20210099657 Bijlage 2 Regionale Corona Impact Monitor
Tekst van het document
Februari 2021 Data, Informatie en Analyse In opdracht van de gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Heemstede, Heemskerk, Velsen en Zandvoort
Corona Impact Monitor Regio Kennemerland Editie februari 2021 (derde editie) Onderzoeksrapport
Inleiding Aanleiding en achtergrond Corona en de maatregelen die genomen worden om het virus in te dammen zorgen voor een complexe situatie. De coronacrisis heeft economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact op gemeenten. Uit een analyse voor VNG Realisatie door Andersson Elffers Felix bleek dat de crisis grote (financiële) gevolgen heeft voor gemeenten en dat bijna elk beleidsveld wordt geraakt.
De Corona Impact Monitor Regio Kennemerland is in juli 2020 gestart met als doel om een beeld te geven van de impact van de coronacrisis in de gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede, Haarlem, Velsen en Zandvoort. Dit is de derde editie van de monitor. Vanaf de tweede editie (november 2020) is ook de gemeente Heemskerk aangesloten. De inzichten van de monitor kunnen houvast bieden om focus aan te brengen in het gemeentelijk beleid. Een volgende monitor wordt in het tweede kwartaal van 2021 uitgevoerd. Door periodiek te monitoren, houden we steeds de vinger aan de pols bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Methode De afdeling DIA (Data, Informatie en Analyse) van de gemeenten Haarlem en Zandvoort heeft de regionale regie bij de monitor.
DIA heeft een overzicht van beschikbare, betrouwbare en mogelijk relevante indicatoren gemaakt. Hierover is afstemming geweest met een aantal gemeenten uit Kennemerland, waarna de definitieve indicatorenlijst is vastgesteld. Bij de indicatoren is de volgende thema-indeling aangehouden: • • • •
Economie Sociaal-maatschappelijk Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen Woningmarkt
Medio juli 2020 is gestart met het binnenhalen, ordenen en structuren van de gegevens voor de eerste monitor. Tijdens een evaluatie eind september 2020 is besloten om de tweede monitor uit te breiden met de indicator Wmo-gebruik en de monitor verder gelijk te houden. De derde editie is in opzet gelijk aan de tweede monitor. De gebruikte gegevens zijn deels afkomstig uit gemeentelijke administraties. Daarnaast zijn een aantal openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA) gebruikt. In dit rapport worden de verzamelde data samengebracht, gepresenteerd en geanalyseerd. De bestaande gegevensreeksen uit de eerdere monitors zijn uitgebreid met de meest recente gegevens.
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
2
Leeswijzer Volledigheid van de monitor Niet alle indicatoren uit het Plan van Aanpak zijn opgenomen in deze derde editie van de monitor. Een aantal indicatoren is tijdens de informatieverzameling van de eerdere monitors al afgevallen omdat de gegevens voor slechts een beperkt aantal gemeenten beschikbaar waren, niet actueel waren of niet frequent bijgewerkt worden.
De eerste monitor was samengesteld in de zomermaanden en daarmee de vakantieperiode. Vanwege de afwezigheid van dataleveranciers kon destijds niet alle data geleverd worden. Voor de tweede monitor kon meer informatie worden verzameld. Een aantal indicatoren is om uiteenlopende redenen nog steeds niet toegevoegd. Bijlage 2 bevat een lijst met niet-opgenomen indicatoren voorzien van toelichting waarom deze keuze is gemaakt. Actualiteit De cijfers in de grafieken en tabellen lopen tot en met het vierde kwartaal van 2020. In een aantal gevallen waren nog geen cijfers voor het vierde kwartaal en zijn de meeste recente gegevens gebruikt. Voor een aantal indicatoren zijn ten opzichte van de tweede monitor geen nieuwe cijfers. In deze gevallen staat dit in een vetgedrukte eerste alinea aangegeven. De uitkomsten van de monitor zijn dan ook een momentopname. Voor de duiding van de ontwikkelingen worden ook actuelere artikelen en rapporten aangehaald. Interactieve links Het rapport werkt met interactieve links naar achterliggende rapporten en stukken, zodat de lezer zich desgewenst op een thema kan verdiepen. De links zijn herkenbaar doordat ze onderstreept zijn. Er is uiteraard een groot aanbod aan corona-gerelateerde bronnen, dus er is sprake van een selectie. In bijlage 3 staan alle in het rapport genoemde bronnen per thema.
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
Begrippenlijst De definitie van verschillende indicatoren is opgenomen in bijlage 1. Trendgrafieken In het rapport komen verschillende trendgrafieken voor. Ontwikkelingen worden daarin vanaf een beginpunt vergeleken tussen de gemeenten. Bijvoorbeeld: een score van 110 betekent dat het getoonde vanaf het beginpunt met 10 procent is toegenomen. In de titels van de figuren en tabellen in het rapport staat aangegeven of het om een trend (relatieve ontwikkeling) of om absolute aantallen gaat. Onzekere verwachtingen In het rapport worden bij enkele indicatoren verwachtingen over de toekomst uitgesproken. Deze zijn voor een groot deel gebaseerd op rapporten en scenarioschetsen van externe bronnen zoals bijvoorbeeld CBS, CPB en UWV. Daarnaast is een deel van de verwachtingen gebaseerd op wat experts op een specifiek thema zeggen over ontwikkelingen in hun themagebied. Hierbij is geprobeerd om de verwachtingen te schetsen op basis van de meest gangbare inzichten. De tijd sinds de coronacrisis heeft laten zien dat veel verwachtingen niet volledig uitkomen. De in het rapport geschetste toekomstverwachtingen zijn aannemelijk, maar hangen ook af van veel externe factoren. Met name de ontwikkelingen rondom het virus spelen hierin een grote rol. Regio Kennemerland In het rapport worden uitkomsten op regioniveau gepresenteerd.
Daar waar in deze rapportage wordt verwezen naar de Regio Kennemerland betreft het alle negen gemeenten in de regio inclusief de gemeenten die niet apart vermeld worden (Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemstede, Heemskerk, Uitgeest, Velsen en Zandvoort). 3
Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland februari 2021 Economie • Het consumentenvertrouwen in de provincie Noord-Holland steeg licht in het vierde kwartaal van 2020, maar blijft laag. Het ondernemersvertrouwen steeg in vierde kwartaal, maar is desondanks licht negatief. Zowel het beeld van consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen is in NoordHolland vergelijkbaar met het landelijke beeld. De ontwikkelingen hangen samen met de economische ontwikkeling. De verwachting is dat het vertrouwen toeneemt zodra het economisch beter gaat of als er zicht is op het einde van de coronacrisis. • In 2020 waren er minder faillissementen in de Regio Kennemerland dan in 2019. In het vierde kwartaal van 2020 gingen 13 bedrijven failliet. Ook in Nederland waren er minder faillissementen in eerdere jaren. De steunmaatregelen van de overheid spelen hierbij een rol. De verwachting is evenwel dat het aantal faillissementen nog toeneemt als steunmaatregelen aflopen. • Het UWV voorspelde in oktober 2020 sterke banenkrimp in de sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening. Over het vierde kwartaal meldt het UWV dat vooral bij uitzendbureaus en in de horeca veel banen verdwenen. De verwachting is dat de lokale arbeidsmarkt van gemeenten waar deze sectoren sterk vertegenwoordigd zijn, meer negatieve effecten zullen merken.
Horeca, cultuur en overige dienstverlening vormen in Zandvoort en Bloemendaal een relatief groot deel van bedrijvenpopulatie.
• In 2020 ontstonden elk kwartaal meer nieuwe bedrijfsvestigingen in de Regio Kennemerland dan dat er verdwijnen. Dit zorgde in het vierde kwartaal voor een positief saldo van 520 banen. Met de toename stijgt ook het aandeel zzp’ers en het aantal banen.
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
• De bedrijvendynamiek verschilt per sector: vooral bij de financiële instellingen verdwenen in het tweede semester banen door bedrijvendynamiek. In de handel, het onderwijs, de zorg en de bouw ontstaan per saldo in de tweede helft van 2020 juist veel banen gerelateerd aan de bedrijvendynamiek.
