeergarages
Economie: consumentenvertrouwen Het consumentenvertrouwen (zie begrippenlijst voor definitie) is voor Noord-Holland in het vierde kwartaal licht gestegen van een score van -30 naar een score van -26. Ook de cijfers voor de achterliggende deelindicatoren economisch klimaat (-50) en koopbereidheid (-9) zijn in het vierde kwartaal voor de Provincie Noord-Holland iets positiever dan in het derde kwartaal. Het provinciale consumentenvertrouwen ligt in lijn met dat van Nederland. Bij de start van de coronacrisis was er sprake van een sterke daling. Dit sluit aan bij de economische voorspellingen van onder andere CPB, IMF en DNB over de vooruitzichten van de Nederlandse economie. Zonder uitzondering werd een periode van economische krimp voorzien. In november bleek uit cijfers van Eurostat, vergelijkbaar met het CBS op Europees niveau, dat de economische krimp in het derde kwartaal (3,9%) in de EU minder was dan in het tweede kwartaal (11,4%). Ook de Rabobank is in het derde kwartaal optimistisch en verwacht herstel.
Absolute ontwikkeling score consumentenvertrouwen 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Nederland
Q2
Q3
Q4
2020
Noord-Holland (PV)
De nieuwe lockdown, brengt nieuwe economische onzekerheden met zich mee. Zo analyseerde ING op basis van pintransacties dat de omzet bij non-foodwinkels begin 2021 sterker gedaald is dan in maart 2020 tijdens de eerste lockdown. Aan de andere kant besteedden Nederlanders in de eerste drie kwartalen online 38 procent meer dan in 2019 (CBS).
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
16
Economie: ondernemersvertrouwen Vergelijkbaar met het consumentenvertrouwen (p. 10) meet CBS ook het ondernemersvertrouwen. Dit ontwikkelt zich in NoordHolland vergelijkbaar als landelijk. Na een dieptepunt in het tweede kwartaal, steeg het vertrouwen in het laatste half jaar van 2020. De saldi voor Nederland (-4) en Noord-Holland (-7,7) zijn nog wel negatief. Dat betekent dat meer ondernemers een negatieve dan een positieve toekomstverwachting hebben.
Absolute ontwikkeling score ondernemersvertrouwen 30 20 10
0
De economische gevolgen van corona verschillen sterk per sector. Uit cijfers van het CBS blijkt dat de horeca, delfstoffenwinning en cultuur de grootste procentuele krimp ten opzichte van een jaar eerder kenden. Een aantal sectoren, zoals zakelijke dienstverlening, groeiden juist. Na de lockdown van 15 december zijn een aantal sectoren volledig gesloten. Cijfers van ING laten zien dat in de mode, vrijetijdswinkels, woonwinkels en bouwmarkten vrijwel geen pintransacties meer waren. Vanaf 10 februari mochten winkels weer open voor click en collect. Klanten kunnen dan producten bestellen en op een afgesproken tijd ophalen. Veel van de toekomstige ontwikkelingen hangen samen met de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Zo zorgde het nieuws over een mogelijk werkend vaccin eerder voor flinke koersstijgingen op de beurzen. De nieuwste maatregelen en de avondklok kunnen juist voor negatieve ontwikkelingen en verwachtingen zorgen. Op 21 januari maakte het kabinet een steunpakket van 7,6 miljard bekend om de negatieve gevolgen voor ondernemers te verzachten.
-10 -20 -30 -40 -50
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Nederland
Q2*
Q3*
Q4*
2020
Noord-Holland (PV)
*voorlopige cijfers.
