20210061797 Bijlage artikel Korf et al. (2016)

3.5 Bevoorrading De ‘achterdeur’ is begrijpelijkerwijs een gevoelig punt voor coffeeshops. Over de verkoop mogen zij dan wel inkomstenbelasting betalen, maar over hoe zij aan hun voorraad komen en hoe die beheerd wordt, kunnen zij beter hun mond houden. De bevoorrading is immers de achillespees van het Nederlandse coffeeshopbeleid. Enkele coffeeshophouders wilden dan ook helemaal niets, of alleen heel globaal iets zeggen over (ontwikkelingen in) de bevoorrading. Anderen wilden er wel over vertellen, althans in grote lijnen. De exploitanten kopen niet zelf cannabis in, maar besteden dat uit. Over de beschikbaarheid van hasj zijn ze unaniem: die is er altijd genoeg en de prijs blijft stabiel. Voor wiet ligt dat anders. Wiet is meer seizoensgebonden, soms is er schaarste, niet elke soort wiet is altijd voldoende beschikbaar. Hoewel periodieke prijsschommelingen bij wiet vrij normaal zijn, is de inkoopprijs in de afgelopen 1-2 jaar grosso modo met €1-2 per gram gestegen. “Met de inkoop van hasj zijn er geen problemen, geen veranderingen. Met wiet zijn er wel periodes in het jaar dat je een tekort hebt. Dan stijgt de prijs met €1-2 per gram, om daarna wel weer te dalen. Wel is de wietprijs geleidelijk omhooggegaan, op termijn inkoop met ongeveer €1 per gram.” (Exploitant) “De hasj is stabiel in prijs en in bevoorrading. De wiet is anders.

Er zijn steeds minder kwekers, de risico’s en de prijs zijn hoger, en soms is een soort niet te krijgen. De laatste twee jaar zijn de prijzen enorm gestegen. Voor wiet die €6 inkoop per gram was, wat al hoog is, naar €8 per gram.” (Exploitant)

De prijsstijging van wiet schrijven coffeeshops toe aan twee factoren: meer vraag en het restrictieve beleid ten aanzien van growshops, waardoor volgens hen wiet telen riskanter is geworden. 32

“Dat wiet duurder is geworden, had ook te maken met de wet op growshops, waardoor er meer risico’s zijn.” (Exploitant) “Door de veranderingen rond growshops zijn er minder kleine kwekers. We hebben kwekers verloren, maar er zijn nog steeds okay mensen die wel willen kweken.” (Manager)

Het gevolg hiervan is dat, naast de prijsstijging, zich ook vaker een ander type aanbieder van wiet aandient. Daar doen ze liever geen zaken mee. Sowieso worden geen zaken aan de balie in de coffeeshop gedaan. Opmerkelijk is dat we van verschillende coffeeshops (varianten van) het volgende verhaal hoorden. “Soms ligt er hier een zakje voor me, met een telefoonnummer en naam, bijvoorbeeld John of Frank. Als je dan belt, wordt er opgenomen met Achie, Achmed. Nee dat klopt zegt ie dan. Maar ik vind dat al raar, als je al liegt over je naam… daar doen we dus geen zaken mee.” (Exploitant)

Nu de overgebleven coffeeshops in Amsterdam-Centrum hun wietomzet flink hebben zien stijgen, lijkt het voor buitenstaanders een voor de hand liggende oplossing voor coffeeshops om wiet in te laten kopen bij telers die voorheen leverden voor coffeeshops die nu gesloten zijn. Maar zo simpel gaat dat niet. Inkopers zijn echte netwerkers en zij hebben het liefst te maken met telers en leveranciers met wie zij een vertrouwensband hebben opgebouwd en van wie zij weten wat zij leveren. Inkopers gaan dus niet zomaar in zee met iemand die zegt dat hij altijd aan een bepaalde, nu gesloten coffeeshop heeft geleverd. Het is soms dan ook flink zoeken naar betrouwbare telers/leveranciers. Dat lukt vaak wel, maar niet altijd op de manier waarop zij dat het liefst zouden willen. “Schaarste is er altijd al geweest, maar het is nu wel steeds moeilijker om goede kwaliteit te vinden. Ik doe liever geen zaken met de grote leveranciers, maar soms moet je wel. Soms krijg ik zelfs wiet aangeboden uit Spanje en Duitsland. Liever heb ik het uit Amsterdam, maar dat is niet altijd mogelijk. Ik heb nu meer te maken met groepen in plaats van met particuliere kwekers. Dat is erg jammer.” (Exploitant)

Bij schaarste wordt wel eens wiet van een iets mindere kwaliteit dan gebruikelijk ingekocht, maar als de kwaliteit niet goed genoeg bevonden wordt, kiezen coffeeshops er ook wel voor om een bepaald soort wiet tijdelijk niet te verkopen. Daarnaast is het een kwestie van goed voorbereid zijn op seizoenfluctuaties, door tijdig genoeg op voorraad te hebben. Er wordt wel eens wiet van mindere kwaliteit aangeboden, of bijvoorbeeld wiet die nog niet goed gedroogd of verzwaard is. Maar die wordt dan niet ingekocht. 33

“Als het moeilijk is om kwaliteit te vinden, dan neem je wel eens een iets mindere. Dat is hetzelfde als met wijn, soms zit er een hele goeie oogst tussen en soms een mindere. Maar als die niet goed genoeg is, dan neem je die even niet. Dus dan hebben we tijdelijk minder soorten. Maar het gaat altijd met vlagen, dat is de branche, dat is niet veranderd in de afgelopen jaren.” (Exploitant) “Een mindere kwaliteit is vooral een seizoeneffect, meestal rond het einde van de zomer. Dat duurt een paar weken, dan zorg je dat je goed bent voorbereid, en dan is het daarna weer ok.” (Manager) “We hebben geen extra problemen met kwaliteit. Versneden of natte wiet nemen we niet aan, maar dat is sowieso zeldzaam. Niet meer dan vroeger. Met dat soort telers wordt geen zaken gedaan.” (Exploitant) “Ik hoor zeker wel eens over verzwaarde wiet, maar dat herken je meteen, je weet gewoon hoe veel een topje weegt. En we hebben goede connecties, alleen betrouwbare mensen.” (Manager) “Soms proberen ze het wel, natte wiet. Maar het gebeurt weinig, en ik heb het meteen door. Als we een soort even niet kunnen krijgen, of niet goed genoeg, dan halen we die tijdelijk af van het menu. De soorten wiet die we hebben zijn bijna altijd dezelfde, sowieso altijd dezelfde plant. Verzwaarde wiet is voor de export. “ (Exploitant)

Coffeeshops mogen maximaal 500 gram cannabis in hun zaak hebben. Dat maximum geldt voor de verschillende soorten hasj en wiet bij elkaar opgeteld. Om hun gevarieerde aanbod op peil te houden, moeten coffeeshops dan ook dagelijks vaak meermaals hun voorraad aanvullen, op drukke dagen soms wel meer dan tien keer. Dat brengt verschillende problemen met zich mee, zowel logistiek als qua veiligheid. Ten eerste kan het betekenen dat zij, met steeds meer klanten, ook meer voorraadlocaties (stashes) moeten hebben, om zodoende het risico op ontdekking te spreiden. Met meer omzet in de coffeeshop moet de voorraadplek immers ook vaker aangevuld worden. Dat kan niet alleen in het oog lopen bij de politie, maar ook bij criminelen, met het risico op ripdeals. Ten tweede moeten de ‘bijvullers’ (personen die de cannabis van de stash vervoeren naar de coffeeshop) vaker naar de voorraadplek. Ook dat brengt extra risico’s op ontdekking met zich mee. Er zijn coffeeshops waarvoor al jarenlang dezelfde personen dit werk doen. Maar andere coffeeshop hebben extra bijvullers moeten inschakelen. En soms hebben ze afscheid moeten nemen van betrouwbare bijvullers, omdat die gezwicht waren voor de toegenomen risico’s op bijvoorbeeld een overval op straat. “Door de toegenomen drukte moet je vaker en meer kopen. En vaker is meer logistiek. Het aantal keren aanvullen is wel verdubbeld.

