08 Advies commerciële voorzieningen
Tekst van het document
Gemeente Haarlem
Onderzoek toekomst buurtcentra Schalkwijk
i van viii
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Gemeente Haarlem
Onderzoek toekomst buurtcentra Schalkwijk
Opdrachtgever: Gemeente Haarlem Contactpersoon: De heer J. de Jong Projectteam DTNP: De heer T. Wissink De heer D. Veenstra Projectnummer: 2563.1224 Datum: 01 mei 2025
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Samenvatting
Potenties dagelijks winkelprogramma stadsdeel 19
Aanleiding en ambities 1.1
Aanleiding en aanpak
1
1.2
Plannen voor stadsdeel Schalkwijk
2
1.3
Relevante beleidskaders gemeente Haarlem
5
3.1
Economisch functioneren dagelijkse winkelsector
20
3.2
Potentie dagelijkse winkelsector
23
3.3
Kansrijk overig programma in de buurtcentra
26
Toekomstige structuur buurtcentra Schalkwijk 27 4.1
Beleidsmatige afweging buurtcentra Schalkwijk
28
Boodschappen en Schalkwijk
6
4.2
Verschillende afwegingen voor Schalkwijk-noord en -zuid 29
2.1
De boodschappensector: belangrijk en dynamisch
7
4.3
Afweging structuur Schalkwijk-zuid
30
2.2
Moderne buurtcentra
10
4.4
Afweging structuur Schalkwijk-noord
31
2.3
Huidige voorzieningenstructuur Schalkwijk
12
4.5
Een toekomstbestendige buurtcentrumstructuur
33
2.4
Beoordeling buurtwinkelcentra in Schalkwijk
15
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Samenvatting Aanleiding: meer mensen en veel plannen!
Omgevingsvisie en detailhandelsbeleid gemeente Haarlem
•
•
•
Woningbouw: Het stadsdeel Schalkwijk is dé grootste woningbouwlocatie van
Het stadsdeelcentrum is onderdeel van de hoofdwinkelstructuur en heeft in het huidige
de gemeente Haarlem. Hier wordt flink verdicht met de bouw van 6.000 à
beleid prioriteit, de kleinere buurtcentra zijn in het beleid aangeduid als sociale clusters.
7.500 woningen tot 2040. De huidige prognose gaat uit van een groei van
Het detailhandelsbeleid benoemt dat ontwikkelingen buiten de hoofdwinkelstructuur de
37.000 inwoners nu, naar circa 45.000 inwoners in 2040, maar als de ambities
vitaliteit van die structuur niet mogen aantasten. Ontwikkelingen in de buurtcentra die het
slagen kan dat nog oplopen naar misschien zelfs 50.000.
functioneren en de positie van het SDC ondermijnen zijn dus niet gewenst.
Stadsdeelcentrum: Het stadsdeelcentrum (SDC) werd geplaagd door leeg-
•
Gemeente Haarlem heeft de ambitie dat dagelijkse voorzieningen binnen tien minuten
stand. Nu ligt er een ambitieus plan om tot een commercieel én maatschap-
loop- of fietsafstand zijn te bereiken. Er zijn delen van wijken in het stadsdeel waar de
pelijk hart voor het stadsdeel te komen. Voor de haalbaarheid van deze heront-
buurtcentra nodig zijn voor die ambitie. In de huidige situatie is de spreiding in het stads-
wikkeling en het slagen van het toekomstige wensbeeld zijn het toevoegen van
deel perfect in lijn met de 10-minuten-lopen-ambitie (Stadsdeelcentrum + buurtcentra).
veel woningen, een sterker aanbod aan boodschappenwinkels en meer horeca
• •
van groot belang. De plannen voor het SDC zijn leidend voor de overige centra
Economisch functioneren dagelijkse winkelsector Schalkwijk
in de wijk.
•
2025: Het aanbod aan dagelijkse winkels (supermarkten, verszaken, drogisten) functio-
Buurtcentra: vanuit de omliggende buurtcentra komen soms vragen voor uit-
neert in het stadsdeel Schalkwijk op een lagere omzet per m² winkelvloeroppervlak (wvo)
breiding van de supermarkten.
dan landelijk gemiddeld, ofwel er is overaanbod.
