2 Bijlage 1 Actualisatierapport nul-emissiezone brom- en snorfietsen in Haarlem

RAPPORT Actualisatierapport nul-emissie zone brom- en snorfietsen in Haarlem

Klant:

Gemeente Haarlem

Referentie: Status: Datum:

BK8474-101-100-HAS-XX-XX-RP-X-0001 Definitief/1 28 oktober 2025

Projectgerelateerd

HASKONING NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 Telefoon: +31 88 348 20 00 Fax: +31 33 463 36 52 E-mail: info@haskoning.com Website: haskoning.com

Titel document: Ondertitel: Referentie: Status: Datum: Projectnaam: Projectnummer: Auteur(s):

Actualisatierapport nul-emissie zone brom- en snorfietsen in Haarlem

Classificatie:

Projectgerelateerd

BK8474-101-100-HAS-XX-XX-RP-X-0001 Definitief/1 28 oktober 2025 BK8474-101-100 ZE-zone-bfsf-Haarlem BK8474-101-100 Casper Prinsen, Tessa van der Hulst

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. Haskoning Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van Haskoning Nederland B.V. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 28 oktober 2025

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

ii

Projectgerelateerd

Contents Inleiding

2

Deel één: Onderzoek scenario’s, gevolgen wagenpark en effecten luchtkwaliteit 3 1

Beschrijving milieuzones brom- en snorfietsen

3

1.1

Milieuzone brom- en snorfietsen (Datum Eerste Toelating < 01-01-2011)

3

1.2

Nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen

3

1.3

Nul-emissie zones elders in Nederland

4

1.4

Doel van een milieuzone

4

1.4.1 1.4.2

Primaire doel; verbeteren van luchtkwaliteit en lokale blootstelling Doelen nul-emissie zone

4 5

1.5

Scenario’s voor invoering nul-emissie (ZE) zone in Haarlem

6

1.5.1 1.5.2 1.5.3 1.5.4

Scenario 1: Nul-emissie zone volgens principebesluit Haarlem Scenario 2: Langere overgangsregeling conform Amsterdam, Utrecht en Nijmegen Scenario 3: Milieuzone <2011 wordt nul-emissie in 2030 Conclusie op basis van de drie scenario’s:

7 7 7 7

2

Effecten van een nul-emissie zone brom- en snorfietsen

8

Deel 2: Implementatie, handhaving en kosten

9

3

Handhaving, bebording en implementatietraject

9

3.1

Onderzoek effecten, kosten en stakeholderconsultatie

9

3.2

Bestuurlijk besluit tot invoering

10

3.3

Verkeersbesluit en ontheffingenbeleid

10

3.3.1

Ontheffingenbeleid

10

3.4

Bebording

11

3.5

Handhaving

11

3.6

Communicatie

12

3.7

Operationele voorbereiding

12

4

Gemeentelijke kosten zones

13

5

Conclusie

15

Bijlagen

28 oktober 2025

17

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

1

Projectgerelateerd

Inleiding Een milieuzone draagt bij aan schonere lucht, met positieve effecten voor het milieu en de gezondheid van inwoners. De gemeente Haarlem heeft sinds januari 2022 een milieuzone voor vrachtvoertuigen, en sinds januari 2025 is deze overgegaan naar een nul-emissiezone voor bestel- en vrachtvoertuigen (zie figuur 1). In 2021 heeft Haskoning, in opdracht van de gemeente, onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten en kosten van de invoering van een milieu- of nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen in 2024 of 2025. Vanwege de benodigde ambtelijke capaciteit voor de invoering van de nul-emissiezone voor bestel- en vrachtvoertuigen, zijn de voorbereidingen voor de invoering van een milieu- of nul-emissiezone voor bromen snorfietsen uitgesteld tot na 2025.

Figuur 1: Huidige milieuzone Haarlem – Centraal stedelijk gebied In februari 2024 heeft de gemeente Haarlem een principebesluit genomen om per 1 januari 2027 een nulemissiezone voor brom- en snorfietsen in te voeren. Er is een voorstel gedaan voor een overgangsregeling voor bestaande voertuigen. Ter voorbereiding op de definitieve besluitvorming in het najaar van 2025 is Haskoning door de gemeente Haarlem gevraagd een analyse uit te voeren van verschillende overgangsregelingen, scenario’s, kosten en de bijbehorende effecten. Dit document dient ook als onderbouwing voor de uiteindelijke besluitvorming en het verkeerbesluit. Leeswijzer In het eerste deel van het onderzoek worden de varianten van de nul-emissiezone uitgewerkt, evenals de gevolgen voor het wagenpark en de effecten daarvan op luchtkwaliteit, gezondheid en langzame verkeersdeelnemers in Haarlem. In het tweede deel van het onderzoek wordt ingegaan op de (mogelijke) implementatie van het besluit tot invoering van een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen en de bijbehorende kosten.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

2

Projectgerelateerd

Deel één: Onderzoek scenario’s, gevolgen wagenpark en effecten luchtkwaliteit 1

Beschrijving milieuzones brom- en snorfietsen

Een milieuzone is een gebied binnen een gemeente waar bepaalde categorieën voertuigen worden geweerd die relatief veel schadelijke stoffen uitstoten. Afhankelijk van de toelatingseisen betreft dit doorgaans een kleine groep oudere voertuigen. Deze voertuigen leggen vaak een beperkt aantal kilometers af, maar dragen door hun hogere uitstoot per voertuig toch substantieel bij aan de emissiebijdrage van luchtverontreigende stoffen van brom- en snorfietsen. Het gaat daarbij met name om fijn stof (roetdeeltjes, PM₂,₅, PM₁₀) en stikstofdioxide (NO₂). Een nul-emissiezone is een type milieuzone waarin uitsluitend uitstootvrije voertuigen zijn toegestaan. Dit maakt het tevens het eindstation van de milieuzoneringen in Nederland (want: alles uitstootvrij). In dit onderzoek wordt kort aandacht besteed aan de milieuzone bromen snorfietsen om vervolgens nader in te zoomen op de nul-emissie zone.

1.1

Milieuzone brom- en snorfietsen (Datum Eerste Toelating < 01-012011)

De gemeente Amsterdam was de eerste gemeente in Nederland die een milieuzone voor brom- en snorfietsen heeft ingevoerd, gevolgd door Den Haag in 2020 en Nijmegen in 2025. Haskoning heeft in 2024 onderzoek gedaan in Rijswijk naar invoering van een milieuzone voor brom- en snorfietsen in 2027. Dit heeft geleid tot een negatief advies van de organisatie om de milieuzone in te voeren omdat het een betrekkelijk lage aantal voertuigen raakte. De milieuzones in deze gemeenten richten zich op brom- en snorfietsen met een Datum Eerste Toelating (DET) van vóór 1 januari 2011. De DET is de datum waarop een voertuig voor het eerst is toegelaten tot het verkeer. Deze datum geeft dus aan hoe oud het voertuig daadwerkelijk is. Het doel van dit scenario is om de oudste en daarmee meest vervuilende voertuigen uit de stad te weren. Het weren van deze voertuigen kan een positief effect hebben op de luchtkwaliteit en op de gezondheid van andere verkeersdeelnemers in het gebied. In 2010 werden nog relatief veel tweetaktvoertuigen verkocht, die aanzienlijk meer schadelijke stoffen uitstoten dan de latere viertakt- of elektrische modellen. De verwachting is dat rond 2027/28 het merendeel van de tweetaktvoertuigen door autonome vernieuwing zal zijn uitgefaseerd.

Tijdens een steekproef van het rijdende wagenpark in Haarlem in 2024 bleek dat circa 9% van de geconstateerde brom- en snorfietsen een DET van 2010 of ouder had. Aangezien het aandeel tweetaktvoertuigen op de openbare weg de komende jaren tot invoering verder zal dalen, is het effect van een milieuzone voor deze categorie voertuigen op de luchtkwaliteit naar verwachting zeer beperkt.