Meer stashplekken, en je moet beter

34

verspreiden, dat iemand niet te vaak op één plek komt, of juist wel dezelfde persoon vaak op één plek, alsof ie er woont.” (Exploitant) “Er zijn meer risico’s gekomen. We hebben nu meer stashlocaties en we hebben extra mensen moeten inzetten voor de achterdeur.” (Manager) “De achterdeur is een extra groot risico. Je moet vaker bijvullen, dus ze vallen meer op en dat betekent een groter risico op overvallen. We hebben gedwongen afscheid moeten nemen van mensen die al heel lang voor ons werkten. Het werd ze te veel.” (Exploitant)

3.6 Conclusie De negen onderzochte coffeeshops verschillen in grootte, sfeer en ligging. Allemaal zijn ze gevestigd in levendige straten of stegen, tussen winkels, horeca en andere bedrijven – maar in de Haarlemmerbuurt ook tussen woningen. Meestal hebben de coffeeshops een aparte balie voor de cannabisverkoop. Het aantal loketten varieert van één tot en met vier. De coffeeshops hebben het hele jaar door veel aanloop, ze ervaren geen rustige periodes meer. De weekenden zijn het drukst en op sommige feestdagen is het extreem druk. De coffeeshops trekken een gevarieerd publiek, maar vooral toeristen. Coffeeshops zeggen door de toegenomen drukte minder vaste (lokale) klanten te hebben. De forse groei in het aantal bezoekers noopte tot meer personeel en herinrichting van de coffeeshop, waaronder soms meer loketten voor cannabisverkoop. De continue aanloop vormt een belasting voor het personeel. Het is niet ongewoon dat klanten in de rij voor de balie staan. Voorlichting aan klanten dreigt soms in het gedrang te komen. De coffeeshops hechten veel belang aan goede contacten met de buurt. Ze vegen de stoep, ruimen rommel op, weigeren foutparkeerders en manen bezoekers niet voor de deur te blijven hangen. Sommige buurtbewoners komen zelf als klant in de coffeeshop en er zijn naburige ondernemers die extra omzet hebben door de grotere aanloop in coffeeshops.

Maar er zijn ook buren met klachten over bijvoorbeeld geluidsoverlast van mensen op straat voor of nabij de coffeeshop of over klanten die de doorgang blokkeren. Coffeeshops mogen maximaal 500 gram cannabis in hun zaak hebben. Om hun gevarieerde aanbod op peil te houden, moeten coffeeshops dagelijks vaak meermaals hun voorraad aanvullen, op drukke dagen soms wel meer dan tien keer. Dat brengt verschillende problemen met zich mee, zowel logistiek (meer stashes, vaker voorraad 35

bijvullen) als qua veiligheid, zoals het risico op ripdeals. Hasj is er volgens de coffeeshops altijd genoeg en de prijs blijft stabiel. Wiet is meer seizoensgebonden, soms is er schaarste, niet elke soort wiet is altijd voldoende beschikbaar. De inkoopprijs in de afgelopen 1-2 jaar grosso modo met €1-2 per gram gestegen. De coffeeshops schrijven dit toe aan de grotere vraag, maar ook aan de aanpak van growshops, waardoor het telen van wiet riskanter is geworden en een deel van de oorspronkelijke telers is gestopt. Er dient zich vaker een ander type aanbieder van wiet aan, waarmee liever geen zaken worden gedaan. Bij schaarste wordt wel eens wiet van een iets mindere kwaliteit dan gebruikelijk ingekocht, maar coffeeshops kiezen er ook wel voor om een bepaald soort wiet tijdelijk niet te verkopen.

36

4 Huidige drukte in en nabij coffeeshops Tussen donderdag 10 maart en donderdag 23 april 2016 werd in en nabij negen coffeeshops (dezelfde als in het vorige hoofdstuk) ’s middags en ’s avonds in totaal 93 keer systematisch geobserveerd. Daarbij werd ook telkens gedurende 30 minuten het aantal bezoekers dat naar binnen ging geturfd (halfuurtellingen). Tevens werd bijgehouden in hoeverre bezoekers de coffeeshop vanwege drukte onverrichter zake weer verlieten. Ook werd in kaart gebracht hoeveel bezoekers bij het begin van de tellingen in de coffeeshop waren, in hoeverre klanten in de rij stonden voor de balie (waar cannabis wordt verkocht), op het terras (voor zover aanwezig) zaten of voor de deur in de wachtrij stonden. Na afloop van de halfuurtellingen werd nogmaals geturfd in hoeverre bezoekers voor de balie in de wachtrij stonden en werd ook gekeken of, en zo ja hoeveel ‘hangers’ voor de deur van de coffeeshops stonden. In dit hoofdstuk bespreken we eerst hoe het volgens de coffeeshops zelf tegenwoordig zit met de drukte en hoe die verspreid is over de week en per dag. Daarna worden de bevindingen van de observaties bij de ingang van de coffeeshops beschreven, gevolgd door de resultaten van de halfuurtellingen.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het gemiddeld aantal bezoekers voor alle onderzochte coffeeshops, maar ook variatie, zoals verschillen tussen doordeweeks en in het weekend en drukte rond Pasen. Vervolgens gaan we aan de hand van de observaties in de coffeeshops na in hoeverre de drukte samenhangt met de informatieverstrekking van klanten aan de verkoopbalie. Tot slot worden de bevindingen samengevat en worden enkele conclusies getrokken.

4.1 Spreiding van drukte De spreiding van de drukte over de week is voor alle coffeeshops vergelijkbaar. De weekenden zijn de drukste dagen, waarbij de aanloop al op donderdagmiddag begint toe te nemen, met een piek op vrijdagavond en zaterdag, om in de loop van zondag weer af te nemen. Maar waar vroeger de eerste dagen van de week over het algemeen redelijk rustig waren, is dit tegenwoordig niet meer het geval. “Anderhalf jaar geleden waren de dinsdag en woensdag rustig, moest je vaak dingen schoonmaken, maar dat is niet meer. Nu loopt het op die dagen gewoon lekker door.” (Medewerker) “Vrijdag, zaterdag, zondag is het drukst, zondagavond ebt het wel wat weg, en dan krijg je nog een kleine na-boost op maandagochtend. Wisseling van de wacht voor toeristen, denk ik.” (Manager)

37

4.2 Observaties en tellingen bij de ingang van de coffeeshops Twee van de negen geobserveerde coffeeshops hebben een terras. Tijdens de meeste tellingen bij deze coffeeshops (16/21 = 76%) zaten er bezoekers op het terras en som zat het terras ook helemaal vol. Bij het begin van de tellingen stond er meestal geen rij voor de deur – iets dat de coffeeshops overigens ook proberen te voorkomen. Toch kwam het af en toe voor (8/93 tellingen = 9%), namelijk telkens op schooldagen kort voor openingstijd bij een coffeeshop die dan vanwege het afstandscriterium tot 18:00 uur gesloten is, plus een paar keer bij een coffeeshop aan de kop van de Nieuwendijk en eenmaal bij een coffeeshop in de Haarlemmerbuurt. Tijdens de observaties bestond de kortste rij uit drie bezoekers, de langste uit 15 (gemiddeld 7). Observaties rij voor de deur -

Heel druk in de steeg en ook in de shop. Veel mensen kijken naar binnen. De rij staat tot buiten. Heel af en toe staat er een kleine rij als er een groepje arriveert, sommigen met een rolkoffer. De rij wordt niet zo lang dat het hinderlijk is voor voorbijgangers. Portier vraagt bezoekers een paar stappen naar binnen te gaan om de wachtrij voor de deur te verplaatsen naar in de coffeeshop. Portier houdt rij tegen; als mensen uit de coffeeshop gaan, mogen er nieuwe in. Portier was even bezig met iemand die zijn portemonnee had verloren; bezoekers moesten even wachten voor ID-check.

Ook proberen de coffeeshops te voorkomen dat klanten voor de deur blijven hangen. Niettemin zagen we dit na afloop van de halfuurtellingen één op de vijf keer gebeuren (18/93 = 19%). Daarbij ging het per observatie om tussen één en acht personen (gemiddeld 3). Observaties hangers voor de deur -

38

Af en toe blijven groepjes die net uit de shop komen onder de luifel hangen. Af en toe blijven toeristen buiten wachten op vrienden die binnen wat halen. Er lopen veel mensen door de steeg, maar weinig hangers voor de deur van de coffeeshop. Het regent en er staan een paar schuilers onder de luifel. Wel een gemoedelijke sfeer. Lekker weer vandaag. Beide deuren zijn open, in plaats van één. Het lijkt of mensen eerder naar binnen stappen en voor de deur minder gedoe is als er veel mensen tegelijk in en uit willen.

