20201211832 2. Bijlage 1 Concept SPvE knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid

Gemeente Haarlem

Concept -SPVE Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid januari 2021 CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

1

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 3 INLEIDING 6 Opgave 7 Doel en resultaat 7 Plangebied 7 Wijze van benaderen 7 VISIE 9 Focus van de visie 10 SITUATIE EN ANALYSE 12 Knelpunten 13 Ontstaansgeschiedenis 14 Huidige opzet, uitstraling en analyse 15 BELEID EN OPGAVEN 20 Opgaven in één oogopslag 21 Structuurvisie Openbare Ruimte 22 Nota Ruimtelijke Kwaliteit 23 Nota Hoogbouwprincipes 24 Woonvisie Haarlem 2021-2025 24 Structuurplan Haarlem 2020 24 Ontwikkelvisie Europaweg 25 Economische Visie Haarlem 25 Programma Groei van Haarlem 2040 26 Duurzaamheid 26 Startnotities ontwikkelprojecten 27 Gebiedsverkenning Haarlem Nieuw-Zuid 27 RUIMTELIJK KADER 29 Stedenbouw 30 - Hoogbouwcluster en stadslandschap 30 - Typologie 31 - Rooilijnen 31 - Hoogte 31 - Overgang bestaande buurten 33 - Sportpark en groene zoom 33 - Dag en nacht 34 2

Openbare ruimte 34 - Ambitie 34 - Identiteit en placemaking 34 - Verblijfskwaliteit 35 - Mobiliteit 35 - Klimaatadaptatie 38 - Flora en fauna 39 - Bodem en ondergrond 39 Programma 41 - Gebiedsconcept 41 - Interactiemilieu 41 - Eisen niet-woonprogramma 41 - Woonprogramma 42 Duurzaamheid 42 Omgeving en gezondheid 44 - Parkeren 44 - Geluid 45 - Luchtkwaliteit en stikstofdepositie 45 - Externe veiligheid, explosieven en magneetvelden 46 - Afvalinzameling 46 - Bezonning en windhinder 47 Spelregelkaart 48 BEELDKWALITEIT 49 Toetsingskader, ambitie en samenhang 50 Basisprincipes 50 - Deelproject: Schipholweg 1 55 - Deelproject: Schonenvaert 58 - Deelproject: Schipholpoort 60 BIJLAGEN 62 - I: Historische ontwikkeling 63 - II: Zichtbaarheid 64 - III: Ambitieweb openbare ruimte, nulmeting + ambitie 65 - IV: Uitsneden spelregelkaart per locatie 66 -V: Maatwerkafspraken wonen ontwikkellocaties 69

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

SAMENVATTING

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

3

Kader voor een integrale ontwikkeling Het gebied waar Schipholweg en Europaweg elkaar kruisen, wordt een hoogstedelijk stukje Haarlem. Hier komen openbaar vervoer, wonen, werken en nieuwe voorzieningen, zoals winkels en horeca, bij elkaar. Dat betekent een grote kwaliteitsverbetering voor de stad op deze plek. Dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPVE) vormt een concreet toetsingskader voor de ontwikkeling van de nieuwbouw aan de Toekanweg 7, Schipholpoort 40-100, Schipholweg 1 en de J.J. Hamelinkstraat. Het SPVE gaat over duurzaamheid, mobiliteit, economie, woningbouw én openbare ruimte. Ook is een beeldkwaliteitsparagraaf toegevoegd waar de architectonische ontwerpen voor de gebouwen aan getoetst worden. Daarnaast worden globale eisen gesteld aan plekken in het gebied waar nu geen concrete initiatieven voorzien zijn maar in de toekomst mogelijk wel. Onze missie: Op Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid is altijd wat te beleven!

Acht sleutelbegrippen als belangrijkste ontwikkelprincipes De gebiedsontwikkeling wordt getoetst aan en gekenmerkt door acht sleutelbegrippen die in samenhang bijdragen aan het realiseren van een betekenisvolle plek: • Binnen het gebied wordt gekozen voor robuuste ontwerpoplossingen • Het gebied heeft op straatniveau een charmante uitstraling • Openbare binnen- en buitenruimtes in het gebied zijn royaal • Het gebied is urbaan, er is altijd wat te beleven • Markante gebouwen dragen bij aan een herkenbare gebiedsidentiteit 4

• • •

De architectuur verbindt de gebouwen in het gebied met elkaar en met de omgeving Een stimulerend gebied daagt uit tot en biedt ruimte aan initiatief en ontwikkeling In het gebied wordt intelligent omgegaan met grondstoffen en natuur

Visie op het gebied De bedoeling is een nieuw stationsgebied (OV-knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid) te creëren rondom de nieuwe mobiliteitshub die voorzien is langs de Schipholweg. Hier komen bussen en in de toekomst mogelijk een tram of lightrail. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid wordt een entree naar zowel de binnenstad als de omliggende wijken. Er komt hoge, robuuste nieuwbouw met zowel woningen als bedrijvigheid. Zo worden de ruimte in de stad én het openbaar vervoer optimaal benut. De openbare ruimte in het gebied krijgt een prettige inrichting voor wandelaars en er komen openbaar toegankelijke functies in de onderste lagen van de nieuwbouw. Dit draagt bij aan een hoogstedelijk woon- en werkklimaat. De projecten binnen het gebied worden in samenhang ontwikkeld maar ieder volgens een eigen planning. Hoogbouwclusters in een stedelijk landschap Met hoge bebouwing onderscheidt Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid zich van de oude stad en van de omringende wijken. Vanaf verschillende plekken binnen en buiten de stad is de nieuwbouw zichtbaar en vanuit alle windrichtingen ontstaat een helder en herkenbaar silhouet van Haarlem Nieuw-Zuid als stedelijk knooppunt. Drie hoogteaccenten markeren de lange lijnen van het Spaarne, de Europaweg en de Schipholweg. Met maximaal 76 meter is de nieuwbouw niet hoger dan de Sint-Bavokerk aan de Grote Markt. De plinten vormen

het visitekaartje van de gebouwen op straatniveau en moeten zo veel mogelijk openbaar toegankelijk zijn. Bebouwing in een ‘middenschaal’ van 4 tot 6 bouwlagen vormt de overgang naar de achterliggende wijken. Ambities voor een groene, stedelijke openbare ruimte Ruimere voetpaden, meer verblijfsplekken en vergroening van de openbare ruimte dragen bij aan een prettig woon- en werkmilieu. We verbeteren de oversteekbaarheid van de Europaweg en Schipholweg en er ontstaan nieuwe, prettige routes voor voetgangers, hardlopers en fietsers. Ook de zichtbaarheid en uitstraling van het sportpark langs de Schipholweg wordt beter en de entree tot het groene gebied langs de Noord Schalkwijkerweg wordt flink verbreed en parkachtig ingericht. Een diversiteit aan planten en bomen voorkomen hittestress en brengen geur en kleur in het gebied. Er wordt rekening gehouden met drie eerder vastgestelde mogelijke locaties voor de mobiliteitshub.

Dynamische woon- en werkomgeving De nieuwbouw krijgt circa 1.600 woningen in verschillende segmenten. Op de onderste bouwlagen is een menging van commerciële functies en (maatschappelijke) voorzieningen voorzien. Dat is niet alleen belangrijk voor de levendigheid in het gebied maar ook voor behoud van werkgelegenheid en een optimale benutting van de locatie vlak bij de nieuwe mobiliteitshub. De niet-woonfuncties moeten bijdragen aan de levendigheid in het gebied en zo veel mogelijk openbaar toegankelijk zijn. Functies die bijdragen aan de werkgelegenheid en/of mobiliteitstransitie hebben een voorkeur. Daarnaast wordt gedacht aan kleine winkels en horeca. Maar ook aan voorzieningen en dienstverlening die een relatie hebben met sport en gezondheid; zoals bijvoorCONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

beeld een sportschool, wijk-huiskamer, fysiotherapeut en drogist. Parkeren gebeurt op eigen terrein en uit het zicht.