Doel van dit onderzoek: Inzicht krijgen in de passende mix aan voorzieningen
•
Toekomstige potentie: Het groeiende inwonertal biedt nieuw omzetpotentieel op de lange termijn, vooral voor het stadsdeelcentrum waar veel mensen dicht bij komen te wonen. De
in de buurtcentra, aanvullend aan het toekomstige stadsdeelcentrum.
geplande uitbreiding van het aanbod in het stadsdeelcentrum claimt deze groei van het omzetpotentieel.
Huidige voorzieningenstructuur Schalkwijk • •
Stadsdeelcentrum: Heel centraal gelegen (voor iedereen in het stadsdeel
•
Daarmee blijft er, ook in de toekomst, onvoldoende omzetpotentie voor al het dagelijkse
binnen 5 minuten fietsen) met een groot voorzieningenaanbod.
winkelaanbod in het stadsdeel (huidig + uitbreiding SDC). Laat staan dat er daarbovenop
Buurtcentra: 5 kleinere winkelgebieden, waarvan vier met reguliere super-
kwantitatief ruimte is voor uitbreiding van alle buurtcentra. Een verdere uitbreiding van
markt. De Belgiëlaan in Europawijk heeft van die vier nu de kleinste super-
dagelijkse winkelaanbod op de korte termijn, voordat er significante groei van het inwo-
markt en de zwakste positie (ligging ten opzichte van concurrentie, omliggend
nertal is gerealiseerd, zou de gewenste ontwikkelingen in het stadsdeelcentrum onder
draagvlak).
druk zetten.
vi van viii
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Verschillend perspectief voor zuiden en noorden van het stadsdeel in 2035
concreet bij buurtcentrum Belgiëlaan, met nu een supermarkt van circa 800 m²
•
wvo en flinke concurrentie in de nabijheid.
Op korte termijn is er geen kwantitatieve uitbreidingsruimte. Door naar de situatie op de langere termijn te kijken, ontstaat inzicht in een toekomstbestendige (theo-
•
•
Detailhandelsmogelijkheden: Om bovenstaande structuur te borgen is het niet ver-
retische) structuur, waar de gemeente op termijn naartoe kan werken.
standig dat zich op andere plekken in het stadsdeel dagelijkse winkels kunnen ves-
Schalkwijk-zuid: In de toekomst zijn in Molenwijk en Meerwijk twee volwaardige
tigen. Voor toekomstbestendige buurtcentra is investeringsperspectief nodig, en
buurtcentra met een supermarkt van maximaal circa 1.200 m² wvo en ander dage-
dat is geholpen bij duidelijkheid over waar wat wel en niet mag, ook in de nieuw te
lijks winkelaanbod van circa 100 m² wvo haalbaar. Het aanbod in Meerwijk is al
ontwikkelen gebieden.
substantieel groter, in Molenwijk is de supermarkt kleiner. •
Schalkwijk-noord: Hier is de situatie complexer met uiteindelijk meer mensen (o.a.
Advies clusteren overig programma buurtcentra; borg relevantie van de plek
nieuwbouw Schipholweg/Europaweg), maar ook meer nabijheid tot de rest van de
•
Niet alle commerciële voorzieningen in de wijken van het Stadsdeel zitten in de vier
stad/concurrentie (o.a. grote supermarkt Schipholweg). Dit betekent dat er minder
buurtcentra en lang niet alle maatschappelijke voorzieningen zitten bij de commer-
mogelijkheden zijn voor lokaal dagelijks winkelaanbod. In de toekomst zijn in
ciële voorzieningen in de buurt.
Boerhaavewijk en Europawijk twee kleinere buurtcentra haalbaar, met een super-
•
Het clusteren van lokaalverzorgende commerciële- en sociaal-maatschappelijke
markt van maximaal circa 1.050 m² wvo en ander dagelijks winkelaanbod van circa
voorzieningen (kapper, fietsenmaker, zorgfuncties, school/BSO, etc.) kan bijdragen
50 m² wvo .
aan de oriëntatie van wijkbewoners op hun lokale buurtcentrum en deze plekken zo voldoende relevantie geven. Dit maakt de toekomstbestendigheid van deze
Conclusie: gewenste structuur borgen met gerichte acties om balans te bewaken
buurtcentra als sociale clusters minder afhankelijk van de grillige economische
•
Stadsdeelcentrum: Het dagelijkse winkelaanbod in het nieuwe stadsdeelcentrum
randvoorwaarden van de supermarktsector. Vooral in Molenwijk ligt op termijn een
zal goed functioneren in de toekomstige situatie, zolang de buurtcentra niet te
kans om door clustering en modernisering een beter buurtcentrum te realiseren.