4.3 Aantal bezoekers in de coffeeshops Direct voorafgaand aan de halfuurtellingen waren er gemiddeld 49.2 bezoekers aanwezig in de coffeeshop.22 Daarbij waren er overigens soms forse verschillen tussen de coffeeshops en tussen de meetmomenten. In de kleinste van de negen onderzochte coffeeshops varieerde het aantal bezoekers dat al aanwezig was van 3 tot en met 15 bezoekers, met een gemiddelde van 8 per keer. In de grootste coffeeshop waren er gemiddeld 166 bezoekers binnen, variërend van 97 (op een doordeweekse middag) tot en met 205 bezoekers (op zaterdagmiddag voor Pasen). De meeste bezoekers hadden een zitplaats (gemiddeld 39.7 per coffeeshop per keer), maar soms was het zo druk dat er niet genoeg zitplaatsen waren. Figuur 4.1

Gemiddeld en grootste aantal bezoekers in de coffeeshops voorafgaand aan halfuurtellingen

250

Zitters 200

205

Staanders Rij voor verkoopbalie

150

169

Totaal

100

50

49,2

39,7 3,6

39

27

5,9

0 Gemiddeld

Maximum

Ruim de helft van de keren dat we halfuurtellingen deden, waren er ook bezoekers die in de coffeeshop stonden. In totaal waren dat er gemiddeld 3.6 per coffeeshop per keer (en gemiddeld 7.0 wanneer er een of meer klanten stonden), met een maximum van 39. Daarin zijn de bezoekers die al binnen waren en in de rij stonden voor de verkoopbalie nog niet meegeteld. Gemiddeld waren dat er 5.9 per coffeeshop per keer. Soms stond er niemand in de rij, maar meestal was dit wel het geval, met als langste rij 27 klanten (in een coffeeshop op een vrijdagavond).

22

Dit is exclusief de tellingen kort voor 18:00 uur in een coffeeshop die op schooldagen overdag gesloten is i.v.m. het afstandscriterium.

39

Het aantal bezoekers dat in een halfuur naar binnen ging was eveneens afhankelijk van het tijdstip en de dagen van de week. Doordeweeks gingen er zowel ’s middags (tussen 12 en 16 uur) als in de namiddag en de avond (tussen 17 en 21 uur) gemiddeld per coffeeshop ruim 50 bezoekers per halfuur naar binnen. Op vrijdag en zaterdag was het een stuk drukker. Op vrijdag gingen in de namiddag en op de vroege avond elk halfuur gemiddeld bijna 100 bezoekers per coffeeshop naar binnen. Op zaterdag was het in de vroege middag het drukst, met eveneens elk halfuur gemiddeld bijna 100 bezoekers die de coffeeshop ingingen. Op en rond Pasen (van donderdag 24 tot en met maandag 28 maart 2016) kwamen zowel in de middag als op de avond per halfuur gemiddeld ongeveer 80 bezoekers. Dit terwijl Pasen vroeg in het jaar viel en het bepaald geen zonnig weer was. Figuur 4.2

Gemiddeld aantal binnenkomende bezoekers per halfuur in de middag en avond, per coffeeshop

120

12:00 - 16:00 uur 95

100

17:00 - 21:00 uur 97 82

80 60

80

72 58 51 39

40 20 0 Dinsdag t/m donderdag

Vrijdag

Zaterdag

Pasen

Bij het aantal bezoekers dat per halfuur binnenkwam waren er – ook op en rond Pasen – soms forse verschillen tussen de onderzochte coffeeshops. Het kleinste aantal dat we (op een doordeweekse dag) in een coffeeshop turfden was 16, dat is toch nog één bezoeker elke twee minuten. Het grootste aantal dat in een halfuur een coffeeshop binnenging was 161 (tijdens Pasen), oftewel ruim vijf bezoekers per minuut (Figuur 4.3).

40

Figuur 4.3

Kleinste en grootste aantal binnenkomende bezoekers in een coffeeshop per halfuur

200

Kleinst

180 160

Grootst

143

142

161

152

140 120 100 80 60 40 20

28

37

47

16

0 Dinsdag t/m donderdag

Vrijdag

Zaterdag

Pasen

Overigens zijn er ook bezoekers die wel de coffeeshop ingaan, maar snel weer vertrekken. Meestal gebeurt dit omdat zij het te druk vinden in de coffeeshop, er geen zitplaats meer vrij is of zij de rij voor de verkoopbalie te lang vinden. Dit gebeurde tijdens een op de drie halfuurtellingen (30/93 tellingen = 32%). Gemiddeld ging het voor alle tellingen samen om 6% van alle binnenkomende bezoekers. Per telling kon het aantal ‘weglopers’ wel flink oplopen. Het grootste aantal dat tijdens een telling weer snel vertrok was 26 (op 135 binnenkomende bezoekers = 19%). Afstandscriterium: op schooldagen extra druk rond 18:00 uur Bij een coffeeshop die vanwege het afstandscriterium op schooldagen tot 18:00 uur gesloten is, kwamen in het eerste halfuur na opening gemiddeld dubbel zoveel bezoekers binnen als per halfuur tussen 19:00 en 21:00 uur (gemiddeld 69 vs. 32 per halfuur). Kort voor openingstijd stond er ook steeds een rij voor de deur.

Wanneer we de halfuurtellingen extrapoleren naar de hele week, dan waren er in maart en april 2016 naar schatting gemiddeld per week meer dan 6 000 bezoekers per coffeeshop.23 Daarbij was er wel een flinke marge. In de grootste coffeeshop was 23

Op dinsdag tot en met woensdag gemiddeld 981 tussen 12:00 en 21:00 uur. Op vrijdag 1 206 en op zaterdag 1 521 tussen 12:00 en 21:00 uur. Dat maakt samen 5 670 per week. Daarin zijn de bezoekers die vóór 12:00 uur of na 21:00 uur komen nog niet meegeteld, evenals de bezoekers op zondag en maandag. Op zaterdagavond deden we na 21:00 uur nog enkele halfuurtellingen en daaruit bleek dat het aantal binnenkomende bezoekers over het geheel genomen vergelijkbaar

41

dat ongeveer het dubbele, in de twee kleinste ongeveer de helft. Met andere woorden: in de grootste coffeeshop kwamen gemiddeld per week ongeveer vier keer zoveel bezoekers als in de kleinste. Let wel: het aantal individuele bezoekers (personen) per week was beduidend kleiner, want vaak kwamen bezoekers binnen een week vaker in dezelfde coffeeshop en/of (vooral toeristen) in meerdere coffeeshops (zie hoofdstuk 5).

4.4 Informatieverstrekking aan bezoekers Bij elke telling werd ook geobserveerd in hoeverre klanten aan het verkooploket informatie kregen over cannabis(gebruik). Verreweg de meeste keren werd bezoekers aan het loket informatie verstrekt, in elk geval als zij daarnaar vroegen, hetzij heel kort (34% van de observaties) of wat langer (59%). De keren dat tijdens de observaties geen informatie werd versterkt, vroegen klanten daar ook niet naar (7%). Hoewel ook als het erg druk was (continu komen en gaan van bezoekers) de meeste bezoekers die om informatie vroegen die ook kregen, was de algemene indruk: hoe drukker in de coffeeshop, hoe korter de informatieverstrekking. Figuur 4.4

Drukte in coffeeshop en informatieverstrekking aan klanten

Continu komen en gaan

50%

Redelijk druk

59%

Niet druk

58%

0% Wat langer

20%

Heel kort

20%

30%

41%

34%

40%

60%

80%

0%

8%

100%

Nee, klanten vragen geen info

Daarbij waren er overigens wel verschillen tussen de coffeeshops. In sommige coffeeshops werd ook bij grote drukte informatie over (de aangeschafte) cannabis gegeven, in andere gebeurde dit minder en vaak vrij kort. Daarnaast leek het af te hangen de medewerker en diens ervaring. Een baliemedewerker die al in meerdere coffee-

was aan het aantal per halfuur in de periode 17:00-21:00 uur. (In sommige coffeeshops was het later op de zaterdagavond rustiger, in andere juist wat drukker).

42

shops en/of al langer in dezelfde had gewerkt, wist doorgaans meer te vertellen dan iemand die nog maar kort achter de balie stond. Veruit het vaakst ging de gevraagde/verstrekte informatie over de cannabis (90% van de observaties), zoals de verschillende soorten hasj en wiet en/of het verschil tussen sativa en indica, over de sterkte en over de hoeveelheid in een joint. Op de tweede plaats stond informatie over de effecten van (een bepaalde soort) cannabis (55%), zoals stoned of high. Minder vaak betrof het informatie over ‘veilig gebruik’ (14%), bijvoorbeeld het beter niet combineren van cannabis en alcohol. Voorbeelden van vragen en informatieverstrekking in coffeeshops tijdens observaties Cannabis: Heb je een sativa, welke raad je me aan? Welke soorten indica heb je? Vragen gingen vooral over sativa’s. Bezoekers wilden liever een high dan een stoned wietje. Weinig vragen gehoord over hoeveelheid thc en over smaak, wel over sterkte. Effecten: Vaak ging informatie over de soorten cannabis samen met informatie over de effecten ervan. Bijvoorbeeld: welke soort wiet kan ik het beste roken als ik lacherig wil worden? Veilig gebruik: Bijvoorbeeld: met zoveel mensen kan je het beste zoveel (tiende) gram roken. Of: mocht je wat draaierig worden, neem wat te drinken, wat te eten.

