2. Bijlage 1 Haarlemse Transitievisie Warmte

4.3 Ontwikkeling en uit­brei­ding warmtenetten Grootschalige warmtenetten slagen alleen wanneer de bronnen, de infrastructuur en het aantal aan te sluiten woningen tegelijkertijd en in samenhang worden ontwikkeld. Zo zal het bijvoorbeeld niet haalbaar zijn om één woning te verwarmen met een geothermiebron die gedimensioneerd is voor vijfduizend woningen. Het ontwikkelen van grootschalige warmtenetten is een complex proces, dat veel voorbereidingstijd vraagt, maar waarbij grote hoeveelheden gebouwen ineens de overstap kunnen maken. Om deze reden vraagt het ontwikkelen van grootschalige warmtenetten binnen deze visie op de warmtetransitie speciale aandacht. Op basis van onze regisseursrol kiezen we ervoor om actief in te zetten op het mogelijk maken van collectieve warmteoplossingen. Op dit moment werken we aan de ontwikkeling van een warmtenet in Schalkwijk. Ook in de Waarderpolder zijn plannen voor een warmtenet. Vanuit deze basis is het mogelijk om deze warmtenetten in de toekomst

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

27 27

verder uit te breiden. Voor de beschikbaarheid van de daarvoor benodigde warmte beschrijft de Bronnenstrategie Haarlem (bijlage 1) het strategisch meer­ jarenplan voor collectieve warmte. Schalkwijk: verdichten en uitbreiden Op dit moment wordt een collectief warmtenet ontwikkeld voor Schalkwijk. In de eerste fase sluiten circa 3.100 gestapelde woningen in Meerwijk en directe omgeving aan. In de tweede fase sluiten ook andere gebouwen in Schalkwijk aan om op 5.200 woningen te komen. Vervolgens onderzoeken we welke andere delen van Schalkwijk ook aan kunnen sluiten. Europawijk en het noordelijke deel van Molenwijk hebben op basis van nationale kosten een voorkeur voor collectieve warmtetechnieken. Deze gebieden grenzen bovendien aan het beoogde warmtenet van Meerwijk. Ook onderzoeken we of andere gebouwen kunnen aansluiten, zoals het Spaarne Gasthuis in Haarlem Zuid, het zwembad Boerhaavebad en kantoren.

Oost: kansen In stadsdeel Oost is het verschil in nationale kosten van collectieve oplossingen en elektrische warmtepompen niet groot. Als de centrale warmteleiding vanaf de beoogde warmtebron in Polanenpark richting Schalkwijk gaat, wordt stadsdeel Oost doorkruist. In combinatie met het hoge corporatiebezit en de berekeningen van eindgebruikers- en nationale kosten, lijkt het kansrijk om het warmtenet uit te breiden naar de Karolingenbuurt en de Architectenbuurt. Delftwijk: mogelijkheden warmtenet corporatiewoningen In Delftwijk bevinden zich een groot aantal bestaande corporatiewoningen en worden nieuwe corporatiewoningen gebouwd. De gemeente bespreekt met woningcorporaties gezamenlijk welke (on)mogelijkheden er zijn voor een warmtenet. Haarlemmerhout: onderzoeken businesscase De buurten rondom de Haarlemmerhout bieden op basis van eindgebruikers- en nationale kosten kansen voor warmtenetten.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

Deze buurten hebben veel grote vrijstaande woningen met een hoge warmtebehoefte. Het aanleggen van een warmtenet in een dun bebouwd gebied kan minder aantrekkelijk zijn. Wanneer warmtenetten in andere delen van de stad succesvol functioneren bekijken we of uitbreiding naar de buurten rondom de Haarlemmerhout inderdaad haalbaar is. Fasering en tempo Op een aantal plaatsen is al een start gemaakt met de ontwikkeling van grootschalige warmtenetten: het warmtenet in Meerwijk samen met de woningcorporaties en een warmtenet in de Waarderpolder met de ondernemers. Vanuit deze basis is het mogelijk om de warmtenetten in de toekomst verder uit te breiden. CE Delft heeft bepaald wat een logische volgorde kan zijn voor het verder uitbreiden van het warmtenet. Op korte termijn bekijken we de mogelijkheden om het warmtenet in Meerwijk uit te breiden naar andere delen van Schalkwijk. Europawijk en noordelijke deel van Molenwijk lijken hiervoor de meest logische gebieden. Daarvoor moet eerst het warmtenet

28 28

in Meerwijk zijn gerealiseerd. Dit betekent dat deze uitbreiding op zijn vroegst rond 2030 kan worden opgestart. Vervolgens kan worden gekeken of buurten in Oost kunnen aansluiten op de gerealiseerde warmteleiding. Realisatie van deze netten wordt later verwacht dan het warmtenet in Schalkwijk, omdat voor deze gebieden de onderzoeken nog moeten starten. Tot slot kan worden gekeken of verdere uitbreiding richting Haarlemmerhout kansrijk is en kan mogelijk worden gestart met het ontwikkelen van een warmtenet in Noord. Deze fasering is op pagina 30 in figuur 5 aangegeven. De fasering is ook in een tabel samengevat. Aangegeven is wat de verwachte doorlooptijd is, maar ook wat volgens

Huidige plannen Verdere uitbreiding warmtenet Meerwijk Onderzoekslocatie warmtenetten

berekeningen van CE Delft de verwachte warmtebehoefte is die maximaal kan worden aangesloten. Deze gegevens zijn input geweest voor het opstellen van de bronnenstrategie. Strategie voor de benodigde warmtebronnen Haarlem heeft verschillende mogelijkheden om toekomstige warmtenetten van warmte te voorzien. Centraal staat het ontwikkelen van geothermiebronnen en het toepassen van restwarmte van datacenters. Deze twee pijlers bieden op korte en langere termijn de mogelijkheid om stabiele en duurzame warmtenetten te ontwikkelen in de gemeente en zo aardgas te vervangen. Geothermie bevindt zich op dit moment

Wijk of Stadsdeel

Huidige warmte­ behoefte (TJ)

Warmtebehoefte voor warmtenet (na isolatie)

Meerwijk

175

120

Waarderpolder

150

150

Schalkwijk

465

280

Oost

380

150

Haarlemmerhout

400

150

Delftwijk

110

40

nog in de onderzoeksfase. De verwachting is dat gebruik van geothermie in Haarlem mogelijk is, maar dit vraagt nog wel een aantal stappen en kent ook onzekerheden. Indien het vooronderzoek en de proefboring in 2023 succesvol zijn, kan na 2025 de exploitatie van geothermiebronnen beginnen. De mogelijkheden voor restwarmte vanuit datacenters (in Polanenpark en Waarderpolder) zijn op dit moment wel al heel concreet en worden voor een groot aantal buurten nader uitgewerkt. De verwachting is dat deze bronnen van restwarmte een grote bijdrage leveren aan de start van de transitie naar aardgasvrij. De Bronnenstrategie Haarlem brengt de relatie tussen de ontwikkeling van de warmtebehoefte en het aanbod van duurzame warmte in beeld. De bronnenstrategie is als bijlage (zie bijlage 1) opgenomen bij deze transitievisie.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

29 29

2025

Figuur 5. Weergave van de groei van warmtenetten en individuele oplossingen in 2025, 2030, 2035 en 2040.