groot worden en de woningbouwambities worden gerealiseerd. De supermarkten
•
•
In het Stadsdeelcentrum komt er ook een flinke hoeveelheid extra horeca, cultuur-
zijn bepalend voor het slagen van de beoogde ruimtelijke centrumstructuur (pu-
functies (bios, bieb, etc.) en sport (Triple ThreaT, sportschool, etc.). Voor persoon-
bliekstrekkers) en zijn belangrijke financiële dragers voor de herontwikkeling.
lijke dienstverlening (kappers, schoonheidssalons, kleermakers, etc.) wordt niet
Buurtcentra: Vier buurtcentra leveren een bijdrage aan de spreiding van voorzienin-
veel extra ruimte gerealiseerd. Daar ligt een kans voor de buurtcentra, tenminste
gen. De toekomstbestendigheid van supermarkten met een omvang onder de 1.000
als er elders, bijvoorbeeld in de nieuwe woongebieden, daarvoor geen commercië-
m² winkelvloeroppervlak is twijfelachtig. Uitbreiding op de korte termijn is kwantita-
le ruimtes worden gemaakt. Plannen voor woningbouw (bijvoorbeeld zorgwonin-
tief niet te onderbouwen, maar kan wel nodig worden geacht om de toekomstbe-
gen) in de directe omgeving van de buurtcentra zijn belangrijk om het lokale draag-
stendigheid, en dus de spreiding, te verzekeren. Deze urgentie is het meest
vlak te vergroten.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
vii van viii
Aanleiding en ambities
1.1
Aanleiding en aanpak
Het Haarlemse stadsdeel Schalkwijk groeit de komende jaren flink. Deze groei betekent dat de lokale voorzieningenbehoefte gaat veranderen. Voor stadsdeelcentrum Schalkwijk liggen de plannen klaar. Maar wat betekenen deze ontwikkelingen voor de andere buurtcentra in Schalkwijk?
In hoofdstuk 3 worden, aan de hand van indicatieve
Doel van dit onderzoek Het masterplan voor de herontwikkeling van het stads-
lijkheden voor de dagelijkse winkelsector geanaly-
Hiermee is de omvang van het toekomstig voorzienin-
seerd. Daarnaast wordt gekeken welke andere publieke
genaanbod op deze plek grotendeels duidelijk. Het doel
voorzieningen kansrijk zijn voor de buurtcentra in
van voorliggend onderzoek is om inzicht te krijgen in de
Schalkwijk.
Schalkwijk
is
praktisch
marktruimteberekeningen, de economische (on)moge-
afgerond.
deelcentrum
b
passende, wenselijke en kansrijke mix aan voorzieningen in de overige buurtcentra, aanvullend aan het
In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste afwegingen
Aanleiding: Schalkwijk in ontwikkeling
beoogd programma in het stadsdeelcentrum. Oftewel:
voor de toekomstige structuur van buurtcentra in
De woningbouwplannen in het Haarlemse Schalkwijk
welke buurtcentrumstructuur is toekomstbestendig?
Haarlem Schalkwijk toegelicht. In paragraaf 4.5 staat
(6.000 tot 7.500 nieuwe woningen) zorgen ervoor dat
het advies voor een toekomstbestendige centrumstruc-
het stadsdeel groeit: van circa 36.000 inwoners nu tot
Leeswijzer
zeker 45.000 inwoners in 2040 .
In het vervolg van dit hoofdstuk worden de woning-
a
tuur in stadsdeel Schalkwijk.
bouwplannen voor Schalkwijk toegelicht. Vervolgens is Deze groei betekent veel voor de voorzieningenstruc-
er aandacht voor de herontwikkelingsplannen voor het
tuur. Naast het centraal-gelegen stadsdeelcentrum, dat
stadsdeelcentrum, en het beoogde toekomstige voor-
herontwikkeld gaat worden, zijn er in Schalkwijk ook
zieningenniveau in dit centrum. Tot slot worden de rele-
nog verschillende kleinere buurtcentra met voorname-
vante beleidsambities van gemeente Haarlem toege-
lijk een boodschappenfunctie. In een aantal van deze
licht.
buurtcentra bestaan ook initiatieven, bijvoorbeeld voor de uitbreiding van een supermarkt.