Of wanneer iemand om het sterkste van het sterkste vroeg, dat de medewerker zei dat Nederlandse wiet misschien wel anders is dan thuis. Bij spacecake werd standaard informatie verstrekt over hoe veilig te gebruiken: onder andere niet te veel nemen, niet in combinatie met drank, niet in combinatie met andere drugs.

4.5 Conclusie Tijdens systematische observaties in maart en april 2016 bevonden zich op een willekeurig moment in de middag of avond gemiddeld 49 bezoekers in de coffeeshop. Het hoogst geturfde aantal was 205. De meeste bezoekers hadden een zitplaats, maar regelmatig was het zo druk dat er alleen staanplekken overbleven. Ook stonden er meestal klanten in de rij voor de verkoopbalie(s). Vaak waren dat er een paar, maar het kon soms flink oplopen. De langste wachtrij bestond uit 27 klanten. De coffeeshops deden doorgaans hun best om geen wachtrij voor de deur te hebben. Toch bleek dat niet altijd te voorkomen. Bijvoorbeeld niet als een coffeeshop vanwege het afstandscriterium op schooldagen pas om 18:00 uur open mocht – dan stond er kort daarvoor steevast een wachtrij. Ook bleven tijdens één op de vijf observaties bezoekers buiten voor de coffeeshop staan. Overigens werden zij wel steeds door het personeel gemaand zich te verplaatsen. 43

Afhankelijk van het tijdstip, de dag en de coffeeshop gingen in maart en april 2016 per coffeeshop ’s middags en ’s avonds gemiddeld ca. 50-100 bezoekers per halfuur naar binnen (dus bovenop degenen die er al waren). Het drukst was het op vrijdag in de namiddag en op de vroege avond, en op zaterdag in de vroege middag. Regelmatig was het binnen zo druk dat bezoekers wel de coffeeshop ingingen, maar snel weer vertrokken. Dit gebeurde tijdens een op de drie halfuurtellingen. Omgerekend naar de hele week, waren er naar schatting gemiddeld meer dan 6 000 bezoekers per coffeeshop. Daarbij was er wel een flinke marge, met ca. 3 000 bezoekers in de kleinste en 12 000 in de grootste coffeeshop. Let wel: het aantal individuele bezoekers (personen) per week was beduidend kleiner, want vaak kwamen bezoekers binnen een week meermaals in dezelfde coffeeshop en/of (vooral toeristen) in meerdere coffeeshops (zie hoofdstuk 5). De Paasdagen zijn niet de allerdrukste periode in het jaar. Op bijvoorbeeld Koningsdag of rond de jaarwisseling is het nog (veel) drukker. In 2016 viel Pasen vroeg en was het koud. Toch gingen er toen (tussen donderdag en maandag) per halfuur gemiddeld per coffeeshop 80 bezoekers naar binnen. De grootste uitschieter was 161 per halfuur, oftewel ruim vijf bezoekers per minuut.

Tijdens verreweg de meeste observaties in de coffeeshops bleek dat aan bezoekers bij de balie informatie werd verstrekt, in elk geval als zij daarnaar vroegen. Hoewel ook als het erg druk was (continu komen en gaan van bezoekers) de bezoekers die om informatie vroegen die meestal ook kregen, was de algemene indruk: hoe drukker in de coffeeshop, hoe korter de informatieverstrekking. Daarbij waren er overigens wel verschillen tussen de coffeeshops. In sommige coffeeshops werd ook bij grote drukte informatie over (de aangeschafte) cannabis gegeven, in andere gebeurde dit minder en vaak vrij kort.

44

5 Coffeeshopbezoekers In maart en april 2016 hielden we ook een enquête onder bezoekers van coffeeshops in Centrum. Dat waren dezelfde negen coffeeshops als waar we klantentellingen en observaties deden (zie hoofdstuk 4). De bezoekers werd in de coffeeshops gevraagd om een vragenlijst in te vullen en na afloop kregen zij een kleine attentie. Er was een vragenlijst voor toeristen, in het Engels, Duits, Frans, Italiaans, Nederlands en Spaans. En er was een (grotendeels dezelfde) vragenlijst in het Nederlands en Engels voor ‘lokale' coffeeshopklanten: woonachtig in Amsterdam en omgeving of werkend, studerend of schoolgaand in Amsterdam. In totaal deden 587 bezoekers mee. In de onderzochte coffeeshops komen vooral toeristen (zie ook hoofdstuk 3); dit verklaart waarom veel meer toeristen (527) dan lokale bezoekers (60) meededen aan de enquête. In dit hoofdstuk schetsen we eerst aan de hand van hun leeftijd, geslacht en land van herkomst in het kort het profiel van de toeristen in coffeeshops in AmsterdamCentrum. Daarna wordt beschreven hoe lang zij ten tijde van het interview in Amsterdam verblijven, waar zij overnachten, hoe zij zich door de stad bewegen en waar zij hun tijd doorbrengen. Vervolgens focussen we op coffeeshops en cannabisgebruik. Aansluitend worden voor de ‘lokale’ bezoekers grotendeels dezelfde thema’s besproken.

Aan het einde van dit hoofdstuk worden de resultaten samengevat. Alleen indien ze statistisch significant en relevant zijn, worden verschillen tussen groepen bezoekers (bijvoorbeeld van coffeeshops in de Haarlemmerbuurt vs. coffeeshops elders in Centrum, nieuwkomers vs. ervaren bezoekers onder de toeristen, of toeristen vs. lokale bezoekers) beschreven.

5.1 Toeristen: profiel en verblijf in Amsterdam Een op de tien toeristen die meededen is vrouw (30%), de meerderheid man (70%). De leeftijd varieerde van 18 tot en met 68 jaar, met een gemiddelde van 25.7 jaar.

45

Figuur 5.1

Leeftijd toeristen in coffeeshops Amsterdam-Centrum 33%

35% 30% 25% 20%

20% 17%

15%

11%

10%

5%

5%

4%

2%

1%

18-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 jaar

50 + jaar

0%

Zij woonden in 46 verschillende landen, veruit het vaakst in het Verenigd Koninkrijk, gevolgd door Duitsland, Frankrijk, Italië en de Verenigde Staten/Canada. Figuur 5.2

Woonland toeristen in coffeeshops Amsterdam-Centrum

Overig 27%

Ver. Koninkrijk 36%

VS/Canada 5% Italië 8% Duitsland Frankrijk 12% 12%

Vier op de tien toeristen (42%) waren voor het eerst in Amsterdam, 20% was er voor de tweede keer en de rest was al vaker in Amsterdam geweest (38%). Van degenen die al eerder in Amsterdam waren geweest, was een op de drie er voor het laatst nog in de afgelopen 6 maanden, wat minder nog in de afgelopen 7-12 maanden, nog iets minder in de laatste 13-24 maanden en voor de rest was het vorige bezoek langer geleden.24 Voor de totale groep staat de verdeling in de volgende grafiek.

24

Respectievelijk 33%, 28%, 16% en 22% van degenen die al eerder in Amsterdam waren.

46

Figuur 5.3

Wanneer voor het laatst in Amsterdam? Langer geleden 13% 13-24 mndn geleden 9%

Eerste keer 42%

7-12 mndn geleden 16% 6 mndn geleden 19%

De meeste toeristen waren ten tijde van het interview 1-2 dagen in Amsterdam. Ongeveer een op de drie (31%) was (deze keer) op de dag van het interview in Amsterdam gearriveerd. Voor iets minder was dat de vorige dag (28%). De rest kwam nog een dag eerder aan (23%) of was er nu drie dagen of langer (17%). Twee op de drie toeristen verbleven in een hotel of een hostel. Een op de acht zat in een Airbnb-appartement. De meeste anderen overnachtten in een Bed & Breakfast, op een camping of in een camper, of logeerden bij vrienden/bekenden. De rest was voor een dagje naar Amsterdam gekomen, maakte een uitstapje vanaf een in Amsterdam aangemeerd cruiseschip, maakte een tussenstop op Schiphol en kwam voor een paar uur naar Amsterdam of sliep in de auto. Figuur 5.3

Type overnachting van toeristen in coffeeshops van Amsterdam-Centrum Hotel

46%

Hostel

23%

Airbnb

12%

Bed & Breakfast

4%

Camping/camper

4%

Vrienden/bekenden

3%

Appartement/woonboot

3%

Doorreis/dagtrip

3%

Cruiseschip/ferry

1%

Auto

1% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

47

Ruim de helft van de toeristen overnachtte in Amsterdam-Centrum. Op flinke afstand volgde Amsterdam-West. Andere stadsdelen scoorden lager. Ongeveer een op de tien overnachtte buiten Amsterdam. Dat veel van de geïnterviewde toeristen overnachtten in Centrum is misschien ook niet zo verrassend gezien de ligging van de coffeeshops waar het onderzoek plaatsvond. Die coffeeshops zijn allemaal gevestigd in dit stadsdeel. Figuur 5.4

Waar overnachten toeristen die coffeeshops in Amsterdam-Centrum bezoeken? Centrum

52%

West

14%

Noord

7%

Zuid

7%

Oost

5%

Zuidoost

4%

Buiten Amsterdam

11% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Stadsdeel Centrum is ook het gebied waar ongeveer de helft van de toeristen de meeste tijd doorbrengt (als zij niet op hun logeeradres zijn). Vaak is dat zelfs in de straat (en de directe omgeving) waar de coffeeshop ligt waar zij geïnterviewd werden, of de buurt. Op afstand volgen buurten langs Centrum en daarna andere buurten en stadsdelen. Ongeveer een op de drie zegt door de hele stad te trekken (Figuur 5.5). De overgrote meerderheid van de toeristen beweegt zich vooral (ook) te voet door Amsterdam (81%). Op flinke afstand staat het openbaar vervoer op nummer twee (26%). Daarna komen fiets (7%), taxi (4%) en auto (2%). 25

25

Percentages tellen op tot meer dan 100% omdat respondenten meerdere antwoorden konden geven.