Keuzes maken De (mobiliteits)transitie van de Schipholweg (meer ruimte voor groen, wandelaars en fietsers) is noodzakelijk voor het vestigen van niet-woonfuncties langs de Schipholweg en de gewenste groei van de werkgelegenheid. De haalbaarheid van deze transitie is afhankelijk van het proces voor de mobiliteitshub en verkeerskundige keuzes. Gezocht wordt naar manieren om de dominantie van het autoverkeer op de Schipholweg te verminderen en de barrière voor langzaam verkeer te slechten. Dit is een opgave die op stedelijke en regionale schaal doorwerkt.

ject gaven omwonenden aan dat er tevens behoefte is aan buurtgerelateerde, kleinschalige voorzieningen. In het concept SPVE worden kwalitatieve eisen aan de niet-woonfuncties gesteld. In de periode tot aan het vaststellen van het definitieve SPVE ontwikkelt de gemeente een gebiedsconcept samen met stakeholders zoals de ontwikkelaars. Dit moet antwoord geven op de vraag op welke gebiedsidentiteit en leefmilieu we gaan inzetten, welk type voorzieningen en werkgelegenheid hier passen en welke voorwaarden we stellen aan de omgeving.

Unieke identiteit De ontwikkeling van OV-knooppunt Haarlem NieuwZuid staat niet op zichzelf. Ook twee andere OV-knooppunten in Haarlem zijn in ontwikkeling: station Haarlem en station Spaarnwoude/Oostpoort. De drie knooppunten zijn elk een entreegebied voor de stad met een eigen sfeer en bijpassend programma. Iedere knoop is belangrijk en aantrekkelijk voor een andere groep van reizigers, bewoners en bedrijven. De bedoeling is dat de drie ontwikkelingen elkaar versterken en niet met elkaar concurreren. Bij Knooppunt Haarlem NieuwZuid ziet de gemeente kansen voor het toevoegen van kennisintensieve werkgelegenheid, niet alleen regionaal maar ook (inter)nationaal georiënteerd. Met het Spaarne Gasthuis en hotel Van der Valk in de directe omgeving ligt zorggerelateerde of toeristisch-zakelijke dienstverlening voor de hand. In het participatietraCONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

5

INLEIDING

6

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

INLEIDING Opgave Op de kop van de Schipholweg tussen Spaarne en Europaweg komen enkele belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen bij elkaar: drie grote nieuwbouwprojecten in combinatie met de realisatie van een groot overstapstation voor het hoogwaardig openbaar vervoer. Dit vraagt om een integrale kijk op de locatie, met nauwe samenhang tussen de verschillende projecten. Het gaat hierbij om: • het bepalen van de identiteit van het gebied • de overgang naar de bestaande structuur zoals achterliggende buurten • de samenhang met andere lopende stedelijke projecten zoals de transformatie van de Europaweg in een stadsstraat.

ruimtelijke gebied. Het SPVE is tot stand gekomen op basis van tussentijds overleg tussen betrokken partijen. In dit SPVE zijn de ambities voor het programma vastgelegd en is het ruimtelijk ontwerp in regelgeving afgekaderd. Het SPVE biedt tevens een toetsingskader voor welstand en architectuur.

tevens het noordelijk deel van het sportpark tot aan de Noord-Schalkwijkerweg. Het SPVE stelt concrete eisen aan de drie concrete projecten binnen het plangebied en meer globale eisen aan locaties binnen het plangebied waar op dit moment geen concrete ontwikkeling is voorzien.

Plangebied

Wijze van benaderen

Het plangebied wordt aan de westkant begrensd door het Spaarne, aan de noordkant door de J.J. Hamelinkstraat en de noordzijde van de Schipholweg. De oostkant omvat het terrein van het Van der Valkhotel. Aan de zuidkant liggen de kantoorgebouwen op de hoek van de Europaweg/Schipholweg (Schipholpoort) en

De ambitie voor de plannen zijn hoog. In het volgende hoofdstuk zetten we de visie op het plangebied uiteen. Er ligt een unieke mogelijkheid voor de stad Haarlem om een dynamische hoogstedelijke leefomgeving toe te voegen aan het rijke palet van diverse Haarlemse leefmilieus. Hiervoor is het van belang dat vanaf het begin

Doel en resultaat Met de ontwikkeling van Knooppunt Haarlem NieuwZuid willen we een hoogstedelijk stuk Haarlem creëren, met een uitgebalanceerd woon-werkprogramma. Een hoogstedelijk milieu, waar het prettig wonen en werken is. Met een goed ingerichte openbare ruimte en uitstekend bereikbaar. Momenteel telt het plangebied drie concrete nieuwbouwprojecten en de realisatie van een mobiliteitshub voor bus en later tram/lightrail. In de aangrenzende gebieden binnen het plangebied spelen op dit moment geen ontwikkelinitiatieven. We nemen deze gebieden wel mee in dit programma zodat ook deze locaties een kader hebben, als in een later stadium een ontwikkelbehoefte ontstaat. Dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPVE) biedt een kader voor deze ontwikkelingen. Op stedenbouwkundige, landschappelijke, programmatisch en CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

ligging van het plangebied met zwartomlijnd de drie belangrijkste ontwikkellocaties en zoeklocaties voor een HOV-station

7

zowel de gemeente als initiatiefnemers en alle betrokken partijen door dezelfde bril kijken naar de locatie.

robuust

markant

-> ontwerpkeuzes en -oplossingen zijn degelijk en duidelijk en houdbaar in de tijd

-> gebouwen versterken lange lijnen en zorgen voor herkenbare stads- en wijkentree

charmant

verbindend

stoer/krasbestendig/sterk Er zijn acht sleutelbegrippen bepaald, die een leidraad zijn bij het hele proces. Gesprekken over ambitie, kwaliteit en initiatief vinden plaats aan de hand van deze sleutelbegrippen:

beminnelijk/mooi/karakter/bijzonder -> gebouwen en ruimten zijn aantrekkelijk en verleidelijk

royaal

uitnodigend/toegankelijk/transparant -> plekken zijn mensgericht en gericht op ontmoeting en verblijf, 24/7

urbaan

hoogstedelijk/bruisend/gebalanceerd/dynamisch/ bereikbaar -> gebouwen, functies en openbare ruimte vullen elkaar naadloos aan en maken gebruik van nieuwe mobiliteit rond de mobiliteitshub. Er is altijd wat te beleven.

8

baken/begeleidend/herkenbaar

toegesneden/contextgevoelig/oprecht/samenhangend -> gebouwen vertellen samen het verhaal van de plek en gaan harmonieus over in de bestaande stad

stimulerend

potentieverhogend/motor/meerwaarde/anticiperend -> het geheel speelt in op toekomstige groei en kansen en biedt ruimte voor doorontwikkeling.

intelligent

zuiver/flexibel/herbruikbaar/bestendig/zelfvoorzienend/gezond -> gebouwen en openbare ruimte maken de stad leefbaarder met een minimale ecologische voet­ afdruk

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

VISIE

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

9

VISIE Focus van de visie Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid wordt een aantrekkelijke stads- en wijkentree. Met een eigen identiteit, dynamisch en stedelijk. Goed bereikbaar door de realisatie van een mobiliteitshub. En harmonisch met samenhangende bebouwing in combinatie met een mooi ingerichte openbare ruimte, met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Het gebied krijgt zowel hoogbouw als laagbouw. De hoogbouw geeft een herkenbare stedelijke uitstraling aan Schalkwijk aan het Spaarne. Het geeft daarnaast de gewenste verdichting en zorgt voor herkenbare punten in de stad langs en bij bekende routes in de stad. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid biedt straks een unieke leefomgeving voor bewoners, werkenden, sportbezoekers, OV-reizigers en passanten.

De recente bebouwing langs de Schipholweg krijgt een logisch vervolg in het plangebied waardoor meer samenhang ontstaat langs deze lange lijn. Vanaf de stadsstraat Europaweg is het prettig lopen en fietsen van en naar Schalkwijk. De barrière van de Schipholweg wordt minder zodat Schalkwijk beter verbonden wordt aan Haarlem-Oost en de oude stad. De nieuwe mobiliteitshub is uniek in zijn soort en levert een nieuw, eigentijds herkenningspunt op in de stad. De komst van de mobiliteitshub is de belangrijkste aanlelding voor een integrale ontwikkeling van het gebied.