1.2

Nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen

In het scenario van een nul-emissiezone – in tegenstelling tot een reguliere milieuzone – worden uitsluitend voertuigen zonder verbrandingsmotor toegelaten. Een dergelijke uitstootvrije zone levert de grootste bijdrage aan het verbeteren van de luchtkwaliteit en aan een gezondere leefomgeving voor andere weggebruikers, maar heeft ook de grootste impact op voertuigeigenaren. Hoewel in Nederland het aantal uitstootvrije brom- en snorfietsen gestaag toeneemt, rijden er in verhouding nog veel voertuigen met een verbrandingsmotor op de openbare weg. Naast de effecten op de luchtkwaliteit (verder toegelicht in hoofdstuk 2) vormen brom- en snorfietsen met een verbrandingsmotor tevens een belangrijke bron van geluidsoverlast. In onder meer Amsterdam en Rijswijk was sprake van bewoners die veel overlast ervaarden door brom- en snorfietsen en diende het daarmee in Amsterdam als onderbouwing van het verkeersbesluit. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

3

Projectgerelateerd

Anno 2025 is de gemeente Amsterdam de enige gemeente die daadwerkelijk een nul-emissiezone heeft ingevoerd. De gemeenten Utrecht en Nijmegen zijn voornemens om in 2028 een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen in te voeren. In de volgende paragrafen worden de verschillen tussen de gemeenten bij de invoering van een nul-emissiezone nader toegelicht.

Nul-emissie zones elders in Nederland

1.3

De gemeente Amsterdam is tot op heden de enige gemeente in Nederland die een uitstootvrije zone voor brom- en snorfietsen heeft ingevoerd. Dit betekent dat nieuw geregistreerde brom- en snorfietsen emissieloos moeten zijn. Om bestaande voertuigeigenaren tegemoet te komen, heeft de gemeente een overgangsregeling ontwikkeld (zie figuur 2). Deze overgangsregeling biedt voertuigeigenaren de mogelijkheid hun voertuig economisch af te schrijven voordat de maatregel volledig van kracht wordt. Voertuigen ouder dan tien jaar zijn vanaf 2028 niet meer toegestaan binnen de zone. Vanaf 1 januari 2030 mogen uitsluitend uitstootvrije brom- en snorfietsen nog binnen de nul-emissiezone rijden.

Figuur 2: Overgangsregeling uitstootvrije zone voor brom- en snorfietsen in Amsterdam De gemeente Utrecht is voornemens om in 2028 een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen in te voeren. Daarbij geldt dat voertuigen ouder dan tien jaar niet meer zijn toegestaan. De gemeente Nijmegen had aanvankelijk het plan om de bestaande milieuzone voor voertuigen ouder dan 2010 in 2028 op te waarderen naar een nul-emissiezone, maar heeft op 7 oktober 2025 aangekondigd een vergelijkbare overgangsregeling te hanteren als Utrecht en Amsterdam. De gemeente Den Haag heeft vooralsnog geen plannen om haar bestaande milieuzone voor brom- en snorfietsen om te zetten naar een nul-emissiezone.

1.4

Doel van een milieuzone

1.4.1

Primaire doel; verbeteren van luchtkwaliteit en lokale blootstelling

Het doel van een milieuzone is om de luchtkwaliteit te verbeteren en daarmee het verminderen van gezondheidsschade, zoals hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen en vroegtijdige sterfte. Daar waar wettelijke normen of gezondheidsadvieswaarden overschreden worden is de gezondheidsschade het grootst. Tegelijkertijd zijn er geen waarden vast te stellen waaronder geen negatieve gezondheidseffecten vanwege luchtvervuiling optreden.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

4

Projectgerelateerd

Met een milieuzone kan bereikt worden dat lokale pieken in de concentraties 1 vanwege wegverkeer verminderen (zie de gele ‘stadswegpieken’ in figuur 3). In gebieden waar veel verkeer rijdt zijn grotere effecten te behalen dan in gebieden waar minder verkeer rijdt. Hoe groter het milieuzonegebied en hoe strenger de toelatingseisen, hoe groter de effecten en hoe verder die reiken en ook de stedelijke achtergrond kunnen verlagen. Nieuwere voertuigen stoten minder schadelijke stoffen uit dan oudere voertuigen. Door natuurlijke vervanging van het wagenpark — voertuigen die worden afgeschreven en vervangen door schonere types — wordt de luchtkwaliteit geleidelijk beter. Dit proces wordt ook wel autonome verschoning genoemd. Met de invoering van een milieuzone kan dit verschoningsproces worden versneld. Voertuigeigenaren die in of nabij een milieuzone wonen of er regelmatig rijden, worden gestimuleerd om eerder over te stappen op een schoner voertuig. Voor een effectieve milieuzone is het daarom belangrijk om beleidsmatig voor te blijven lopen op de autonome verschoning.

Figuur 3: Concentratie opbouw in een stad Vanwege de korte afstand tussen fietsers en brom- en snorfietsers op fietspaden, kan de blootstelling van fietsers aan luchtvervuiling grotendeels veroorzaakt worden door uitstoot van brom- en snorfietsen (Zuurbier et al, 2019). Dit betekent dat het weren van vervuilende brom- en snorfietsen ook een maatregel is die kan bijdragen aan het verminderen van blootstelling van fietsers aan vervuilende stoffen op fietspaden2. In bijlage 3 wordt meer toegelicht over de schadelijkheid van brom- en snorfietsen.

1.4.2

Doelen nul-emissie zone

Een nul-emissie zone is het eindstation voor de milieuzones. Voor gemeenten die een nul-emissie zone invoeren zijn er naast uitstoot van de meest vervuilende voertuigen nog andere doelstellingen om na te streven. In Amsterdam was bijvoorbeeld geluidsoverlast een belangrijk argument om de overstap naar 1

Voor brom- en snorfietsen is er geen rekenmethodiek beschikbaar om de impact van een milieuzone op concentratieopbouw te berekenen. Om deze reden wordt enkel gekeken naar de besparingen op uitstoot. 2

Op basis van meetonderzoek van de GGD Midden-Nederland zijn brommers en scooters in vergelijking met ander gemotoriseerd verkeer op de weg verantwoordelijk voor de meeste hele hoge pieken ultrafijn stof die zijn gemeten op fietspaden. Sommige brommers en scooters veroorzaakten pieken die wel 20 keer hoger zijn dan de achtergrondconcentratie ultrafijn stof (Zuurbier et al, 2017). Onderzoekers van de GGD en de Universiteit Utrecht concluderen op basis van metingen dat brom- en snorfietsen substantiële verhogingen van korte termijn uitstootniveaus op fietspaden veroorzaken. Bij tweetakt voertuigen zijn hogere pieken gemeten dan bij viertakt voertuigen. Omdat er meer viertakt dan tweetakt voertuigen rijden, is de totale bijdrage van viertakt voertuigen aan luchtvervuiling groter.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

5

Projectgerelateerd

de nul-emissie zone te maken. In de gemeente waren brom- en snorfietsen één van de belangrijkste bronnen van geluidsoverlast (zie figuur 4).

Figuur 4: Ernstige geluidshinder naar geluidsbron onder 19- t/m 64 jarigen in Amsterdam, gezondheidsmonitor 2020, GGD Amsterdam

1.5

Scenario’s voor invoering nul-emissie (ZE) zone in Haarlem

Omdat een nul-emissiezone nog relatief nieuw is in Nederland, bestaan er in de praktijk verschillende manieren om deze in te voeren. De centrale vraag daarbij betreft de mate van coulance die wordt geboden aan bestaande voertuigen. Hierbij kan worden gekeken naar de Datum Eerste Toelating (DET) bijvoorbeeld <2011, <2018 of <2020 - en naar de duur van de overgangsregeling, bijvoorbeeld één, twee of drie jaar. In figuur 5 worden de mogelijke scenario’s voor Haarlem schematisch weergegeven. Vervolgens worden de drie scenario’s tekstueel toegelicht.

Figuur 5: mogelijke scenario’s voor invoering nul-emissie zone brom- en snorfietsen Haarlem

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

6

Projectgerelateerd

1.5.1

Scenario 1: Nul-emissie zone volgens principebesluit Haarlem

De gemeente Haarlem heeft in februari 2024 een principebesluit genomen om per 2027 een nulemissiezone voor brom- en snorfietsen in te voeren. Vanaf dat jaar dienen nieuw geregistreerde brom- en snorfietsen emissieloos te zijn. In dit principebesluit is voorgesteld dat voertuigen met een Datum Eerste Toelating tussen 1 januari 2020 en 1 juli 2025 tot 1 januari 2028 worden vrijgesteld van de nul-emissiezone. Dit is een ingrijpende maatregel met aanzienlijke impact voor een groot aantal voertuigeigenaren (zie hoofdstuk 2 voor de effecten op het wagenpark). Met dit scenario zou Haarlem de eerste gemeente zijn die een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen invoert met een strenger toelatingsregime dan Amsterdam, Utrecht en Nijmegen.