48

Figuur 5.5

Waar brengen toeristen in coffeeshops in Amsterdam-Centrum de meeste tijd door in Amsterdam? (excl. overnachten) Deze straat e.o.

15%

Deze buurt

19%

Andere delen Centrum

14%

Buurten langs Centrum

16%

Andere buurten/stadsdelen

3%

Hele stad

32% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35%

Hoe belangrijk zijn coffeeshops voor de geïnterviewde toeristen tijdens hun verblijf in Amsterdam? Naast coffeeshops vroegen we naar vier andere ‘attracties’. De antwoorden geven natuurlijk geen beeld van toeristen in het algemeen. We interviewden immers alleen toeristen in coffeeshops. Toch vindt bijna een op de tien bezoek aan een coffeeshop niet zo belangrijk of zelfs heel onbelangrijk. Bijna de helft vindt museumbezoek belangrijk of heel belangrijk. Iets lager scoren winkelen/shoppen en grachtenrondvaart. En nog iets lager fietsen. Figuur 5.6

Belangrijkheid ‘attracties’ in Amsterdam

Coffeeshops Museumbezoek

57% 12%

7% 1%

35%

39%

37%

12%

Winkelen / shoppen

7%

34%

42%

17%

Rondvaartboot

8%

33%

40%

18%

Fietsen

12%

26%

40%

22%

0%

20%

40%

Heel belangrijk Niet zo belangrijk

60%

80%

100%

Belangrijk Heel onbelangrijk

5.2 Toeristen: coffeeshopbezoek en cannabisgebruik Van de toeristen die al eerder in Amsterdam waren geweest, ging de overgrote meerderheid (95%) tijdens hun laatste bezoek naar een coffeeshop. Zelden was dat uitsluitend in de coffeeshop van het interview (4% van de toeristen die al eerder in Amsterdam waren), maar het grootste deel was toen wel ook in deze coffeeshop geweest (59%). Een op de drie (33%) had toen alleen een of meer andere Amsterdamse coffeeshops bezocht. 49

Opvallend veel van de geïnterviewde toeristen gingen tijdens hun huidige bezoek aan Amsterdam vrij kort na hun aankomst in de stad naar een coffeeshop. Vier op de tien deden dat zelfs al binnen een uur en nog eens twee op de tien binnen twee uur. Slechts een kleine minderheid deed er langer dan een etmaal over. Figuur 5.7

Tijd tussen aankomst in Amsterdam en bezoek aan coffeeshop

50%

41%

40% 30%

20%

20%

12%

10%

7%

6%

6%

6%

4%

4 uur

5 uur

6-12 uur

13-24 uur

> 24 uur

0% t/m 1 uur

2 uur

3 uur

Van alle toeristen waren twee op de tien (19%) ten tijde van het interview voor de allereerste keer in een Amsterdamse coffeeshop – en was ruim de helft (55%) voor het eerst in de coffeeshop waar het interview plaatsvond. Daartegenover staat dat drie op de tien geïnterviewde toeristen tijdens hun huidige bezoek aan Amsterdam al voor minstens de 10de keer in een coffeeshop waren. En twee op de tien waren tijdens hun huidige bezoek aan de stad tot nu toe in minstens 10 verschillende coffeeshops geweest (inclusief de coffeeshop van het interview). Figuur 5.8

Aantal keren in coffeeshop en aantal coffeeshops tijdens huidig bezoek

Coffeeshops

Bezoeken

10+ 17%

1 19%

6-9 17%

10+ keer 29% 2 14%

3-5 32%

1 keer 19% 2 keer 13%

6-9 keer 14%

3-5 keer 25%

Hoe langer de toeristen in Amsterdam verbleven, hoe vaker zij al in een coffeeshop waren en ook in meer verschillende coffeeshops. Niettemin was van degenen die op de dag van het interview in de stad waren gearriveerd, ongeveer de helft nu al twee keer of vaker in een coffeeshop geweest, een klein deel zelfs minstens 10 keer. 50

45% 5%

19%

14%

1%

8%

13%

16% 9%

10%

10%

8%

20%

13%

14%

30%

17%

26%

28%

40%

20%

40%

40%

50%

Aantal keren in coffeeshop tijdens huidige bezoek naar dag van aankomst in Amsterdam 47%

Figuur 5.9

0% Vandaag

Gisteren

1x

29%

27%

38% 4%

2%

17%

23%

32% 14%

18%

15%

16%

12%

9%

10%

6%

10%

21%

18%

20%

10+

Aantal verschillende coffeeshops tijdens huidige bezoek naar dag van aankomst in Amsterdam

40% 30%

Langer geleden

6-9x

39%

50%

3-5x

44%

Figuur 5.10

2x

Eergisteren

0% Vandaag 1 coffeeshop

Gisteren 2

Eergisteren 3-5

6-9

Langer geleden 10+

Op de vraag waar de coffeeshops liggen die zij tot nu toe bezocht hadden, konden de toeristen meerdere straten/buurten/stadsdelen antwoorden. Het vaakst noemden ze de straat en de directe omgeving van de coffeeshop van het interview (34%) en de omliggende buurt (22%). Verder noemden zij andere delen van Centrum en buurten langs Centrum, maar weinig andere buurten of stadsdelen. Ongeveer een kwart zei door de hele stad in coffeeshops geweest te zijn.26 Vergeleken met waar zij meer algemeen hun tijd in de stad doorbrengen (zie Figuur 5.5) concentreert het coffeeshopbezoek zich dus meer in Centrum.

26

Percentages tellen op tot meer dan 100% omdat respondenten meerdere antwoorden konden geven.

51

Figuur 5.11

Waar liggen de coffeeshops die toeristen bezoeken? Deze straat e.o.

34%

Deze buurt

22%

Andere delen Centrum

13%

Buurten langs Centrum

20%

Andere buurten/stadsdelen

6%

Hele stad

24% 0%

10%

20%

30%

40%

Slechts een kleine minderheid van de geïnterviewde toeristen (4%) komt meestal uitsluitend of vooral in een coffeeshop om er hasj of wiet te kopen (de ‘halers’). Iets minder dan de helft is ‘zitter’ en komt alleen of vooral om er te blowen, is er met vrienden, etc. (44%), inclusief een kleine minderheid die in Amsterdam helemaal geen hasj of wiet gebruikt (4%). Iets meer dan de helft (52%) komt ongeveer evenveel in de coffeeshop om cannabis te kopen als er te gebruiken. Drie op de tien toeristen gebruiken in Amsterdam cannabis uitsluitend in een coffeeshop, ongeveer evenveel doen dat zowel in een coffeeshop als ergens anders, maar niet op straat en iets meer blowen zowel in een coffeeshop als (ook) op straat. Figuur 5.12

Waar gebruiken toeristen cannabis in Amsterdam? 32%

Coffeeshop + (ook) op straat

44% 36% 28% 31% 30%

Alleen coffeeshop

32%

Coffeeshop + ergens anders, niet op straat

24% 29% 2% 1% 1%

Niet coffeeshop, wel (ook) op straat

4% 4% 4%

Gebruikt geen cannabis in Amsterdam 0%

10%

Overige coffeeshops Centrum Coffeeshops Haarlemmerbuurt Totaal

20%

30%

40%

50%

Een enkeling zegt niet in een coffeeshop en ook niet op straat te gebruiken te gebruiken. Een kleine minderheid neemt helemaal geen cannabis in Amsterdam. 52

Vergeleken met de toeristen die werden geïnterviewd in coffeeshops elders in Centrum, blowen de toeristen uit de coffeeshops in de Haarlemmerbuurt wat vaker ook op straat. Wiet is veruit het populairst onder toeristen. In Amsterdam gebruikt 79% meestal wiet en slechts 3% meestal hasj. De rest zegt hier allebei evenveel te gebruiken – of, zoals gezegd, blowt niet in Amsterdam. Ook in hun eigen land nemen de toeristen vooral wiet (65%) – maar daar gebruikt ongeveer een op de zes helemaal geen cannabis. Figuur 5.13