Stadsentree Vanwege de ligging aan de N205 vormt Haarlem Nieuw-Zuid de zuidelijke stadsentree, naast de noordelijke stadsentree, de Oostpoort aan de N200. Deze zuidelijke entrée is een van de belangrijkste visitekaartjes van de stad. We creëren een nieuw stukje stad met een eigen uitstraling en schaal. Voorwaarde is wel dat de verschillende projecten in samenhang worden ontwikkeld, binnen een eigen planning. De gemeente en ontwikkelaars werken daarom gezamenlijk aan een gebiedsconcept, dat de basis is voor de verdere ontwikkelingen en programmering.

Voor Haarlem is de ontwikkeling van een hoogstedelijk leefmilieu belangrijk: we voegen nieuwe woningen toe voor nieuwe doelgroepen. Het gebied krijgt een brede mix aan voorzieningen, wat goed is voor de stuwende economie en het geeft identiteit aan de plek. Om een hoogstedelijk leefmilieu te bereiken, zijn voor de locatie drie factoren van groot belang: • het terugdringen van de dominantie van de auto • het creëren van ruimte voor voetgangers en fietsers • het realiseren van een mobiliteitshub Fietsers en voetgangers krijgen meer ruimte. De inrichting van de openbare ruimte is gericht op verblijven en ontmoeten en zal groener en klimaatbestendiger zijn. In de plint is meer ruimte voor winkels, horeca en kantoren, waardoor een levendige omgeving kan ontstaan. 10

een hoogstedelijk stuk Haarlem: mogelijk eindbeeld van Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid (exclusief mobiliteitshub)

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

VISIE Wijkentree Op stadsdeelniveau vormt Knooppunt Haarlem NieuwZuid vanuit de oude stad de wijkentree van Schalkwijk. Op deze plek begint de Europaweg als stadsstraat richting Schalkwijk Midden. Het ligt voor de hand om belangrijke kenmerken van de toekomstige stadsstraat over te nemen in het plangebied als geheel. Concreet betekent dit meer verblijfsruimte voor fietsers en voetgangers, het doortrekken van een aantrekkelijke plint met diverse functies. Verder is een zekere continuïteit van de gebouwde omgeving (grootte, ligging, architectuur) van belang. De wijkentree begint aan het Spaarne waar Schalkwijk zich toont aan de stad.

Knooppunt Het gebied krijgt een mobiliteitshub. Deze plek leent zich daar goed voor vanwege de ligging in de stad. En vanwege de knoopwaarde: daar waar in het buslijnennetwerk meerdere OV-lijnen elkaar kruisen. De mobiliteitshub is meer dan een verzameling bushaltes: rond de hub komen o.a. fietsparkeerplekken, comfortabele wachtruimten en een commercieel programma. De mobiliteitshub geeft samen met de ontwikkelingen ruimtelijke kwaliteit aan het Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid. Een belangrijke voorwaarde voor het creëren van een hoogstedelijke leefomgeving. Zonder de mobiliteitshub valt een groot deel van de potentie weg en zouden de bouwontwikkelingen een ander karakter krijgen.

Brandpunt Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid biedt nieuwe werkplekken en stedelijke voorzieningen naast de andere stedelijke brandpunten Stationsplein en Oostpoort. Het ruimtelijk programma van het nieuwe knooppunt CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

is afgestemd op de andere twee brandpunten en is aanvullend van aard, niet concurrerend. De ligging van Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid aan het Spaarne en aan Sportpark Nol Houtkamp biedt de kans om het gebied een geheel eigen identiteit te geven. Een hoogstedelijk leefmilieu met nadruk op gezondheid en sport.

waar we kunnen vergroenen, water op kunnen vangen, en verduurzamen. Deze ambitie gaat goed samen met de wens om sport en gezondheid veel aandacht te geven.

Stedelijk wonen Met een programma van minimaal 1600 woningen in verschillende segmenten leveren de huidige en toekomstige projecten binnen het plangebied een grote bijdrage aan de groei van de stad en de ambitie van het gemeentebestuur om in het jaar 2025 10.000 woningen toe te voegen binnen het Haarlems stadsgebied.

Ringfunctie en openbare ruimte Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid ligt aan de belangrijkste hoofdinvalsweg van de stad voor autoverkeer. Als onderdeel van de toekomstige Haarlemse Ring blijft de plek een belangrijke verkeersfunctie voor de auto behouden. Dat neemt niet weg dat de openbare ruimte voor voetgangers en fietsers moet verbeteren. We zorgen dat het autoverkeer kan blijven doorstromen, maar gebruiken de vrijgekomen ruimte om de verblijfskwaliteit te verbeteren. Met meer ruimte voor het langzame verkeer. Hierdoor schudt de Schipholweg het anonieme ‘snelwegkarakter’ van zich af.

Gezondheid Het verdichten van de stad in combinatie met het veranderende klimaat, stelt ons voor uitdagingen. In de zomers kan er sprake zijn van hittestress. Nieuwe vormen van watermanagement en het energievraagstuk nemen daarom in deze visie een belangrijke plek in. We kijken 11

SITUATIE EN ANALYSE

12

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BESTAANDE SITUATIE Knelpunten

symptomatisch: dichte plint met ontbrekende entrees

het gebied is nu vooral verkeersruimte voor auto’s en mist daardoor identiteit als stads- en wijkentree

slechte toegankelijkheid van het sportpark en matige uitstraling

bebouwing heeft gedateerde uitstraling en bakent ruimte maar matig af

Het plangebied kent de volgende knelpunten: • • • • • • • • • •

• •

het ontbreekt aan een duidelijke identiteit de entree tot Schalkwijk is matig en valt alleen af te lezen aan de infrastructuur stadsdeel Schalkijk toont zich noch aan het Spaarne, noch aan de Schipholweg bebouwing binnen het plangebied is niet georiënteerd op de belangrijkste openbare ruimten een levendige plint ontbreekt, evenals entreepunten tot de gebouwen de architectuur is gedateerd en heeft weinig uitstraling de lange lijnen Schipholweg en Europaweg zijn nauwelijks aangezet en worden matig begeleid het fijnmazige voetgangers- en fietsnetwerk wordt onderbroken door de Schipholweg het autoverkeer is in de huidige situatie dominant de enorme profielen van Schipholweg en Europaweg worden slecht begeleid waardoor de ruimte nauwelijks wordt afgebakend het sportpark is onderbenut, slecht toegankelijk en heeft een matige uitstraling het huidige (H)OV-knooppunt functioneert matig vanwege o.a. de lange overstaproutes en het ontbreken van reizigerscomfort

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

13

BESTAANDE SITUATIE Ontstaansgeschiedenis Tot begin 20e eeuw maakte het plangebied deel uit van het open veenweidelandschap tussen de ommuurde Haarlemse binnenstad en het Haarlemmermeer. De enige weg langs het gebied was de Zuidschalkwijkerweg die de lintbebouwing langs het Spaarne verbond met de oude stad. Aan de noordkant van het plangebied bevonden zich de landerijen van buitenplaats Oosterspaarn.

jaren ‘20 van de twintigste eeuw werd in stappen de Slachthuisbuurt ontwikkeld tot aan de Tweede Wereldoorlog. In die tijd werden de eerste plannen gemaakt voor een Oost-Westverbinding langs de zuidkant van de Slachthuisbuurt.