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
17
Economie: faillissementen In het vierde kwartaal gingen 3 bedrijven in de gemeente Haarlem failliet. Dit is minder dan in het vierde kwartaal van 2019 (10) en 2018 (7). In het derde kwartaal van 2020 was er maar één faillissement in Haarlem. De meeste faillissementen in 2020 (10) vonden plaats in het tweede kwartaal. In totaal gingen 16 bedrijven failliet het afgelopen jaar. In 2019 (21) en 2018 (25) waren dit er meer. In de bouwsector (5), verhuur & overige zakelijke dienstverlening (3) en de zorg (2) waren in 2020 meer faillissementen dan in andere sectoren. Het lage aantal faillissementen sluit aan bij de bevindingen van het CBS, dat landelijk het laagste aantal faillissementen in 20 jaar registreerde. Genoemd wordt dat dit lage aantal niet los te zien is van de noodsteun van de overheid. Op basis van de negatieve geluiden over de Nederlandse economie zouden misschien meer faillissementen verwacht worden. Dit kan waarschijnlijk deels verklaard worden door de afgegeven noodpakketten als NOW en Tozo. Begin 2021 werd bekend dat de regering voor nog eens 7,6 miljard aan steunpakketten afgeeft.
Verder worden faillissementen op basis van eigen aangifte sneller verwerkt door de rechtbank dan faillissementsverzoeken van crediteuren. Aan het laatste type faillissementen gaan namelijk meer procedures en toetsing vooraf waardoor faillissementen vertraagd zichtbaar worden. Daarnaast stoppen veel bedrijven niet door een faillissement, maar door een bedrijfsbeëindiging. De verwachting is nog steeds dat als de noodmaatregelen wegvallen er een snelle toename van faillissementen volgt. Dit blijkt ook uit de Bijzonder Beheer Barometer van november 2020.
Aantal faillissementen gemeente Haarlem 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Bouw
0
0
4
1
0
1
0
2
0
3
0
2
Financiële instellingen
1
0
0
0
0
0
2
2
0
0
0
0
Gezondheids- en welzijnszorg
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0
Handel
3
1
4
2
1
9
3
2
0
1
0
0
Horeca
0
0
0
3
0
1
0
0
0
1
0
0
ICT
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
0
Industrie
1
2
0
0
0
0
0
3
0
0
0
0
Overige zakelijke dienstverlening
0
0
1
0
0
1
0
0
0
0
0
1
Specialistische zakelijke dienstverlening
0
0
0
1
0
1
0
1
1
0
0
0
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
0
0
0
0
0
0
2
0
0
2
1
0
Vervoer en opslag
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
Totaal
5
3
10
7
1
13
7
10
2
10
1
3
In vergelijking met 2019 zijn er naar verhouding relatief meer faillissementen in de bouw, zorg en overige zakelijke dienstverlening. Maar één handelsbedrijf ging failliet in 2020. In 2019 zorgde deze sector nog voor bijna de helft van alle faillissementen in Haarlem. De toekomstverwachtingen verschillen per sector. De horeca en cultuur worden in de Bijzonder Beheer Barometer genoemd als sectoren waar de meeste faillissementen worden verwacht. De vooruitzichten voor de ICTsector zijn relatief gunstig.
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
18
Economie: banen naar sector De cijfers en het figuur op deze pagina zijn ongewijzigd. Nieuwe cijfers worden in april 2021 verwacht. Uit een UWV-analyse van november 2020 blijkt dat vooral bij uitzendbureaus en in de horeca veel banen verdwenen. De detailhandel food is de enige sector die groeit door de coronacrisis.
Aantal en aandeel (%) banen naar sector gemeente Haarlem (2019)* Gezondheids- en welzijnszorg
12.367 (18%)
Handel (detailhandel en groothandel)
11.889 (17%)
Specialisische zakelijke dienstverlening
In de regionale arbeidsmarktanalyse voor regio ZuidKennemerland en IJmond van het UWV van oktober bleek dat er zeer grote krimp van werkgelegenheid in de sectoren horeca, luchtvaart (onderdeel van vervoer en opslag), cultuur, sport & recreatie en verhuur & overige zakelijke diensten (o.a. reisbureaus en uitzendbureaus) wordt verwacht. Het UWV voorziet alleen toekomstige groei van werkgelgenheid in de ‘food’ detailhandel (niet uitgesplitst in de tabel rechts).