1.5.2

Scenario 2: Langere overgangsregeling conform Amsterdam, Utrecht en Nijmegen

In het tweede scenario wordt uitgegaan van een langere overgangsregeling, vergelijkbaar met die van de gemeente Amsterdam, Utrecht en Nijmegen. In dit scenario worden vanaf 1 januari 2028 tot 1 januari 2030 alleen voertuigen met een DET ouder dan 1 januari 2018 geweerd. Deze periode van tien jaar sluit aan bij de gemiddelde gebruiksduur van een bromof snorfiets, zoals onderschreven door de BOVAG en de RAI-vereniging 3 Hierdoor krijgen voertuigeigenaren 3 jaar de tijd om hun brom- of snorfiets met DET 2018 of jonger te vervangen voor een uitstootvrij voertuig. Er is gekozen voor het jaartal 2018 omdat vanaf dat moment de Euro 4-norm geldt, die strengere eisen stelt aan de uitstoot en het brandstofverbruik van voertuigen. In de RDW wordt de euro-norm voor brom- en snorfietsen niet bijgehouden. Om deze reden wordt er voor een nul-emissie zone gehandhaafd op DET. Scenario 2 is voor Haarlem het meest logisch om bij aan te sluiten, omdat het een realistisch verschoningsmoment combineert met een redelijke afschrijvingstermijn. Daarnaast bevordert de harmonisatie met andere gemeenten die een nul-emissiezone invoeren. Om verdere harmonisatie te realiseren, is het aan te bevelen de invoering van de nul-emissiezone te laten plaatsvinden in 2028.

1.5.3

Scenario 3: Milieuzone <2011 wordt nul-emissie in 2030

Scenario 3 is geïnspireerd op het eerdere beleid van de gemeente Nijmegen, voordat deze in oktober 2025 haar koers aanpaste aan het regime van Amsterdam en Utrecht. In dit scenario worden brom- en snorfietsen ouder dan 2010 eerst geweerd binnen een milieuzone, waarna in 2030 wordt overgegaan op een volledige nul-emissiezone. Voor Haarlem is dit scenario minder logisch. De stad kent momenteel geen bestaande milieuzone voor brom- en snorfietsen ouder dan 2010 en op basis van de wagenpark scan blijkt dat in 2024 maar 9% van de geconstateerde brom- en snorfietsen ouder dan 2010 waren. Tot invoering in 2027 zal dit aandeel verder dalen. De verwachte impact op de luchtkwaliteit zou daarom minimaal zijn.

1.5.4

Conclusie op basis van de drie scenario’s:

Wanneer de gemeente Haarlem besluit een nul-emissiezone in te voeren, ligt het voor de hand om aan te sluiten bij de harmonisatie met andere gemeenten die een vergelijkbare regeling hanteren (Amsterdam, Utrecht en Nijmegen). Door aan te sluiten bij de Euro 4-norm (2018) worden oudere, meer vervuilende 3

Conform de door BOVAG en RAI vereniging onderscheven redelijke afschrijvingstermijn vanuit Nota van Beantwoording Uitstootvrije zone brom- en snorfietsen 2025 – Gemeente Amsterdam 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

7

Projectgerelateerd

voertuigen geweerd, terwijl de tijdlijn beter aansluit op de economische levensduur van brom- en snorfietsen. Overweeg om de invoeringsdatum van de nul-emissiezone in Haarlem te verschuiven van 1 januari 2027 naar 1 januari 2028. Dit draagt bij aan een betere harmonisatie met andere gemeenten zoals Amsterdam, Utrecht en Nijmegen, en sluit tevens beter aan bij de economische afschrijftermijn van brom- en snorfietsen, waardoor de overgang voor gebruikers en ondernemers soepeler verloopt.

2

Effecten van een nul-emissie zone brom- en snorfietsen

In 2020, 2021 en 2024 zijn door Haskoning effectberekeningen uitgevoerd voor verschillende nulemissiezone varianten en de impact daarvan op de totale uitstoot van wegverkeer in Haarlem. Gezien de scope van dit onderzoek is ervoor gekozen om enkel een actualisatie uit te voeren van de effecten van een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen. Voor meer informatie over de effecten op overige voertuigcategorieën, concentraties en gezondheid van weggebruikers wordt gerefereerd naar het Haskoning onderzoek: “Millieuzone Haarlem 2020”. In bijlage 2 is meer informatie opgenomen over de methodiek, resultaten en emissiereductie in vergelijking met andere voertuigcategorieën als bestel- en vrachtwagens. Conclusie effecten De berekeningen laten zien dat als vanaf 2027/2028 brom- en snorfietsen van voor 2018 geweerd worden binnen het Centraal Stedelijk Gebied in Haarlem, de emissies van luchtverontreinigende stoffen afnemen. De reductie bedraagt 8%-14% ten opzichte van de totale emissies door brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem. Het weren van alle brandstof aangedreven brom- en snorfietsen (nul-emissiezone) in het Centraal Stedelijk Gebied kan, vanaf 2030, een emissiereductie van 23%-32% opleveren van de totale emissies door brom- en snorfietsen.

Er zal met invoering van de zone uitstoot blijven van brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem omdat de zone niet de gehele gemeente dekt, er een factor ontheffingen en overtredingen zijn meegenomen in de berekening en beperkte uitstoot van fijnstof door remmen en bandenslijtage blijft. Type uitstoot

% emissiereductie door % Emissiereductie door brom-en snorfietsen 4 In brom- en snorfietsen In 2027/28 2030 EC (Roet) 14% 32% NOx (Stikstofoxiden) 10% 32% PM10 (Fijnstof) 12% 24% PM2.5 (Fijnstof) 14% 29% THC (Koolwaterstoffen) 8% 32% Tabel 2. Samenvattende tabel met emissiereductie van brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem door invoering van nul-emissie zone in Centraal Stedelijk Gebied. In vergelijking met maatregelen voor het overige verkeer, zoals strengere emissienormen voor bestel- of vrachtauto’s, zijn de effecten van brom- en snorfietsmaatregelen kleinschaliger in termen van totale emissiereductie. Echter, vanwege de korte afstand tussen fietsers en brom- en snorfietsers op fietspaden, kan de blootstelling van fietsers aan luchtvervuiling grotendeels veroorzaakt worden door uitstoot van bromen snorfietsen (Zuurbier et al, 2019). Dit betekent dat het weren van vervuilende brom- en snorfietsen ook een maatregel is die kan bijdragen aan het verminderen van blootstelling van fietsers aan vervuilende stoffen op fietspaden. Daarnaast blijkt op basis van meetonderzoek van GGD Midden-Nederland dat brommers en scooters, in vergelijking met ander gemotoriseerd verkeer op de weg, verantwoordelijk zijn voor de meeste hele hoge pieken ultrafijn stof die zijn gemeten op fietspaden. Sommige brommers en 4

Voor beide kolommen betreft het % besparingen door de nul-emissie zone op de totale uitstoot van brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

8

Projectgerelateerd

scooters veroorzaakten pieken die wel 20 keer hoger zijn dan de achtergrondconcentratie ultrafijn stof (Zuurbier et al, 2017). Onderzoekers van de GGD en de Universiteit Utrecht concluderen op basis van metingen dat brom- en snorfietsen substantiële verhogingen van korte termijn uitstootniveaus op fietspaden veroorzaken.

Deel twee: Implementatie, handhaving en kosten 3

Handhaving, bebording en implementatietraject

In dit hoofdstuk onderzoeken we verschillende randvoorwaarden en thema’s die relevant zijn bij de implementatie van een nul-emissie zone. Achtereenvolgens gaan wij in op de voorbereiding tot invoering van een nul-emissie zone, verkeersbesluit, ontheffingenbeleid, handhaving, bebording, communicatie en de operationele voorbereiding.