Met het ontmantelen van de stadspoorten en -muren halverwege de 19e eeuw begon Haarlem zich uit te breiden buiten de voormalige vestingwerken. Vanaf de

In 1936 werd de eerste Buitenrustbrug geopend waarmee het gebied voor het eerst met de westkant van het Spaarne werd verbonden. In 1954 volgde de opening van de Schipholweg, die in het decennium erna werd verbreed waarbij het aantal rijstroken verdubbelde en een tweede Buitenrustbrug werd aangelegd. Ondertussen volgde de aanleg van de Slachthuisbuurt tot aan de

situatie ca. 1960

situatie ca. 1990

14

nieuwe stadsrand door het ontwikkelen van portiekflats in strookopstelling langs de Schipholweg. Met de aanleg van Schalkwijk in de jaren ‘60 en de aantakking van de Schipholweg op het Rijkswegennet, kreeg de Schipholweg steeds meer de uitstraling van drukke autonome verkeersontsluitingsweg. Schalkwijk werd op afstand van de weg ontwikkeld, waarbij de Europaweg een nieuwe aftakking vormde naar de aan te leggen wijk. Op de kop van de Schipholweg aan het Spaarne ontstond de Bruynzeeltoren als afbakening van de stad langs het Spaarne. Aan de zuidkant ontstond in fasen sportpark Nol Houtkamp.

situatie 2019

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BESTAANDE SITUATIE In de jaren ‘70 en ‘80 volgden verschillende bouwfasen van Schalkwijk zoals de aanleg van de Kruidenbuurt, zonder dat Schalkwijk via de Schipholweg aan de stad werd gehecht. Dat gebeurde pas later, vanaf de jaren ‘90 met de ontwikkeling van de kantoorpanden Schipholpoort, het Rijkswaterstaatgebouw en het Van der Valkhotel. Vanaf begin van de 21e eeuw ligt de focus van ontwikkeling op de avenuevorming van de Schipholweg waarbij de portiekflats uit de jaren ‘50 plaats hebben gemaakt voor gesloten bouwblokken van 5-8 lagen langs de weg. Deze gebouwen hebben hun oriëntatie op de Schipholweg gekregen, in tegenstelling tot de bebouwing uit de jaren ‘90.

maar matig functioneert. Er is geen directe toegang vanaf de Schipholweg tot deze gebouwen. Hetzelfde geldt voor de te slopen portiekflats aan de Noordkant van de Schipholweg en de Bruynzeeltoren met onderbouw aan Schipholweg 1. Hierdoor maakt de plek een anonieme indruk met een infrastructurele uitstraling. Geen prettige omgeving voor voetgangers en fietsers.

Het sportpark Nol Houtkamp heeft een open uitstraling, maar is niet toegankelijk vanaf de Schipholweg door de loop van een watergang. Daarnaast is de Schipholweg lastig over te steken. Hierdoor is de doorstroming van het langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) in noord-zuidrichting niet goed.

Huidige opzet en uitstraling Het plangebied vormt de grens tussen de symmetrische, uniforme vooroorlogse en functionele naoorlogse stad. In recente uitbreidingen langs de Schipholweg is gekozen voor aansluiting op de vooroorlogse gesloten bouwblokken. Het deel direct aansluitend op de Slachthuisbuurt heeft grondgebonden woningen en het deel langs de Schipholweg heeft portiekflats. Aan de zuidzijde van de Schipholweg komen daarnaast galerijflats voor, voorzien van een dubbele gevel die de galerij afdekt. Ook de galerijflats zijn geen losse eenheden, maar maken deel uit van een bouwblok. De Schipholweg is tussen Spaarne en Europaweg uitsluitend een verkeerscorridor in een uitgesproken kwaliteitsarme stedelijke gebied zonder noemenswaardig stedelijk leven. Rond de Europaweg bevindt zich losse kantoor- en hotelbebouwing uit de jaren ‘90 die alleen globaal de ruimte afbakent maar in oriëntatie op en in daadwerkelijke begeleiding van belangrijke plekken CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

eigendomssituatie 2021

15

BESTAANDE SITUATIE Het gevolg is dat Schalkwijk slecht verbonden is met Haarlem-Oost en de oude stad, ondanks de nabijheid ervan. Dat levert een isolement op van het stadsdeel, terwijl het beleid er juist op is gericht om Schalkwijk beter te integreren in de stad. Er ligt een duidelijke opgave om Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid uit de anonimiteit te halen en als stads- en wijkentree een eigen identiteit te geven. Het terugdringen van het infrastructurele karakter van de weg, het creëren van meer kwaliteit in de openbare ruimte voor langzaam verkeer en het toevoegen van een relevant stedelijk programma zijn hiervoor vereisten.

Lange lijnen: Spaarne

plek. In de huidige situatie is de rol van langzaam verkeer onderbelicht en vormt de weg meer een barrière dan dat het de verschillende stadsdelen verbindt. In de huidige situatie heeft de Schipholweg een profiel tussen de 65 en 85 meter. Op de plek van het sportpark strekt het zicht zich voorbij de bomenrij uit tot over de sportvelden.

Lange lijnen: Europaweg De Europaweg vormt binnen Haarlem een belangrijke lange lijn omdat de weg het hart van Schalkwijk verbindt met de oude stad. De ambitie is om van de weg een stadsstraat te maken. Dit houdt in dat het profiel betere verhoudingen krijgt door nieuwe bebouwing

langs de weg met een levendige plint en een duidelijke samenhang in de bebouwing. Het wegprofiel zelf wordt aangepast zodat meer ruimte ontstaat voor fietsers en voetgangers. Ter hoogte van de kop van de Europaweg grenzend aan de Schipholweg is sprake van een bijzonder breed profiel tussen de 70 en 75 meter, huidige open plekken als parkeerplaatsen daargelaten. Met het realiseren van een stadsstraat maken we het profiel in de toekomst smaller tot minder dan 60 meter binnen het plangebied. We plaatsen de rooilijn naar voren, waardoor een duidelijke afbakening van de ruimte ontstaat. Zichtlijnen, begeleiding en hoeken De drie lange lijnen Spaarne, Schipholweg en Europaweg zijn kenmerkend voor het gebied en de

Het Spaarne is een van belangrijkste lange (water-) lijnen door de stad. Aan het Spaarne toont Haarlem zich telkens van een andere zijde: de openheid en industriële kant van het Noorder Buiten Spaarne staat in schril contrast tot de historische kleine schaal en het geborgen karakter van het Spaarne in de Haarlemse binnenstad. Een relatie tussen het gebouwde deel van Schalkwijk en het Spaarne ontbreekt. In het plangebied is het Spaarne relatief breed met een profiel van gevel tot gevel van ca. 105 meter.

Lange lijnen: Schipholweg Als lange lijn is de Schipholweg met name van belang als onderdeel van de zuidelijke stadsentree. Door de entreefunctie kan een weg een hoge belevingswaarde hebben. Deze is op een aantal plekken, zoals in het plangebied, alleen nog niet tot zijn recht gekomen. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid neemt daarom een bijzondere plek in aan de Schipholweg. De mobiliteitshub voegt een belangrijke verblijfsfunctie toe aan de profielbreedten bestaande situatie

16

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BESTAANDE SITUATIE stad. Deze geven richting aan de reis door de stad. Vanwege hun lange loop en grote breedte, zijn bijzondere plekken aan te wijzen die een herkenbaar punt vormen. Zichtlijnen spelen een rol in het lezen van de stad over langere afstanden. Duidelijk gemarkeerde hoeken zijn belangrijke herkenningspunten: een belangrijke zijweg, een kruising of de aankondiging van een plein. De belangrijkste zichtlijnen in het gebied zijn de zichtlijnen vanuit de binnenstad naar het zuiden over het Spaarne, de zichtlijn vanaf de Buitenrustbruggen richting Grote Kerk, de inkomende zichtlijn vanaf de A9/ N205 via de Schipholweg richting Spaarne en de Europaweg vanaf Schalkwijk Centrum. De zichtlijnen vanaf de Schipholweg en Europaweg zijn in de huidige situatie slechts marginaal aanwezig. De Mariatoren/Hoge Hout speelt een rol bij binnenkomst in de stad over de N205, maar valt grotendeels weg als baken bij het kruisen van de Amerikaweg. De Europaweg kent nagenoeg geen duidelijke herkenningspunten. Het verdient aanbeveling om zichtlijnen aan te zetten langs lange lijnen en daarin bijzondere hoeken mee te nemen. De stad wordt zo beter ‘leesbaar’ en krijgt daarmee meer betekenis bij het reizen van en naar Knooppunt Nieuw-Zuid.

zichtlijnen vanuit lange lijnen en de stad

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

17

BESTAANDE SITUATIE Bereikbaarheid (H)OV Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid ligt centraal in het stedelijk openbaar vervoersnetwerk en vormt een knooppunt in het regionaal (H)OV-netwerk. Vanuit het knooppunt zijn de twee overige stedelijke brandpunten bereikbaar: Oostpoort en Station Haarlem. Ook ten opzichte van de stedelijke knooppunten Schalkwijk Centrum en Houtplein/Tempelierstraat ligt Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid centraal. In de toekomst zullen diverse regionale buslijnen vanaf Station Haarlem het knooppunt aandoen. Voorts is het van belang dat twee nachtbuslijnen het knooppunt aandoen waardoor het gebied niet alleen overdag maar ook ‘s nachts een functie heeft in het regionale (H)OV-netwerk. De huidige situatie is niet goed toegerust op een hub-functie omdat een goede overstap ontbreekt, het knooppunt geen uitstraling heeft en faciliterende functies, zoals fietsparkeren en wachtgelegenheid, ontbreken.