7.929 (11%)
Industrie
5.846 (8%)
Onderwijs
5.631 (8%)
Openbaar bestuur
4.731 (7%)
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
4.054 (6%)
Horeca
3.927 (6%)
ICT
3.420 (5%)
Vervoer en opslag
2.918 (4%)
Bouw
2.733 (4%)
Cultuur, sport en recreatie
In Haarlem vertegenwoordigen de in de regionale arbeidsmarktanalyse beschreven krimpsectoren ongeveer 12 procent van de werkgelegenheid. Landelijk is dat 10 procent. De cultuursector is in Haarlem sterker vertegenwoordig dan in de regiogemeenten (zie volgende pagina). De zorg is in Haarlem met 12.367 banen in 2019 (18%) de grootste werkgever. Daarna volgt de handel (17%). Er is in Haarlem bijna geen werkgelegenheid in de landbouw. Op de volgende pagina is te zien hoe de werkgelegenheid per gemeente zich verhoudt tot de regionale verdeling.
2.721 (4%)
Overige zakelijke dienstverling
1.467 (2%)
Financiële instellingen
783 (1%)
Landbouw
44 (0%) 0%
5%
10%
15%
20%
25%
*2019 is het meest recente peiljaar.
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
19
Economie: regionale specialisatie arbeidsmarkt Regionale specialisatie arbeidsmarkt gemeente Haarlem (%) (2019)* 180% 160% 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0%
Haarlem
Totaal regio
*2019 is het meest recente peiljaar. Leeswijzer: de lijn in de figuur staat voor de arbeidsmarktverdeling in de regio (gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Velsen, Uitgeest en Zandvoort). Sectoren met staven die boven de lijn uitkomen zijn in de werkgelegenheidsverdeling in Haarlem sterker vertegenwoordigd dan in de regio. Hoge staven zijn sterk oververtegenwoordigd, lage staven zijn ondervertegenwoordigd. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
20
Economie: bedrijvendynamiek vestigingen Het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen (LISA) brengt via haar monitor vestigingendynamiek zoveel mogelijk de actuele ontwikkelingen van bedrijvigheid in beeld (zie in de bijlage begrippenlijst meer over de methodiek). In de gemeente Haarlem vindt de afgelopen drie jaar een groot deel van de mutaties in het eerste kwartaal plaats. Dit geldt zowel voor het ontstaan als het verdwijnen van vestigingen. Bijna elke maand komen er meer vestigingen bij dan dat er verdwijnen. Oktober 2020 kent een negatief saldo en vormt een uitzondering. Over het hele vierde kwartaal kwamen er per saldo 150 bedrijfsvestigingen bij. In totaal is de bedrijvenpopulatie in Haarlem in 2020 met 580 bedrijven gegroeid.
Het saldo over 2020 is minder positief dan voor 2018 en 2019. In vergelijking met eerdere jaren zijn er meer opgeheven vestigingen en minder nieuwe vestigingen. Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. Op 4 februari rapporteerde de Kamer van Koophandel dat het aantal startende ondernemingen voor het eerst in maanden minder was dan in dezelfde periode het jaar ervoor, mogelijk komt dit doordat er voor startende ondernemers te weinig perspectief is. Op de volgende pagina’s staan figuren over de aan de vestigingen gerelateerde bedrijvigheid en wordt ingegaan op de ontwikkelingen per sector en per gemeente.
Cumulatief aantal vestigingen gemeente Haarlem 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 jan -500
apr
jul
okt
jan
apr
2018
jul
okt
jan
2019 Opgeheven vestigingen
Nieuwe vestigingen
apr
jul
okt
2020 Saldo
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
dec
21
Economie: bedrijvendynamiek banen In het vierde kwartaal van 2020 verdwenen er 720 banen en kwamen er 800 banen bij door het verdwijnen en ontstaan van bedrijfsvestigingen. Per saldo kwamen er dus 80 banen bij in het vierde kwartaal. Dit zijn er minder dan het aantal vestigingen (150). De gemiddelde bedrijfsgrootte neemt dus licht af.