Sociaal-maatschappelijk • De ontwikkeling van het aantal actieve cliënten in de jeugdhulpverlening verschilt per gemeente. Gedurende het vierde kwartaal van 2020 is er weinig ontwikkeling in het aantal cliënten. In de meeste gemeenten nam het aantal cliënten over heel 2020 toe, maar in Heemskerk daalde het aantal met 12 procent. In de andere gemeenten zijn er vooral in april en juli 2020 dalingen. Dit sluit aan bij het beeld dat in die periode de jeugdhulp afgeschaald was. Mogelijk zit bij de stijging die daarna zichtbaar is nog een deel van eerder uitgestelde hulp. • Sinds 2018 tot de coronacrisis nam het aantal jongeren met jeugdhulp zonder verblijf in de deelnemende gemeenten continu toe. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat veel jongeren het mentaal lastig hebben tijdens de harde lockdown die 15 december 2020 inging. • Het aantal Wmo-cliënten in de deelnemende gemeenten is stabieler dan het aantal cliënten in de jeugdzorg. In het vierde kwartaal is er weinig ontwikkeling in het aantal cliënten. Aan het einde van 2020 zijn er in de Regio Kennemerland 4 procent meer Wmo-cliënten dan een jaar eerder. De toekomstige ontwikkelingen zijn net als bij jeugdhulp onzeker.
4
Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland februari 2021 (2) Sociaal-maatschappelijk • In het vierde kwartaal is er in de meeste gemeenten een lichte afname van meldingen van overlast. In vergelijking met 2019 is het aantal meldingen in het vierde kwartaal echter hoog. Over heel 2020 worden in alle deelnemende gemeenten duidelijk meer meldingen van overlast gemaakt dan in andere jaren. Vooral het aantal meldingen van jeugdoverlast is hard gestegen. Dit geldt met name voor het tweede kwartaal, vlak na de uitbraak van corona. Dit betekent niet per se dat er meer overlast is dan eerder. Zo is er meer aandacht voor handhaving vanwege het coronaprotocol en registreren mensen de overlast eerder omdat ze vaker thuiszitten. Daarnaast is de meldingsbereidheid in de coronaperiode hoog. • Het aantal gegeven coronaboetes per 10.000 inwoners verschilt per gemeente. Het verschil in aantal boetes is deels te verklaren door verschil in problematiek (bijv. illegale feesten), aantal BOA’s en toezichthouders in de gemeente. In de regiogemeenten zijn in 2020 tot 22 boetes per 10.000 inwoners door de boa’s uitgedeeld. In het vierde kwartaal zijn meer boetes uitgedeeld dan in de maanden juni tot oktober 2020.
Dit was het gevolg van strengere maatregelen door een toename van het aantal besmettingen • Het aantal geregistreerde diefstallen, inbraken en gevallen van zakkenrollerij nam in het vierde kwartaal af. Waarschijnlijk doordat men vanwege nieuwe maatregelen meer thuis bleef. Eerder in 2020 was er vooral in het tweede kwartaal een duidelijke daling van incidenten.
• Het aantal meldingen van huiselijk geweld was in de Regio Kennemerland in het vierde kwartaal ruim een kwart lager dan in dezelfde periode in 2019. Mogelijk komt dit ook doordat gevallen minder snel gedetecteerd worden omdat men minder sociale gelegenheden buitenshuis heeft. Daarnaast is het melden lastiger vanwege de aanwezigheid van anderen in huis. Verschillende bronnen melden dat het huiselijk geweld waarschijnlijk is toegenomen, maar dat dit niet terug te zien is in de cijfers. • Bij de Brede Centrale Toegang Kennemerland meldden zich in 2020 minder nieuwe daklozen dan in 2019 en 2018. De cijfers fluctueren per kwartaal waardoor het lastig is om iets over trends op korte termijn te zeggen. De daling in 2020 komt mogelijk door de extra landelijke afspraken en regelgeving die er op gericht zijn om huisuitzettingen te voorkomen. De uitstroom bij de maatschappelijke opvang is ook minder dan in 2019. Hierdoor zijn er in 2020 minder plekken vrijgekomen voor nieuwe daklozen in de maatschappelijke opvang dan 2019. Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Op de arbeidsmarkt is in alle gemeenten tussen oktober en december 2020 een sterke toename van het aantal WW-uitkeringen. Eerder steeg het aantal uitkeringen vooral tussen april en juli 2020 fors. Daarna was er sprake van een daling.
Mogelijk kwam dit doordat WW-uitkeringen afliepen, maar mogelijk ook doordat er meer werk was in een periode van versoepelingen. Verschillende bronnen voorspellen dat de het huidige aantal WW-uitkeringen slechts stilte voor de storm is en dat de werkloosheid de komende jaren toeneemt. • In de dienstverlening steeg het aantal WW-uitkeringen in de Regio Kennemerland in het tweede semester het sterkst. Bij de pedagogische beroepen was de grootste daling.
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
5
Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland februari 2021 (3) Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Het aantal vacatures steeg in het derde kwartaal (meest recente cijfers) van 2020 in vrijwel alle sectoren in de Regio Kennemerland. Op basis van de meer recente WW-cijfers is de verwachting dat er in het vierde kwartaal minder vacatures waren. • Door de dalende werkloosheid in het derde kwartaal en het stijgende aantal vacatures neemt de spanning in de meeste branches toe. De markt voor creatieve beroepen blijft onverminderd ruim. In de ICT-branche en bij de pedagogische beroepen nam de spanning in het derde kwartaal iets af. • In 2020 waren er minder aanvragen voor schuldhulpverlening dan in 2019. In het vierde kwartaal was het aantal aanvragen vergelijkbaar met dezelfde periode in 2019 en 2018. De Vereniging voor Volkskrediet verwacht op termijn een toename omdat ze voorziet dat een deel van de Tozo-ontvangers op termijn in de schuldhulp terechtkomt.
• Het bijstandsvolume reageert minder sterk, en ook wat trager, op conjuncturele ontwikkelingen dan het WW-volume. Het aantal Bbzuitkeringen en reguliere uitkeringen is in december 2020 drie procent hoger dan een jaar eerder. Het grootste deel (95%) van alle bijstandsuitkeringen zijn uitkeringen vanuit de Participatiewet. De verwachting is dat het bijstandsvolume nog toeneemt na verloop van tijd als de andere uitkeringen aflopen. • Het aantal aangevraagde kwijtscheldingen voor belastingen verschilt weinig met het voorgaande jaar. Deels komt dit doordat de piek over het algemeen aan het begin van het belastingjaar in januari of februari ligt. Voor 2020 is deze piek dus nog vóór corona. Daardoor is het effect van corona pas bij de cijfers van 2021 inzichtelijk.
• De ondernemers in de Regio Kennemerland maken tot nu toe iets minder gebruik van NOW3.1 (18% van de bedrijven) dan van NOW 1.0 (36%). NOW 2.0 werd door 18 procent gebruikt. Uit een enquête van UWV blijkt dat het minder gebruik van NOW 2.0 voornamelijk komt omdat bedrijven in de aanvraagperiode minder steun nodig hadden omdat het beter ging na de zomer. • Het aandeel zzp’ers dat gebruikmaakt van Tozo was het grootst in de maanden april en mei van 2020. Toen vanaf 1 juni 2020 ook naar het inkomen van de partner werd gekeken, nam het aantal ontvangers af. In december 2020 loopt het aantal ontvangers wel weer op. Waarschijnlijk komt dit doordat verschillende bedrijven dicht moesten en daardoor behoefte hebben aan steun. Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
6
Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland februari 2021 (4) Woningmarkt • De coronacrisis lijkt nog weinig impact op het woningaanbod en de huizenprijs te hebben. Er worden wel iets minder woningen aangeboden in het vierde kwartaal, maar dat was ook in eerdere jaren het geval. De vraagprijzen fluctueren erg, op korte termijn valt daardoor weinig over de trend te zeggen. In vijf van de zeven de gemeenten stijgt de vraagprijs per vierkante meter in 2020. De krappe markt lijkt belangrijker voor de vraagprijs dan de coronacrisis. De vloerprijs stijgt harder dan de gemiddelde vraagprijs voor woningen. Dat betekent dat de gemiddelde woninggrootte van de aangeboden woningen afneemt. • Het aantal aangevraagde bouwvergunningen fluctueert de afgelopen jaren erg. Over 2020 waren er in de Regio Kennemerland wel meer aanvragen dan in 2019. Ook het aantal opgeleverde woningen fluctueert. Als een groot nieuwbouwproject in een bepaald kwartaal wordt opgeleverd, zorgt dat voor hoge kwartaalcijfers. Daarnaast zijn andere situationele factoren zoals de stikstofcrisis van invloed. Het effect van corona op de bouw is hierdoor lastig in te schatten. • In 2020 steeg het aantal actief woningzoekenden in de sociale huursector met 8 procent. Betrokkenen geven aan dat de ontwikkeling ook te maken heeft met het beschikbare woningaanbod.