2030

2035

Collectieve warmtetechnieken:

2040

Individuele warmtetechnieken:

W  armtenet-MT (in gebruik voor 2030)

E  lektrische warmtepomp

W  armtenet-MT (in gebruik voor 2035)

Hybride warmtepomp

 armtenet-MT (in gebruik voor 2040, W onderzoeksgebied)  armtenet-MT met verhoogde kans W (onderzoeksgebied) ZonneWarmteNet  armtenet-MT (in gebruik voor 2035, W onderzoeksgebied)

Meerdere warmte­technieken mogelijk:  lektrische warmteE ­pomp, ZonneWarmte­Net of Warmtenet-MT (onderzoeksgebied) P  VT warmtepomp mogelijk, neem con­tact op met SpaarGas

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

Gebieden met nieuwbouw­woningen die voor 2030 aardgasvrij zullen zijn: O  ntwikkelgebieden Gebouwtypes die voor 2035 aardgasvrij kunnen zijn: W  oningen gebouwd na 1995 K  antoren voor 2030 met een A label of hoger

30 30

5. Met welke plannen gaan we de komende jaren aan de slag? In hoofdstuk 4 is de visie van de gemeente op het opschalen van de transitie naar aardgasvrij geschetst. In dit hoofdstuk beschrijven we de concrete plannen die de gemeente en haar partners de komende jaren gaan ondernemen op het gebied van de warmtetransitie. De gemeente is al langer bezig met plannen in de wijken Ramplaankwartier, Schalkwijk en de Waarderpolder. Daarnaast gaat Haarlem de focus leggen op de woningen die vanaf 1995 zijn gebouwd omdat deze relatief eenvoudig aardgasvrij te maken zijn. Ter voorbereiding op de Haarlemse transitievisie warmte zijn haalbaarheidsonderzoeken op basis van de eindgebruikerskosten gemaakt. De conclusie was dat op dit moment woonlastenneutraliteit niet te realiseren is zonder forse extra bijdrage. Dit heeft alles te maken met de lage

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

gasprijs en de hoge bijdrage aansluitkosten (BAK). De BAK zijn eenmalige kosten. In plaats van hele wijken aan te wijzen om van het gas af te gaan, zien we het als kansrijker om in te zetten op (vaak al eerder ingezette) plannen binnen de gemeente Haarlem: • een ZonneWarmteNet in het Ramplaankwartier met de bewoners; • een warmtenet in Schalkwijk (Meerwijk) met de woningcorporaties; • een warmtenet in de Waarderpolder met de ondernemers; • gerichte ondersteuning voor het aardgasvrij maken van woningen van na 1995; • ondersteunen van individuele bewoners en ondernemers bij verduurzaming;

31 31

• verduurzamen van kantoren (energielabel C in 2023 en A in 2030). Dit is een forse ambitie. Samen met de geplande nieuwbouwwoningen, maken we met deze plannen 25% van Haarlem aardgasvrij in 2030.

5.1 ZonneWarmteNet in het Ramplaankwartier In het Ramplaankwartier zijn bewoners al jaren actief bezig om de buurt te verduurzamen. Met het ZonneWarmteNet ligt een concept om te beginnen met het verwarmen van 400 woningen (1/3e van de buurt) met een buurtwarmtenet op basis van zonnewarmte. Wanneer succesvol kan het warmtenet naar de rest van de buurt worden uitgebreid. Het initiatief hiervoor ligt bij de bewoners, de gemeente is samenwerkingspartner. In januari 2020 waren circa 275 buurtbewoners aanwezig op een informatieavond. Aan het eind van de avond gaven zij groen licht om het aardgasvrije concept voor de buurt verder te ontwikkelen.

Activiteiten Ramplaankwartier De afgelopen jaren hebben bewoners van het Ramplaankwartier samen met de TU Delft en gemeente Haarlem het concept ZonneWarmteNet ontwikkeld. Het ZonneWarmteNet is een lokaal, zeer lage-temperatuur warmtenet dat wordt gevoed door warmte van PVT-panelen (opwek van zowel warmte als elektriciteit) op daken van de woningen, in combinatie met seizoensopslag in de bodem (Warmte Koude Opslag; WKO). Bewoners en gemeente gaan een warmteuitvoeringsplan opstellen voor de realisatie van het ZonneWarmteNet. Opschaling van het ZonneWarmteNet Het concept ZonneWarmteNet kan op termijn toegepast worden in meerdere Haarlemse wijken. De inschatting is dat dit pas na 2030 woonlastenneutraal kan. Tot die tijd is er subsidie nodig. Voor het eerste project van 400 woningen is een subsidie van 3 tot 4 miljoen euro en een garantstelling nodig. Voor het aanvragen van de sub­ sidie worden landelijke of Europese subsidieprogramma’s onderzocht. De gemeente Haarlem kan mogelijk garant staan voor een lening.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

5.2 Warmtenet Schalkwijk Al sinds 2015 werkt de gemeente met woningcorporaties Ymere, Elan Wonen en Pré Wonen en beoogd partner in het warmtenetwerkbedrijf Firan samen om de mogelijkheden voor een open warmtenet in Schalkwijk voor 5.200 corporatiewoningen te onderzoeken, dat mogelijk verder uitgebreid kan worden naar particuliere woningen. Het warmtenet wordt in Meerwijk gestart omdat hier ook de openbare ruimte wordt vernieuwd. In Meerwijk staan ongeveer 2.000 van de 5.200 woningen. Door samen op te lopen met de geplande vernieuwing van de openbare ruimte In Meerwijk, verwachten we op de aanlegkosten van een warmtenet te besparen en hinder te beperken. In Meerwijk staan ook particuliere woningen. Deze woningen kunnen nog niet woonlastenneutraal worden aangesloten op het warmtenet zonder een extra subsidie. Voor het aanvragen van extra subsidie worden landelijke of Europese subsidieprogramma’s onderzocht.