3.1

Onderzoek effecten, kosten en stakeholderconsultatie

Een zorgvuldige voorbereiding, een evenwichtige belangenafweging en een goed gemotiveerde onderbouwing vormen de basis voor een rechtmatig besluit tot instelling van een nul-emissie zone. De vraag of het verkeersbesluit voldoende onderbouwd is, hangt onder meer af van de effectiviteit van het besluit, de zorgvuldigheid van de onderbouwing en de weging van alle betrokken belangen. Dit maakt onderzoek naar effecten, kosten en consultatie van stakeholders noodzakelijk. In dit onderzoek zijn de effecten en kosten beschreven. De effecten op luchtkwaliteit door invoering van het zero-emissie beleid zijn weergegeven in hoofdstuk 2. De kosten die komen kijken bij de invoering van dit beleid staan in hoofdstuk 4. Juridische toetsing Op basis van de onderzoeksresultaten moet worden beoordeeld of er geen andere, minder ingrijpende maatregelen mogelijk zijn om hetzelfde doel te bereiken (subsidiariteit) en of door invoering van de zone geen belangen buitenproportioneel worden geschaad (proportionaliteit). Als dit kan worden aangetoond, moet worden vastgesteld welke verkeersborden – en daarmee welke juridische grondslag – worden gebruikt voor de zone. Het invoeren van een nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen raakt in 2028 een beperkt aantal voertuigen en eigenaren, maar levert een aantoonbare bijdrage aan verbetering van de luchtkwaliteit.

Alternatieve maatregelen, zoals het verplaatsen van brom- en snorfietsen van het fietspad naar de rijbaan (zoals in Amsterdam in 2022), verminderen lokaal de blootstelling, maar bieden niet overal gezondheidswinst. In Haarlem is deze maatregel nog niet ingevoerd. Ook qua proportionaliteit worden belangen van voertuigeigenaren niet buitenproportioneel geschaad. Uit onderzoek van Haskoning (2024) naar de invoering van een nul-emissiezone voor brom- en snorfietsen in Utrecht blijkt dat de Total Cost of Ownership (TCO) van een elektrische variant bij langer gebruik nagenoeg gelijk of zelfs goedkoper is dan die van een benzinevariant. Hoewel de initiële aanschafprijs hoger ligt, wordt deze drempel deels verlaagd via een inruilregeling voor minima. De gemeente Haarlem maakt hiervoor gebruik van een subsidieregeling van het Rijk in het kader van het Schone Lucht Akkoord. Binnen deze regeling kunnen bewoners met een laag inkomen tot €1.200 ontvangen bij inruil van een vervuilende brom of snorfiets voor een uitstootvrije variant. Er zijn op dit moment geen plannen om daarnaast een reguliere inruilregeling op te zetten.5

5

In bijlage I is een aanname gedaan op basis van het huidige wagenpark om een inschatting te krijgen van de hoeveelheid geweerde voertuigen in 01-01-2027. Deze informatie kan gebruikt worden om een idee te krijgen van de hoeveelheid voertuigen die mogelijk gebruik zullen maken van de inruilregeling. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

9

Projectgerelateerd

3.2

Bestuurlijk besluit tot invoering

De gemeente Haarlem heeft in 2024 een principebesluit genomen tot invoering van een nul-emissie zone in 2027. De volgende stap is het nemen van een college- of raadsbesluit6. Dit besluit vormt het startsein voor invoering van de milieuzone voor brom- en snorfietsen. Het besluit bevat ten minste de toegangscriteria, omvang van de zone en de ingangsdatum van de nieuwe regelgeving. Daarnaast is het van belang regiogemeenten goed te betrekken in de besluitvorming. Gezien de ligging van Haarlem is afstemming met buurgemeenten zoals Zandvoort en Heemstede noodzakelijk. Brom- en snorfietseigenaren die regelmatig door of naar Haarlem rijden, zullen ook geraakt worden door het nieuwe beleid binnen de zone.

3.3

Verkeersbesluit en ontheffingenbeleid

Naast politieke besluitvorming is (vervolgens) een wettelijk verkeersbesluit vereist. Dit besluit vormt de juridische basis voor de milieuzone. Omdat een zone veel belangen raakt, verdient het aanbeveling om inspraak of consultatie te organiseren. Parallel hieraan moet een concept-ontheffingenbeleid worden opgesteld, bij voorkeur geharmoniseerd met omliggende gemeenten zoals Amsterdam, die eenzelfde beleid hanteren.

3.3.1

Ontheffingenbeleid

Parallel aan het verkeersbesluit moet een concept-ontheffingenbeleid worden opgesteld. Het is wenselijk om dit beleid zoveel mogelijk te harmoniseren met omliggende gemeenten, zodat het duidelijk is voor gebruikers en eenvoudig voor handhaving. Voor Haarlem wordt het beleid beperkt tot een aantal specifieke ontheffingscategorieën: Medische gronden (optioneel) Personen die door medische omstandigheden structureel afhankelijk zijn van hun eigen brom- of snorfiets en niet kunnen overstappen op een alternatief (zoals OV of elektrische fiets), kunnen in uitzonderlijke gevallen een ontheffing aanvragen. Een aanvraag voor een ontheffing wordt in deze instanties voorgelegd aan de GGD Kennemerlanden die vervolgens bepaald of de afhankelijkheid van het voertuig en het niet kunnen overstapen op alternatief vervoer is gelegen in de medische omstandigheid. Dit is geen verplicht onderdeel van het beleid, maar kan als mogelijkheid worden opgenomen. Een alternatief is om deze ontheffingen te borgen middels de hardheidsclausule Oldtimers (30 jaar of ouder) Brom- en snorfietsen van 30 jaar of ouder, de zogenaamde “oldtimers” worden voornamelijk hobbymatig gebruikt. In Haarlem zijn er circa 160 brom- en snorfietsen die 30 jaar en ouder zijn. In Den Haag kan per kentekenhouder maximaal 40 keer per jaar een ontheffing worden aangevraagd (die geldig is voor de duur van 12 uur per keer).

In Amsterdam zijn de ontheffingen voor oldtimers enkel geldend voor het weekend Hardheidsclausule Voor uitzonderlijke gevallen waarin toepassing van de regels leidt tot een onvoorzien en onredelijk nadelig gevolg voor een belanghebbende. Deze clausule biedt ruimte voor maatwerk en voorkomt disproportionele effecten.

6

In principe is een besluit tot invoering van een milieuzone een bevoegdheid van het college van B&W. In enkele gevallen wordt een besluit tot invoering van een milieuzone voor de raad gelegd. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

10

Projectgerelateerd

3.4

Bebording

Haarlem kent circa 60 toegangswegen langs de gemeentegrenzen voor bestel- en vrachtvoertuigen die eveneens gelden voor brom- en snorfietsen. Op deze toegangswegen moet bebording worden geplaatst om bestuurders te informeren dat zij de nul-emissie zone betreden. In figuur 6 is de bebording te zien die de gemeente Amsterdam gebruikt voor de nul-emissie zone. Bij het aflopen van de overgangsregeling dient het onderbord waarin de DET wordt gespecifeerd te worden weggehaald.

Figuur 6: bebording voor nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen in de gemeente Amsterdam

3.5

Handhaving

Voor een milieu- of zero-emissiezone brom- en snorfietsen is het moeilijker om tot sluitende handhaving te komen dan voor een nul-emissiezone bestel- en vrachtverkeer. Eén van de uitgangspunten in het ontwikkelen van de handhavingsstrategie is dat handhaving geen doel op zich is, maar een middel om tot voldoende naleving van beleid te komen. Om deze reden worden voor een milieuzone brom- en snorfietsen vaak verplaatsbare camera’s ingezet (Den Haag, Amsterdam). Door camera’s te rouleren worden de hoeveelheid sluiproutes beperkt en de naleving vergroot. Op dit moment staan binnen de nul-emissie zone voor bestel- en vrachtvoertuigen op circa 20 plekken een ANPR camera waarmee bestel- en vrachtvoertuigen worden geregistreerd en gecontroleerd op de vereisten voor de nul-emissie zone. Bij het nagaan van mogelijk gebruik van de huidige camera’s voor controle op naleving door brom- en snorfietsen, bleek dat de camera’s zo gepositioneerd staan dat het niet mogelijk is brom- en snorfietsen mee te nemen in de beelden. Aangezien brom- en snorfietsen alleen aan de achterkant door het kenteken te herkennen zijn, zouden camera’s naar binnen gericht moeten staan op de zonegrenzen. Omdat dit voor vrachtverkeer andersom geldt wegens de kentekens aan de voorkant van het voertuig, zullen ze dus niet simultaan voor beide voertuigen gebruikt kunnen worden.