In hoofdstuk 2 wordt gekeken naar relevante landelijke trends en wordt, mede op basis van die trends, de huidige voorzieningenstructuur in Schalkwijk beschreven en beoordeeld.
a
Haarlem in Cijfers (2025). Bevolkingsprognose.
b
Masterplan Centrum Schalkwijk (maart 2025). Gemeente Haarlem & Rijnboutt.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Buurtcentrum Meerwijk: een van de buurtcentra in Haarlem Schalkwijk 1 van 35
1.2 Plannen voor stadsdeel Schalkwijk Het stadsdeel Schalkwijk ondergaat de komende jaren een enorme transformatie. Het stadsdeelcentrum wordt herontwikkeld, waarbij onder andere woningen worden gerealiseerd. Ook in de rest van het stadsdeel zullen veel nieuwe woningen gebouwd worden.
een bredere doelgroep (vergelijkbaar met andere
Inwonersprognoses voor Haarlem Schalkwijk (DTNP)
Haarlemse stadsdelen) naar Schalkwijk, met (deels) andere wensen dan de huidige inwoners.
Prognoses voor 2040: 45.000 tot 49.000 inwoners
2025
2030
2035
2040
Prognose Haarlem in cijfers
37.000
41.500
43.350
44.900
Prognose DTNP
37.000
42.600
44.900
46.900
Maximale groei
37.000
43.700
46.500
48.850
De woningbouwplannen zorgen in ieder geval voor een sterke groei van het aantal inwoners. De huidige inwonersprognose (waarin rekening gehouden
Woningbouwplannen voor Schalkwijk: 6.000 tot 7.5000
wordt met vergrijzing en huishoudensverdunning)
nieuwe woningen
gaat uit van bijna 45.000 inwoners in 2040. Dit is
Zoals de kaart laat zien wordt het overgrote deel van de
een voorzichtige schatting. De woningbouwplan-
nieuwe woningen in het noordelijk deel van Schalkwijk
nen gaan uit van minstens 6.000 nieuwe wonin-
gebouwd. De herontwikkeling van het stadsdeelcen-
gen. Ter illustratie, met een lage huishoudens-
trum voorziet al in circa 3.000 nieuwe woningen.
grootte van 1,5 betekent dat al minstens 9.000
Daarnaast komen er ook veel nieuwe woningen in de
inwoners en wordt die prognose van 45.000 al
zone tussen de Europaweg, de Amerikaweg en de
bijna gehaald. Een hogere prognose is dus denk-
Schipholweg (nummer 2 en 4 op de kaart) en rondom
baar, maximaal rond de 49.000 inwoners in 2040.
Woningbouwlocaties (hard en zacht) in Haarlem Schalkwijk
Spaarneplein (nummer 1 op de kaart). De hoeveelheid woningbouw in bestaande woonwijken is dus beperkt.
Het uiteindelijke aantal inwoners ligt waarschijnlijk ergens in het midden. Om deze reden wordt in dit
Een ander type woningen (en doelgroep)
onderzoek gerekend met een “DTNP-prognose”,
De nieuwe woningen zullen voornamelijk appartemen-
waarin uitgegaan wordt van circa 10.000 nieuwe
ten zijn. De verwachting is dat hier grotendeels kleinere
inwoners in 2040. In het vervolg van dit onderzoek
huishoudens (een- of tweepersoons) zullen komen.
wordt tien jaar vooruit gekeken. Er wordt dus gere-
Bovendien trekt de beoogde sfeer (het best te definië-
kend met de inwonersprognose voor 2035 (zie
ren als een ‘modern stedelijk gevoel’) waarschijnlijk
tabel) van 44.900 inwoners.
2 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Beoogd programma (in bruto vloeroppervlak) herontwikkeling Stadsdeelcentrum Schalkwijk (bron: Gemeente Haarlem & Rijnboutt, maart 2025, Masterplan Centrum Schalkwijk) Masterplan Centrum Schalkwijk: nieuw programma voor het stadsdeel De belangrijkste ontwikkeling voor de toekomstige structuur van het stadsdeel is de herontwikkeling van winkelcentrum Schalkwijk. Er worden niet alleen veel nieuwe woningen gerealiseerd, ook het voorzieningenaanbod gaat veranderen. Inmiddels is het Masterplan Centrum Schalkwijk vrijwel afgerond, en is duidelijk wat de toekomst van het winkelcentrum gaat zijn. Fase 1 van de herontwikkeling (het blok met o.a. Albert Heijn en Aldi) is reeds afgerond. Op dit moment is de bouw van fase 2 begonnen.