Belangrijke kanttekening: de hier gepresenteerde cijfers gaan alleen over de werkgelegenheid bij nieuwe of opgeheven vestigingen. Werkgelegenheidsontwikkeling binnen bedrijven is hier niet in beeld. Deze kan indirect worden afgelezen aan het aantal WW-uitkeringen en vacatures.
Over heel 2020 nam het aantal banen door bedrijvendynamiek met 110 toe. Dit is minder dan in 2019 (670) en 2018 (840). Over de eerste helft van 2020 was het saldo negatief. In 2020 verdwenen er meer banen en ontstonden er minder banen dan in 2018 en 2019.
Cumulatief aantal banen nieuwe en opgeheven bedrijfsvestigingen gemeente Haarlem 4.000 3.500 3.000 2.500
2.000 1.500 1.000 500 -500
jan
apr
jul
okt
jan
apr
2018
jul
okt
jan
2019 Verdwenen banen
Nieuwe banen
apr
jul
okt
2020 Saldo
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
dec
22
Economie: bedrijvendynamiek naar sector Over heel 2020 is een groot deel van de toename van vestigingen in de sectoren handel (120), bouw (120) en onderwijs (100). Een groot deel van deze groei komt door de toename van zzp’ers. Dit zijn ook sectoren waarin landelijk het aandeel zzp’ers de afgelopen jaren toenam (artikel CBS).
In het tweede semester van 2020 daalde alleen het aantal bedrijfsvestigingen in de ICT (-10). In de horeca verdwenen er 40 banen in het tweede semester door bedrijvendynamiek. Ook in de ICT (-10) en cultuur, sport & recreatie verdwenen (-10) banen. In de handel (+70) en het onderwijs (+50) kwamen er in het tweede semester de meeste banen bij door bedrijvendynamiek.
Ontwikkeling aantal vestigingen en gerelateerde banen gemeente Haarlem* Vestigingen 2018
Banen
2019
2020
2018
2019
2020
Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Bouw
40
70
70
80
80
40
40
40
60
90
80
30
Cultuur sport en recreatie
30
30
30
20
-20
0
0
20
40
0
-40
-10
Financiële instellingen
10
0
-10
10
0
10
20
-10
-10
10
0
0
Handel (groothandel en detailhandel)
20
30
30
30
70
50
-90
-50
-30
-30
-50
70
Horeca
20
40
40
30
0
0
30
80
60
50
-80
-40
Industrie en nutsbedrijven
10
10
10
10
10
20
10
20
0
-30
-20
20
Informatie en communicatie
50
60
30
10
10
-10
70
40
30
-50
-10
-10
Landbouw
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Onbekend
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-40
0
0
Onderwijs
60
60
80
50
40
60
70
50
90
50
-20
50
Overheid
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Overige diensten
10
0
20
20
10
0
0
0
20
0
10
0
Vervoer en opslag
20
30
20
40
30
30
20
30
-30
20
30
20
Zakelijke diensten
100
180
160
140
70
20
110
170
160
10
70
20
Zorg
50
70
60
70
40
50
110
60
80
100
-20
10
Totaal
410
570
550
500
330
260
370
450
480
190
-40
170
*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
23
Economie: pendel Inkomende en uitgaande pendel gemeente Haarlem (banen van werknemers x 1.000; 2018*)
De cijfers en figuur op deze pagina zijn ongewijzigd. Nieuwe cijfers over 2019 worden in maart 2021 verwacht. Het is onzeker in hoeverre de woon-en werkgemeenten zijn veranderd tijdens de coronacrisis, maar er is zeker minder pendel. Zo registreerden CBS en Translink in 2020 bijna de helft minder check-ins in het ov.