De handhavingsleverancier heeft aangegeven dat de betrouwbaarheid van de camera’s in het geding komt indien beide rijrichtingen worden gescand.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

11

Projectgerelateerd

Om naleving door brom- en snorfietsen te kunnen registreren, is het voorstel om additioneel 5 roulerende camera’s te plaatsen, die voertuigen die zich binnen de zone bewegen te registreren. Dit is vergelijkbaar hoe de milieuzones voor brom- en snorfietsen in Amsterdam en Den Haag worden gehandhaafd.

3.6

Communicatie

Een communicatietraject is nodig om de nul-emissie zone onder de aandacht te brengen van belanghebbenden, zodat zij daar op kunnen anticiperen. Hoe eerder de communicatie start, hoe langer de anticipatietijd. Een belangrijke actie hierbinnen is het versturen van waarschuwingsbrieven naar voertuigeigenaren die bij invoering van de zone niet meer zijn toegestaan. Bij de invoering van de nulemissie zone voor stadslogistiek bleek dit een effectief middel te zijn om voertuigeigenaren te informeren. Voor de nul-emissie zone in Haarlem is wellicht een twee-traps raket mogelijk waarbij voertuigeigenaren met een DET <2018 worden geinformeerd voor 2027/28 en andere voertuigeigenaren worden geinformeerd over de nul-emissie zone per 2030. Overige aanvullende communicatiemiddelen die in andere gemeenten effectief zijn geweest bij de invoering van een milieuzones voor brom- en snorfietsen zijn: reclames op sociale media en bijvoorbeeld via banners op marktplaats. Op deze manier worden potentiële voertuigeigenaren in Haarlem geïnformeerd wanneer zij een (verouderde) brom of snorfiets aanschaffen die wellicht niet voldoet aan de eisen van de nul-emissie zone In Amsterdam zijn sinds 8 december 2023 verschillende wegen afgewaardeerd van 50 naar 30 kilometer per uur. Ter voorbereiding hebben ze enkele weken van tevoren de bebording neergezet met daarin een sticker met een vooraankondiging.

Bij invoering wordt de sticker weggehaald. Zo worden bewoners al langere tijd geïnformeerd over de verlaging van de snelheid. Dit middel zou ook ingezet kunnen worden om bestuurders eerder te informeren over de komst van de nul-emissie zone voor bromen snorfietsen. Andere communicatiemiddelen die veelal ingezet worden om voertuigeigenaren te informeren zijn: • Update van de gemeentelijke website • Artikelen in lokale nieuwsbladen • Reclame op abri’s en via Facebook/Instagram

3.7

Figuur 7: sticker met een vooraankondiging van verkeersmaatregel 50 naar 30 in Amsterdam

Operationele voorbereiding

De laatste stap is de operationele voorbereiding tot invoering van de zone. Onderstaand worden de belangrijkste acties benoemd • Ontheffingen: personeel aanwijzen en informeren over het verlenen van ontheffingen. • Communicatie: bijwerken van gemeentelijke website dat de zone actief is, zorgen dat processen rondom waarschuwingsbrieven gereed zijn voor de eerste waarschuwingsperiode. • Personeel: Informeren, werven of opleiden van nieuw personeel met bijbehorende instructies voor handhaving, communicatie of het verlenen van ontheffingen. • Bebording: Het plaatsen van de nieuwe bebording en in het gebruik van informerende stickers dient er een opdracht gegeven te worden dat de stickers worden verwijderd.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

12

Projectgerelateerd

•

4

Handhaving: Er dienen verschillende werkprocessen opgestart te worden rondom de handhaving. Belangrijk hierbij is dat de handhavingsleverancier wordt geinformeerd over de nieuwe zone en dat de afdeling handhaving het handhavingsplan aanpast en het algemeen proces verbaal. Aanvullend dient de afdeling handhaving de nieuwe bebording mee te nemen in de periodieke bordenschouw.

Gemeentelijke kosten zones

Inleiding en aannamen Er is een kosteninschatting gemaakt voor invoering van de nul-emissie zone op basis van scenario twee aangezien uit hoofdstuk één dit naar voren komt als meest logische scenario. De kosteninschatting bestaat uit zowel investeringskosten als de exploitatiekosten. De kosten zijn een inschatting gebaseerd op eerder onderzoek naar de uitbreiding van de milieuzone in Haarlem, actuele cijfers van Haarlem voor de invoering van de nul-emissie zone voor bestel- en vrachtvoertuigen en ervaringscijfers die ook in een eerdere kostenraming van milieuzones is gebruikt in andere gemeenten (o.a. gemeenten Amsterdam, Den Haag, Leiden, Nijmegen). De volgende kostencomponenten worden onderscheiden: • ANPR-camera’s; onderscheid op stroom en rouleren van verplaatsbare camera’s; • Bebording: Aanschaf van aanvullende bebording voor brom- en snorfietsen; • Ontheffingen: personele kosten (fte) • Communicatie: personele kosten (fte) en middelen (campagne, posters, brieven etc.). • Projectmanagement: personele kosten (fte) • Juridische voorbereidingen: Personele kosten (FTE) • Handhaving: inzet boa’s De volgende aannames zijn gedaan: • Kosten zijn geheel toegedeeld aan het Nul-emissie zoneproject voor brom- en snorfietsen. In de praktijk zijn er vaak meerdere projecten die als kostendragers fungeren.

De kosten dragen daarnaast bij aan bredere beleidsdoelen zoals verbetering van luchtkwaliteit, bevordering van het elektrificeren van het wagenpark en vermindering van geluidsoverlast. • Kosten voor bebording zijn op basis van cijfers voor de bebording van de nul-emissie zone bestelen vrachtvoertuigen. Exacte kosten dienen te worden onderzocht. • Kosten van eventuele compensatie- of stimuleringsregelingen zijn buiten beschouwing gelaten 7. Vanuit het Schone Lucht Akkoord heeft de gemeente geld gereserveerd voor een inruilregeling van vervuilende brom- en snorfietsen voor een elektrische variant. • De operationele kosten zijn alleen voor het eerste jaar weergegeven. Belangrijke kanttekening hierbij is dat de operationele kosten na verloop van tijd zullen dalen omdat het aandeel voertuigen dat niet voldoet ook na verloop van tijd zal afnemen. Dat vertaalt zich door in minder ontheffingsaanvragen, minder communicatie-inspanningen, minder projectmanagement, minder juridische kosten (afhandeling bezwaren). In 2030 zal de overgangsregeling eindigen en daarmee weer meer ontheffingsaanvragen, overtredingen en noodzaak om te communiceren. Kosten In onderstaande tabel zijn de totale kosten voor de nul-emissie zone weergegeven (afgeronde bedragen). Een uitgebreide onderbouwing is op aanvraag verkrijgbaar.