Wanneer er weinig woningen worden aangeboden, gaat men ook niet op zoek. Het aantal aangevraagde urgenties voor sociale huur, is in de eerste drie kwartalen van 2020 iets lager dan in 2019. Het vierde kwartaal is vergelijkbaar met dezelfde periode een jaar eerder. De invloed van corona is onduidelijk.
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
7
Inhoudsopgave
In het rapport worden per thema de indicatoren besproken. De snelkoppelingen hieronder verwijzen naar de verschillende thema’s en de bijlagen:
ECONOMIE (p. 9) SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJK (p. 19) ONDERSTEUNINGSMAATREGELEN, WERK & INKOMEN (p. 30) WONINGMARKT (p. 41) BIJLAGEN (p. 48)
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
8
Hoofdstuk: Economie In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Consumentenvertrouwen Ondernemersvertrouwen Faillissementen Werkgelegenheid Bedrijvendynamiek
Economie: consumentenvertrouwen Het consumentenvertrouwen (zie begrippenlijst voor definitie) is voor Noord-Holland in het vierde kwartaal licht gestegen van een score van -30 naar een score van -26. Ook de cijfers voor de achterliggende deelindicatoren economisch klimaat (-50) en koopbereidheid (-9) zijn in het vierde kwartaal voor de Provincie Noord-Holland iets positiever dan in het derde kwartaal. Het provinciale consumentenvertrouwen ligt in lijn met dat van Nederland. Bij de start van de coronacrisis was er sprake van een sterke daling. Dit sluit aan bij de economische voorspellingen van onder andere CPB, IMF en DNB over de vooruitzichten van de Nederlandse economie. Zonder uitzondering werd een periode van economische krimp voorzien. In november 2020 bleek uit cijfers van Eurostat, vergelijkbaar met het CBS op Europees niveau, dat de economische krimp in het derde kwartaal (3,9%) in de EU minder was dan in het tweede kwartaal (11,4%). Ook de Rabobank is in het derde kwartaal optimistisch en verwacht herstel.
Absolute ontwikkeling score consumentenvertrouwen 30 20 10 0
-10 -20 -30 -40 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Nederland
Q2
Q3
Q4
2020
Noord-Holland (PV)
De nieuwe lockdown, brengt nieuwe economische onzekerheden met zich mee. Zo analyseerde ING op basis van pintransacties dat de omzet bij non-foodwinkels begin 2021 sterker gedaald is dan in maart 2020 tijdens de eerste lockdown. Aan de andere kant besteedden Nederlanders in de eerste drie kwartalen online 38 procent meer dan in 2019 (CBS).
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
10
Economie: ondernemersvertrouwen Vergelijkbaar met het consumentenvertrouwen (p. 10) meet CBS ook het ondernemersvertrouwen. Dit ontwikkelt zich in NoordHolland vergelijkbaar als landelijk. Na een dieptepunt in het tweede kwartaal, steeg het vertrouwen in het laatste half jaar van 2020. De saldi voor Nederland (-4) en Noord-Holland (-7,7) zijn nog wel negatief. Dat betekent dat meer ondernemers een negatieve dan een positieve toekomstverwachting hebben.
Absolute ontwikkeling score ondernemersvertrouwen 30 20 10 0 -10
De economische gevolgen van corona verschillen sterk per sector. Uit cijfers van het CBS blijkt dat de horeca, delfstoffenwinning en cultuur de grootste procentuele krimp ten opzichte van een jaar eerder kenden. Een aantal sectoren, zoals zakelijke dienstverlening, groeiden juist. Na de lockdown van 15 december 2020 zijn een aantal sectoren volledig gesloten. Cijfers van ING laten zien dat in de mode, vrijetijdswinkels, woonwinkels en bouwmarkten vrijwel geen pintransacties meer waren. Vanaf 10 februari mochten winkels weer open voor click en collect. Klanten kunnen dan producten bestellen en op een afgesproken tijd ophalen.
-20 -30 -40 -50
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Nederland
Q2*
Q3*
Q4*
2020
Noord-Holland (PV)
*voorlopige cijfers
Veel van de toekomstige ontwikkelingen hangen samen met de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Zo zorgde het nieuws over een mogelijk werkend vaccin eerder voor flinke koersstijgingen op de beurzen. De nieuwste maatregelen en de avondklok kunnen juist voor negatieve ontwikkelingen en verwachtingen zorgen. Op 21 januari 2021 maakte het kabinet een steunpakket van 7,6 miljard bekend om de negatieve gevolgen voor ondernemers te verzachten.
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
11
Economie: faillissementen In het vierde kwartaal gingen 13 bedrijven in de Regio Kennemerland failliet. Dit is minder dan in het vierde kwartaal van 2019 (27) en 2018 (33). In totaal gingen in 2020 minder dan negentig bedrijven failliet in de regio. In 2019 en in 2018 waren dat er meer dan honderd. Ruim de helft van de bedrijven die failliet gingen was gevestigd in de gemeente Haarlemmermeer. Vooral bedrijven die direct en indirect afhankelijk zijn van de luchtvaartsector hebben het moeilijk (CBS). Eén op de vijf faillissementen (21%) in de Regio Kennemerland was in de handelssector. Ook de sectoren vervoer & opslag (15%) en bouw (12%) nemen een groot deel van de faillissementen in de regio voor hun rekening. Ondanks de groei in de overige zakelijke dienstverlening (p.11) waren 12 procent van de faillissementen in deze sector. Het lage aantal faillissementen sluit aan bij de bevindingen van het CBS, dat landelijk het laagste aantal faillissementen in 20 jaar registreerde. Genoemd wordt dat dit niet los te zien is van de noodsteun van de overheid. Op basis van de negatieve geluiden over de Nederlandse economie zouden misschien meer faillissementen verwacht worden. Dit kan waarschijnlijk deels verklaard worden door de afgegeven noodpakketten als NOW en Tozo. Begin 2021 werd bekend dat de regering voor nog eens 7,6 miljard aan steunpakketten afgeeft.
Verder worden faillissementen op basis van eigen aangifte sneller verwerkt door de rechtbank dan faillissementsverzoeken van crediteuren. Aan het laatste type faillissementen gaan namelijk meer procedures en toetsing vooraf waardoor faillissementen vertraagd zichtbaar worden. Daarnaast stoppen veel bedrijven niet door een faillissement, maar door een bedrijfsbeëindiging. De verwachting is nog steeds dat wanneer de noodmaatregelen wegvallen er een snelle toename van faillissementen volgt. Dit blijkt ook uit de Bijzonder Beheer Barometer van november 2020.
Aantal faillissementen per gemeente 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Beverwijk
4
4
2
6
3
2
4
1
1
2
1
1
Bloemendaal
0
0
0
0
0
1
1
0
0
1
1
1
Haarlem
5
3
10
7
1
13
7
10
2
10
1
3
Heemskerk
1
0
3
0
0
1
1
0
2
1
0
0
Heemstede
0
0
3
0
3
2
2
3
1
1
0
0
Velsen
3
2
2
1
3
3
2
0
5
3
0
0
Zandvoort
5
1
1
2
0
1
0
0
1
1
0
1
Regio Kennemerland 28 21 34 33 13 36 30 27 23 37 16 13 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Bouw
3
1
6
2
2
3
1
3
1
7
1
2
Cultuur, sport en recreatie
0
1
1
0
0
0
1
0
1
0
1
0
Financiële instellingen
5
1
2
3
3
1
4
4
2
3
0
0
Gezondheids- en welzijnszorg
0
0
1
0
0
0
0
0
0
4
0
0
Handel
14
8
13 12
3
21 13 10
7
5
3
4
Horeca
1
1
0
9
1
3
0
0
0
1
4
3
ICT
1
0
1
1
0
1
0
2
0
3
0
0
Industrie
2
4
3
1
0
0
3
4
2
2
1
0
Onderwijs
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
Overige zakelijke dienstverlening
0
0
1
1
0
1
0
0
0
0
0
1
Specialistische zakelijke dienstverlening
1
3
3
1
2
3
2
2
2
1
1
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening 1
1
0
1
0
2
3
1
2
4
4
1
Vervoer en opslag
1
3
2
0
3
2
2
1
6
6
0
1
Totaal
28 21 34 33 13 36 30 27 23 37 16 13
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
12
Economie: banen naar sector De cijfers en tabellen op deze pagina zijn ongewijzigd. Nieuwe cijfers worden in april 2021 verwacht. Uit een UWV-analyse van november 2020 blijkt dat vooral bij uitzendbureaus en in de horeca veel banen verdwenen. De detailhandel food is de enige sector die groeit door de coronacrisis. In de eerdere regionale arbeidsmarktanalyse voor arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond van UWV van oktober 2020 bleek dat er zeer grote krimp van werkgelegenheid in de sectoren horeca, luchtvaart (onderdeel van vervoer en opslag), cultuur, sport & recreatie en verhuur & overige zakelijke diensten (o.a. reisbureaus en uitzendbureaus) wordt verwacht. Het UWV voorziet alleen toekomstige groei in de ‘food’ detailhandel. In de Regio Kennemerland vertegenwoordigen de drie genoemde krimpsectoren ongeveer 16 procent van de werkgelegenheid. Landelijk is dat 10 procent. Een klein deel (5%) van de banen zit volgens de UWV-analyse in de groeisector ‘food detailhandel’ (niet uitgesplitst in de tabel rechts). Op de volgende pagina is te zien hoe de werkgelegenheid per gemeente zich verhoudt tot de regionale verdeling. In Zandvoort en in iets mindere mate in Bloemendaal zijn ten opzichte van de regionale verdeling de cultuursector en de horeca sterk vertegenwoordigd.