32 32

Schalkwijk

Meerwijk

Warmtenetten Schalkwijk

---- Tracé warmtenet de wijk in

Beoogde warmtenetwoningen: corporatiebezit Mogelijke uitbreiding: corporatiegebied Mogelijke verdichting: particuliere grondgebonden woningen Mogelijke uitbreiding: particuliere appartementen Mogelijke uitbreiding: gemeentelijke gebouwen

Verduurzaming op pandniveau Woningen gebouwd vanaf 1995 Panden met kantoren

Figuur 6. De gebouwen in Schalkwijk die in de eerste fase van de uitrol van het warmtenet zullen worden aangesloten op een warmtenet

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

33 33

Activiteiten Het warmtenet in Schalkwijk wordt een open warmtenet waarin de productie (bronnen), de levering én de distributie van warmte door verschillende partijen wordt verzorgd. Om te kunnen sturen op de ontwikkeling van het warmtenet en de toekomstige uitbreiding, is de gemeente voornemens deel te nemen in het netwerkbedrijf dat dit transporten distributienet gaat aanleggen en exploiteren. Als dit doorgaat, kan in 2022 gestart worden met de aanleg van de eerste fases van het warmtenet in Meerwijk, tegelijk met het uitvoeren van de verbetering van de openbare ruimte (het IVORIM project). Het Haarlemse warmtenetwerkbedrijf richt zich in eerste instantie op het aansluiten van 5.200 gestapelde woningen van de corporaties in Schalkwijk (waarvan een groot deel in Meerwijk, zie Figuur 6). Hiermee wordt een goede basisinfrastructuur aangelegd om het warmtenet door te ontwikkelen voor ander vastgoed in Schalkwijk. Samen met de bewoners en de corporaties stelt de gemeente een warmteuitvoeringsplan op. Verder ondersteunen we

bewoners voor wie de energietransitie financieel, technisch en/of organisatorisch lastig is. Dit doen we door projecten op te zetten met het thema sociale energietransitie. Het energiecoachproject is een voorbeeld hiervan. Haarlemmers krijgen via dit project op verzoek advies van een energiecoach over gedragsgebonden energieverbruik en kleine energiebeperkende maatregelen. Deze energiecoach is een vrijwilliger uit de buurt die is opgeleid als energiecoach. En de gemeente Haarlem ontvangt in 2021 van het Rijk 1,25 miljoen euro om 12.500 huishoudens te ondersteunen met eenvoudige energiebesparende maatregelen en energieadvies. De activiteiten richten zich voornamelijk op sociale huurders. De grondgebonden woningen vallen voorlopig onder andere plannen Voor de grondgebonden woningen in Schalkwijk is nog geen woonlastenneutrale oplossing voorhanden. Deze woningen maken dan ook nog geen onderdeel uit van het warmteuitvoeringsplan. Woningen met een bouwjaar van na 1995 vallen

onder het plan omschreven in paragraaf 5.4. Woningeigenaren van andere grondgebonden woningen kunnen hun woning alvast isoleren, zonnepanelen plaatsen en elektrisch gaan koken. Daarmee zijn ze voorbereid op aansluiting op een warmtenet of elektrische warmtepomp. Dit is onderdeel van de ondersteuning van individuele bewoners en ondernemers in deze transitievisie warmte (zie paragraaf 5.5).

5.3 Warmtenet Waarderpolder De Waarderpolder is een bedrijventerrein met meer dan 1.000 bedrijven. In de Waarderpolder hebben de ondernemersvereniging Industriekring Haarlem (IKH) en de gemeente Haarlem de ambitie om een warmtenet te realiseren. Bedrijven in de Waarderpolder hebben zo voor ruimte- en tapwaterverwarming een alternatief voor het gebruik van aardgas. Activiteiten Warmtenet Waarderpolder Het haalbaarheidsonderzoek warmtenet Waarderpolder is

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

34 34

afgerond. Dit moet in 2021 leiden tot een besluit of de gemeente en de Industrie Kring Haarlem door willen gaan met het initiatief en of de gemeente de concessie voor de aanleg en exploitatie van een warmtenet in de Waarderpolder gaat aanbesteden.

dit warmtenet geen aansluitplicht. In de Waarderpolder staan ook enkele tientallen bedrijfswoningen. Deze zitten niet in de scope van het onderzoek, maar worden benaderd om aan te sluiten als het warmtenet langskomt.

Het warmteuitvoeringsplan richt zich in eerste instantie op utiliteitsbouw en de industrie. Welk percentage van de bedrijven daadwerkelijk aangesloten wordt, is nog lastig in te schatten en mede afhankelijk van individuele bedrijven. Uit het onderzoek blijkt dat 70% van de geënquêteerde bedrijven verwacht binnen 10 jaar een geschikt moment te vinden om aan te sluiten bij het warmtenet. De verwachting is dat in de eerste fase (tot 2030) 20-50% van de oppervlakte van de Waarderpolder voorzien is van een aansluiting op dit warmtenet, waardoor al een flinke reductie van de nu jaarlijks bijna 10 miljoen m3 verstookte aardgas wordt bereikt. Sommige bedrijven produceren namelijk zelf (in beperkte mate) warmte en hebben wellicht minder noodzaak om aan te sluiten. Een vleesverwerkingsbedrijf hergebruikt bijvoorbeeld al de restwarmte uit het bedrijfsproces voor de verwarming van het gebouw. Er komt voor

5.4 Woningen gebouwd vanaf 1995 Woningen vanaf bouwjaar 1995 zijn gebouwd met een goede isolerende schil. Hierdoor zijn de woningen met een relatief lage investering aardgasvrij te maken. Daar staat tegenover dat de woningen al vrij weinig energie gebruiken waardoor de terugverdientijd weer langer is. In Haarlem zijn 11.000 woningen na 1995 gebouwd, circa 14% van het totaal. Meer dan 60% van deze woningen bevindt zich in gestapelde bouw. Er zijn relatief weinig bouwkundige aanpassingen in de woningen nodig om deze aardgasvrij te maken. Voor een deel van deze woningen is het mogelijk om uitsluitend met installatietechnische maatregelen de transitie naar aardgasvrij te maken. Daarmee is de impact van het aardgasvrij maken voor eigenaren

en bewoners voor dit woningtype relatief klein. Bewoners kunnen zelf aan de slag op natuurlijke momenten. Natuurlijke momenten zijn een verbouwing, vervanging van de cv-ketel en/of aankoop van een woning. Bij verbouwing van de keuken stappen zij over op elektrisch koken. Voor deze woningen is het plan om via communicatie de natuurlijke momenten te benutten van verhuizen, verbouwen en het vervangen van de ketel. De gasketel moet iedere vijftien jaar vervangen worden en we kunnen uitzoeken welke woningen er aan toe zijn om de ketel te vervangen. Met het benutten van de natuurlijke momenten is de inschatting dat 30% van de 11.000 woningen in 2030 aardgasvrij is mits er tijdig (binnen 2 jaar) een oplossing komt voor de betaalbaarheid. De jaren ’95-woningen staan verspreid over Haarlem, maar hebben een vergelijkbaar woningtype en mate van isolatie. Deze aanpak is dan ook niet gericht op een specifiek gebied in Haarlem, maar een specifiek woningtype.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