Ruimte voor meer dagelijks winkelprogramma In het nieuwe stadsdeelcentrum zal, gelet op trends in de winkelsector, minder niet-dagelijks winkelaanbod te vinden zijn. Het dagelijks aanbod (supermarkt, versspeciaalzaak, drogist) wordt juist versterkt. In het masterplan is in totaal 7.400 m² bruto vloeroppervlak (bvo) voor supermarkten gereserveerd, waarmee bestaande supermarkten zijn (of worden) uitgebreid. Daarnaast is er ruimte voor meer ander dagelijks programma (een deel van de 12.200 m² bvo “detailhandel overig”). In het masterplan wordt rekening gehouden met het bestaande overig dagelijks programma (circa 1.700 m² wvo a), en nieuw dagelijks programma (circa 900 m² wvo) In totaal zal er dus circa 7.800 m² wvo b dagelijks aanbod in het stadsdeelcentrum komen. a b
Bron: Locatus (2025) 5.200 m² wvo supermarkten (80% van 7.400 bvo) + 1.700 m² wvo bestaand overig dagelijks aanbod + 900 m² wvo nieuw overig dagelijks aanbod
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
3 van 35
Stadsdeelcentrum als levendig centrum van de wijk vraagt om andere programmatische mix Daarnaast verdubbelt het horeca-aanbod en worden grotere culturele en maatschappelijke functies naar het stadsdeelcentrum gehaald om dit gebied (“het hart van stadsdeel Schalkwijk”) van levendigheid te voorzien. Voor dit onderzoek naar mogelijk toekomstig aanbod in de kleinere buurtcentra in Schalkwijk geldt het beoogde programma uit het Masterplan Centrum Schalkwijk als uitgangspunt (zie tevens de grafiek op de vorige pagina) bij de inschatting van het haalbare programma in de buurtcentra. Wat de plannen laten zien: het stadsdeelcentrum zal in de toekomst een grotere aantrekkingskracht hebben (niet alleen als aankooplocatie) op bewoners van álle delen van het stadsdeel.
Het nieuwe Centrum Schalkwijk: een aantrekkelijk en levendig centrumgebied (bron: Masterplan Centrum Schalkwijk)
Omvang aanbod stadsdeelcentrum Schalkwijk na realisatie fase 1 en zoals beoogd in Masterplan Centrum Schalkwijk in m² winkelvloeroppervlak
Ander nieuw commercieel programma in Schalkwijk Naast de ontwikkeling van het nieuwe stadshart zal er bij
andere
ontwikkelingen
in
de
Ontwikkelzone
Europaweg (Spaarnepoort bij HOV-knooppunt en andere ontwikkeling rondom de Schipholweg) in totaal nog maximaal 1.400 m² bvo detailhandel (*niet zijnde een volwaardige supermarkt, hooguit een to-go concept) en 800 m² bvo horeca-aanbod gerealiseerd worden.
4 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
1.3 Relevante beleidskaders gemeente Haarlem Het detailhandelsbeleid van gemeente Haarlem benoemt in Schalkwijk alleen het stadsdeelcentrum als onderdeel van de hoofdwinkelstructuur. De kleinere buurtcentra zijn hierin niet opgenomen. Tegelijkertijd heeft de gemeente de ambitie dat Haarlemmers dagelijkse voorzieningen binnen tien minuten loopof fietsafstand moeten kunnen bereiken. Detailhandelsbeleid: stadsdeelcentrum Schalkwijk
trumfunctie hier te concentreren en verder te verster-
...maar ook ambities als tien-minuten stad
ken. Ontwikkelzone Europaweg is een van de icoonpro-
Een andere ambitie uit de omgevingsvisie is dat
jecten om van Haarlem een aantrekkelijke woon- én
Haarlemmers binnen tien minuten te voet de belangrijk-
werkstad te maken. De vier buurtcentra vervullen een
ste dagelijkse voorzieningen bereiken, en met de fiets
rol als sociaal-maatschappelijke clusters (de Italiëlaan
binnen tien minuten de grotere stedelijke voorzienin-
heeft deze status niet gekregen). Op deze plekken is
gen. De ambitie om prioriteit te geven aan het centraal-
meer ruimte voor ontmoeting, met een focus op het
gelegen stadsdeelcentrum kan op gespannen voet
versterken van het sociale weefsel. Het is niet duidelijk
komen te staan met de ambities van Haarlem als een
in hoeverre commercieel winkelaanbod noodzakelijk is
tien-minutenstad. Reistijdafstanden worden in para-
in deze centra volgens de Omgevingsvisie.