18

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BESTAANDE SITUATIE Bereikbaarheid voetgangers en fietsers Het plangebied heeft voetgangers in de bestaande toestand weinig te bieden. In de huidige situatie ligt de focus bijna uitsluitend op het autoverkeer. Er zijn geen verblijfsplekken, noch publieke functies. Ook de oversteekbaarheid laat te wensen over. Lange wachttijden en een meerdere keren oversteken over vele rijbanen stimuleren het gebruik van de ruimte door voetgangers en fietsers niet. Als onderdeel van de route vanuit het centrum via de Schalkwijkerstraat naar de Europaweg is hier op grond van de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) meer verblijfskwaliteit gewenst. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid is op het fietsnetwerk aangesloten via een regionale (snel-)fietsroute die het ziekenhuis via het knooppunt verbindt met de binnenstad. Opvallend is dat de Schipholweg ten oosten van de Europaweg geen rol speelt in het fietsnetwerk, terwijl aan de westelijke kant juist verschillende fietsroutes met elkaar verbonden zijn. Op de onderdoorgang bij de Buitenrustbruggen na, vormt de Schipholweg een flinke barrière voor fietsers die van Schalkwijk naar Haarlem-Oost of het centrum willen gaan.

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

19

BELEID EN OPGAVEN

20

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BELEID EN OPGAVEN Opgaven en beleidsdoelen in één oogopslag

moderne mobiliteitshub faciliteert de duurzame mobilitetstransitie

meer focus op voetgangers en fietsers

hoogbouwcluster zorgt voor een markante plek in de stad

De Europaweg verandert in een lommerrijke stadsstraat

De doelstellingen van de gemeente voor het gebied. Kort samengevat gelden de volgende opgaven: • de groei van de stad leidt tot een betere stad • het realiseren van voldoende sociale huurwoningen • stedelijke kwaliteit creëren door meer focus op de openbare ruimte voor voetgangers en fietsers • de Europaweg herprofileren tot stadsstraat met meer verblijfskwaliteit • meer en betere routes voor voetgangers en fietsers • meer ruimte voor vergroening, nieuwe energie, klimaatadaptatie en de circulaire economie • de gewenste duurzame mobiliteitstransitie tot stand brengen • ontwikkelingen worden integraal opgepakt op basis van gebiedsontwikkeling • een gebiedsidentiteit toekennen op basis van onder meer stedelijke verdichting van wonen, nieuwe werkplekken en publieke voorzieningen • markante plekken versterken met hoogbouw zoals kruisingen, assen van grote wegen, wijk- en stadsentrees en HOV-knooppunten • een herkenbare wijkentree voor Schalkwijk vormgeven • een goed ingepaste stedelijke mobiliteitshub met faciliterende voorzieningen realiseren • de doorstroomfunctie van de Schipholweg voor het autoverkeer behouden als onderdeel van de Haarlemse hoofdwegenstructuur

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

21

BELEID EN OPGAVEN Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) In de SOR heeft de gemeenteraad de ontwikkelingsrichting van de openbare ruimte vastgelegd. Het is belangrijk dat er in de stad meer ruimte komt voor groen en water en voor fietsers en voetgangers. De belangrijkste punten uit de SOR voor Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid zijn: legenda SOR

• •

• • • • • • • • • •

het voetgangersvriendelijk inrichten van OVknooppunten een inrichting van stadsstraten gericht op voet­ gangers met brede trottoirs, fietsparkeren en bankjes de continuïteit van profielen van lange lijnen behouden van zicht op oriëntatiepunten en zichtassen het versterken van de hoofdbomenstructuur het vergroenen en aantrekkelijker maken van recreatieve routes laten aansluiten van groene structuren voor ecologie ongelijkvloers kruising regiofietsroute/RegioRing (reeds gerealiseerd) ontvlechten recreatieve fietsroute langs het Spaarne realisatie HOV-knooppunt Schipholweg profiel van 2x2 rijstroken Schipholweg aanleg van de Kennemertunnel als onderdeel van de RegioRing

SOR-doelen binnen Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid

22

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BELEID EN OPGAVEN Nota Ruimtelijke Kwaliteit (NRK) De NRK vorm een handvest voor ruimtelijke ontwikkelingen in de stad. In de nota staat omschreven aan welke ruimtelijke kwaliteiten plannen moeten voldoen. Van belang zijn de aanwezigheid van ‘Lange Lijnen’ door de stad binnen het plangebied, te weten: het Spaarne, de Europaweg en de Schipholweg. Lange lijnen geven de stad continuïteit en zorgen dat plekken herkenbaar zijn. In de NRK staan voor de hele stad gebiedstyperingen, met daarbij de wijze waarop regie wordt gevoerd bij ruimtelijke ontwikkelingen. Ten noorden van de Schipholweg valt het gebied binnen het type ‘gebieden 1920-1960’ met als kenmerk een ontworpen, hiërarchisch stratenpatroon waarin stedenbouw, architectuur en openbare ruimte nauw samenhangen. Symmetrische pleinen, gespiegelde straatwanden, wooncomplexen, pleinen en poorten hebben naar één ontwerp gebouwde gevelwanden waarin horizontaliteit overheerst. Overgang privé-openbaar is geleidelijk door erkers, voortuinen met (gemetselde) erfafscheidingen. Ambachtelijk materiaalgebruik, veel siermetselwerk. Binnen het gebiedstype is de consolidatieregie van toepassing. De consolidatieregie is gericht op behoud van het onderscheidende karakter van de buurten en daarbinnen vrijheid voor individuele invullingen.

Het overige deel van het plangebied buiten het sportpark valt binnen de gebiedstypen ‘strokenbouw 19601975’ en ‘divers’. De gebiedstypen vallen onder een transformatieregie. De transformatieregie is bedoeld voor de (relatief jongere) stadsdelen waar de stedelijke structuur een veranderingsproces doormaakt, zoals Schalkwijk en de Waarderpolder. De ruimtelijke dynaCONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

miek is hoog. De gemeente stuurt hier met gebiedsvisies, waarin de bestaande en de nieuwe kwaliteiten van bebouwing en de openbare ruimte in samenhang met de bredere context, worden verbeeld en toetsbaar gemaakt. De lange lijnen vormen in deze stadsdelen een specifieke stedenbouwkundige ontwerpopgave. Het sportpark, het Spaarne, de Europaweg en Schipholweg vallen binnen een bijzondere regie. Voor lange lijnen geldt dat de overgang van bebouwing naar openbare ruimte van groot belang is, omdat de lange lijnen en bijzondere plekken en pleinen veel bezocht worden. Er zijn veel ogen op gericht. De beoordeling van bouwwerken is vanwege die zichtbaarheid gericht op de dak-

gebieden binnen consolidatieregie

contour van de gevelwand als geheel, het beeld van de gevelwand en de wijze waarop de overgangen tussen bebouwing en het openbaar gebied worden vormgegeven. Voor de openbare ruimte van de lange lijnen betekent bijzondere regie dat ontwikkelingen van een klein stukje van de lijn altijd in het grotere geheel wordt bekeken. Het sportpark wordt gezien als onderdeel van het landschappelijk groen.