Toeristen: Gebruik van hasj of wiet 65%

Meestal wiet

79% 14% 14%

Allebei evenveel

Eigen land

5% 3%

Meestal hasj

Amsterdam 16%

Gebruik niet

4% 0%

20%

40%

60%

80%

100%

5.3 Toeristen: informatie over coffeeshops en keuze voor bepaalde coffeeshop Ongeveer de helft van de toeristen zei vóór of tijdens hun bezoek aan Amsterdam naar informatie over coffeeshops te hebben gezocht of gevraagd (51%).27 Veruit het vaakst deden zij dit (ook) op websites of via zoekmachines. Op de tweede plaats staan vrienden en bekenden in hun eigen land. Daarna komen social media (zoals Facebook, Twitter, Instagram en online forums), vrienden/bekenden in Nederland, mensen op straat in Amsterdam en ten slotte toeristengidsen. In de categorie ‘overig’ vallen onder andere campingmedewerkers, hotelpersoneel en andere hotelgasten.28

27

Dat gold zowel voor de degenen die voor het eerst in Amsterdam, c.q. een coffeeshop waren als voor wie er al vaker was geweest. 28 Respondenten konden meerdere informatiebronnen noemen.

53

Figuur 5.14

Toeristen: Informatie zoeken/vragen over coffeeshops.

Websites, zoekmachines

30%

Gevraagd aan vrienden/ bekenden in eigen land

21%

Social media

11%

Gevraagd/gehoord op straat in Amsterdam Gevraagd aan vrienden/ bekenden in Nederland

6% 8%

Toeristengidsen

5%

Overig

2% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35%

Op de vraag hoe zij in de coffeeshop terecht waren gekomen waar zij geïnterviewd werden, antwoordden de toeristen het vaakst dat zij er toevallig langskwamen. Figuur 5.15

Toeristen: Waarom / hoe in DEZE coffeeshop gekomen?

Kwam er toevallig langs

26%

35%

31% 26% 28% 27%

Door anderen aangeraden Vanwege goede reputatie

12%

Ga in Amsterdam altijd naar deze coffesshop

11%

18% 15%

15% 13%

7%

Vanwege goede kwaliteit hasj / wiet Niet speciaal voor gekozen

5%

10% 9%

14%

8%

4% 3% 4% 2% 1% 2% 1% 1% 1%

Dicht bij waar ik verblijf/ overnacht Dicht bij winkels Vanwege goedkopere hasj / wiet 0%

10%

Overig Centrum Haarlemmerbuurt Totaal

20%

30%

40%

Op de voet volgden andere personen die deze coffeeshop hadden aangeraden en daarna, op flinke afstand, de goede reputatie van de coffeeshop. Een klein deel zei 54

bij een bezoek aan Amsterdam altijd naar deze coffeeshop te gaan, een even klein deel gaf aan deze coffeeshop niet speciaal gekozen te hebben. Nabijheid tot hun verblijfplaats in Amsterdam of tot winkels werden nauwelijks genoemd. Vergeleken met de toeristen in coffeeshops in de Haarlemmerbuurt zeiden degenen in coffeeshops elders in Centrum wat vaker dat zij er toevallig langs waren gekomen.

5.4 Lokale bezoekers Van de geïnterviewde ‘lokale bezoekers’ woont een kleine meerderheid in Amsterdam, de rest woont in de nabije omgeving van de stad en/of werkt/studeert hier.29 Net als bij de toeristen was de meerderheid van de geïnterviewde lokale bezoekers man; 28% was vrouw. De leeftijd varieerde van 18 tot en met 65 jaar, met een gemiddelde van 25.5 jaar. Ook dat is vergelijkbaar met de toeristen. Terwijl de toeristen zich veruit het vaakst (ook) te voet door Amsterdam verplaatsen, ligt dat anders voor de lokale bezoekers. Zij gaan het vaakst vooral (ook) met het openbaar vervoer door Amsterdam (43%), gevolgd door lopend (38%), daarna op de fiets (25%) en met de auto (23%).30 Op een paar uitzonderingen na waren de lokale bezoekers al eerder in een Amsterdamse coffeeshop geweest (95%), ook in de coffeeshop van het interview (86%). Vergeleken met de toeristen zijn de lokale bezoekers meer honkvast wat betreft coffeeshops. Ongeveer de helft komt minstens één keer per week in de coffeeshop van het interview (53%). Driekwart is in de afgelopen maand in maximaal 5 verschillende coffeeshops geweest.

29

Ruim de helft woont in Amsterdam (22% in Centrum, 35% in andere stadsdelen). Een kwart woont op maximaal 30 minuten met het openbaar vervoer of de auto (24%). De rest woont verder weg (19%). De respondenten van buiten de stad werken en/of studeren in Amsterdam of zijn hier vaak. 30 Percentages tellen op tot meer dan 100% omdat respondenten meerdere antwoorden konden geven.

55

Figuur 5.8

Aantal keren in coffeeshop en aantal coffeeshops tijdens huidig bezoek

Deze coffeeshop

Aantal coffeeshops

Minder vaak 21% > 1x per maand 19%

1 14%

10+ 14%

1e keer Dagelijks 14% 9%

5-9 10%

> 1 x per week 37%

2 20%

3-4 43%

Tegelijkertijd zijn de lokale bezoekers minder sterk dan de toeristen gericht op coffeeshops in stadsdeel Centrum. Ongeveer een kwart is de afgelopen maand in een of meer coffeeshops geweest in de straat en de directe omgeving van de coffeeshop van het interview en/of de omliggende buurt.31 Figuur 5.17

Waar liggen de coffeeshops die lokale bezoekers afgelopen maand waren? Deze straat e.o.

15%

Deze buurt

15%

Andere delen Centrum

17%

Buurten langs Centrum

18%

Andere buurten/stadsdelen

10%

Hele stad

42% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

Een op de drie geïnterviewde lokale bezoekers (33%) komt meestal uitsluitend of vooral in een coffeeshop om er hasj of wiet te kopen (de ‘halers’). Een kleine minderheid komt alleen of vooral om er te zitten (14%). Iets meer dan de helft (53%) komt ongeveer even vaak in de coffeeshop om cannabis te kopen als om er te gebruiken. Daarmee zijn de lokale bezoekers in mindere mate zitters dan de toeristen.

31

Percentages tellen op tot meer dan 100% omdat respondenten meerdere antwoorden konden geven.

56

Net als onder de toeristen is wiet bij de lokale bezoekers populairder dan hasj. Twee op de drie lokale bezoekers gebruiken meestal wiet en een kwart gebruikt meestal hasj. De rest zegt allebei evenveel te gebruiken. Figuur 5.18

Lokale bezoekers: Gebruik van hasj of wiet

Meestal wiet

68%

Allebei evenveel

9%

Meestal hasj

23% 0%

20%

40%

60%

80%

Lokale bezoekers gebruiken minder vaak dan toeristen cannabis uitsluitend in een coffeeshop (12% vs. 30% van de toeristen) en blowen vaker zowel in een coffeeshop als (ook) op straat (52% vs. 36%). Figuur 5.19

Waar gebruiken lokale bezoekers cannabis?

Coffeeshop + (ook) op straat

52%

Alleen coffeeshop

12%

Coffeeshop + ergens anders, niet op straat

27%

Niet in coffeeshop

5%

Gebruikt niet in Amsterdam

5% 0%

10% 20% 30% 40% 50% 60%

Op de vraag hoe zij in de coffeeshop van het interview terecht waren gekomen, gaven de lokale bezoekers geen antwoorden die er echt uitspringen. De toeristen zeiden het vaakst dat zij er toevallig langskwamen, maar bij de lokale bezoekers komt dit op de vijfde plaats. Voor de rest zijn er geen significante verschillen tussen beide groepen. Opvallend is dat nabijheid tot de eigen woning bij de lokale bezoekers kennelijk nauwelijks een rol speelt. (Bij de toeristen gold dat ook voor nabijheid tot de locatie waar zij overnachtten). Ook kiezen weinig lokale bezoekers voor de coffeeshop omdat deze op de route van/naar hun werk of school ligt.

57

Figuur 5.20

Lokale bezoekers: Waarom / hoe in DEZE coffeeshop gekomen?