7

De gemeente Rijswijk en Den Haag hebben een sloopregeling aangehouden om voertuigeigenaren te ondersteunen in de overstap naar een schoner voertuig. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

13

Projectgerelateerd

Invoering nul-emissie zone brom- en snorfietsen Investeringskosten: (1-malig)

Beschrijving kostenpost Vóór 1-1-2027

ANPR (camera, ICT)

€ 25.000, -

Bij plaatsing van 5 extra verplaatsbare camera’s, incl. stroomaansluiting camera’s

Bebording (zonder sticker)

€ 60.000, -

Toevoegen van nieuwe bebording voor brom- en snorfietsen, arbeidskosten/materiaal. Optioneel: communiceren middels stickers €40.000

Communicatiekosten (personeel)

€ 50.000, -

Communicatieondersteuning gedurende voorbereiding en implementatie, opstellen van ontheffingenleidraad

Communicatie uitingen (brieven, middelen)

€ 50.000, -

Sociale mediacampagnes, ABRI’s, marktplaats banners, sturen informatiebrieven (vooraf) en waarschuwingsbrieven (achteraf)

Projectmanagement (personeel, onderzoek)

€ 100.000, -

Inclusief procesmatig projectleider, beleidsambtenaar mobiliteit en technisch adviseur. Verantwoordelijke voor proces tot invoering

Handhaving

€30.000,-

Afstemming handhaving, opstellen en aanpassen handhavingsplan

Juridische kosten

€ 24.000, -

Opstellen verkeersbesluit, beantwoorden van zienswijzen en bezwaren, opstellen ontheffingenbeleid

+/- €325.000

Bandbreedte van €300.000 – €350.000

Totaal investeringskosten Exploitatiekosten (jaarlijks, jaar 1) ANPR, ICT

€ 15.000, - Jaarlijkse lease kosten voor de camera’s

Roulatie ANPR

€ 15.000, - Uitgaande van 2 camera verplaatsingen per jaar

Ontheffingen (personeel)

€ 15.000, - Ontheffingsaanvragen ontvangen, beoordelen en verlenen. Eventuele aanpassingen aan loket niet meegenomen

Communicatie (personeel)

€ 15.000, - Bijwerken van informatie op de website, socials informatie lokale kranten, versturen informatie/waarschuwingsbrieven

Projectmanagement (personeel, juridisch)

€ 32.000, - Jaarlijkse managementkosten, zoals delen van voortgangrapportages, afhandelen vragen politiek deelname aan regionale overleggen en ontwikkelingen.

Handhaving (boa-inzet)

€ 12.000, - Uitvoeren bordenschouw (reeds uitgevoerd), beoordelen overtredingen, afhandelen bezwaren, aanleveren informatieverzoeken OM

Totaal 2027 (jaar 1)

28 oktober 2025

€94.000,-

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

14

Projectgerelateerd

Totaal exploitatiekosten vervolgjaren Kosten 2028

€55.000,- Personele kosten halveren, ANPR kosten blijven gelijk

Kosten 2029

€35.000,- Personele kosten halveren, ANPR kosten blijven gelijk

€Kosten 2030

€94.000,- Einde overgangsregeling

Kosten 2031

€55.000,- Personele kosten halveren, ANPR kosten blijven gelijk

Gemiddelde kosten p/j o.b.v. 5 jaren

~€65.000

Exploitatie (5j) + investeringskosten

~€ 600.000 €700.000, -

Tabel 2. Inschatting kosten invoering nul-emissie zone brom- en snorfietsen o.b.v. scenario twee

5

Conclusie

Voorkeursscenario: scenario twee Uit de analyse blijkt dat een nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen op basis van scenario twee de meest logische keuze vormt voor de gemeente Haarlem. Dit scenario hanteert een overgangsregeling waarbij voertuigen met een Datum Eerste Toelating (DET) ouder dan 1 januari 2018 tussen 2028 en 2030 worden geweerd, waarna vanaf 2030 enkel uitstootvrije brom- en snorfietsen zijn toegestaan. Deze aanpak sluit aan bij de regelingen in Amsterdam, Utrecht en Nijmegen en combineert een logisch verschoningsmoment met een redelijke afschrijvingstermijn van circa 10 jaar voor voertuigeigenaren. De wagenparkscan laat zien dat 80% van de brom- en snorfietsen jonger dan 10 jaar is. De invoeringstermijn staat middels het principebesluit gepland op 01-01-2027. Het verdient een overweging om de invoeringstermijn van de nul-emissie zone te harmoniseren met andere gemeenten die een nul-emissie zone invoeren per 01-01-2028. Het oorspronkelijke principebesluit van Haarlem (scenario 1) is rigoureus en treft een groter aantal voertuigeigenaren, terwijl scenario 3 (via een milieuzone <2011 naar nul-emissie) niet logisch is omdat het te bereiken effect redelijk verzadigd is doordat de voertuigen niet- tot amper nog rondrijden.

Effecten op emissies en lokale blootstelling De berekeningen tonen aan dat het gefaseerd weren van oudere brom- en snorfietsen in het Centraal Stedelijk Gebied vanaf 2027/2028 een emissiereductie van 10%-15% oplevert ten opzichte van de totale emissies door brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem. De volledige invoering van de nulemissiezone vanaf 2030 resulteert in een emissiereductie van ongeveer 25%-30%. Er zal met invoering van de zone uitstoot blijven in de gemeente Haarlem omdat de zone niet de gehele gemeente dekt, er een factor ontheffingen en overtredingen zijn meegenomen en uitstoot door remmen en bandenslijtage blijft. De nul-emissie zone heeft het meeste effect op PM2.5 en benzeen, terwijl de effecten op NOx verwaarloosbaar zijn. In latere jaren neemt de uitstoot autonoom verder af door de ingroei van elektrische voertuigen, waardoor sprake is van uitdovende effecten. Hoewel de effecten van brom- en snorfietsmaatregelen kleinschaliger zijn vergeleken met maatregelen voor personenauto's of vrachtverkeer, vormen ze een waardevolle aanvulling op bredere verkeersmaatregelen. De verminderde directe blootstelling van luchtverontreinigende stoffen bij met name fietsers zijn

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

15

Projectgerelateerd

een extra argument om een zone in te voeren. De maatregel draagt bij aan verbetering van de gezondheid van andere verkeersdeelnemers, vermindering van geluidsoverlast en consistentie met overig beleid zoals de nul-emissie zone voor bestel- en vrachtvoertuigen. Daarnaast heeft met name de nulemissie zone een positief effect op geluid (reductie geluidshinder). Implementatie, handhaving en financiën Om de zone voor te bereiden is een officieel collegebesluit de volgende stap. Op basis van dit rapport is alle informatie beschikbaar om vervolgens het verkeerbesluit te nemen in 2026. De onderbouwing van dit besluit kan worden gebaseerd op de verwachte besparingen in uitstoot, verminderde lokale blootstelling van fietsers aan schadelijke stoffen, afname van geluidsoverlast, en de bijdrage aan het bredere schone lucht beleid. Om voertuigeigenaren tegemoet te komen, maakt de gemeente Haarlem gebruik van een subsidieregeling van het Rijk in het kader van het Schone Lucht Akkoord. Hiermee wordt een inruilregeling opgezet specifiek voor minima, waarbij zij tot €1.200 kunnen ontvangen bij inruil van een vervuilende brom- of snorfiets voor een uitstootvrije variant. Er zijn op dit moment geen plannen om daarnaast een reguliere inruilregeling te ontwikkelen. Communicatie is belangrijk om te zorgen dat men op de hoogte is van de zone.

Ervaring in andere steden leert dat het versturen van informatiebrieven aan voertuigeigenaren een effectief middel is om de doelgroep te informeren evenals banners op marktplaats of artikelen in lokale pers. Om voldoende naleving van het beleid te borgen kunnen verplaatsbare camera’s ingezet worden vergelijkbaar als in de gemeente Den Haag en Amsterdam. De invoering van de nul-emissie zone voor brom- en snorfietsen in Haarlem volgens scenario 2 vergt een totale investering van ongeveer €300.000 tot €350.000. De jaarlijkse exploitatiekosten zijn op basis van een vijf jaar periode naar verwachting gemiddeld €65.000. De personele kosten nemen af naarmate het aantal niet-conforme voertuigen daalt, maar zal in 2030 weer toenemen wanneer de overgangsregeling afloopt en de handhaving wordt geïntensiveerd. De totale kosten worden geschat op €600.000 tot €700.000 voor de periode tot en met 2032.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

16

Projectgerelateerd

Bijlagen Bijlage I: Omvang wagenpark Haarlem In bijlage één wordt nader ingegaan op de omvang van het wagenpark brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem. Achtereenvolgend worden de huidige registraties in Haarlem bij de Rijksdienst voor het wegverkeer beschreven, het rijdende wagenpark in Haarlem en een indicatie van de impact op het wagenpark. De inzichten worden gebruikt binnen verschillende onderdelen van de rapportage.