De voorspelling is dat de werkgelegenheid in deze gemeenten meer dan in de andere gemeenten negatieve gevolgen van de coronacrisis zal ondervinden. In Heemstede zijn relatief veel banen in de overige zakelijke diensten, maar het aandeel horeca is kleiner dan gemiddeld.
Aandeel banen (%) naar sector Regio Kennemerland (2019)* Aandeel Vervoer en opslag
17%
Handel (detailhandel en groothandel)
17%
Gezondheids- en welzijnszorg
11%
Industrie
9%
Specialistische zakelijke dienstverlening
9%
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
7%
Horeca
7%
Onderwijs
5%
Bouw
4%
Openbaar bestuur
4%
ICT
4%
Cultuur, sport en recreatie
2%
Overige zakelijke dienstverlening
2%
Financiële instellingen
1%
Landbouw
1%
Totaal
100%
*2019 is het meest recente peiljaar
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
13
Economie: regionale specialisatie naar aantal banen Regionale specialisatie arbeidsmarkt per gemeente (2019)* 400% 350% 300%
250% 200% 150% 100% 50% 0%
Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Heemskerk
Heemstede
Velsen
Zandvoort
Totaal regio
*2019 is het meest recente peiljaar Leeswijzer: in Beverwijk is de staaf bij bouw ongeveer 200%. Dat betekent dat het aandeel van de bouwsector in Beverwijk twee keer zo groot is als het aandeel van de bouwsector in de Regio Kennemerland gemiddeld. De lijn voor het regiototaal is gebaseerd op de regio inclusief Uitgeest en Haarlemmermeer. Daardoor hebben alle deelnemende gemeenten bij landbouw en vervoer & een staaf onder het regionale gemiddelde. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
14
Economie: bedrijvendynamiek vestigingen Het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen (LISA) brengt via haar monitor vestigingendynamiek zoveel mogelijk de actuele ontwikkelingen van bedrijvigheid in beeld (zie in de bijlage begrippenlijst meer over de methodiek). In 2020 komen er in de Regio Kennemerland elk kwartaal meer bedrijfsvestigingen bij dan dat er verdwijnen. Wel ligt het saldo vanaf het tweede kwartaal – nadat Nederland in maart 2020 in lockdown ging – lager dan in de voorgaande jaren. Vervolgens neemt het saldo elk kwartaal weer iets toe. In het vierde kwartaal verdwenen er 1.350 vestigingen in de Regio Kennemerland en kwamen er 1.880 nieuwe vestigingen bij.
Per saldo kwamen er in het vierde kwartaal dus 530 bedrijven bij. Deze stijging is lager dan in dezelfde periode in 2018 (750) en 2019 (670). Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. Op 4 februari rapporteerde de Kamer van Koophandel dat het aantal startende ondernemingen voor het eerst in maanden minder was dan in dezelfde periode het jaar ervoor, mogelijk komt dit doordat er voor startende ondernemers te weinig perspectief is. Op de volgende pagina’s staan figuren over de aan de vestigingen gerelateerde bedrijvigheid en wordt ingegaan op de ontwikkelingen per sector en per gemeente.
Ontwikkeling aantal vestigingen Regio Kennemerland 2.500
2.000 1.500 1.000 500 0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
Q3
Q4
Q1
2019 Nieuwe vestigingen
Opgeheven vestigingen
Q2
Q3
Q4
2020 Saldo vestigingen
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
15
Economie: bedrijvendynamiek banen In het vierde kwartaal van 2020 verdwenen er 2.330 banen en kwamen er 2.850 banen bij door het verdwijnen en ontstaan van bedrijfsvestigingen. Per saldo kwamen er dus 520 banen bij in het vierde kwartaal. Dit zijn er minder dan het aantal vestigingen (530). De gemiddelde bedrijfsgrootte neemt dus licht af.
De lagere aantallen lijken een gevolg te zijn van het mindere economische klimaat door de coronacrisis. Ook voor het eerste kwartaal van 2021 wordt geen grote toename verwacht nu veel sectoren nog (gedeeltelijk) gesloten blijven.
Over heel 2020 nam het aantal banen door bedrijvendynamiek met 1.310 toe. Dit is minder dan in 2019 (1.420) en 2018 (1.990). Vooral in het tweede kwartaal is een duidelijke dip te zien in het saldo.
Belangrijke kanttekening: de hier gepresenteerde cijfers gaan alleen over de werkgelegenheid bij nieuwe of opgeheven vestigingen. Werkgelegenheidsontwikkeling binnen bedrijven is hier niet in beeld. Deze kan indirect worden afgelezen aan het aantal WW-uitkeringen en vacatures.
Ontwikkeling aantal banen gerelateerd aan nieuwe en opgeheven bedrijfsvestigingen Regio Kennemerland 4.000
3.000
2.000
1.000
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
Q3
Q4
2019 Nieuwe banen
Verdwenen banen
Q1
Q2
Q3
Q4
2020 Saldo banen
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
16
Economie: bedrijvendynamiek naar sector De ontwikkeling van de aan bedrijvendynamiek gerelateerde banen laat eenzelfde beeld zien. Bij de financiële instellingen verdwenen er in het tweede semester 80 banen. Ook in de horeca (-20), ICT (-10), overheid (10) en vervoer & opslag (-10) verdwenen banen. In de handelssector kwamen er 490 banen bij. Ook in het onderwijs (140), de zorg (130) en bouw (120) steeg het aantal banen als gevolg van bedrijvendynamiek.
In het tweede semester van 2020 nam per saldo alleen het aantal financiële instellingen af (met 10 bedrijven) in de Regio Kennemerland. Ook in het eerste semester daalde het aantal bedrijven in deze sector licht. Een groot deel van de toename van vestigingen in het tweede semester zit in de sectoren handel (310), onderwijs (160), zorg (140) en bouw (130). Een groot deel van deze groei komt door de toename van zzp’ers. Dit zijn ook sectoren waarin landelijk het aandeel zzp’ers de afgelopen jaren toenam (artikel CBS).
Ontwikkeling aantal vestigingen en gerelateerde banen Regio Kennemerland* Vestigingen 2018
Banen
2019
2020
2018
2019
2020
Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Bouw
190
220
230
210
210
130
230
200
180
200
230
120
Cultuur sport en recreatie
50
60
70
50
-10
10
40
0
60
50
-50
10
Financiële instellingen
0
10
0
0
-10
-10
10
10
-70
-10
10
-80
Handel (groothandel en detailhandel)
50
110
170
130
280
310
-270
-220
-180
-50
60
490
Horeca
50
90
70
90
10
30
40
60
30
-20
-50
-20
Industrie en nutsbedrijven
30
50
50
40
10
40
-50
30
70
-40
-10
40
Informatie en communicatie
100
100
100
40
30
20
90
150
0
-130
-10
-10
Landbouw
-10
10
0
0
0
10
-10
0
0
20
0
10
Onbekend
0
0
0
0
0
0
0
0
-20
-40
-10
0
Onderwijs
150
140
180
120
120
160
170
130
170
150
50
140
Overheid
0
0
0
0
0
0
0
0
-10
0
0
-10
Overige diensten
10
20
60
70
40
40
-40
30
40
50
10
20
Vervoer en opslag
70
100
80
70
60
70
40
-20
100
-40
110
-10
Zakelijke diensten
340
460
360
390
170
20
280
490
230
290
60
60
Zorg
140
170
130
150
90
140
420
200
160
200
20
130
Totaal
1.170
1.540
1.500
1.360
1.000
970
950
1.060
760
630
420
890
*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
17
Economie: bedrijvendynamiek per gemeente Over heel 2020 nam het aantal bedrijfsvestigingen in alle aan de monitor deelnemende gemeenten toe. Desondanks is de werkgelegenheidsontwikkeling die hiermee gepaard gaat in Beverwijk (daling van 80 banen), Bloemendaal (-20) en Zandvoort (-10) negatief. In Velsen (stijging van 280 banen) en Haarlem (130) kwamen er in absolute zin het meeste banen bij door het ontstaan en verdwijnen van bedrijfsvestigingen.