Kwam er toevallig langs

12%

Door anderen aangeraden Vanwege goede reputatie Ga in Amsterdam altijd naar deze coffesshop Vanwege goede kwaliteit hasj / wiet Niet speciaal voor gekozen

17% 18% 17% 15% 10%

Dicht bij waar ik woon

3%

Op de route van/naar werk/studie/school

3%

Dicht bij winkels

2%

Vanwege goedkopere hasj / wiet

0% 0%

10%

20%

30%

40%

5.5 Conclusie In maart en april 2016 is een survey gehouden onder bezoekers van dezelfde coffeeshops als waar de tellingen werden gehouden (zie hoofdstuk 4). Bij een survey op locatie stuit je onvermijdelijk op een oververtegenwoordiging van mensen die er vaker komen of langer vertoeven, of dat nu een coffeeshop is, een café of een museum. De respondenten vormen geen representatieve steekproef van alle coffeeshopbezoekers. Maar de steekproef is wel representatief voor de mensen die op een willekeurig moment in de coffeeshops zijn. In totaal werden 587 bezoekers geïnterviewd: 527 toeristen en 60 lokale bezoekers. In beide groepen waren mannelijke bezoekers in de meerderheid; drie op de tien waren vrouw. De leeftijd liep van 18 jaar tot in de zestig, met een gemiddelde van 25-26 jaar. Negen op de tien geïnterviewde toeristen vinden coffeeshops tijdens hun huidige bezoek aan Amsterdam belangrijk of heel belangrijk. Maar ze komen niet alleen naar de stad voor coffeeshops. De helft vindt ook museumbezoek (heel) belangrijk en vier op de tien vinden dat ook voor winkelen, een tocht met de rondvaartboot en fietsen. Vier op de tien toeristen in de coffeeshops waren voor het eerst in Amsterdam. De meerderheid logeerde in een hotel of hostel; een op de acht op een Airbnb-adres. Iets meer dan de helft overnachtte in Centrum, de meeste anderen elders in de stad.

Een op de tien logeerde buiten Amsterdam, was op doorreis of maakte een dagtrip. 58

De overgrote meerderheid struint vooral lopend door Amsterdam. Dat doen ze voornamelijk in de directe omgeving van of in de buurt rondom de coffeeshops waar zij werden geïnterviewd, dan wel in andere delen van Centrum. Ongeveer de helft van de toeristen zocht of vroeg vóór of tijdens hun bezoek aan Amsterdam naar informatie over coffeeshops. Veruit het vaakst deden zij dit (ook) op websites of via zoekmachines. Op de tweede plaats staan vrienden/bekenden in hun eigen land en op nummer drie volgen social media. Ook al hadden ze lang niet allemaal informatie over coffeeshops gezocht of gevraagd, toch waren zes op de tien toeristen binnen twee uur na aankomst in de stad al naar een coffeeshop gegaan. Gedurende hun verblijf in Amsterdam (vaak waren ze op het moment van interview één of twee dagen) gaan de meesten een paar keer per dag naar een coffeeshop en vaak bezoeken ze ook verschillende coffeeshops. Dat doen ze vooral in stadsdeel Centrum – nog meer dan waar zij meer algemeen hun tijd in de stad doorbrengen. Ongeveer één op de drie toeristen was terechtgekomen in de coffeeshop waar ze werden geïnterviewd omdat zij er toevallig langskwamen. De rest was er vooral op aanraden van anderen, vanwege de goede reputatie van de coffeeshop of omdat zij er altijd naar toegaan als zij in Amsterdam zijn. De lokale coffeeshopbezoekers zijn minder sterk gericht op stadsdeel Centrum.

Ook zij gaan wel te voet, maar vaker dan de toeristen nemen zij het openbaar vervoer, de fiets of de auto. De lokale bezoekers gaan vaak ook wel naar verschillende coffeeshops, maar ze hoppen minder van de ene naar de andere coffeeshop dan de toeristen. Ongeveer de helft gaat vooral naar coffeeshops in Centrum. Eveneens ongeveer de helft komt minstens één keer per week in de coffeeshop van het interview. Daar komen ze om verschillende redenen, maar geen hiervan springt er echt uit. Wel zijn lokale bezoekers selectiever in hun keuze en speelt er toevallig langskomen veel minder dan bij toeristen. Opvallend is dat nabijheid tot de eigen woning bij de lokale bezoekers kennelijk nauwelijks genoemd wordt – net als bij de toeristen de nabijheid tot de locatie waar zij overnachten. De overgrote meerderheid van de toeristen in de coffeeshops bestaat uit ‘zitters’ (die alleen of vooral naar de coffeeshop gaan om te blowen, met vrienden te zijn, etc.) en uit bezoekers die ongeveer evenveel in de coffeeshop komen om cannabis te kopen als er te gebruiken. Slechts een paar procent komt meestal uitsluitend of vooral in een coffeeshop om er hasj of wiet te kopen (‘halers’). Met één op de drie zijn de lokale bezoekers vaker ‘halers’, maar de meerderheid is ‘zitter’ of komt even vaak in de 59

coffeeshop om cannabis te kopen als er te gebruiken. Ongeveer een op de drie toeristen en de helft van de lokale bezoekers blowt ook wel eens op straat. Bij beide groepen is wiet populairder dan hasj. Ook in hun eigen land gebruiken de toeristen vooral wiet, maar één op de zes blowt daar niet. Dat betekent dat in absolute aantallen ook heel veel toeristen in Amsterdamse coffeeshops komen die niet uit eigen ervaring weten wat de effecten van cannabis zijn.

60

6 Bewoners en ondernemers in de buurt van coffeeshops Rondom elk van de negen onderzochte coffeeshops zijn bewoners en ondernemers geïnterviewd (30 in totaal).32 In dit hoofdstuk bespreken we hoe en waarom volgens hen de aanloop bij de coffeeshops zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en hoe het daar tegenwoordig mee staat. Ook wordt in beeld gebracht in welke mate bewoners/ondernemers wachtrijen voor de coffeeshops en blowen op straat waarnemen, of zij daar overlast van ervaren en wat zij vinden van hoe coffeeshops daarmee omgaan. Verder wordt ingegaan op andere zaken waarvan zij overlast ondervinden. In de interviews met de buurtbewoners/ondernemers is ook gesproken over straathandel in drugs en over de gevolgen van een eventuele invoering van het afstandscriterium in de Haarlemmerstraat. Deze aspecten komen in latere hoofdstukken aan bod.

6.1 Variatie in buurtbewoners en ondernemers Bij de selectie van bewoners en ondernemers in de nabijheid van de coffeeshops is gericht gezocht naar variatie in contact met en mening over de coffeeshops. Bij de ene coffeeshop was het makkelijker om buurtbewoners/ondernemers te vinden voor een interview dan bij de andere. Sommige coffeeshops hebben namelijk weinig of geen buren boven of nabij de coffeeshop – of er worden alleen appartementen aan toeristen of (telkens andere) expats verhuurd. De geïnterviewde buurtbewoners/ondernemers wonen en/of werken gemiddeld 10 jaar in de buurt van een van de negen coffeeshops. Sommigen hebben vrijwel dagelijks contact met de eigenaar en/of het personeel van de coffeeshop, anderen zelden of nooit. Degenen die regelmatig contact hebben met de coffeeshop zijn daar meestal goed over te spreken. Er zitten ondernemers tussen bij wie regelmatig of zelfs dagelijks klanten van de coffeeshop binnenkomen om er iets te kopen, te eten of te drinken, maar ook ondernemers die nauwelijks of geen coffeeshopklanten in hun zaak krijgen.

32

Een van de interviews werd met twee bewoners tegelijk gehouden. Niet meegeteld zijn buurtbewoners/ondernemers met wie is gesproken in het kader van het veldonderzoek naar straathandel (hoofdstuk 7).

61

6.2 Ontwikkeling aantal bezoekers van coffeeshops en huidige drukte Driekwart van de geïnterviewde buurtbewoners/ondernemers zegt dat er tegenwoordig in de naburige coffeeshop(s) meer of veel meer klanten komen dan drie jaar geleden (in de eerste maanden van 2013). De teneur in de interviews is dezelfde als in de interviews met de coffeeshops (hoofdstuk 2): eerst geleidelijk meer klanten in de coffeeshops, in de loop van 2014 nog meer en vooral in 2015 steeds drukker. Daarnaast zien buurtbewoners/ondernemers dat het in de coffeeshops die overdag op schooldagen gesloten zijn ’s avonds drukker is geworden. “Het is geleidelijk drukker geworden, maar nu nog meer. En het is nu 's avonds drukker doordat ze pas vanaf 18:00 uur open zijn.” (Ondernemer, Resp. 05)

Als belangrijkste verklaring voor de groei in het aantal coffeeshopbezoekers noemen buurtbewoners/ondernemers dezelfde factoren als de coffeeshops (in hoofdstuk 2): de sluiting van coffeeshops in het kader van Project 1012 en meer toerisme in de stad, mede door goedkope vluchten en Airbnb. En voor de Haarlemmerbuurt tevens de ook voor toeristen aantrekkelijke winkels. “De sluiting van de coffeeshops in de rest van Centrum heeft echt geleid tot een overbevolking hier.” (Ondernemer, Resp. 20) “Publiek van de Nieuwendijk schuift door naar hier. Ook meer Airbnb’s en meer op toerisme gerichte winkels zoals souvenirshops. De commercie rondom toeristen is erg uitgebouwd en toegenomen.” (Buurtbewoner, Resp. 23) “Veel meer toeristen doordat er meer hotels zijn en goedkope vliegtickets.” (Buurtbewoner, Resp. 18) “Het is hier een leuke buurt, aantrekkelijk voor toeristen door de levendigheid.” (Buurtbewoner, Resp. 11)

Tegenwoordig (de laatste maanden) vinden de meeste buurtbewoners/ondernemers het doordeweeks wel druk in de coffeeshops, maar niet te druk. Maar er zijn er ook die het dan te druk vinden. Meer buurtbewoners/ondernemers zeggen dat het in het weekend (veel) te druk is in de coffeeshops – in de Haarlemmerbuurt is dat zelfs het overheersende beeld.