35 35

Activiteiten De gemeente stelt een warmteuitvoeringsplan op om eigenaren van woningen vanaf 1995 intensiever te gaan stimuleren en ondersteunen zodat deze op natuurlijke momenten hun woningen voor 2040 aardgasvrij maken. Er wordt ingezet op communicatie die past bij ondersteuning op natuurlijke momenten. Dat betekent dat er gecommuniceerd wordt dat woningen vanaf bouwjaar 1995 relatief eenvoudig aardgasvrij te maken zijn. Daarnaast maken we specifieke informatie voor deze woningen gemakkelijk bereikbaar, wordt er op initiatief van eigenaren ondersteuning geboden én worden financieringsopties voor particulieren en VvE’s helder weergegeven. We willen voor alle Haarlemmers een betrouwbaar duurzaam alternatief voor aardgas. De nieuwe warmtevoorziening voor woningen vanaf bouwjaar 1995 is afhankelijk van het soort woningen én of er collectieve mogelijkheden zijn. Zo kan de all-electric oplossing bestaan uit een individuele warmtepomp of een MT-net (klein

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

lokaal warmtenet op basis van een collectieve warmtepomp eventueel in combinatie met aquathermie). Dit zijn betrouwbare en bewezen technieken. Voor gestapelde bouw in gebieden waar een warmtenet gepland is, is het advies samen met de gemeente te kijken welke warmteoplossing het beste past. Het is eventueel mogelijk gebruik te maken van de retourleiding van het warmtenet. Voor een deel van de woningen is het verschil tussen de huidige kosten en de toekomstige kosten relatief klein. Met gezamenlijke inkoopacties kan dat verschil nog kleiner worden. Er wordt nog uitgerekend voor hoeveel woningen dat geldt en wat het verschil dan nog is.

5.5 Ondersteuning van individuele bewoners en ondernemers bij verduurzaming De gemeente Haarlem hanteert een algemene aanpak voor alle Haarlemmers. Uiteindelijk moeten namelijk alle gebouwen in Haarlem van het aardgas af, ook de gebouwen waarvoor

36 36

nog geen warmteuitvoeringsplan wordt opgesteld. Om te versnellen is het belangrijk dat iedereen die wil, nu al de juiste stappen kan zetten. Dit zal vaak gaan om isolerende maatregelen, het vinden van een geschikt alternatief voor een cv-ketel, het plaatsen van zonnepanelen en het overstappen op aardgasvrij koken. Daarom ondersteunt de gemeente zowel gebouweigenaren als huurders met concreet advies en begeleiding. Activiteiten Bewoners en gebouweigenaren die nu al aan de slag willen met verduurzaming worden door de gemeente Haarlem geholpen bij het nemen van de juiste stappen. Dit doen wij met communicatie, advies en financiële ondersteuning. Hierbij ligt de focus op isoleren, de mogelijkheid om nu al over te schakelen op een hybride warmtepomp als tussenoplossing en het plaatsen van zonnepanelen. Een hybride warmtepomp levert onmiddellijk een besparing van het gasverbruik op tot circa 70%, afhankelijk van de grootte en de mate van isolatie van de woning. Voor het advies over isolatie willen we in

de toekomst aansluiten bij de standaard en streefwaarden van het Rijk, die momenteel in ontwikkeling zijn. Standaard en streefwaarden voor isolatieniveau van woningen In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er een ‘standaard’ (warmtebehoefte in kWh/ m²/jaar) met bijbehorende streefwaarden voor individuele bouwdelen (dak, vloer etc.) komt voor het isolatieniveau van woningen. Deze standaard en streefwaarden zijn nog in ontwikkeling, en het exacte niveau zal in de loop van 2021 bekend worden. Doordat er per isolatiemaatregel een norm wordt gesteld, kunnen bewoners hun woning stapsgewijs naar het beoogde isolatieniveau brengen. Deze standaard en streefwaarden zijn niet verplicht voor particuliere woningeigenaren, maar de gemeente Haarlem wil deze eisen wel gebruiken bij voorlichting van haar inwoners.

Hoe worden inwoners betrokken? De gemeente communiceert via de campagne ‘Haarlem wordt

steeds gasvrijer’ over aardgasvrij wonen. We communiceren wijk- en doelgroepgericht en geven duidelijke en nuttige informatie per doelgroep. We zetten communicatie bij voorkeur in op logische beslismomenten: tijdens verhuizing en verbouwing, bijvoorbeeld met advertenties op Funda. Ook blijven we samenwerken met onze (regio)partners, bedrijven, wijk­initiatieven en voorbeeldbewoners. Advies Woningeigenaren kunnen voor advies over het verduurzamen van hun woning terecht bij het Duurzaam Bouwloket en het Duurzaamheidsloket van de gemeente. Zij nemen de keuzen in deze transitievisie warmte mee in hun advisering om te zorgen dat er zoveel mogelijk no-regret maatregelen worden getroffen. Financiële ondersteuning Ter financiële ondersteuning biedt de gemeente een duurzaamheidslening aan en is er in de jaren 2019, 2020 en 2021 een gemeentelijke subsidie voor huiseigenaren die hun woning aardgasvrij maken. Daarnaast

gaat de gemeente groepsinkopen organiseren om aanschafkosten van isolerende maatregelen, zonnepanelen en installatietechnieken te beperken. De gemeente blijft haar inwoners attenderen op de aanwezige landelijke subsidieregelingen.