Omvang huidige registraties Het aantal geregistreerde brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem is gebaseerd op de actuele kentekenregistraties van de RDW. Aan de hand van postcodegebieden is een onderscheid gemaakt tussen voertuigen binnen en buiten de nul-emissie zone. In de analyse zijn alleen actieve voertuigen meegenomen; geschorste voertuigen en voertuigen in bedrijfsvoorraad zijn buiten beschouwing gelaten. Snorfietsen

Bromfietsen

Aandrijving

Brandstof

Elektrisch

Brandstof

Elektrisch

Speed Pedelec Elektrisch

Totaal

Totaal %

Juli 2025 (alle voertuigen) Waarvan binnen huidige zone Waarvan <2018 (geweerd) Waarvan oldtimers (vrijgesteld)

4385

413

3337

295

397

8827

100%

1563

127

1135

99

143

3067

34,7%

1153

0

785

0

49

1987

22,5%

112 46

Rijdend wagenpark Uit analyses in andere gemeenten - waaronder Amsterdam, Rijswijk en Den Haag - blijkt dat het rijdend wagenpark jonger en schoner is dan het totaal aantal geregistreerde voertuigen. Dit komt doordat veel oudere voertuigen nauwelijks meer worden gebruikt: ze staan vaak stil in een schuur, zijn verkocht zonder afmelding bij de RDW of worden incidenteel gebruikt. Het rijdend wagenpark bestaat voornamelijk uit voertuigen die frequent worden ingezet voor werk, school of zakelijk vervoer. Deze voertuigen hebben doorgaans een recenter bouwjaar en worden sneller vervangen. In 2024 is in Haarlem een kentekenonderzoek uitgevoerd naar het rijdend wagenpark van brom- en snorfietsen. Op 12 mei 2024 zijn alle passerende kentekens van brom- en snorfietsen geregistreerd, waarna bij de RDW-gegevens over voertuigcategorie, brandstof, Datum Eerste Toelating en herkomst zijn opgevraagd. De resultaten laten zien dat ongeveer 20%8 van de geobserveerde brom- en snorfietsen ouder is dan tien jaar, terwijl circa 9% een DET van 2010 of ouder heeft. Voor voertuigen met een DET van 2010 of ouder zal dit aandeel de komende jaren verder dalen. Naar verwachting zal het aandeel brom- en snorfietsen dat ouder dan 10 jaar is hetzelfde blijven. Ter vergelijking is in figuur 8 ook de opbouw van het wagenpark volgens de RDW9-registraties opgenomen.

8

Dit cijfer voor voertuigen van 10 jaar en ouder is conform eerdere wagenpark onderzoeken in Haarlem, Rijswijk en Amsterdam. Er is een hoog aantal kentekens dat een DET heeft van 2005. In dit jaar zijn veel voertuigen met een onbekende oorsprong geregistreerd bij de RDW. Deze voertuigen zijn doorgaans veel ouder en rijden niet of nauwelijks. 9

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

17

Projectgerelateerd

% Brom- en snorfietsen met DET 2004-2025 / totale wagenpark 12,00% 10,00% 8,00%

6,00% 4,00% 2,00% 0,00% 2004 2005 2006 20072008 2009 2010 2011 2012 2013 20142015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Geregistreerd wagenpark

Wagenpark scan

Figuur 8: samenstelling wagenpark brom- en snorfietsen op basis van RDW data (RDW, september 2025) en rijdend wagenpark scan (Dufec, mei 2024)

Lokale en landelijke ingroei uitstootvrije brom- en snorfietsen In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van het aandeel uitstootvrije brom- en snorfietsen in Haarlem en in Nederland. De analyses zijn gebaseerd op RDW-registratiegegevens en verkoopcijfers van de RAI Vereniging.

Landelijke ingroei emissieloze brom- en snorfietsen (RAI vereniging) Het aandeel uitstootvrije voertuigen in de totale verkoop van brom- en snorfietsen stagneert. In eerdere berekeningen (Haskoning, 2021) werd aangenomen dat in 2025 honderd procent van de nieuw verkochte snorfietsen elektrisch zou zijn, mede op basis van het destijds verwachte landelijke verkoopverbod op fossiele snorfietsen. Dit wetsvoorstel is echter van de baan geschoven, waardoor het aandeel elektrische voertuigen lager is dan voorzien en lijkt te stagneren. Op basis van landelijke verkoopcijfers uit 2024 lijkt de verkoop te stagneren rond de 40 – 50%. Hierdoor kan additionele stimulering via de invoering van een nul-emissiezone bijdragen aan verdere verduurzaming van het stedelijke wagenpark.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

18

Projectgerelateerd

Nieuwe Snorfietsen: % Benzine vs EV

Nieuwe Bromfietsen: % Benzine vs EV

100,0%

100,0%

80,0%

80,0%

60,0%

60,0%

40,0%

40,0%

20,0%

20,0%

0,0% 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Benzine

Full EV

0,0% 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Benzine

Full EV

Figuur 8 en 9: aandeel uitstootvrij in verkoop van brom- en snorfietsen (Bron: RAI vereniging)

Inschatting geweerde voertuigen Om tot een schatting te komen voor de ‘geweerde’ voertuigen zijn de volgende uitgangspunten en aannamen gehanteerd: • Op basis van het rijdend wagenpark concluderen we dat dit kleiner, nieuwer (en daarmee schoner) is dan het aantal voertuigen die bij de RDW zijn geregistreerd. Op basis van de wagenparkscan door Dufec uitgevoerd in 2024 concluderen we dat ongeveer 80% van de voertuigen ouder dan 10 jaar niet of nauwelijks rijdt en dus buiten beschouwing wordt gelaten; • Er is gesteld dat alle brom- en snorfietsen die in de gemeente geregistreerd zijn soms- of altijd een bestemming hebben in het Centraal Stedelijk Gebied. Het kan goed mogelijk zijn dat niet alle voertuigen een bestemming hebben in de toekomstige nul-emissie zone, maar dit is vanuit de beschikbare gegevens niet te herleiden. De inschatting is daarmee aan de hoge kant. • Speedpedelecs (ongeveer 400 stuks) zijn al elektrisch en worden ongeacht het scenario niet geraakt door de milieuzone. Om deze reden wordt deze groep buiten beschouwing gelaten; • Conform de zones in Amsterdam en Den Haag gaan wij er van uit dat ook in Haarlem de oldtimers (alle voertuigen in 2027 van 30 jaar en ouder) een (weekend)ontheffing zullen krijgen. Deze groep is in Haarlem ca. 160 voertuigen groot.

• Op basis van studies uitgevoerd in de gemeenten Haarlem en Amsterdam veronderstellen we een gemiddelde gebruikstermijn van een brom of snorfiets van 10 jaar. Omdat de milieuzone pas in 2027/28 10 actief zal zijn, stellen we dat binnen het wagenpark elk jaar 10% van de voertuigen wegvalt en verschoont. In onderstaande tabel zijn op basis van bovenstaande uitgangspunten de aantallen geweerde voertuigen weergeven op basis van het scenario weren DET <01-01-2018. Op basis van deze exercitie verwachten we dat ongeveer 10-12% van het geregistreerde wagenpark geweerd zal worden bij invoering van een nul-emissie zone in 2027. Deze informatie is toepasbaar om een inschatting te maken van de hoeveelheid voertuigen die mogelijk gebruik zullen maken van de inruilregeling.

10

Tijdens opstellen van de rapportage is uitgegaan van een invoeringstermijn van 2027, mocht naar aanleiding van de rapportage het de invoeringstermijn verschuiven dan is er een jaar langer sprake van autonome verschoning en daarmee lagere impact. 28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

19

Projectgerelateerd

Snorfietsen Aandrijving

Bromfietsen

Brandstof

Elektrisch

Brandstof

Elektrisch

RDW totaal (072025)

4385

413

3337

295

Waarvan Fossiel DET <01-01-2018

3320

0

2176

0

Waarvan oldtimers (ouder dan 30 jaar, <1997)

46

0

112

0

Geregistreerde fossiele voertuigen die niet voldoen aan de Nul-emissie zone ouder dan 2018 eisen in 2025

3.274

0

2064

0

Waarvan autonome verschoning (stel 10% valt af p/j tot 0101-2027) = -15%

2.782

1.755

20% van de voertuigen ouder dan 2018 rijdt nog regelmatig (wagenparkscan)

~556 voertuigen

~351 voertuigen

% geweerde voertuigen (t.o.v. totale brandstof voertuigen)

~11,6%

~9,7%

Tabel 3: Scenario weren DET < 01-01-2018

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

20

Projectgerelateerd

Bijlage II Toelichting rekenmethode en resultaten effectonderzoek Voor het berekenen van concentraties luchtvervuilende stoffen vanwege brom- en snorfietsen is geen standaardrekenmethodiek en/of rekenmodel beschikbaar. Wel zijn er door TNO opgestelde emissiefactoren11 voor verbrandingsemissies beschikbaar. Voor fijn stof (PM10/PM2,5) zijn deze aangevuld met emissiefactoren voor slijtage van banden, remmen en wegdek 12. Op basis daarvan zijn in dit onderzoek effecten op de emissies berekend. Dat levert inzicht in de mate waarin een milieuzone kan leiden tot vermindering van uitstoot van luchtvervuilende stoffen door brom- en snorfietsen.