gebieden binnen transformatieregie

gebieden binnen bijzondere regie

23

BELEID EN OPGAVEN Nota Hoogbouwprincipes (NHP) De gemeente heeft vanwege de marktbehoefte om steeds hoger te bouwen binnen de stad een aantal principes vastgelegd waaraan hoogbouwplannen binnen Haarlem moeten voldoen. Zowel de Schipholweg als de Europaweg zijn zones waarin hoogbouw structurerend kan werken. Voor Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid zijn van belang: • kansen om door hoogbouw de samenhang in de structuur te versterken • door hoogbouw op specifieke plekken de leesbaarheid van de plek te verbeteren • het geven van nieuwe identiteit door hoogbouw • het creëren en versterken van hoogbouwclusters • geen onevenredige aantasting van het zicht vanuit het beschermd stadsgezicht • Zowel de Schipholweg als de Europaweg worden specifiek genoemd als zones waarin hoogbouw structurerend kan werken. In het algemeen geldt voor hoogbouw dat het markante plekken in de stad moet versterken zoals: • in de as van een grote weg • op een belangrijk kruispunt • bij de entree van de stad of een wijk • aan belangrijke openbare ruimte • bij een HOV-knooppunt Een ander belangrijk gegeven is dat voor ieder hoogbouwplan een aparte Hoogbouw Effect Rapportage (HER) moet worden opgesteld. De rapportage gaat nader in op cultuurhistorische aspecten en op aspecten van meer technische aard, zoals windhinder en bezonning. 24

De NHP doet een aantal handreikingen op het niveau van het gebouw • een levendige plint met publieksfuncties • geen losse vrijstaande torens • opbouw in de vorm plint-onderbouw-boven

Woonvisie Haarlem 2021-2025 De Haarlemse woonvisie (vast te stellen in maart 2021) kent de volgende hoofddoelstellingen: • Beschikbaarheid: het meer en sneller toevoegen van betaalbare woningen toevoegen • Betaalbaar wonen: naast voldoende aanbod van betaalbare woningen, streven we naar woonlasten voor huurders en kopers in balans met hun inkomen • Bijzondere doelgroepen: Haarlem wil graag een toegankelijke, diverse en inclusieve stad zijn die een thuis biedt aan een breed scala van doelgroepen • Duurzaam en toekomstbestendig: Voor de bestaande bouw hebben we de uitdaging in te zetten op energietransitie en klimaat adaptief. We willen voor nieuwe woningen meer doen dan wettelijk verplicht • Vitale en veerkrachtige wijken: De woningbouwopgave in Haarlem zal uitsluitend worden gerealiseerd in bestaand stedelijk gebied. We willen een ongedeelde stad zijn, een stad die een thuis biedt aan alle Haarlemmers met vitale en veerkrachtige wijken. Waar achterstanden in wijken zichtbaar zijn, willen we zorgen voor verbetering • Samenwerking: De opgaven waar we voor staan, kunnen we alleen met onze partners tot stand brengen. We werken goed en intensief samen met de corporaties en huurdersorganisaties in de stad en willen de samenwerking met zorgaanbieders en ontwikkelaars op het gebied van bouwen en wonen

verder versterken De nota “Kaders en Instrumenten sociale huur en middensegment” beschrijft de spelregels voor (nieuwbouw) ontwikkelingen vanaf 30 woningen. Voor projecten binnen dit SPVE geldt dat er maatwerkafspraken zijn gemaakt waardoor op sommige punten wordt afgeweken van bovengenoemde nota. Uitgangspunt bij het opstellen van de maatwerkafspraken was om zoveel als mogelijk de spelregels benaderen. Bij wijzigingen in of aanvullingen van het woningbouwprogramma worden de reguliere spelregels gehanteerd. In bijlage V zijn per project afspraken hierover opgenomen.

Structuurplan Haarlem 2020 Het Structuurplan stamt uit 2005 en is daarmee op sommige onderdelen ingehaald door de actualiteit. Momenteel bereidt de gemeente als opvolger van het structuurplan een omgevingsvisie voor, voor het gehele grondgebied van de stad. Tot de omgevingsvisie vastgesteld wordt, blijft het structuurplan van kracht. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid vormt in het structuurplan onderdeel van ‘Verandergebied Schipholweg’, waarvan onderdelen nog relevant zijn en een gedeelte al is uitgevoerd. Voor het gebied is de transformatie voorzien van een karakterloze randweg naar een entree van de stad. De Schipholweg wordt als stadsboulevard omgevormd tot bindende factor tussen Schalkwijk en Haarlem-Oost. In dit verandergebied is een mix van vele functies uitgangspunt. Het gebied wordt beschouwd als stedelijk knooppunt met gebruikmaking van dubbel grondgebruik en functiemenging. Ook een hybride invulling van het sportpark is denkbaar. LangCONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BELEID EN OPGAVEN zaam verkeerroutes fungeren als ontmoetingsas met voorzieningen als bindende factor. De bebouwing langs de Schipholweg krijgt publieksfuncties op de begane grond en boven woningen en/of kantoren.

Ontwikkelvisie Europaweg In 2020 is de Ontwikkelvisie Europaweg vastgesteld. Belangrijkste ontwikkeling in deze zone is herprofilering van dit deel van de Europaweg. De Europaweg is de verbindende factor tussen de herontwikkelingsprojecten aan de oostkant van de weg en deze gebiedstransformatie. De herprofilering van de Europaweg draagt bij een de gewenste en noodzakelijke duurzame mobiliteitstransitie, en is één van de sleutelprojecten vanuit de Structuurvisie Openbare Ruimte. Bij de kruising van de Europaweg en de Schipholweg komt Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid, voorheen ‘Knooppunt Buitenrust’ genoemd. Op deze plek nabij de Buitenrustbruggen komen verschillende belangrijke openbaar vervoerslijnen bij elkaar. Daarnaast moet het op deze plek aan de Schipholweg duidelijk zijn dat hier de stadsstraat Europaweg begint en op die manier de toegangspoort tot Schalkwijk vormt.

De bebouwing rond de kop van de Europaweg is verdeeld over twee locaties. Op de locatie aan de Toekanweg sluit de bebouwing aan op de oostkant van de Europaweg en de zuidkant van de Schipholweg (De Entree West en Oost). De bebouwing aan de Schipholweg daarentegen leent zich meer voor een afwijkende gebouwsamenstelling. Deze locatie wordt voor knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid de toegangspoort tot Schalkwijk. De locatie moet passen bij de Europaweg en de Schipholweg maar ook bij de groene zoom en de achterliggende wijk. Om de route naar Schalkwijk te begeleiden wordt de bebouwing voor wat betreft de onderste lagen naar achter gelegd, daarboven is wel een overbouwing mogelijk. Daardoor is de blik gericht op de Europaweg. De specifieke ligging van de locatie en de nabijheid

van vele openbaar vervoershaltes voor stadbussen en regionale bussen is aanleiding om voor de locatie Schipholpoort uit te gaan van een sterke concentratie en hogere bebouwing.

Economische Visie Haarlem De inhoud van de Economische visie Haarlem is gericht op de lange termijn en geeft uitgangspunten op vijf uitvoeringslijnen: ruimte, talent, innovatie, ondernemerschap en profilering. Als hoofdvisie geldt: Haarlem is dé creatieve stad van toegepaste innovatie. De proeftuin om innovatie te testen, op te schalen en te vermarkten. Bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden werken samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke opgaven. Samen vormen deze partijen een krachtig ecosysteem, versterken de economie

Op het knooppunt komen veel buslijnen samen. Dit is aanleiding om van dit compacte busstation een bijzondere plek te maken. Om de toegankelijkheid voor fietsers en gecombineerd gebruik van langzaam verkeer en openbaar vervoer te stimuleren wordt er gestreefd naar het uitbreiden van fietsenstallingen rond de bushaltes voor de regionale bussen.

Bebouwing kop Europaweg CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

bebouwingshoogte, rooilijnen en accenten

functionele opzet als gemengd gebied

primaire en secundaire fietsroutes

25

en werkgelegenheid en dragen bij aan een duurzame, inclusieveen vitale stad. De gemeente versterkt de economische structuur door gerichte acquisitie. Bij het aantrekken van nieuwe werkgelegenheid zet de gemeente in op kennisintensieve (stuwende) bedrijven in de kansrijke sectoren.