5.6 Verduurzamen van kantoren Per 1 januari 2023 moeten alle kantoorgebouwen groter dan 100 m2 (uitgezonderd monumenten) minimaal energielabel C hebben. Voldoet het gebouw dan niet aan de eisen, dan mag het per 1 januari 2023 niet meer als kantoor worden gebruikt. Deze verplichting staat in het Bouwbesluit 2012. De handhaving van de Energielabel C-verplichting ligt bij de gemeente. De doelstelling voor 2030 is dat de kantoorgebouwen minimaal energielabel A hebben.2 Activiteiten De gemeente Haarlem heeft in kaart gebracht dat er 56 gebouwen onder de label C-verplichting vallen. De gebouweigenaren worden in 2021 door de gemeente geïnformeerd over de

2. Dit is nodig om aan de volgende doelstelling uit het Energieakkoord uit 2013 te voldoen: “in 2030 wordt voor gebouwen gestreefd naar ten minste gemiddelde label A” (SER, 2013, p. 37).

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

37 37

De gemeente brengt vervolgens in kaart welke gebouwen in 2030 onder de label A verplichting vallen.

5.7 Waar we in 2030 staan Om de warmte­behoefte van kantoren en ander vastgoed (utiliteit) op te kunnen tellen bij die van woningen, rekenen we in woningequivalenten (weq). Een woningequivalent is gelijk aan één woning of 130 m2 utiliteit. In Haarlem staan ca 93.600 woning equivalenten (weq). We verwachten dat met de plannen zoals die nu zijn vormgegeven in de periode tot 2030 circa 12.700 woningequivalenten (waarvan 10.400 woningen en 2.300 weq aan overige gebouwen) van het aardgasnet los kunnen worden gekoppeld. Daarnaast kunnen met de algemene ondersteuning

van overige bewoners tot aan 2030 nog 940 woningen zo zijn aangepast dat ze zijn voorbereid om van het aardgasnet afgekoppeld te worden (CE Delft, 2020). Dit betekent dat in 2030 naar verwachting 15% van de bestaande gebouwvoorraad in Haarlem aardgasvrij(ready) is. Tot aan 2030 worden daarnaast nog 10.000 woningen aardgasvrij bijgebouwd, waardoor uiteindelijk 25% van de gebouwvoorraad in Haarlem in 2030 aardgasvrij is. Om te bezien of deze aantallen voldoende zijn om alle bestaande gebouwen in 2040 te verwarmen zonder aardgas, heeft CE Delft gekeken naar de benodigde snelheid die moet worden behaald. CE Delft heeft hierbij gekeken naar welk tempo er nodig is bij een S-curve met een langzamere start om lessen te kunnen opdoen, het vervolgens versnellen van de aanpak, en tot slot de laatste lastige gebouwen te kunnen aanpakken (zie ook Figuur 7). Zij concluderen dat er nog een opschaling nodig is na 2030 om de doelstelling te behalen. Rond 2034 zou de gemeente op maximale snelheid moeten zijn in het van aardgas halen van gebouwen. In dat jaar

zou de gemeente 50% van de opgave (ca. 46.800 weq) moeten hebben voltooid. Dit is nog een forse versnelling van het tempo in de huidige plannen. Om het doel 90.000

80.000 70.000 60.000

50.000 40.000 30.000 20.000 10.000

0

Aantal woningen aardgasvrij-ready in 2030 met individuele aanpak Aantal woning(equivalent)en aardgasvrij in 2030 met huidige aanpakken Benodigd aantal woning(equivalent)en voor doelstelling aardgasvrij in 2040

2040 aardgasvrij te halen zal het tempo dan ook verder moeten worden opgeschroefd. CE Delft concludeert dat om dit tempo te behalen, het noodzakelijk is dat de markt- en beleidscondities van de warmtetransitie verschuiven zodat woonlastenneutraliteit bereikt kan worden, en meer gebouweigenaren zelfstandig maatregelen kunnen treffen. Met 25% aardgasvrije woningen in Haarlem in 2030 is aardgasvrij

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

Figuur 7. De verwachte woningaantallen (in weq: woningequivalenten), en een inschatting van het benodigde tempo om de doelstelling aardgasvrij in 2040 te behalen

100.000

aantal weq

label C-verplichting. De gemeente en Parkmanagement Waarderpolder trekken samen op om de gebouweigenaren te informeren en te stimuleren. In 2022 is de aanpak gericht op stimuleren en waarschuwen. Tot slot vindt vanaf 2023 handhaving plaats bij de eigenaren van kantoren met energielabel D of slechter.

in Haarlem een standaard beeld voor de Haarlemmer geworden. In deze transitievisie hebben wij met de warmtekaart, en de principes en visie op de ontwikkeling van warmtenetten in hoofdstuk 4 verder aangegeven hoe wij willen opschalen en versnellen. In hoofdstuk 6 gaan we in op hoe we dit samen met onze partners verder vorm geven.

38 38

6. Samen op weg naar aardgasvrij Om de ambitie Haarlem aardgasvrij in 2040 te realiseren, moeten we nu beginnen en niet afwachten. Een toekomst met aardgas is hoe dan ook geen alternatief. Met onze partners (woningcorporaties, nutsbedrijven, bewonersinitiatieven en ondernemers) kwam deze concept transitievisie warmte tot stand. Ook vroegen we bewoners om hun mening over gasvrij wonen. In het vervolgtraject gaan we samen met bewoners en partners warmteuitvoeringsplannen maken.

6.1 Samen met partners De gemeente Haarlem trekt op met de woningcorporaties Elan Wonen, Pré wonen en Ymere, netbeheerder Liander, de ondernemers van bedrijventerrein Waarderpolder en bewonersinitiatieven, zoals SpaarGas en de energiecoöperaties. Voor deze laatste groep is een speciale rol weggelegd. Haarlem werkt al

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

lange tijd samen met deze initiatieven en dat is van onschatbare waarde voor het gasvrij wonen en werken in Haarlem. Hoe ziet de samenwerking er uit? Er is een overkoepelend afstemmingsoverleg met alle stakeholders. Per project is er een stuurgroep met gemeente en bijvoorbeeld de Industriekring Haarlem voor warmtenet Waarderpolder, de woningcorporaties voor het warmtenet Meerwijk en met actieve bewoners voor SpaarGas. We doen samen met de partners onderzoek, laten het valideren door onderzoeksbureaus, stellen samen een businesscase op en gaan met een concreet plan met financiële consequenties voor besluitvorming naar onder meer de gemeenteraad.

39 39

Samen pakken we het volgende op:

6.2 Samen met bewoners en bedrijven

Deelname aan plannen verhogen

Informeren

We willen het liefst dat plannen rendabel zijn en niet op subsidie hoeven te leunen. Dat kan wanneer veel mensen aan het plan willen meedoen. Partners helpen elkaar om een hoge deelname te krijgen door samen op te trekken in de communicatie. Ook kunnen partners elkaar helpen door ‘out of the box’ ideeën op hun waarde beoordelen en samen tot plannen te komen.