Totale pendel
41,4
Amsterdam
-18,4
Haarlemmermeer
In Haarlem zijn in 2019 70.460 banen (meest recente cijfers) voor 161.716 inwoners. Haarlem heeft hiermee een werkgelegenheidsfunctie van 44 procent. De woon-werk pendelstromen maken de werkgelegenheidsfunctie verder inzichtelijk. In totaal zijn er 51.100 Haarlemmers die in een andere gemeente werken, waarvan 18.400 in Amsterdam en 9.500 in Haarlemmermeer. Er is een instroom van 41.400 inwoners van andere gemeenten die in Haarlem werken. Vanuit Velsen (6.200 werknemers), Amsterdam en Haarlemmermeer (beide 4.600 werknemers) komen veel arbeidskrachten naar Haarlem.
-51,1
-9,5
De cijfers zijn van voor de coronacrisis en dienen daarom vooral om inzicht te krijgen in de uitgangspositie voor de crisis. Uit cijfers van TomTom (p.24) blijkt dat de verkeersdrukte vooral in de maanden van de lockdown is afgenomen.
4,6
Velsen
-2,7
Zaanstad
-1,8
1,7
Heemstede
-1,4
2,2
Ouder-Amstel
-1,1
0
Zandvoort
-0,7
1
Alkmaar
-0,6
1,4
Overig provincie Noord-Holland
De uitgaande pendel is dus groter dan de inkomende pendel. Het grootste negatieve saldo heeft Haarlem met Amsterdam. Met Velsen heeft Haarlem de grootste positieve balans. Daarnaast werken duidelijk meer mensen uit ‘overig Noord-Holland’ in Haarlem dan andersom.
4,6
6,2
-6,1
11,2
Den Haag
-1,1
Overig provincie Zuid-Holland
-3,4
Utrecht (gemeente)
-1,1
0,4
Overicht provincie Utrecht
-1,2
0,8
Overig Nederland
-2
2,9
-60
-40 inkomende pendel
-20
0,5 3,9
0
20
40
60
uitgaande pendel
*2018 is het meest recente peiljaar. Bron: CBS
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
24
Economie: verkeersdrukte Cijfers van TomTom laten duidelijk te zien dat het de verkeersdrukte tijdens de eerste lockdown in maart en april afnam. Het verschil in reistijd tussen de drukke- en rustige uren op de weg was minder dan in andere maanden. In het vierde kwartaal van 2020 is het beeld anders. De gemeten congestie is in december bijna net zo hoog als in februari, voor de coronacrisis. Wel is de congestie – mogelijk door de aangescherpte maatregelen – iets lager dan in november. In december 2019 was de congestie tijdens de ochtendspits 44 procent hoger en tijdens de avondspits 17 procent hoger dan in december 2020.
Mogelijk blijft het relatief druk op de weg omdat men minder gebruikmaakt van het ov. Dit blijkt ook uit de cijfers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Mogelijk dat men vanwege de coronamaatregelen ook vaker alleen met de auto reist in plaats van bijvoorbeeld te carpoolen. Ook landelijke cijfers van de Nationale Databank Wegverkeersgegevens laten zien dat de verkeersdrukte tijdens de harde lockdown van december minder is afgenomen dan tijdens de lockdown in april 2020.
Gemiddelde wekelijkse congestie gemeente Haarlem 30%
25% 20% 15% 10% 5% 0% Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Nov
Dec
Leeswijzer: Cijfers over congestie geven weer wat de gemiddelde extra reistijd is van reizigers tijdens drukte. Een percentage van 20% betekent dat men tijdens de drukke uren (congestie) gemiddeld 20% meer reistijd heeft dan tijdens de rustige uren (geen congestie). Bron: TomTom Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
25
Economie: openbaar vervoer CBS en Translink registreerden in 2020 bijna de helft minder check-ins in het ov. Cijfers van Connexxion laten zien dat ook in de bussen in de regio HaarlemIJmond het een stuk rustiger is geworden. Over de hele periode van 8 juni tot 6 december zijn er gemiddeld per week 51 procent minder passagiers. Vooral begin juni, vlak na de eerste lockdown, waren de passagiersaantallen lager dan in 2019. Na de aangescherpte maatregelen van 15 oktober (onder andere de horeca ging dicht) is er nog geen nieuwe daling zichtbaar. Waarschijnlijk is dit wel het geval na de verdere aanscherpingen van 15 december, toen onder andere de scholen sloten, en later de ingang van de avondklok per 23 januari. Over deze periode zijn echter nog geen cijfers beschikbaar. De afname heeft waarschijnlijk verschillende oorzaken. Zo adviseert het kabinet om alleen essentiële reizen te maken. Mogelijk dat men daardoor ook voor andere vervoersmiddelen kiest. Zo blijkt uit het dashboard van waartaatjegemeente.nl dat het aantal speed pedelecs en elektrische bromfietsen in Haarlem gestaag toeneemt. Daarnaast werd geadviseerd om zoveel mogelijk thuis te werken.