graaf 2.3 geanalyseerd.
heeft prioriteit In de Detailhandelsvisie Haarlem Winkelstad 2016 2020 is de ambitie voor het stadsdeel Schalkwijk duidelijk. In de hoofdwinkelstructuur heeft alleen het stadsdeelcentrum een positie (zie linkse kaart op deze pagina). Initiatieven in de kleinere winkelcentra zijn alleen gewenst als ze de hoofdwinkelstructuur niet aantasten.
Omgevingsvisie Haarlem 2045: stadsdeelcentrum als centrumgebied, buurtcentra zijn sociale clusters...
Stadsdeel Schalkwijk
Ook de omgevingsvisie geeft prioriteit aan stadsdeelcentrum Schalkwijk door het te definiëren als hét centrumgebied voor Schalkwijk (de lichtrode kleur op de kaart). Een van de belangrijkste ambities is om de cenHoofdwinkelstructuur Haarlem 2020 (bron: Stad & Co, 2016, Detailhandelsvisie Haarlem Winkelstad)
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Verdiepende kaart uit Omgevingsvisie Haarlem 2045 (p.99): Stadsdeelcentrum als centrumgebied voor Schalkwijk 5 van 35
Boodschappen en Schalkwijk
2.1 De boodschappensector: belangrijk en dynamisch Supermarkten vervullen een belangrijke rol in de dagelijkse behoeften van de consumenten. Daardoor zijn het sterke publiekstrekkers die mede bepalend zijn voor het functioneren van overige voorzieningen. In de supermarkt sector is er sprake van hevige concurrentiestrijd, met schaalvergroting als belangrijke strategie.
Inmiddels neemt ook het aantal mensen toe dat bood-
ontwikkeling in de Nederlandse boodschappenstruc-
schappen online doet en laat bezorgen. De afgelopen
tuur. Om te voldoen aan de behoefte van de consument
jaren zijn de mogelijkheden hiervoor flink toegenomen.
(o.a. keuze uit groot assortiment, ruimte voor product-
In gemeente Haarlem werd in 2021 7% van de totale be-
beleving, etc.) is de schaalgrootte van de standaard
stedingen in de dagelijkse sector online gedaan. Het
moderne supermarkt flink gegroeid. Supermarkten
landelijke beeld laat sindsdien zien dat dit aandeel van
kleiner dan 1.000 m² winkelvloeroppervlak (wvo) zijn,
online in de foodsector het nieuwe normaal is .
vooral in kleinere verzorgingsgebieden (dorpen/buur-
b
ten), de afgelopen jaren regelmatig weggevallen. Dit
‘Standaard’ supermarkt wordt groter
komt omdat een grotere supermarkt ook meer draag-
Meer online winkelen betekent minder fysieke winkels
Supermarkten zijn erg belangrijk in het vervullen van de
vlak (consumenten om al die verse producten te kopen)
De belangrijkste trend van de afgelopen vijftien jaar in
dagelijkse behoeften van de consument. De steeds
nodig heeft, en omdat consumenten de kleinere super-
het winkellandschap is de toename van het online win-
grotere omvang van supermarkten is een bepalende
markten overslaan vanwege het beperktere aanbod.
kelen. Deze trend was vooral zichtbaar in de niet-dagelijkse winkelsector (bijv. mode, boeken, etc.). Het meest
b
Retail Insiders (2025), Hoe ontwikkelt het online kanaal zich?
recente koopstromenonderzoek a laat zien dat in ge-
Landelijke ontwikkeling aantal supermarkten per grootteklasse
meente Haarlem circa 30% van de bestedingen in de niet-dagelijkse sector online gedaan wordt. Dit trendbeeld is een belangrijke achterliggende reden om bij de herontwikkeling van het stadsdeelcentrum Schalkwijk minder ruimte voor niet-dagelijks winkelprogramma te realiseren. Ook in de buurtcentra is de niet-dagelijkse winkelfunctie de afgelopen jaren afgenomen (zie 2.4).
a
I&O Research et al (2022). Koopstromenonderzoek Randstad 2021.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
7 van 35
Supermarkten: publiekstrekker en dus belangrijk...