Over het algemeen groeit het aantal vestigingen in de aan de monitor deelnemende gemeenten. In het vierde kwartaal was dit in alle gemeenten het geval. Wel verdwenen er door de dynamiek 20 banen in Beverwijk en 20 banen in Zandvoort. Eerder in 2020 waren er vooral negatieve ontwikkelingen in het tweede kwartaal. In Haarlem (100 banen) en Beverwijk (70 banen) nam het aantal banen – ondanks een toename van vestigingen – destijds af.
Ontwikkeling aantal vestigingen per gemeente* 2018 Beverwijk Bloemendaal Haarlem Heemskerk Heemstede Velsen Zandvoort Regio Kennemerland
Q1 20 30 160 30 30 30 0 440
Q2 50 20 240 40 20 90 10 740
2019 Q3 40 20 270 50 50 110 20 820
Q4 50 30 300 20 20 90 10 750
Q2 60 30 260 30 30 90 10 660
Q2 20 20 300 30 30 100 30 810
2020 Q3 50 10 260 20 30 60 30 700
Q4 30 30 240 50 10 60 20 680
Q1 30 10 210 20 30 80 20 620
Q2 30 0 120 10 10 30 10 370
Q3 50 0 100 20 -10 70 10 410
Q4 30 10 160 20 20 70 0 550
-70 10 -100 -20 20 20 0 40
50 -20 90 10 30 90 10 370
-20 0 80 30 20 120 -20 510
Ontwikkeling aantal banen door ontstaan/verdwijnen vestigingen per gemeente Beverwijk Bloemendaal Haarlem Heemskerk Heemstede Velsen Zandvoort Regio Kennemerland
-100 100 170 -20 40 10 20 200
-10 70 210 40 20 130 -20 750
30 20 260 80 60 120 -10 930
-40 70 180 -10 -30 70 0 140
0 0 220 -30 -10 10 -20 150
-40 30 260 30 40 130 30 630
100 0 190 -10 80 60 40 520
60 20 -10 60 -60 0 40 120
-40 -10 60 30 20 50 0 370
*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
18
Hoofdstuk: sociaalmaatschappelijk In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Jeugdhulpverlening Wmo Overlast Corona-gerelateerde bekeuringen Diefstal en inbraak Huiselijk geweld Maatschappelijke opvang
Sociaal-maatschappelijk: jeugdhulpverlening Aantal actieve cliënten jeugdhulpverlening per gemeente*
In december 2020 is het aantal cliënten in de jeugdhulpverlening in de meeste van deelnemende gemeenten vergelijkbaar met december 2019. In Heemstede (+7%) en Velsen (+4%) nam het aantal cliënten toe. In Heemskerk is er sprake van een daling (-12%). Met uitzondering van Heemskerk zijn er in alle deelnemende gemeenten meer cliënten in de jeugdhulpverlening dan in december 2018. In Heemskerk zijn er signalen dat de jeugd het moeilijk heeft en mentaal in de klem komt. De verwachting is daarom dat de daling niet doorzet in Q1 van 2021. Gedurende 2020 zijn er in de regio veel schommelingen in het aantal cliënten te zien en is er geen eenduidige ontwikkeling te ontwaren. In 2018 en 2019 hadden alle gemeenten meer cliënten in de jeugdhulp in december dan in januari. Na december nam het aantal cliënten steeds af, vermoedelijk omdat veel beschikkingen aan het einde van het kalenderjaar aflopen. In 2020 is er geen duidelijke toename gedurende het jaar. Uit de sectorrapportage jeugd en de rapportage De zorg en de jeugdhulp tijdens de coronacrisis van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd blijkt dat een deel van de jeugdzorg is uitgesteld door corona. Dit zou kunnen leiden tot een toename van hulpvragen op een later moment.
Beverwijk
dec-18 807
dec-19 845
dec-20 844
Bloemendaal
454
480
489
Haarlem
2.749
2.983
2.996
Heemstede
472
524
562
Heemskerk
749
779
684
Velsen
1.396
1.442
1.499
Zandvoort
229
253
251
*De cijfers worden doorlopend met terugwerkende kracht bijgewerkt. Data in dashboards kan daardoor licht verschillen van bovenstaande tabel.
Ontwikkeling (%) actieve cliënten jeugdhulpverlening in 2020 (januari 2020=100) 110
100
90 jan
feb Beverwijk
mrt
apr Bloemendaal
mei Haarlem
jun
jul Heemskerk
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
aug Heemstede
sep
okt Velsen
nov Zandvoort
dec
Bron: gemeenten 20
Sociaal-maatschappelijk: jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling (%) jeugdhulp zonder verblijf per gemeente (januari 2018=100)
De cijfers en tabellen op deze pagina zijn ongewijzigd. Nieuwe cijfers worden in april 2021 verwacht. Wel zijn er zorgen over de mentale gezondheid van jongeren. Zo registreert de Kindertelefoon meer telefoontjes over depressie en suïcide. Het Trimbos-instituut stelt dat het gebrek aan- en het veranderen van structuur gevolgen kan hebben voor het mentale welbevinden van jongeren. Uit onderzoek van het UMCG blijkt dat jongvolwassenen in Noord-Nederland hun leven momenteel een 6,0 geven.
200 180 160 140 120 100
In de jeugdhulp is er een onderscheid te maken tussen jongeren die voor de hulp elders verblijven dan thuis (intramurale zorg, hierna ‘met verblijf’) en jongeren die niet in een instelling verblijven (‘zonder verblijf’). In de Regio Kennemerland nam het aantal jongeren in de jeugdhulp zonder verblijf tussen januari 2018 en juli 2020 met 56 procent toe tot 9.750 cliënten. Tussen januari 2020 en juli 2020 daalt het aantal cliënten in de regiogemeenten met 4 procent (Haarlem) tot 16 procent (Heemstede). In Nederland is er in deze periode een daling van 8 procent. In de Regio Kennemerland zijn 825 cliënten in de jeugdzorg mét verblijf. Dit zijn er 7 procent minder dan in januari 2018. Vanwege het lage aantal cliënten is het niet zinvol om de relatieve ontwikkelingen weer te geven. De jeugdhulp zonder verblijf lijkt te zijn afgenomen in de eerste helft van 2020. Vermoedelijk heeft dit ook deels te maken met corona. Zo stelt het Nederlands Jeugdinstituut dat veel preventieve en ambulante hulp werd afof uitgesteld tijdens de eerste lockdown.
Januari
Juli
Januari
2018
Juli
Januari
2019
Juli 2020
Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Heemstede
Velsen
Zandvoort
Heemskerk
Aantal cliënten jeugdhulp met verblijf per gemeente 300
250 200 150 100 50 0 Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Januari 2018
Juli
Heemskerk
Januari 2019
Heemstede Juli
Velsen
Januari 2020
Zandvoort
Juli
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
21
Sociaal-maatschappelijk: Wmo Aantal actieve cliënten* Wmo per gemeente
In opdracht van het Rijk en VNG Realisatie heeft Andersson Elffers Felix de rapportage Meerkosten in het sociaal domein ten gevolge van corona opgesteld. Hieruit bleek dat een deel van de Wmo-zorg na de corona-uitbraak was stilgelegd en dat sommige cliënten hulp hebben stopgezet. Uit de monitor abonnementstarief Wmo blijkt dat het nog zeer onzeker is hoe de Wmo-hulp zich in de nabije toekomst zal ontwikkelen. Waarschijnlijk zal er enig effect merkbaar zijn, zo zijn er inmiddels strengere richtlijnen voor Wmo-vervoer opgesteld. In de deelnemende gemeenten uit de Regio Kennemerland zijn in december 2020 vier procent meer Wmo-cliënten dan een jaar eerder. In Heemstede (-3%) en Bloemendaal (-2%) nam het aantal cliënten gedurende 2020 af met een dip rond de eerste lockdown. In Velsen zijn er in december 2020 vier procent meer cliënten dan in januari 2020.
dec-18
dec-19
dec-20
Beverwijk
1.520
1.793
1.843
Bloemendaal
1.280
1.386
1.372
Haarlem
9.370
10.017
10.176
Heemskerk
2.596
2.797
2.817
Heemstede
1.797
1.840
1.794
Velsen
4.155
4.386
4.544
Zandvoort
1.166
1.269
1.294
*de gebruikte definitie verschilt soms licht per gemeente. Bovenstaande cijfers geven een globaal inzicht in de ontwikkelingen en de omvang. De cijfers worden doorlopend met terugwerkende kracht bijgewerkt. Data in dashboards kan daardoor licht verschillen van bovenstaande tabel.