Aantal buspassagiers concessie Haarlem-IJmond in vergelijking met 2019 (periode 8 juni – 6 december) -40% -45% -50% -55% zomervakantie 2019
-60%
Herfstvakantie (2019 en 2020)
-65% -70% 8 juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November 6 December
Bron: Connexxion Onderzoek Haarlem – KTO V&H
28
Economie: bezetting parkeergarages Parkeerplaatsen per parkeergarage gemeente Haarlem
De zes openbare parkeergarages in Haarlem bieden samen ruim 3.000 parkeerplaatsen. In het vierde kwartaal is de bezetting van alle parkeergages afgenomen en in veel gevallen lager dan in 2019. Ook Parkmobile ziet landelijk dat minder mensen parkeren. Uitzondering is de stijgende lijn in Cronjé en in de drukst bezette garage De Kamp. Eerder in 2020 was er in april – na de eerste lockdown – juist een zeer sterke toename in bezetting en waren de parkeergarages meer bezet dan voor de uitbraak van corona. Mensen met een cruciaal beroep konden tussen april en juni gratis in de parkeergarages parkeren. Daarnaast namen in april mensen mogelijk meer de auto om het ov niet te belasten. Dit verband is echter niet met zekerheid vast te stellen. Wel registreerde het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid dat Nederlanders door corona meer de auto in plaats van het ov gebruikten.
Aantal Dreef
Week: 116; weekend: 229
Cronjé
433
Raaks
975
Houtplein
750
De Appelaar
296
De Kamp
430
Totaal*
3.113
*voor de totale capaciteit is uitgegaan van de weekendcapaciteit van parkeergarage Dreef.
Gemiddelde bezetting parkeergarages gemeente Haarlem 80%
60%
Cronjé De Appelaar
40%
De Kamp Dreef*
20%
Houtplein Raaks
0% jan
apr
jul
okt
jan
2019
apr
jul
okt
dec
2020
*bij de berekening van de parkeergarage Dreef is uitgegaan van de weekendcapaciteit. Bron: gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
27
Hoofdstuk: Cultuur In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Bezoek musea en schouwburg Gebruik Cinevillepas Bezoek en lidmaatschap bibliotheek
Cultuur: bezoek culturele instellingen De exacte invloed van corona is lastig uit de bezoekerscijfers te halen. Zo zijn er bij musea ook andere factoren die tijdens een normaal jaar van grote invloed kunnen zijn op het aantal bezoekers. Denk bijvoorbeeld aan een specifieke tentoonstelling of een verbouwing waardoor minder bezoek mogelijk is. Hoe dan ook is duidelijk dat de musea veel last hebben van de coronamaatregelen. Tijdens de eerste lockdown waren musea twee maanden gesloten en per 15 december zijn musea, theaters en bioscopen opnieuw voor langere tijd dicht. De bezoekersaantallen voor het Frans Hals museum, het Teylers museum, de Schouwburg en de film- en toneelschuur zijn voor het vierde kwartaal van 2020 duidelijk lager dan een jaar eerder. Ook het derde kwartaal was er minder bezoek ondanks een herstel na de eerste lockdown.