We vinden het belangrijk dat zoveel mogelijk Haarlemmers weten dat de energietransitie volop in gang is. Het heeft voor iedereen gevolgen. Ook kan je nu al aan de slag. Met isoleren, zonnepanelen en elektrisch koken kan iedereen alvast aan de slag richting gasvrij wonen. De gemeente communiceert sinds 2018 met de campagne ‘Haarlem wordt steeds gasvrijer’ over aardgasvrije oplossingen. Daarmee willen we bewoners stimuleren om duurzame stappen te zetten. Zo komen we steeds dichterbij gasvrij wonen. Met ambassadeurs en informatie op logische beslismomenten zoals tijdens verhuizing en verbouwing blijven we inwoners actief informeren.

Lobby richting Rijksoverheid Wij zullen elkaar helpen om plannen te realiseren en roepen de Rijksoverheid gezamenlijk via onze branche- en of koepelorganisaties op voor meer mogelijkheden om de energietransitie te versnellen.

Warmteuitvoeringsplannen maken De afgelopen jaren zijn de zes plannen van de Haarlemse transitievisie warmte voorbereid. In 2022 verwachten we dat het rijk de gemeenten geld gaat geven om de plannen samen met bewoners, partners en ondernemers af te maken. Dat heet een warmteuitvoeringsplan. We nemen twee jaar de tijd om zo’n warmteuitvoeringsplan samen te maken. Daarna is er nog acht jaar de tijd om de plannen uit te voeren. Met sommige warmteuitvoeringsplannen zijn we al begonnen en de laatste plannen gaan in 2024 in uitvoering. Ondertussen kunnen er meer plannen bij komen.

Hoe ziet het maken van een uitvoeringsplan er uit? Haarlem gaat samenwerken met stakeholders en bewoners bij het maken van warmteuitvoeringsplannen. Per buurt of project doorlopen we verschillende fases, van eerste verkenning van verschillende warmteoplossingen tot uiteindelijk realisatie van de (collectieve) voorkeursvariant.

Planning: Ramplaankwartier 2018 t/m 2023

– 2024 start uitvoering

Meerwijk 2018 t/m 2021

– 2022 start 1e fase aansluiten woning­ corporaties flats op warmtenet

Meedenken en meedoen

Waarderpolder 2020 t/m 2022

– 2022 start warmtenet 1e bedrijven

Ruim 800 Haarlemmers dachten mee tijdens bewonersbijeenkomsten, expertsessies en via een online vragenlijst. In bijlage 3: Participatieverslag lees je welke inzichten, goede vragen en suggesties dat opleverde.

Jaren 95 woningen 2022 t/m 2024

– 2024 start uitvoering

Ondersteuning individuele bewoners – vanaf 2018 continu proces met acties, communicatie, begeleiding, advisering etc. Verduurzamen kantoren 2021 t/m 2022 – vanaf 1 jan 2023 minimaal label C

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

Echter, zonder geld van het Rijk kunnen we nog niet starten met het maken van meerdere warmteuitvoeringsplannen. We kunnen wel voorbereiden en doorgaan met de al gestarte plannen in het Ramplaankwartier, Meerwijk en de Waarderpolder.

40 40

Dat gebeurt onder leiding van gemeentelijke projectleiders die in nauw contact met alle betrokkenen staan. Het gesprek met bewoners en stakeholders gaat ook over de veranderingen die nodig zijn in de woning, de fasering binnen de buurt, hoe overlast beperkt kan worden en collectieve inkoop van bijvoorbeeld isolatie. Bij het opstellen van het uitvoeringsplan zijn professionele stakeholders zoals de netbeheerder, de woningcorporaties en andere grote eigenaren betrokken. Uiteraard behoren ook de particuliere eigenaren, VvE’s en huurders tot de stakeholders. Door continu te leren en de aanpak van de warmteuitvoeringsplannen te blijven aanscherpen, zorgen we dat het proces naar een aardgasvrije buurt over de tijd steeds efficiënter verloopt.

6.3 Op weg naar de definitieve transitievisie warmte Dit doen we samen; de energietransitie gaat ons allemaal aan. Verschillende Haarlemmers hielpen ons bij het maken van deze visie. Zo kunnen we een gezamenlijke visie ontwikkelen waarmee Haarlemmers ook echt bereid zijn om gasvrijer te gaan wonen. Samen met de stad gaan we nu naar een definitieve transitievisie warmte. Haarlemmers kunnen inspreken. Iedereen kan de conceptvisie inzien en een zienswijze indienen. De ontvangen zienswijzen worden verwerkt. De verwachting is dat de visie in juni 2021 definitief kan worden vastgesteld. Als de transitievisie definitief is kunnen Haarlemmers meedenken bij de warmteuitvoeringsplannen. Daarnaast bieden we zoveel mogelijk duidelijkheid en advies voor Haarlemmers die individueel aan de slag willen met energie besparen en opwekken.

Haarlem wordt steeds gasvrijer!

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

41 41

Referenties BDH. (2020). Installatiemonitor - Tussen-

Gemeente Haarlem. (2019). Bestuurlijke

Nationaal Programma RES. (2020). Fact-

rapportage december 2020. Harderwijk:

agendazaak: Motie 23 “Klimaatcrisis”.

sheets elektriciteit: Achtergrondinformatie

BDH.

Haarlem: Gemeente Haarlem.

per elektriciteitsbron. Den Haag: National

CBS. (2019). Statline.

Gemeente Haarlem. (2019). Raadsstuk

CE Delft. (2019). Energiestrategie Haarlem. Delft: CE Delft. CE Delft. (2020). Transitievisie warmte Haarlem: Achtergrondrapport. Delft: CE Delft. ECW. (2020). Handreiking voor lokale analyse: Verrijking Startanalyse ten behoeve van de transitievisie warmte. Expertise Centrum Warmte. ECW. (2020, 09 22). Waterstof. Opgehaald van www.expertisecentrumwarmte.nl/ themas/technische+oplossingen/techniekfactsheets+energiebronnen/waterstof/ default.aspx Gemeente Haarlem. (2017). Routekaart naar klimaatneutraal in 2030 en aardgasvrij in 2040. Haarlem: Gemeente Haarlem. Gemeente Haarlem. (2018). Duurzaam doen: Daadkracht voor een groen, groeiend, sociaal en leefbaar Haarlem. Haarlem: Gemeente Haarlem.

Programma RES.

Duurzame warmte Haarlem: Bronnen

PBL. (2019). Klimaat- en energiever-

(2019/393567). Haarlem: Gemeente

kenning. Den Haag: Planbureau voor de

Haarlem.

Leefomgeving.