6.3 Wachtrijen, blowen op straat en overlast De meerderheid van de buurtbewoners/ondernemers in de Haarlemmerbuurt ziet vaak of heel vaak een wachtrij voor de deur van de coffeeshop staan. Bij de coffeeshops elders in Centrum is dat veel minder het geval. Toch zijn er maar een paar buren die zeggen er overlast van te hebben. Een enkeling spreekt van dagelijkse over62

last, anderen vinden dat het alleen bij feestdagen echt té druk is. Sommige buurtbewoners/ondernemers menen dat de coffeeshops hier weinig of niets aan doen. “De coffeeshop doet er niks aan. Dat zouden ze wel moeten doen, want het is hun verantwoordelijkheid.” (Bewoner, Resp. 06) “Ze controleren wel op ID, maar houden zich verder niet bezig met blokkades op straat.” (Bewoner, Resp. 24) “Ze sturen geen mensen weg die hinderlijk zijn.” (Bewoner, Resp. 25)

Maar we horen er meer die vinden dat de coffeeshops de toeloop in goede banen leiden en hun best doen tegen overlast. Of die menen dat de coffeeshop niets te verwijten valt. “Het is nooit hinderlijk. De straat heeft er geen last van. De portiers verplaatsen ook af en toe fietsen of scooters die hinderlijk zijn. Er wordt goed op gelet.” (Bewoner, Resp. 23) “Ze controleren op ID en de mensen werken allemaal hard om het netjes te houden.” (Bewoner, Resp. 22) “Het zijn rustige rijen, niet hinderlijk.” (Bewoner/ondernemer, Resp. 26) “De shop kan er zelf niets aan doen. Het is nu eenmaal een druk punt.” (Bewoner, Resp. 06) “Het is een hele kleine coffeeshop, ze kunnen er niks aan doen als er een rij staat.” (Ondernemer, Resp. 01) “Voor openingstijd staat er wel een wachtrij, maar het is niet hun keuze om vanaf 6 uur ’s avonds open te gaan.” (Ondernemer, Resp. 05)

De meerderheid van de buurtbewoners/ondernemers ziet ook wel eens coffeeshopklanten die op straat zitten of staan te blowen, een deel zelfs vaak of heel vaak. Dat verschilt niet tussen de Haarlemmerbuurt en elders in Centrum. Ongeveer de helft van de buurtbewoners/ondernemers ervaart daar wel eens overlast van. Dat zijn vooral mensen die wonen of werken in de Haarlemmerbuurt. Toch zijn er maar een paar die er (heel) veel overlast van zeggen te hebben. Sommigen vinden dat de nabijgelegen coffeeshop(s) niet echt wat onderneemt tegen blowende klanten op straat; de een ergert zich daar groen en geel aan, de ander vindt het niet zo nodig dat coffeeshops hiertegen optreden.

63

“Ze zijn er totaal niet mee bezig buiten hun coffeeshop. Er hangen dagelijks mensen voor de deur en soms kotsen ze zelfs tegen het raam. De coffeeshop voelt geen zorgplicht, ze verkopen alleen maar.” (Bewoner, Resp. 25) “De coffeeshop doet er niks aan. Dat zouden ze wel moeten doen, het is hun verantwoordelijkheid. ” (Bewoner, Resp. 18) “Af en toe zitten ze bij mij op het terras te blowen. Dat hebben de mensen van de coffeeshop zelf niet in de gaten. Ik stuur ze van mijn terras af, maar dat is verder geen probleem.” (Ondernemer, Resp. 05) “Ik vind het niet echt nodig dat coffeeshops optreden tegen mensen die op straat blowen. Een enkele keer zeg ik er zelf wat van. De enige 'overlast' die ik er wel eens van heb is als ze hun wietgeur uitblazen in mijn kraam.” (Ondernemer, Resp. 12)

Meer buurtbewoners/ondernemers vinden dat de coffeeshop(s) in hun buurt genoeg maatregelen neemt tegen blowende klanten op straat, er niet echt wat aan hoeft te doen of er niet op kan worden aangekeken. “In de coffeeshop hangen overal regelbordjes met wat wel en niet mag van de Nederlandse wet.” (Bewoner, Resp. 23) “Ze doen wat ze kunnen en ik heb er niet veel last van, dus ik let er ook niet zo op.” (Twee bewoners, Resp. 29) “De coffeeshop hiernaast doet het heel netjes. Als het hun klanten zijn, zijn ze er meteen bij.” (Ondernemer, Resp. 08) “Ik heb vooral last van het afval dat ze achterlaten, zoals de plastic zakjes waar de wiet in zit. De portier van de coffeeshop stuurt ze weg als ze voor mijn deur troep maken.” (Bewoner, Resp. 22) “Het is lastig om ook dat nog te controleren voor de shops als ze het al zo druk hebben.“ (Ondernemer, Resp. 10) “Ik vind het okay zo, het maakt mij niet uit dat ze op straat hasj of wiet roken.“ (Bewoner, Resp. 17) “Ze houden zich er nou niet echt mee bezig ofzo, maar in mijn ogen hoeft dat ook niet. “ (Ondernemer, Resp. 19)

Ongeveer de helft van de geïnterviewde bewoners/ondernemers zegt ook wel eens van andere dingen in de buurt van de coffeeshop overlast te hebben. Deels hebben die meer of minder direct met de coffeeshop(s) te maken. Dan gaat het vooral over de wietlucht, maar ook wel over coffeeshopklanten die op straat overgeven. 64

“De wietlucht die er non-stop hangt overal.“ (Ondernemer, Resp. 20) “Door de stank van de afvoer van de blowcafés moeten de ramen dicht.”(Bewoner, Resp. 13) “Wanneer ik met m’n dochtertje op de arm loopt en zij krijgt wietlucht in haar gezicht.” (Bewoner, Resp. 29) “Klanten die overgeven op straat, zitten op de trap, glazen en lege plastic zakjes op de trap en geluidsoverlast.” (Bewoner, Resp. 18)

Voor een ander deel betreft het overlast die wordt toegeschreven aan de coffeeshop(klanten), maar die ook kan worden veroorzaakt door andere personen, bijvoorbeeld parkeeroverlast of geluidsoverlast. “Parkeren van de klanten van de shop die de laden en los vakken gebruiken als hun parkeerplaats, laten motor draaien en zetten harde muziek aan.” (Bewoner, Resp. 21)

Ten slotte is er overlast die wordt ervaren in de buurt van coffeeshops, maar die daar niet (specifiek) door veroorzaakt wordt, zoals rücksichtslose fietsers of zoals daklozen en verslaafden die bedelen op straat en vuilniszakken openmaken waardoor troep op straat komt. “Fietsers zijn een drama hier in de buurt. Ze rijden keihard en fietsen mensen omver.”(Ondernemer, Resp. 27) “Veel mensen van de Regenboog (= opvang voor verslaafden en daklozen) die rondhangen. Vooral na april komen zij bedelen, in de winter nauwelijks.” (Ondernemer, Resp. 12) “Zwervers die vuilniszakken openmaken en veel afval achterlaten. Ze komen ook op elkaar af als ze zien dat er iets te halen valt.” (Bewoner/ondernemer, Resp. 26)

6.4 Conclusie Buurtbewoners/ondernemers in de directe omgeving van de onderzochte coffeeshops schetsen eenzelfde beeld van de trend in het aantal coffeeshopbezoekers als de coffeeshops in hoofdstuk 2. Sinds 2013 kwamen er eerst geleidelijk meer klanten in de coffeeshops, in de loop van 2014 nog meer en vooral in 2015 werd het steeds drukker. Daarnaast zien buurtbewoners/ondernemers dat het in de coffeeshops die overdag op schooldagen gesloten zijn ’s avonds drukker is geworden. Net als de coffeeshop schrijven zij de groei in aantal coffeeshopbezoekers vooral toe aan de sluiting van coffeeshops in het kader van Project 1012, in combinatie met meer toerisme in de stad. 65