Aantal bezoekers culturele instellingen gemeente Haarlem 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 37.026 25.198 21.666 91.273 37.940 28.665 33.603 36.530 29.957 2.889 21.641 15.981
Teylers Schouwburg en 55.903 54.837 34.767 64.548 48.834 59.094 32.554 61.455 43.272 20 7.389 2.308 philharmonie Frans Hals* 36.650 28.955 36.045 26.587 17.846 1.878 13.182 8.832 Toneelschuur 59.788 33.357 34.000 59.113 62.186 36.331 35.119 64.611 56.050 4.648 21.385 22.466 en filmschuur
De lage bezoekersaantallen hebben ook gevolgen voor de culturele instellingen. Zo geeft de Museumvereniging aan dat 31 procent van de musea tijdelijke contracten niet verlengde en dat bij 10 procent zelfs gedwongen ontslagen vielen.
*voorlopige cijfers. Ontwikkeling (%) bezoekers culturele instellingen (Q1 2019=100) 140 120 100 80 60 40 20 0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Teylers
Q2
Q3
Q4
2020
Schouwburg
Frans Hals
Toneel-/filmschuur
Bron: culturele instellingen gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
29
Cultuur: gebruik en lidmaatschap Cinevillepas Met de Cinevillepas kan men 46 filmtheaters bezoeken in Nederland. In Haarlem is de Filmschuur aangesloten bij Cineville. Het aantal pashouders in Haarlem stijgt de laatste jaren steeds vanaf het einde van de zomer tot in het voorjaar om in de andere maanden weer te dalen. Het aantal pashouders neemt per jaar steeds iets toe. In 2020 is er echter een daling. Aan het einde van het jaar is het aantal Haarlems pashouders lager (1.328) dan aan het einde van 2019 (1.544).
In de maanden november tot en met februari wordt de Cinevillepas het vaakst gebruikt bij de Filmschuur, met ruim 5.000 bezoeken per maand eind 2019/begin 2020. In 2020 waren er 2.199 bezoeken in november en 1.487 in december. Vanaf de corona-uitbraak in maart zijn de bezoekersaantallen duidelijk lager dan een jaar eerder. Er kwamen minder films uit, er zijn meer restricties en in sommige maanden waren de bioscopen zelfs gesloten. In januari en februari 2021 zijn de cinema nog gesloten. Het is afwachten hoe de situatie zich daarna zal ontwikkelen, maar de verwachting is dat de sector nog niet direct weer op volle bezetting zal draaien. Aantal bezoeken Filmschuur Haarlem met gebruik van Cinevillepas 7.500
Aantal Cinevillepashouders gemeente Haarlem 5.000 1.800 2.500
1.200
2018
2019
December
Juli
December Januari
Juli
December Januari
Juli
Januari
2018
December
Oktober
Juli
April
Januari
April
Januari
Juli 2019
Oktober
-
Oktober
Juli
Januari
April
0
600
2020
2020
Bron: Cineville Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
30
Cultuur: bezoek en lidmaatschap bibliotheek In 2020 zijn de bibliotheken een tijd gesloten geweest. Ook de vestigingen van Bibliotheek Zuid-Kennemerland sloten vanwege de uitbraak van corona vanaf medio maart tot medio mei. Per 15 december zijn de bibliotheken opnieuw dicht. Het afhalen van boeken blijft wel mogelijk.
Ontwikkeling (%) ledenaantal gemeente Haarlem per bibliotheekvestiging (Q1 2018=100) 110
Centrum
100
Noord Oost
Het ledenaantal van de bibliotheken in Haarlem is in 2020 met 4 procent gedaald. De grootste daling was in de vestiging Schalkwijk (-6%) en de kleinste daling in vestiging Oost (-1%). Hoewel de ledenaantallen een negatief effect lijken te ondervinden door corona, was er ook voor de coronacrisis al sprake van een dalende trend. Uitzonderingen hierop waren de vestingen Centrum en Station.
Het effect van corona op de bezoekersaantallen is duidelijker. In het vierde kwartaal waren er 69 procent minder bibliotheekbezoekers dan een jaar eerder. In het tweede kwartaal was de daling zelfs 77 procent in vergelijking met 2019.