Gemeente Haarlem. (2019). Uitgangs-

PBL. (2019). Startanalyse 2020.

punten en criteria voor volgorde wijken aardgasvrij maken. Haarlem: Gemeente Haarlem.

PBL. (2020). Woonlastenneutraal koopwoningen verduurzamen: Verkenning van de effecten van beleids- en financieringsin-

Gemeente Haarlem. (2020). Informa-

strumenten. Den Haag: Planbureau voor

tienota Duurzame warmte Haarlem:

de Leefomgeving.

Betaalbaarheid (2019/953868). Haarlem: Gemeente Haarlem. Gemeente Haarlem. (2020). Nota Voorbereiding Transitievisie Warmte: Haalbaarheidsonderzoek voor Meerwijk,

Rijksoverheid. (2019). Klimaatakkoord. Den Haag: Rijksoverheid. Rijksoverheid. (2020). Routekaart groen gas. Den Haag: Rijksoverheid.

Ramplaankwartier en woningen vanaf

Rijksoverheid. (2020). Stand van zaken

1995. Haarlem: Gemeente Haarlem.

Klimaatakkoord Gebouwde omgeving. Den

Liander. (2020). Ruimte voor de Energietransitie. Arnhem: Liander NV. Milieu Centraal. (2020, 12 14). Milieucentraal.nl. Opgehaald van

Haag: Rijksoverheid. SER. (2013). Energieakkoord voor duurzame groei. Den Haag: Sociaal-Economische Raad.

Hybride warmtepomp: www.milieucentraal.nl/energie-besparen/

Gemeente Haarlem. (2019). Amendement:

duurzaam-verwarmen-en-koelen/

Biomassa snijdt geen hout. Haarlem:

hybride-warmtepomp/

Gemeente Haarlem.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

42 42

Begrippenlijst Definitie Betekenis Aardgasvrij-ready Als gebouwen aardgasvrij-ready zijn, zijn deze klaar om zonder grote inspanningen af te koppelen van het aardgasnet en over te schakelen op een aardgasvrije warmtetechniek. Aquathermie Aquathermie is de verzamelterm voor verwarmen en koelen (thermische energie) met water. Het gaat om warmte en koude uit oppervlaktewater – zoals kanalen, rivieren en meren – (TEO), afvalwater, zoals het riool (TEA) en drinkwater (TED) genoemd). Collectieve warmtetechniek Bij een collectieve warmtetechniek produceert een centrale installatie de warmte van meerdere woningen of gebouwen. Een voorbeeld van een collectieve warmtetechniek is een warmtenet gevoed door een geothermiebron. .

Eindgebruikerskosten Eindgebruikers-

Geothermie Geothermie, ook vaak aard-

HT-warmtenet

kosten zijn de kosten voor de bewoners.

warmte genoemd, is warmte uit de aarde.

voor hogetemperatuurwarmtenet. Een

De eindgebruikerskosten bestaan uit de

Hiervoor wordt een diep gat geboord

HT-warmtenet kan woningen en andere

energierekening en de kosten van inves-

van gemiddeld 2 tot 4 km diepte. Warm

gebouwen voorzien van warmte voor

teringen (bijv. in een andere warmte-in-

water wordt hieruit omhoog gepompt om

ruimteverwarming en warm tapwater. De

stallatie, isolatie of de aansluitingsbijdrage

bijvoorbeeld water in een warmtenet te

temperatuur van warmte in een HT-warm-

wanneer het gebouw op een warmtenet

verwarmen.

tenet is minimaal 75 °C.

wordt aangesloten).

Gestapelde woning Een gestapelde

Individuele warmtetechniek Bij een indi-

Energiedrager Een energiedrager is

woning maakt deel van een gebouw

viduele warmtetechniek heeft elke woning

een grondstof die fungeert als bron voor

met meer dan een bouwlaag. Het gaat

zijn eigen installatie om warmte mee te

energie, bijv. aardolie, aardgas, steen-

bijvoorbeeld over flats, appartementen en

produceren. Voorbeelden van individuele

kool, elektriciteit, stoom en vormen van

portiekwoningen. Ook boven- beneden-

warmtetechnieken zijn: een hr-ketel, een

duurzame energie.

woningen vallen onder deze categorie.

elektrische warmtepomp of een hybride

Energielabel Een energielabel laat

Grondgebonden woning Een grondge-

zien hoe energiezuinig een woning is.

bonden woning is een gebouw dat uit één

LT-warmtenet LT-warmtenet staat

Huiseigenaren zijn verplicht bij verkoop of

woning bestaat. Deze is toegankelijk op

voor lagetemperatuurwarmtenet. Een

verhuur van de woning een energielabel

het straatniveau. Voorbeelden van grond-

LT-warmtenet kan woningen en andere

aan de koper of huurder te geven. Een

gebonden woningen zijn rijwoningen,

gebouwen voorzien van warmte voor (LT-)

energielabel is gebaseerd op de mate

hoekwoningen, twee-onder-één-kapwo-

ruimteverwarming. De temperatuur van

van isolatie van een woning en de

ningen of vrijstaande woningen.

warmte in een LT-warmtenet is lager dan

warmtetechniek die wordt gebruikt voor

Corporatiewoning Een corporatiewoning

ruimteverwarming en tapwater. Eventuele

is een woning in het bezit van een woning-

opwek van energie, met zonnepanelen en

corporatie die meestal wordt verhuurd

zonneboiler, worden ook meegenomen bij

met een huurprijs onder de huurprijsgrens.

het bepalen van het energielabel.

Deze woningen behoren tot de sociale huursector.

HT-warmtenet staat

Hernieuwbaar gas Hernieuwbaar gas

warmtepomp.

55 °C.

is een overkoepelende term voor gas dat

Maatschappelijke kosten Zie Nationale

is opgewekt uit hernieuwbare bronnen

kosten

(bijvoorbeeld duurzame elektriciteit of biomassa). Groengas en waterstof

Gebouwde omgeving De gebouwde

opgewekt uit hernieuwbare elektriciteit zijn

omgeving zijn alle gebouwen (woningen

voorbeelden van hernieuwbare gassen.

en andere gebouwen), exclusief glastuinbouw en industrie.