Programma Groei van Haarlem 2040 Een evenwichtige groei is belangrijk voor het goed functioneren van de stad nu en in de toekomst. Voorzieningen, zoals winkels, scholen en sportvelden moeten meegroeien met het aantal inwoners en de verhouding wonen-werken moet op gelijk niveau blijven. De groei is een kans om de stad te verbeteren en duurzamer te maken. De woningbouwopgave en de gewenste duurzame mobiliteitstransitie kunnen elkaar versterken. Kort samengevat: • de groei van Haarlem moet bijdragen aan de totstandkoming van de gewenste duurzame mobiliteitstransitie • de groei van Haarlem moet hand in hand gaan met een meegroeiend voorzieningenniveau en werk­ gelegenheid • de groei van Haarlem betekent het realiseren van 10.000 woningen, waarvan een substantieel aantal in sociale huur • de groei van Haarlem moet samengaan met behoud en versterking van stedelijke kwaliteit. De groei is een kans om de stad te verbeteren en duurzamer te maken

Duurzaamheid Haarlem zet vaart achter de ontwikkelingen om de stad 26

toekomstbestendig te maken. De verduurzamingsopgave pakt de gemeente samen met haar partners in de stad op. In de richtlijn ‘Duurzaam bouwen’ van de gemeente is de Haarlemse duurzaamheidsambitie vertaald naar concrete uitgangspunten, onderverdeeld in 5 verschillende thema’s: • mobiliteit • klimaatadaptatie • circulariteit • energie en warmte • groen en ecologie

Mobiliteit Uitstoot van CO2 en stikstof moet aan banden worden gelegd volgens het klimaatakkoord en het ‘Programma Aanpak Stikstof’ (PAS). Het klimaatakkoord streeft naar het stimuleren van elektrisch personenvervoer, verduurzaming van de logistiek en een reductie van 8 miljard minder zakelijke (auto)kilometers in 2030. Er is een transitie nodig naar duurzame mobiliteit. De stad wordt zo ingericht dat de fiets, het OV of te voet een vanzelfsprekende keuze is. Het gebruik van het (elektrisch) openbaar vervoer wordt gestimuleerd.

Klimaatadaptatie De gevolgen van klimaatverandering komen sneller en zijn heviger dan verwacht. Als we niets doen dan zijn overstromingen en gebrek aan zoet water het gevolg. Hittestress beïnvloedt onze gezondheid en arbeidsproductiviteit. Extreem weer kan de uitval van vitale en kwetsbare functies veroorzaken. Bijvoorbeeld als wegen bij heftige buien vaak onder water komen te staan of als gebouwen niet meer bereikbaar zijn. Door onze gebouwde omgeving klimaatbestendig en water-ro-

buust in te richten, zijn we voorbereid op de verandering van het klimaat. De nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) en het Deltaprogramma (waaronder het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) zetten de koers uit voor een klimaatbestendig Nederland. Haarlem neemt zo veel mogelijk maatregelen om de stad weerbaar te maken tegen een veranderend klimaat. De ambitie is om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Een gezonde en toekomstbestendige stad is een stad met minder stenen en veel groen en water. Dat draagt bij aan een schonere lucht, brengt verkoeling en helpt om de overlast van extreem weer (regen, hitte) op te vangen. Bovendien dragen groen en water positief bij aan de ruimtelijke kwaliteit en versterken de natuur, ecologie en biodiversiteit van de stad. Ook gebouwen kunnen bijdragen aan een klimaatadaptieve stad, bijvoorbeeld door groene (of blauwe) daken en gevels. Door natuurinclusief bouwen worden kansen voor het verbeteren van ecologische kwaliteit benut. Een toekomstbestendig watersysteem is voorbereid op wateroverlast en -tekort.

Circulariteit Haarlem wil in 2040 circulair zijn. Dit betekent dat zowel bedrijven als bewoners en gemeente de principes van de circulaire economie toepassen: ze maken gebruik van hernieuwbare energiebronnen, produceren alleen grondstoffen die opnieuw te gebruiken zijn en kunnen allemaal een bijdrage leveren aan de circulaire keten.

Energie en warmte Haarlem wil in 2040 van het aardas af. Dat betekent ten eerste dat we ons energieverbruik moeten beperken. Het doel voor energiebesparing is 30 tot 50%. De resteCONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

BELEID EN OPGAVEN rende warmtevraag zal uit duurzame bronnen komen. Opwekking van elektriciteit moet 100% duurzaam zijn in 2030. We moeten op zoek naar nieuwe manieren om onze gebouwen te verwarmen en te koelen, te koken en water te verwarmen.

Groen en ecologie Met een gezonde leefomgeving wordt bedoeld dat de gezondheid van toekomstige bewoners en gebruikers zoveel mogelijk wordt gestimuleerd door de manier waarop de gebouwen en de omgeving zijn ontwikkeld. Denk daarbij aan fysieke factoren, zoals materiaalkeuze, maar ook aan gedragsbeïnvloeding, waarbij bewegen centraal staat. Door groen en water dragen de ontwikkelingen bij aan de ruimtelijke kwaliteit en de natuur, ecologie en biodiversiteit van het gebied. Door natuurinclusief bouwen worden kansen voor het verbeteren van ecologische kwaliteit benut.

Startnoties ontwikkelprojecten Voor de drie grote ontwikkelprojecten in het plangebied

Huidige situatie Schonenvaert

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

zijn de afgelopen tijd startnotities vastgesteld waarin randvoorwaarden zijn vastgelegd voor verdere ontwikkeling. Hiermee wordt globaal een aanzet gegeven voor het opstellen van nadere regels die in een SPVE, stedenbouwkundig plan en uiteindelijk in een omgevingsplan worden vastgelegd.

Gebiedsverkenning Haarlem Nieuw-Zuid In het kader van de voorbereidingen van de realisatie van een mobiliteitshub aan de Schipholweg, is een gebiedsverkenning gemaakt waarin op basis van ontwerpend onderzoek gekeken is naar ruimtelijke kansen en consequenties binnen het plangebied. Hierbij ligt de focus op de relatie tussen mobiliteit, programma, bebouwing, openbare ruimte en betekenis van de plek. Voor deze ontwikkeling wordt een globaal eindbeeld geschetst, als stip op de horizon. Kijkend naar de locatie en stedelijke structuur, lopende plannen en ruimtelijke

huidige situatie Schipholweg 1

potentie bevat dit eindbeeld in ieder geval de volgende elementen: 1.

2. 3.

4.

5.

het karakter van een aantrekkelijk stedelijk (park-) plein met behoud van de stroomfunctie voor de auto aan het plein bevindt zich alzijdige, royale hoogbouw met een aantrekkelijke plintinvulling de mobiliteitshub vormt een direct onderdeel van het plein en onderscheidt zich door een stijlvolle vormgeving voetgangers en fietsers bewegen zich makkelijk en veilig tussen Schalkwijk, Haarlem-Oost, Haarlem-West en de binnenstad het sportpark wordt een groen recreatiepark, wordt geïntensiveerd en speelt een rol in het toevoegen van stedelijke functies en klimaat­adaptatie

Stedenbouwkundige aandachtspunten voor een succesvol OV- knooppunt:

huidige situatie Schipholpoort

27

BELEID EN OPGAVEN 1.

2. 3. 4. 5.

6. 7. 8. 9.

28

de realisatie van het OV-knooppunt, de aan­ grenzende ontwikkelprojecten en de aanleg van een hoogwaardige openbare ruimte wordt integraal aangepakt een variant van het OV-knooppunt met ongelijk­ vloerse elementen levert meer stedelijke potentie op de openbare ruimte is het domein van voetganger en fietser het dubbelgebruik van functies in gebouwen en de openbare ruimte wordt bevorderd het creëren van werkfuncties en publiek toegan­ kelijke openbare functies in de aangrenzende gebouwen is essentieel en wordt gestimuleerd de rand van het sportpark wordt functioneel en kwalitatief betrokken bij de verdere planvorming de ontwikkeling is klimaatadaptief het groene karakter van de oostoever van het Spaarne langs de Zuid-Schalkwijkerweg blijft behouden. Dit is ook een kwaliteit van de plek de mobiliteitshub maakt onderdeel uit van een hoogwaardige pleinruimte en is een visitekaartje voor het OV

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

RUIMTELIJK KADER

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

29

RUIMTELIJK KADER STEDENBOUW Hoogbouwcluster en stadslandschap In de Ontwikkelvisie Europaweg krijgt het gebied een impuls door een hoogbouwcluster. Hoogbouw als fysieke manifestatie van de moderne stad en als tegenhanger van de kleinschalige oude stad. Niet om deze teniet te doen, maar om het Haarlemse stadslandschap te verrijken, aan te vullen en de groei van het Haarlem van de 21e eeuw zichtbaar te maken. Schalkwijk neemt bij de groei van de stad uitdrukkelijk het voortouw en bouwt daarmee voort op eigen schaal en eigen dynamiek. Hiermee onderscheidt dit stadsdeel zich van de oude stad. In Schalkwijk is de blik gericht op de toekomst. Hier wordt de nieuwe stad gevierd en daar hoort een nieuw gezicht bij. Een gezicht dat vorm krijgt rond Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid en zich door het stadsdeel een weg baant via Schipholweg en Europaweg naar het Spaarne. Vanaf het Spaarne ontstaat zicht op de nieuwe stad. Door de slingerende loop, is dit zicht nooit constant maar dynamisch, net als Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid zelf. Door een cluster van hoogbouw vorm te geven haaks op het Spaarne ontstaan op plekken langs de stadsrivier nieuwe zichtlijnen. Deze zijn deels waarneembaar vanuit het beschermd stadsgezicht (meer in het bijzonder vanaf de Melkbrug en directe omgeving). Het hoogbouwcluster staat op voldoende afstand (ca.