90
Schalkwijk Station Totaal
80 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2018
2019
2020
Aantal bezoekers bibliotheken gemeente Haarlem 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 Q1
Q2
Q3
2018
Q4
Q1
Q2
Q3
2019
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
2020
Bron: Bibliotheek Zuid-Kennemerland Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
31
Hoofdstuk: Toerisme In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Werkgelegenheid Bezettingsgraden hotels Hotelovernachtingen Bezoek VVV en visithaarlem.com
Toerisme: banen en vestigingen De cijfers en tabel op deze pagina zijn ongewijzigd. Nieuwe cijfers worden in april 2021 verwacht. In een analyse gemaakt in september verwacht het CBS dat de toegevoegde waarde van het toerisme in Nederland in het eerste semester 45 procent lager lag dan een jaar eerder. Hoewel het effect op werkgelegenheid door de NOW gedempt is, heeft de sector te maken met relatief veel banenverlies. In de arbeidsmonitor toerisme van NTBC staan meer cijfers over de regionale arbeidsmarkt in de toerismesector. Ook in Haarlem zijn de consequenties groot: sectoren die belangrijk zijn voor toerisme als horeca cultuur en evenementen staan onder druk. De toeristisch-recreatieve sector zorgde in 2019 in Haarlem voor 5.902 banen. Dat is 8 procent van het totale aantal banen in Haarlem. In Nederland gemiddeld is de R&Tsector minder omvangrijk (7%). De 1.812 bedrijfsvestigingen in de sector vormen samen 11 procent van alle vestigingen in Haarlem. Vooral de horeca is in Haarlem een belangrijke toeristischrecreatieve werkgever met 53 procent van de banen in de R&Tsector. Op ruime afstand volgt cultuur, recreatie en amusement met 14 procent van de R&T-werkgelegenheid. Landelijk bieden de horeca en cultuur respectievelijk 51 procent en 11 procent van de toeristisch-recreatieve banen.
Aantal banen en vestigingen toeristische & recreatieve sector gemeente Haarlem (2019)* Banen** Cultuur, recreatie en amusement
Vestigingen
Aantal
Aandeel
Aantal
Aandeel
823
14%
444
25%
Handel (detailhandel en groothandel)
188
3%
36
2%
Horeca
3.119
53%
453
25%
Logiesverstrekking
334
6%
47
3%
Overig R&T
351
6%
127
7%
Sport
383
6%
388
21%
Vervoer
498
8%
281
16%
Watersport
206
3%
36
2%
Eindtotaal
5.902
100%
1.812
100%
*2019 is het meest recente peiljaar. **volgens de afbakening van de landelijke R&T-sector. Deze maakt gebruik van wegingsfactoren. Een aantal branches die samenhangen met de vrijetijdssector worden niet integraal toegerekend aan de toeristisch-recreatieve sector, maar ten dele. Verder gaat het hier niet om de volledige sectoren, maar slechts om een op toerisme gerichte selectie. Onder handel vallen bijv. geen winkels in de binnenstad, maar wel winkels in kampeerartikelen.
Het NTBC registreerde 65 procent minder bezoekers in 2020. Op de komende pagina’s worden recente ontwikkelingen in het toerisme in Haarlem in beeld gebracht. Deze onderschrijven dat het toerisme momenteel sterk is ingezakt. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor februari 2021
33
Toerisme: bezettingsgraden hotels De cijfers van hotels in 2020 laten voor Haarlem een forse daling zien. In december was de gemiddelde bezetting 19 procent. Hoewel dit percentage hoger is dan tijdens de eerste lockdownmaanden april (9%) en mei (17%), was er tijdens 2019 en 2018 nooit zo’n lage bezetting. De daling volgt op de strengere maatregelen van 15 oktober. In de maanden juli (72%) en augustus (71%) was de bezetting het hoogst in 2020. Ter vergelijking: over 2018 was de gemiddelde bezetting 73 procent en in 2019 70 procent. Steden aan of in de buurt van het strand konden nog enigszins profiteren van het kusttoerisme in de zomer.