Ontwikkeling (%) actieve cliënten Wmo in 2020 per gemeente (januari=100) 105
100
95 jan
feb Beverwijk
mrt
apr Bloemendaal
mei
jun
Haarlem
jul Heemskerk
aug Heemstede
sep
okt Velsen
nov
dec
Zandvoort
Bron: gemeenten Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
22
Sociaal-maatschappelijk: meldingen overlast jeugd Ontwikkeling (%) meldingen overlast jeugd per gemeente (Q1 2018=100)
Landelijke politiecijfers laten zien dat er in maart 2020 – toen de eerste lockdown van kracht werd – 127 procent meer meldingen van overlast door jongeren waren dan in februari. Ook in de Regio Kennemerland was een grote toename. Eenzelfde toename is in het vierde kwartaal – na de nieuwe lockdown – niet te zien. Alleen in Heemstede (Q3: 70 meldingen; Q4: 112) en Bloemendaal (Q3: 79; Q4: 97) nam het aantal meldingen in het vierde kwartaal toe. In Haarlem (van 356 naar 251), Velsen (224 naar 192) en Zandvoort (van 63 naar 40) zijn in het vierde kwartaal duidelijk minder meldingen dan in het derde kwartaal.
1.000 800 600 400 200
Wel is het aantal meldingen in alle gemeenten in het vierde kwartaal hoger dan in dezelfde periode in 2019. Betrokkenen geven aan dat de algemene toename van meldingen waarschijnlijk een combinatie is van factoren. Er is daadwerkelijk iets meer overlast omdat jongeren weinig te doen hadden, onder andere door de sluiting van scholen en sportclubs, en daardoor op straat rondhingen. Daarbij worden er sneller meldingen gemaakt omdat anderen ook meer thuiszitten en daardoor vaker vermeende overlast waarnemen. In het eerste kwartaal van 2021 werden veel nieuwe maatregelen van kracht en daarnaast werd vanaf 23 januari 2021 een avondklok ingesteld. Dit kan effect hebben op het aantal meldingen. Aan de ene kant zijn er ‘s avonds minder mensen op straat en is er daardoor minder overlast. Aan de andere kant valt de overlast die er is nu meer op en zal dit wellicht ook eerder geregistreerd worden.
0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
Q3
Q4
Q1
Q2
2019
Q3
Q4
2020
Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Heemstede
Velsen
Zandvoort
Heemskerk
Aantal meldingen overlast jeugd per gemeente 2019
2020
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Beverwijk
82
61
54
62
81
132
115
106
Bloemendaal
17
21
33
17
27
137
79
97
Haarlem
156
231
261
141
164
489
356
251
Heemskerk
34
53
49
52
46
110
158
154
Heemstede
29
18
45
29
38
79
70
112
Velsen
99
155
106
102
127
286
224
192
Zandvoort
18
42
39
18
30
61
63
40
Bron: Politie Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
23
Sociaal-maatschappelijk: meldingen openbare overlast Net als het aantal meldingen van jeugdoverlast (p.23), zijn er ook meer meldingen van openbare overlast in 2020 dan in 2019. Dit geldt voor alle deelnemende gemeenten in de Regio Kennemerland. De grootste piek was in het tweede en derde kwartaal (ca. 1.300 overlastmeldingen). In het vierde kwartaal daalde dit naar 1.065 meldingen. De daling is zichtbaar in alle deelnemende gemeenten. In het vierde kwartaal zijn er 4 procent meer meldingen in de regio dan een jaar eerder, maar in het tweede kwartaal (29% meer dan een jaar eerder) en derde kwartaal (15% meer dan een jaar eerder) was het verschil groter. Begin 2021 zijn de maatregelen verlengd en is een avondklok ingesteld. In Nederland waren er diverse protesten hiertegen die her en der uitmondden in rellen. Zo waren er in de Regio Kennemerland bijvoorbeeld ongeregeldheden in het Haarlemse Schalkwijk. Mogelijk zal hierdoor een stijging zijn in het aantal meldingen in het eerste kwartaal van 2021.
Ontwikkeling (%) meldingen openbare overlast* per gemeente (Q1 2018=100) 300 250 200 150
100 50 0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
Q3
Q4
Q1
Q2
2019
Q3
Q4
2020
Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Heemskerk
Heemstede
Velsen
Zandvoort
*bij openbare overlast gaat het om openbare dronkenschap, overlast van verwarde personen, alcohol- en drugsoverlast en overlast door zwervers Aantal meldingen openbare overlast per gemeente 2019
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
2020
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Beverwijk
76
96
127
119
108
135
165
149
Bloemendaal
19
39
41
31
41
48
54
37
Haarlem
423
525
574
546
537
593
581
556
Heemskerk
36
43
74
56
82
90
98
42
Heemstede
41
46
34
46
26
59
51
44
Velsen
94
144
161
136
174
195
190
176
Zandvoort
65
114
119
91
101
177
159
61
Bron: Politie
24
Sociaal-maatschappelijk: bekeuringen gerelateerd aan coronamaatregelen In de deelnemende gemeenten zijn in de maanden oktober, november en december 2020 door de gemeente duidelijk meer boetes uitgedeeld dan in de zomerperiode. Tussen juni en augustus 2020 werden er namelijk geen boetes uitgeschreven. De recente stijging heeft te maken met de toename van het aantal besmettingen en de nieuwe lockdown, waarbij ook de regels voor handhaving werden aangescherpt. Zo er zijn begin november 2020 diverse boetes uitgedeeld bij illegale feesten. De verwachting is dat met de avondklok het aantal boetes verder toeneemt. Een groot deel van de boetes wordt niet uitgeschreven door de gemeente, maar door de politie. Het aantal uitgeschreven boetes verschilt per gemeente in de Regio Kennemerland. Gemeenten zetten vooral in op eerst waarschuwen, zeker als de overtreding niet moedwillig is. Het verschil in aantal boetes is deels te verklaren door verschil in problematiek, aantal BOA’s en toezichthouders in de gemeente. In Heemstede en Bloemendaal is in het vierde kwartaal van 2020 extra ingezet op inhuur bij Toezicht en Handhaving waardoor meer proactief met ondernemers gecommuniceerd kon worden over wijzigingen in de regels. Hier werden bewust nog geen boetes door de gemeentelijke boa’s uitgeschreven.
Heemskerk (22) en Beverwijk (20) deelden naar verhouding de meeste boetes uit per 10.000 inwoners van de deelnemende gemeenten.
Aantal door gemeente uitgedeelde coronaboetes Maart April Mei Juni Juli Aug. Sep. Okt. Nov. Dec. Totaal Per 10.000 inwoners Beverwijk
2
55
17
0
0
0
0
6
4
1
85
20
Bloemendaal
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Haarlem
3
89
31
0
0
0
2
6
2
20
153
9
3
4
5
74
22
Heemskerk*
62
Heemstede
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Velsen
0
34
7
0
0
0
0
4
16
5
66
10
Zandvoort Totaal deelnemende gemeenten
0
2
1
0
0
0
0
0
0
1
4
2
67
180 56
0
0
0
6
19
26
32
382
10
*de cijfers voor Heemskerk kunnen vanwege een wisseling in registratiesysteem voor de periode tot oktober niet per maand weergegeven worden. Aantal uitgedeelde coronaboetes door politie Bloemendaal (tot 19 oktober)
85
Heemstede (tot 19 oktober)
18
Zandvoort (tot 19 oktober)
5
Velsen (tot 1 januari 2021)
192
*cijfers voor Haarlem, Heemskerk en Beverwijk ontbreken nog.