Emissie of uitstoot ➔ de hoeveelheid van een stof dat door de verbranding van brandstoffen via de uitlaat of door slijtage van wegdek en remmen, in de buitenlucht wordt gebracht. Uitgedrukt in de gewichtseenheid (kilo)gram of (kilo)ton. De berekende stoffen zijn elementair koolstof (EC), stikstofoxiden (NO x), fijn stof (PM10, PM2,5) en koolwaterstoffen (THC). De emissies zijn berekend op basis van jaarkilometrages, voertuigaantallen en voertuigtypen. In de berekeningen is ervan uitgegaan dat 90% van de te weren brom- en snorfietsen daadwerkelijk geweerd wordt. Voor de resterende 10% is aangenomen dat ze in de milieuzone blijven rijden, hetzij vanwege overtreding, hetzij vanwege ontheffing. Voertuigbezitters binnen de te weren categorie zullen over moeten stappen op een nieuwer, schoner voertuig of op een andere vervoerswijze (bijvoorbeeld OV of fiets). In het scenario waarbij twee- en viertakt ouder dan 2018 worden geweerd, hebben voertuigeigenaren de keuze om over te stappen op een jonger brandstof aangedreven of nul-emissie (elektrisch) model13. In dit onderzoek is hiervoor een 30/70-verdeling aangenomen. Dat wil zeggen 30% stapt over een nieuwer, wel toegestaan model op brandstof en 70% stapt over een alternatief zonder verbrandingsuitstoot.

Effecten op uitstoot Onderstaande figuren geven de uitstoot door brom- en snorfietsen binnen de gemeente Haarlem weer voor EC, NOx, PM10, PM2,5, THC (koolwaterstoffen) voor de twee scenario’s (“2017 en ouder verbieden” en ”Zero Emissie”) en vier zichtjaren (2025, 2027, 2028 & 2030). De uitstoot die bij ongewijzigd beleid optreedt (‘autonome ontwikkeling’) is telkens als paarse kolom opgenomen. De blauwe kolom geeft de huidige situatie (2025) weer, het verschil tussen paars en blauw betreft de autonome verschoning van het brom- en snorfietsenpark in de gemeente. 11

Door TNO zijn diverse onderzoeken uitgevoerd waarbij op basis van metingen in beeld is gebracht wat de werkelijke uitstoot is in de praktijk en hoe zich dat verhoudt tot de wettelijke normen. Daarbij zijn ook effecten gemeten van aanpassingen aan brom- en snorfietsen, zoals reductie van de constructiesnelheid van een bromfiets tot snorfiets en snelheidsverhoging (‘opvoeren’). Uit de onderzoeken blijkt dat de onderzochte nieuwe bromfietsen in originele staat in de praktijk niet voldoen aan de Europese emissienormen en dat het begrenzen van een bromfiets tot snorfiets een negatief effect op de uitstoot heeft (Verbeek, M. (2015), Bijdrage van brommers aan de luchtkwaliteit in Amsterdam, TNO-rapport TNO 2015 R11435, 18 december 2015). De emissiewaarden en berekende effecten wat betreft brom- en snorfietsen in dit onderzoek, zijn gebaseerd op praktijk gerelateerde emissiefactoren die hoger zijn dan de emissienormen. 12

Methods for calculating the emissions of transport in the Netherlands, Gerben Geilenkirchen et al., d.d. 14 april 2023

13

Dat kan ook een fiets, elektrische fiets of speed pedelec zijn. In alle gevallen is sprake van geen verbrandingsuitstoot.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

21

Projectgerelateerd

Het verschil tussen de paarse kolom van de autonome ontwikkeling en het betreffende milieuzone scenario (oranje/geel) laat zien hoeveel de uitstoot vanwege het scenario vermindert. Hierbij geldt: hoe lager een balk, hoe minder uitstoot. Het gaat om een reductie binnen de gehele gemeente Haarlem en deze wordt per scenario weergegeven. De effecten treden alleen op binnen de zone in het Centraal Stedelijk Gebied. In de overige delen van Haarlem gelden geen beperkingen, daar blijft de uitstoot door brom- en snorfietsen steeds gelijk. Gepresenteerde emissies betreffen de emissies in de volledige gemeente, zowel binnen als buiten de zone.

EC (roetdeeltjes)

Figuur 10. Uitstoot EC door brom- en snorfietsen binnen gemeente Haarlem 2025 t/m 2030

De oranje kolom in de figuur laat voor 2027 zien dat met een milieuzone brom- en snorfietsen, waarbij bromen snorfietsen ouder dan 2018 worden geweerd, de emissies van EC door brom- en snorfietsen binnen de gemeente Haarlem met circa 0,004 ton per jaar gereduceerd kan worden. Dit betreft een vermindering van circa 14% ten opzichte van de autonome ontwikkeling in 2027. De potentiële reductie in 2028 is vrijwel gelijk. In 2030 zien we dat de uitstoot van EC op basis van de huidige inzichten afneemt ten opzichte van 2025 (paarse vlakken in de grafiek) als gevolg van de autonome ontwikkeling en ingroei van elektrische voertuigen. Het effect van een ZE-zone in het Centraal Stedelijk Gebied leidt tot een reductie van 33% van de totale emissies door brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem.

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

22

Projectgerelateerd

NOx (stikstofoxiden)

Figuur 11. Uitstoot NOx door brom- en snorfietsen binnen gemeente Haarlem 2025 t/m 2030

De oranje kolom in de figuur laat voor 2027 zien dat met een milieuzone brom- en snorfietsen, waarbij bromen snorfietsen ouder dan 2018 worden geweerd, de verkeersuitstoot van NOx door brom- en snorfietsen binnen de gemeente Haarlem met circa 0,06 ton per jaar gereduceerd kan worden. Dit betreft een vermindering van 10% ten opzichte van de autonome ontwikkeling in 2027. In 2028 treedt een vergelijkbare reductie op. In 2030 zien we dat de uitstoot van NOx op basis van de huidige inzichten afneemt ten opzichte van 2025 (paarse vlakken in de grafiek) als gevolg van de autonome ontwikkeling en ingroei van elektrische voertuigen. Het effect van een ZE-zone in het Centraal Stedelijk Gebied leidt tot een reductie van 32% van de totale emissies door brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem.

PM2,5 (fijn stof)

Figuur 12. Uitstoot PM2,5 door brom- en snorfietsen binnen gemeente Haarlem 2025 t/m 2030

28 oktober 2025

CLICK TO ENTER "DLSHORTTITLE"

BK8474-101-100-HAS-XX-XXRP-X-0001

23

Projectgerelateerd

De oranje kolom in de figuur laat voor 2027 zien dat met een milieuzone brom- en snorfietsen, waarbij bromen snorfietsen ouder dan 2018 worden geweerd, de verkeersuitstoot van PM2,5 door brom- en snorfietsen binnen de gemeente Haarlem met circa 0,03 ton per jaar gereduceerd kan worden. Dit betreft een vermindering van 14% ten opzichte van de autonome ontwikkeling. In 2028 treedt een vergelijkbare reductie op. In 2030 zien we dat de uitstoot van PM2,5 op basis van de huidige inzichten afneemt ten opzichte van 2025 (paarse vlakken in de grafiek) als gevolg van de autonome ontwikkeling en ingroei van elektrische voertuigen. Het effect van een ZE-zone in het Centraal Stedelijk Gebied leidt tot een reductie van 29% van de totale emissies door brom- en snorfietsen in de gemeente Haarlem. Slijtage van banden, remmen en wegdek levert een bijdrage aan de fijn stof emissies van voertuigen en treedt ook op bij voertuigen zonder verbrandingsmotor. Een nul-emissiezone heeft geen invloed op deze emissies.