Vaak zijn andere, meer op impulsaankopen gerichte win-
...maar schaalvergroting maakt het ook lastiger
Supermarkten vervullen, naast de rol voor de primaire
kels in een centrum dan ook deels afhankelijk van de da-
Hoewel combinatiebezoek met een supermarkt mede
levensbehoeften, ook een cruciale rol als publieks-
gelijkse passantenstroom die een supermarkt genereert.
bepaalt hoe kansrijk andere functies zijn, is er niet
trekker in winkelgebieden. Een gemiddelde super-
Het aandeel combinatiebezoek wordt hoger wanneer de
louter synergie. Meer specialistische winkels concurre-
markt trekt al snel 10.000 bezoekers per week, meer
andere voorzieningen dicht bij en/of in het zicht van de
ren
dan iedere andere lokaalverzorgende voorziening. Om
supermarkt liggen. Hieruit blijkt het belang van een
assortiment. Het aantal versspeciaalzaken is mede
en nabij de helft van deze supermarktbezoekers com-
goede inpassing van supermarkten (o.a. oriëntatie entree
hierdoor flink teruggelopen en de combinatie van
bineert dit bezoek met één of meer voorzieningen in
en situering binnen het centrum als geheel).
online verkoop en supermarktconcurrentie heeft het
ook
met
het
steeds
bredere
supermarkt
dat winkelgebied .
aantal verkooppunten voor bloemen- en planten in
a
twintig jaar met bijna 40% doen afnemen b.
a
DTNP (2021). Passantenonderzoek trekkersrol supermarkten.
b
8 van 35
Locatus (2025). https://locatus.com/blog/elke-week-verdwijnteen-bloemenwinkel/.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Grenzen aan de groei in supermarktland
gezonder en duurzamer gedrag door te voet of te fiets
bestendig te zijn. De supermarkt is op zichzelf al de be-
Na een haast onafgebroken periode van groei van het
te gaan), gewenst. Die balans tussen concentratie en
langrijkste plek voor omwonenden om te voorzien in
aantal supermarkten in Nederland is het aantal nu al
spreiding is een belangrijk beleidsvraagstuk, ook in
hun dagelijkse behoeften. Kleinere dagelijkse winkels
enige tijd stabiel. Tegelijkertijd groeide de bevolking.
Haarlem. Ambities voor voldoende voorzieningen in de
(bijvoorbeeld
Dat betekent dus dat er sinds 2022 minder winkels per
buurt (en de clustering die daarbij nodig kan zijn) staan
(deels) voorzien in de dagelijkse behoefte, maar zijn
inwoner zijn. De sterke concurrentie in de supermarkt-
soms op gespannen voet met ambities voor bijvoor-
vaak mede afhankelijk van de passantenstroom (en het
sector (zowel fysiek als online) en het afnemende ver-
beeld de 10-minutenstad en de fijnmazige voorzienin-
bijbehorende combinatiebezoek) die een supermarkt
koopvolume (minder verkochte producten) zetten de
genstructuur die dat vraagt.
genereert. Een boodschappencentrum of buurtcen-
situatie op scherp. Ook in aantal vierkante meters win-
een
versspeciaalzaak)
kunnen
ook
trum bestaande uit een verzameling kleinere winkels
kelvloeroppervlak zien we nu dat de snelle groei per in-
Voor een toekomstigbestendig boodschappencentrum
zonder supermarkt is daarom minder toekomstbesten-
woner afvlakt. In gebieden zonder snelle bevolkings-
is de supermarkt cruciaal
dig (afhankelijk van individuele ondernemers), en
groei kan schaal vergroting (in combinatie met meer
Al met al is de aanwezigheid van een supermarkt bepa-
vormt, zeker voor nieuwe ondernemers, in veel gevallen
mensen die online boodschappen doen) voor een ge-
lend om als kleiner boodschappencentrum toekomst-
een minder aantrekkelijke vestigingslocatie.
spannen markt zorgen.