Bron: gemeenten Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
25
Sociaal-maatschappelijk: diefstal en inbraak Het aantal diefstallen en inbraken is afgenomen vanaf het tweede kwartaal. Woninginbraken, inbraak bij bedrijven en zakkenrollerij komen in de Regio Kennemerland alle minder voor sinds de eerste lockdown in maart 2020. Het aantal winkeldiefstallen nam minder sterk af, maar vanaf het tweede kwartaal waren er 14 procent minder dan in dezelfde periode een jaar eerder. In het vierde kwartaal van 2020 kwamen alle type incidenten minder voor dan in het derde kwartaal. Ook landelijk ziet de Politie een afname van woninginbraken. Dit wordt aan corona gerelateerd. Er is wel een verschuiving zichtbaar naar inbraken in garageboxen en schuurtjes omdat daar minder toezicht is. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid waarschuwt voor toegenomen cybercriminaliteit. Hierbij komen inmiddels ook coronagerelateerde vormen van oplichting voor.
Aantal geregistreerde incidenten Regio Kennemerland 600 500 400 300 200 100 0 Q1
Q2
Q3
Q4
2018
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2019
Q2
Q3
Q4
2020
Diefstal/inbraak bedrijven enz.
Diefstal/inbraak woning
Winkeldiefstal
Zakkenrollerij
Op de volgende pagina zijn de ontwikkelingen van het aantal meldingen van diefstal en inbraak per gemeente in kaart gebracht. Met uitzondering van Heemstede (33 incidenten in Q3; 45 in Q4) nam het aantal diefstallen en inbraken in alle gemeenten af in het vierde kwartaal. In het derde kwartaal steeg het aantal incidenten in de meeste gemeenten.
Bron: Politie Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
26
Sociaal-maatschappelijk: diefstal en inbraak Aantal geregistreerde incidenten diefstal, inbraak en zakkenrollerij Beverwijk
Bloemendaal
80
Haarlem
60
60
400 300
40
40
200 20
20 0
100
0
0
Heemskerk
Heemstede
Velsen
100
75
120
75
50
80
50
25
40
25
0
0 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4
0
2018
Zandvoort
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2018
2019
2020
75 50 25 0 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2018
2019
2020
Bron: Politie Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
27
Sociaal-maatschappelijk: meldingen huiselijk geweld In het vierde kwartaal waren er in de Regio Kennemerland 324 politiemeldingen van huiselijk geweld. Dat is vergelijkbaar met een kwartaal eerder. In vergelijking met 2019 zijn er in 2020 minder meldingen van huiselijk geweld. Dit geldt in het bijzonder voor het derde kwartaal (24% minder) en vierde kwartaal (26% minder).
Dit betekent echter niet dat er daadwerkelijk minder geweldsincidenten zijn. Mogelijk is het ook lastiger om een melding te maken omdat men vaker thuis is. Als de geweldpleger in huis aanwezig is, is het lastiger om een melding door te geven. Daarom kan men dit sinds mei 2020 bij de apotheek doorgeven door ‘masker 19’ te bestellen. De Rijksoverheid is eind april 2020 gestart met een landelijke campagne tegen huiselijk geweld tijdens de coronacrisis. Daarnaast heeft Veilig Thuis een chatfunctie geïmplementeerd. De achterliggende gedachte was dat mensen meer thuiswerken en leven. Dit terwijl sociale contacten en afleiding afnemen. De kans op spanningen thuis – en daarmee de kans op huiselijk geweld – is daardoor groter. Daarbij is de kans op detectie juist kleiner doordat mensen elkaar minder treffen bij sociale gelegenheden als verjaardagen, school of sport. Onderzoek van de Universiteit Leiden schat het aantal slachtoffers van kindermishandeling tijdens de eerste lockdown significant hoger dan in de periode zonder lockdown. Een Vandaag meldt dat er waarschijnlijk een toename is van emotionele verwaarlozing ook al is dat nog niet direct zichtbaar in de cijfers.
Aantal meldingen en ontwikkeling huiselijk geweld per gemeente 2019 2020 %2019 Q2- %2019 Q3- %2019 Q4- %2020 Q2- %2020 Q3Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2020 Q2 2020 Q3 2020 Q4 2020 Q3 2020 Q4 Beverwijk
29 62 45 55 39 37 24 27
-40%
-47%
-51%
-35%
13%
Bloemendaal
12 15 14
8
-27%
-50%
100%
-36%
14%
Haarlem
117 150 127 150 127 148 121 109
-1%
-5%
-27%
-18%
-10%
Heemskerk
32 40 35 30 23 22 29 27
-45%
-17%
-10%
32%
-7%
Heemstede
16
8
-13%
-29%
33%
-29%
60%
Velsen
43 65 62 68 38 55 45 47
-15%
-27%
-31%
-18%
4%
28 18 20 20 14 22 16 12 Zandvoort Regio 375 466 436 435 352 404 331 324 Kennemerland
22%
-20%
-40%
-27%
-25%
-13%
-24%
-26%
-18%
-2%
8
7
4
6
6
9
11
7
7
5
Bron: Politie Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
28
Sociaal-maatschappelijk: aanvragen maatschappelijke opvang In 2020 meldden zich maandelijks gemiddeld 39 nieuwe daklozen – dus die zich nog niet eerder gemeld hadden –met een ondersteuningsvraag bij de Brede Centrale Toegang. De Brede Centrale Toegang (BCT) geeft informatie en advies aan dak- en thuislozen. De medewerkers van de BCT begeleiden daklozen die zich melden naar de benodigde zorg, diensten en zo nodig opvang. De BCTcijfers geven inzicht in het aantal daklozen, maar het is niet het volledige beeld. Dit zijn alleen de daklozen die zich hebben gemeld bij de BCT. Het aantal van 39 aanmeldingen is iets lager dan in 2019 (46) en 2018 (45). De afname van het aantal meldingen kan mogelijk verklaard worden door de extra afspraken die er op landelijk niveau gemaakt zijn in het kader van de coronamaatregelen. De cijfers hebben alleen betrekking op de daklozen die zich in 2020 hebben gemeld bij de BCT. Het totale aantal daklozen is in werkelijkheid hoger omdat niet alle daklozen zich melden. Ook zijn de personen die in 2020 al gebruik maakten van de maatschappelijke opvang niet meegenomen in de aantallen. De dak- en thuislozen die zich wel melden bij de BCT hebben bovendien niet allemaal een opvangvraag. Sommige personen willen bijvoorbeeld alleen hulp bij het aanvragen van een briefadres.
Aantal nieuwe aanmeldingen maatschappelijke opvang bij BCT Kennemerland 70 60 50 40 30 20 10 0 jan feb mrt apr mei jun jul aug sept okt nov dec 2018
2019
2020
Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
Eind maart 2020 maakte minister van Veldhoven afspraken met verhuurdersorganisaties en brancheverenigingen om geen huisuitzettingen te doen. Daarnaast kwam er een spoedwet die het mogelijk maakte om tijdelijke huurcontracten voor een tijdelijke periode te verlengen. Het uitgangspunt was dat niemand door de coronacrisis op straat moet belanden. In oktober 2020 werden de afspraken hernieuwd. De coronamaatregelen hebben daarnaast invloed op de uitstroom uit de voorzieningen voor maatschappelijke opvang mede omdat het aantal verhuisbewegingen in de stad is afgenomen. In 2020 waren er 186 uitstromers bij de maatschappelijke opvang in Haarlem. Dit is lager dan in 2019 (201). Vooral in de maanden mei tot en met augustus 2020 was de uitstroom lager. Hierdoor zijn er in 2020 minder plekken vrijgekomen voor nieuwe daklozen in de maatschappelijke opvang dan 2019.
Aantal nieuwe aanmeldingen maatschappelijke opvang bij BCT Kennemerland per gemeente Beverwijk Bloemendaal Haarlem Heemskerk Heemstede Velsen Zandvoort Overig Regio Kennemerland Buiten Regio Kennemerland Onbekend Totaal
2018 34 5 268 19 7 35 17 79 79 2 545
2019 31 1 281 23 5 50 17 58 79 3 548
2020 28 6 258 19 6 33 10 49 59 2 470
Bron: Brede Centrale Toegang 29
Hoofdstuk: Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: WW-uitkeringen Vacaturemarkt Schuldhulpverlening en budgetondersteuning NOW Tozo Bijstandsuitkeringen Kwijtschelding belastingen
Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen: lopende WW-uitkeringen Het aantal WW-uitkeringen daalde tussen juli en oktober 2020 om vervolgens in december te stijgen. In december 2020 zijn er in de regio Kennemerland 9.800 lopende WW-uitkeringen. Dat is 47 procent meer dan een jaar eerder (6.677 uitkeringen). Eind maart 2020 werd de NOW-regeling van minister Koolmees vastgesteld. Deze regeling was bedoeld om de lonen van werknemers te kunnen blijven betalen bij dalende omzet. Mede dankzij deze regeling zijn veel banen behouden gebleven (UWV). Zonder de NOW was de toename in de WW vermoedelijk hoger geweest. De stijging volgt op een afnemende trend vanaf januari 2018. Inmiddels is het aantal lopende WW-uitkeringen in vier van de zeven gemeenten hoger dan destijds. De CBS-cijfers voor het derde kwartaal laten een herstel van de arbeidsmarkt zien met een toename van 164.000 banen. Door de landelijke banengroei, zullen ook veel WW-ontvangers uitstromen naar betaald werk. Ook uit CBS-cijfers over november 2020 blijkt dat de werkloosheid licht daalt.