1 km) om zichtbaar te zijn vanuit het beschermd stadsgezicht maar is niet overheersend. Het neemt de plek in van de zichtbare skyline vanuit de binnenstad dat tot recent werd gevormd door de Bruynzeeltoren en Koningstein. Knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid kondigt zich subtiel 30

aan en wordt met het naderen van de Buitenrustbruggen gestaag zichtbaarder. Hierin onderscheidt dit deel van het Spaarne zich van het Noorder Buiten Spaarne, waar losse hoogbouw vooral de lange lijn van het Spaarne ritmisch begeleidt als onderdeel van een langgerekt waterfront. Haarlem Nieuw-Zuid benadrukt juist de Oost-West-as van de Schipholweg en is daarmee een duidelijk stedelijk hoogtepunt aan het eind van de oude stad. Hoogteaccenten aan het Spaarne hebben overigens een lange traditie. Denk aan gebouwen als de Spaarnekerk, Koningstein en het Droste-complex. De situatie is enigszins vergelijkbaar met de hoogbouw rond het Amsterdamse Amstelstation die goed zichtbaar is vanaf de Amstel (in de afbeelding vanaf de Blauwbrug). Ook hier werkt de hoogbouw niet verstorend, maar kondigt het de nieuwe stad subtiel aan.

Amstelzicht (voorbeeld, Amsterdam): hoogbouwcluster als aankondiging vanuit de oude naar de nieuwe stad

Noorder Buiten Spaarne: losse hoogbouw als begeleidend ritme

Spaarnezicht (vergelijkend, Haarlem): hoogbouwcluster als aankondiging vanuit de oude naar de nieuwe stad

CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

RUIMTELIJK KADER Typologie In de omgeving van het plangebied komen zowel gesloten bouwblokken voor als lossere bebouwing. Gesloten bouwblokken bestaan uit grondgebonden woningen, portiekflats en galerijflats. De oostzijde krijgt gesloten bouwblokken met een helder onderscheid tussen privéruimte en publieke ruimte. De ontwikkellocatie Schonenvaert krijgt stedelijke bouwblokken. Aan de noordkant is te weinig fysieke ruimte om een volledig bouwblok toe te voegen. Daarom kiezen we hier voor de afronding van het deels bestaande bouwblok aan de Hamelinkstraat door strookbebouwing met daarop meerdere hoogbouwaccenten. De onderbouw zorgt voor continuïteit; de torens voegen een extra markering toe aan het Spaarne. De tweede lijn sluit met lagere appartementengebouwen als onderdeel van een groter bouwblok aan op de achterliggende buurt.

bestaande rooilijnen in het verlengde van het gebied en zorgen daarmee voor continuïteit en samenhang met de bestaande (recente) bebouwing. Aan de zuidwestzijde is sprake van een lossere rooilijn met meer variatie en doorzichten tussen de verschillende volumes. Hier wordt aangesloten op de speelsere begeleiding van de westkant van de Europaweg. Dit staat in contrast met de strakke doorlopende rooilijn aan de noord- en oostkant. Dit is gedaan omdat vanaf zuidwest een overgang ontstaat naar de achtergelegen groene zoom en deze niet doorloopt naar een achtergelegen buurt. Door op plintniveau de rooilijn op de hoek van de Schipholweg en Europaweg terug te laten springen, blijft de kop van de Europaweg zichtbaar vanaf het Spaarne. Zo zijn de verschillende stedelijke ruimten in één oogopslag zichtbaar. De bebouwing boven de plint hoeft niet terug te springen en mag overkragen boven de openbare ruimte.

Hoogte Hoogbouw is duidelijk, onderscheidend en positief aanwezig is het gebied. Het geeft Schalkwijk een herkenbare, hoogstedelijke uitstraling aan het Spaarne. Er valt onderscheid aan te brengen in hoogte van plinten, onderbouwen en bovenbouwen (torens). Plinten: De plint vormt het gezicht van het gebouw vanaf korte afstand. De plint is zichtbaar voor passanten en bezoekers en bepaalt voor een belangrijk deel de uitstraling van het gebouw. Plinten in het plangebied zijn daarom altijd aantrekkelijk en zo levendig mogelijk. De plint gaat bij voorkeur een innige relatie aan met de openbare ruimte met terrassen, toegangen en de uitstraling in het algemeen. Plinten langs de Europaweg, de Schipholweg en het Spaarne zijn in alle gevallen royaal met twee hoge verdiepingen.

Ten westen van de Europaweg aan de zuidkant van de Schipholweg komt het gestrooide karakter van de bebouwing deels terug in de vorm van losse stroken in wisselende rooilijn en daarop hoge bovenbouwen. Hiermee ontstaat voldoende diversiteit in bebouwing. Zo komt ook de verdichting op deze plek tot zijn recht en wordt aansluiting gezocht bij de diffusere opzet van de bebouwing aan de zuid- en westkant van de Europaweg.

Rooilijnen In het plangebied gaan we op twee manieren om met rooilijnen: aan de noord- en oostzijde vormen rooilijnen strakke lijnen evenwijdig aan de ruimte waarlangs deze lopen. Zij vormen daarmee een voortzetting van CONCEPT SPVE KNOOPPUNT HAARLEM NIEUW-ZUID

typologieën: aanvullend en aansluitend

rooilijnen: voortzetting van verschillende karakteristieken

31

RUIMTELIJK KADER Onderbouw: De onderbouw vormt een samenhangende voortzetting met de recente bebouwing langs de Schipholweg en de toekomstige bebouwing langs de Europaweg. De onderbouw is hier de middenschaal tussen laagbouw en hoogbouw met een hoogte tussen de 5 en 8 lagen inclusief plint. Een lagere onderbouw is vanwege het gebrek aan stedenbouwkundige begeleiding op de middenschaal in de bestaande (zeer) grote ruimten niet wenselijk. Een hogere onderbouw verstoort het geheel en gaat te nadrukkelijk de concurrentie aan met echte hoogbouw. Bovenbouw: De bovenbouwen vormen de kronen van het gebied op een hoger schaalniveau. Daar waar plinten en onderbouwen zich voornamelijk richten op de locatie zelf, vormen de torens van de hoogbouw de toekomstige bakens op het hogere schaalniveau van de stad. Er is plek voor twee manifeste torens die het maximum van 20 tot 24 bouwlagen halen en daarmee de hoogste zuilen van de plek vormen. De hoogte is exclusief benodigde installaties. Deze gebouwen zijn ongeveer net zo hoog als de aan de westkant gelegen Mariatoren en blijven binnen het maximum voor de stad van 76 meter (hoogte van de Grote Kerk). Op grond van het Luchthavenindelingsbesluit bevinden zich twee maximale hoogtelijnen van 70 en 80 meter binnen het plangebied.

Deze hoogte past bij hoogbouw in andere Nederlandse middelgrote steden en bedraagt grofweg de helft van de hoogte of minder dan de hoogste gebouwen in grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag (resp. 150m, 165-250m en 146m). In de categorie middelhoogbouw (45-65 meter) is plek voor 3 torens. Een aantal stedenbouwkundige accenten tot 45 32