MT-warmtenet MT-warmtenet staat voor middentemperatuurwarmtenet. Een MT-warmtenet kan woningen en andere gebouwen voorzien van warmte voor ruimteverwarming en warm tapwater. De temperatuur van warmte in een MT-warmtenet is 55 °C – 75 °C.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

43 43

Nationale kosten Nationale kosten (ook

Omgevingsplan Het omgevingsplan kan

Transitievisie warmte (TVW)

wel maatschappelijke kosten) zijn de totale

je zien als de opvolger van het Bestem-

sitievisie warmte legt de gemeenteraad

lenten zijn een methode om de warmte-

kosten van alle maatregelen die nodig zijn

mingsplan, maar omvat meer beleid dan

het tijdspad vast waarop buurten van het

behoefte van kantoren en ander vastgoed

om in een gebied (bijvoorbeeld een buurt)

tot nu toe het geval is. In het Omgevings-

aardgas gaan. Voor de buurten waarvan

(utiliteit) op te kunnen tellen bij die van

over te stappen op een andere manier

plan staan namelijk alle regels van de

de transitie vóór 2030 gepland is, zijn ook

woningen. Een woningequivalent is gelijk

van verwarmen, ongeacht door wie deze

gemeente over de fysieke leefomgeving.

de potentiële aardgasvrije warmtetech-

aan één woning of 130 m2 utiliteit.

kosten worden betaald. Het zijn kosten

Denk aan regels over: gebouwen, wegen,

nieken bekend. Uiterlijk eind 2021 heeft

over de hele keten: productie, distributie,

watersystemen, milieueisen voor de

elke gemeente een transitievisie warmte

besparing en consumptie. Nationale

bodem-, lucht- en waterkwaliteit, natuur,

opgesteld.

kosten geven dus een beeld van de totale

archeologie en cultureel erfgoed.

In de tran-

Woningequivalent (weq) Woningequiva-

WKO WKO staat voor warmte-koudeopslag. In een warmte-koudeopslaginstallatie wordt bodemenergie gebruikt voor

Utiliteit Onder utiliteit verstaan we

het verwarmen en koelen van gebouwen.

PVT Opwekken van warmte en elek-

gebouwen die niet bedoeld zijn om

Het is ook mogelijk om een WKO-instal-

triciteit met behulp van zonne-energie.

in te wonen, maar ook niet worden

latie aan te leggen voor een groep van

Omgevingswet De Omgevingswet

PVT staat voor Photo-Voltaïsch-Ther-

gebruikt voor industrie of glastuinbouw.

woningen of gebouwen. In dat geval is er

bundelt de wetten voor de leefomgeving.

misch. Vrij vertaald staat dit voor

Voorbeelden van utiliteitsgebouwen

sprake van een WKO-net, een specifieke

Hierbij gaat het onder andere om wet- en

zonlicht-elektriciteit-warmte.

zijn kantoren, winkels, ziekenhuizen of

vorm van een LT-warmtenet.

kosten van de warmtetransitie, zonder de belangen van één partij voorop te stellen.

regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Naar

Regionale Energiestrategie (RES) Een

sporthallen.

Woonlastenneutraliteit Woonlasten-

regionaal plan voor de verduurzaming

Warmtetransitie De warmtetransitie

neutraliteit houdt in dat de maandelijkse

van gebouwen en de grootschalige opwek

is onderdeel van de energietransitie. De

lasten die een huishouden betaalt aan

van hernieuwbare energie. Elke regio stelt

warmtetransitie is het loskoppelen van

energie en financiering of huur gelijk

Omgevingsvisie De omgevingsvisie is

een RES op, in samenspraak met Provincie,

gebouwen van het aardgasnet. Isoleren

blijven of lager worden, in vergelijking met

een integrale langetermijnvisie voor de

waterschappen en netbeheerders.

en overschakelen op een aardgasvrije

het geval er geen klimaatmaatregelen

warmtetechniek zijn belangrijke stappen in

zouden worden genomen. Woonlasten-

de warmtetransitie.

neutraliteit betekent niet dat kosten niet

verwachting treedt de Omgevingswet in 2022 in werking.

hele fysieke leefomgeving. Deze visie komt in de plaats van onder andere de gemeentelijke structuurvisies, de natuurvisie, verkeers- en vervoersplannen, en milieubeleidsplannen.

Regionale Structuur Warmte (RSW)

Het

onderdeel van de Regionale Energiestrategie dat gaat over warmte. Restwarmte Restwarmte is warmte die vrijkomt bij (industriële) processen en die

Warmtebron

Een warmtebron is een

locatie waar warmte geproduceerd worden voor een warmtenet.

zullen stijgen. De prijs van fossiele energie zoals aardgas zal de komende tijd naar verwachting stijgen (o.a. door belastingen). Woonlastenneutraliteit betekent

niet meer gebruikt kan worden voor het

Warmtenet

proces zelf.

netwerk van leidingen onder de grond,

energie de kosten niet méér stijgen dan de

waar warm water doorheen stroomt. Dat

kosten voor fossiele energie.

Een warmtenet is een

dat bij de overschakeling naar duurzame

warme water, afkomstig van een warmtebron in de buurt, kan worden gebruikt om huizen of andere gebouwen te verwarmen.

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

44 44

Colofon De Haarlemse transitievisie warmte is opgesteld door de gemeente Haarlem in samenwerking met onderzoeksbureau CE Delft

Kernteam Gemeente Haarlem: Margreet van der Woude, Cris Nielen, Christien van Verseveld CE Delft: Jasper Schilling, Pien van Berkel, Benno Schepers, Joram Dehens, Emma Koster Vertegenwoordigers van de plannen SpaarGas: Eelco Fortuijn Warmtenet Schalkwijk: Wienand van Dijk, Iris de Jongh Warmtenet Waarderpolder en warmtebronnen: Maarten Noordhuis Woningen gebouwd vanaf 1995: Hans Klaren Ondersteunen individuele bewoners en ondernemers: Emmy Jitta, Peter Tromp en Sam de Guchteneire Verduurzamen van kantoren: Katja Adrichem

Stakeholders- en expertgroep Elan Wonen: Raymond Vlieland, José Woldberg Pré Wonen: Sandra Roozen, Joost Ruissen Ymere: Pablo van der Laan, Martijn Plokker Alliander: Peter Graafland, Maurice Oost Gemeente Haarlem: Eva Magré En: PWN, Rijnland, coöperatie Kennemer Kracht, bewonersinitiatieven, energiecoöperaties en de klankbordgroep warmtenet Meerwijk Speciale dank aan de ruim 800 Haarlemmers die meedachten tijdens bijeenkomsten, sessies en via online vragenlijst. Fotografie: Bibi Veth, Marisa Beretta, Hier Verwarmt, gemeente Haarlem Kaarten: Maurice Käss Vormgeving: Studio Nico Swanink Contact: haarlem.nl/gasvrijer

Haarlemse transitievisie warmte | Samen op weg naar aardgasvrij HTVw

45