Het UWV en het CPB zien in de daling van het aantal WWontvangers ‘stilte voor de storm’. Het UWV verwacht dat het aantal uitkeringen landelijk met 100.000 (35%) stijgt in 2021. Ook zijn er zorgen over de impact op jongeren vanwege een combinatie van het wegvallen van bijbanen en studievertragingen vanwege onderwijs op afstand.
Ontwikkeling (%) lopende WW-uitkeringen per gemeente (januari 2018=100) 120 110 100 90 80 70
60 jan
apr
jul
okt
jan
2018
apr
jul
okt
jan
2019
apr
jul
okt
dec*
2020
Beverwijk
Bloemendaal
Haarlem
Heemstede
Velsen
Zandvoort
Heemskerk
*de cijfers voor januari 2021 zijn nog niet beschikbaar
Op de volgende pagina zijn per gemeente de in- en uitstroom van de WW te zien. Hieruit blijkt dat de instroom in alle aan de monitor deelnemende gemeenten in 2020 hoger is dan de uitstroom. Ook zijn de instroom- en uitstroomcijfers voor 2020 hoger dan voor 2019.
Bron: UWV Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
31
Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen: instroom en uitstroom WW-uitkeringen Beverwijk
Cumulatief aantal instroom en uitstroom WW-uitkeringen per jaar Bloemendaal
1.500
500
1.000 250
500 0
0
Heemskerk
Haarlem 1.000
6.000 4.000
500
2.000 0
0
Heemstede
Velsen
600
1.800
400
1.200
200 600
0
Zandvoort
0
600
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
400
Q3
Q4
2019 Instroom
Q1
Q2
Q3
Q4
2020
Uitstroom
200 0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2018
Q3
Q4
2019 Instroom
Q1
Q2
Q3
Q4
2020
Uitstroom
Bron: UWV Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
32
Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen: WW-uitkeringen per sector In de eerste helft van 2020 steeg het aantal WWuitkeringen in elke sector in de Regio Kennemerland. De stijgingen lagen tussen de 13 procent en 101 procent. In het tweede semester zwakt deze toename af. Het aantal WW-uitkeringen in de dienstensector nam in het tweede semester met 10 procent het sterkst toe. Bij de pedagogische beroepen (-14%), creatieve- en taalkundige beroepen (-4%) en transport- en logistiekberoepen (-3%) nam het aantal uitkeringen af. Over heel 2020 steeg in elke sector in de Regio Kennemerland het aantal WWuitkeringen. Het grootste deel van de WW-ontvangers had voorheen een bedrijfseconomisch beroep (24%), was eerder manager (13%) of had een commercieel beroep (12%).
Aantal WW-uitkeringen per sector in de Regio Kennemerland 2019
2020
% jan. 2020- % jul. 2020-
jan apr jul okt jan apr jul okt dec* Agrarische beroepen 54 43 31 36 38 52 54 48 56 Bedrijfseconomische 2.154 1.951 1.880 1.924 1.950 2.186 2.363 2.303 2.385 en administratieve beroepen Commerciële beroepen 991 947 859 864 868 986 1.135 1.113 1.136 Creatieve en taalkundige 224 223 209 212 222 274 321 303 308 Beroepen Dienstverlenende beroepen 551 501 416 440 444 751 892 811 980
ICT beroepen
229
218
207
200
203
215
242
229
jul. 2020 42%
dec. 2020 4%
21%
1%
31%
0%
45%
-4%
101%
10%
247
19%
2%
Managers 1.105 1.036 1.021 1.037 1.018 1.083 1.213 1.255 1.316 Openbaar bestuur veiligheid 156 152 140 150 137 162 185 184 199 en juridische beroepen Pedagogische beroepen 273 230 255 255 239 256 299 275 256
19%
8%
35%
8%
25%
-14%
Technische beroepen Transport en logistiek beroepen Zorg en welzijn beroepen
791
749
659
628
703
857
944
863
921
34%
-2%
425
430
403
378
396
594
667
611
645
68%
-3%
590
559
522
479
483
535
544
532
541
13%
-1%
Onbekend
440
354
325
394
465 1.002 799
706
810
72%
1%
Totaal
7.983 7.393 6.927 6.997 7.166 8.953 9.658 9.233 9.800
35%
1%
*de cijfers voor januari 2021 zijn nog niet beschikbaar
Bron: UWV Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
33
Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen: openstaande vacatures per sector In het derde kwartaal van 2020 (meest recente cijfers) zijn er in de Regio Kennemerland 4.000 openstaande vacatures. Dat zijn er 14 procent meer dan in het tweede kwartaal. In geen enkele sector nam het aantal vacatures af. Er zijn wel minder vacatures dan een jaar eerder (5.100). Landelijk steeg het aantal vacatures met 8 procent in het derde kwartaal. Het aantal vacatures in de Regio Kennemerland steeg in absolute zin het sterkst voor technische beroepen, bedrijfseconomische beroepen en zorg- en welzijn beroepen. In elk van deze sectoren waren er in het derde kwartaal 100 openstaande vacatures meer dan een kwartaal eerder. Landelijk ziet het CBS de meeste vacatures in de handel, zorg en zakelijke dienstverlening. Verder bericht het CBS dat er in het derde kwartaal 16.000 vacatures bijgekomen zijn. Deze stijging volgt op een afname van 86.000 (30%) in de eerste helft van 2020. De verwachting is dat het aantal vacatures in het vierde kwartaal is gedaald. Het aantal WW-uitkeringen nam in het laatste kwartaal namelijk toe (p. 31).
Aantal openstaande vacatures per sector in de Regio Kennemerland Q1
2019 Q2 Q3
Q4
Q1
2020 Q2
Q3
Agrarische beroepen Bedrijfseconomische en administratieve beroepen Commerciële beroepen Creatieve en taalkundige Beroepen Dienstverlenende beroepen
100
50
50
0
50
0
50
900
950
950
750
600
600
700
500
400
500
450
450
400
450
50
50
50
50
0
0
0
400
500
400
350
300
250
300
ICT beroepen
200
150
200
150
100
150
150
Managers Openbaar bestuur veiligheid en juridische beroepen Pedagogische beroepen
200
250
200
200
200
150
200
50
100
100
100
50
50
50
200
150
200
150
100
150
150
Technische beroepen Transport en logistiek beroepen Zorg en welzijn beroepen
1.300 1.350 1.600 1.200
950
950
1.050
450
350
500
550
500
350
400
500
450
450
500
400
400
500
Totaal
4.850 4.700 5.100 4.400 3.750 3.500 4.000
Bron: UWV Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie februari 2021
34
Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen: spanningsindicator Met de spanningsindicator wordt de vraag naar arbeid (aan de hand van vacatures) afgezet tegen het aanbod (kortdurende WW) (zie de uitgebreide definitie in bijlage 1).
In mindere mate is er ook krapte voor agrarische en ICT-beroepen. De markt voor managers en creatieve- en taalkundige beroepen is (zeer) ruim.
In het derde kwartaal (meest recente cijfers) is de krapte op de arbeidsmarkt in de Regio Kennemerland toegenomen. Dit is over de gehele breedte van de arbeidsmarkt het geval. De krapte op de arbeidsmarkt is afgenomen in vergelijking met 2019. In het derde kwartaal is er in de regio vooral sprake van krapte bij technische beroepen en zorg- en welzijn beroepen.
Medio december 2020 bracht het UWV een lijst naar buiten met kansrijke beroepen om werk te vinden. Om de mogelijkheden op de arbeidsmarkt te benutten zullen mensen ook om- of bij moeten scholen. Het is dus geen kwestie van snel overstappen. Het kabinet zette eerder in op omscholing voor mensen die hun baan (dreigen te) verliezen. Regionaal worden mobiliteitsteams ingezet om werkgelegenheid te behouden.