Beleidsvraagstuk: balans concentratie en spreiding Enerzijds is een supermarkt dus een stabiele publiektrekker voor centra. Op basis van die functie is clustering van (meerdere) supermarkten in centra logisch; het levert daar een duidelijke bijdrage aan het voorzieningen- en investeringsniveau, in een tijd waarin het voorzieningenaanbod snel terugloopt. Anderzijds is een zekere mate van spreiding van supermarkten vanuit verschillende ambities, namelijk vergrijzing (rollator-afstand), individualisering en eenzaamheid (ontmoetingsplekken) en mobiliteitstransitie (stimuleren van
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
9 van 35
2.2 Moderne buurtcentra Buurtcentra in Nederland veranderen. Supermarkten worden groter, andere commerciële functies nemen in aantal af. Tegelijk wordt de sociale functie van buurtcentra, op loop- of fietsafstand voor de bewoner, steeds belangrijker. Mede hierdoor is er ook steeds meer aandacht voor de uitstraling van deze plekken.
gingsgebied of met meer passanten (bijv. bij andere win-
Buurtcentra als belangrijke spil in de
Landelijke trends vragen om een her(r)ijking
voorzieningenstructuur
Niet iedere commerciële functie is misschien nog even
Van oudsher zijn buurt- en wijkcentra altijd belangrijke
kansrijk, maar er liggen nog steeds kansen om een clus-
plekken geweest in de sterk geplande voorzieningen-
tering van verschillende functies in de buurt te behou-
structuur van Nederlandse steden. Waar het stadscen-
den. Een benchmark van het gemiddeld aantal functies
Vergeet de niet-commerciële functies niet!
trum voorziet in een breed palet aan winkels en (inmid-
(zie grafiek op de volgende pagina) in Noord-Hollandse
Maar buurtcentra kunnen, met hun centrale locaties in
dels ook) andere functies, zijn de buurt- en wijkcentra
buurtcentra exclusief Amsterdam laat zien dat er naast
de voorzieningenstructuur, een bredere rol vervullen in
cruciaal in het vervullen van de dagelijkse behoeften
het dagelijks aanbod nog steeds sprake is van ander
het creëren van leefbare wijken. In een vergrijzende sa-
dichter bij huis, zoals de boodschappen, de bakker, de
aanbod. Zo heeft het gemiddelde buurtcentrum in
menleving is er steeds meer behoefte aan zorgfuncties
slager, de bloemist, een kapper en een snackbar.
Noord-Holland vaak ook nog één of twee niet-dagelijkse
(apotheek, huisarts, fysio, etc.) dicht bij huis. Een duur-
winkels, en is er ook horeca te vinden. Commerciële
zamere manier van online winkelen vraagt om pakket-
Tijden veranderen echter, en buurtcentra ook. Groter
dienstverlening, een kapper bijvoorbeeld, is ook een on-
punten om je bestelling op te halen. En maatschappe-
wordende supermarkten hebben in sommige gevallen
derdeel van het bestaande functiepalet. Overigens is die
lijk
de versspeciaalzaak of de bloemist verdrongen. De
laatste
de
ondersteunende horeca met terras) geeft buurtbewo-
optie om online te winkelen zorgt dat de lokale onder-
Schalkwijkse buurtcentra (de blauwe balk). Hier gaan we
ners een plek buiten de deur om elkaar te kunnen ont-
nemer liever op een locatie zit met een groter verzor-
in het volgende hoofdstuk verder op in.
moeten.
10 van 35
kels) zit, bijvoorbeeld in de binnenstad of in het grotere wijkcentrum. Hierdoor verdwijnen bestaande functies uit de kleinere buurtcentra (in het bijzonder in de winkelgebieden met minder dan 10 winkels, zoals ook de buurtcentra in Haarlem Schalkwijk), waardoor de buurtverzorgende functie erodeert tot een 'supermarkt-plus locatie' met enkel nog een boodschappenbasis.
categorie
ondervertegenwoordigd
in
Zorgfuncties kunnen een mooie aanvulling zijn voor bestaande buurtcentra
programma
(bijv.
een
buurthuis
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
met
Groener, intensiever en ruimte voor de fiets
Voorzieningen in Haarlemse buurtcentra, vergeleken met soortgelijke centra in Noord-Holland (in gemiddeld aantal verkooppunten per buurtcentrum)
In de tijdsgeest waarin buurtcentra ontworpen zijn, lag de nadruk op bezoekgemak en daarmee op de auto. Ook verdichting, bijvoorbeeld door woningen bovenop de supermarkt te realiseren, was geen vanzelfsprekendheid. Het zijn daardoor vaak ook ruimtelijk weinig efficiënt en gedateerd ogende gebieden. Om buurtcentra weer bij de tijd te brengen is vaak een herontwikkeling van deze plekken nodig. Zo is het wenselijk om woningen te realiseren op de publieksgerichte plint of op een supermarkt met een wens voor uitbreiding. Een dergelijke herontwikkeling past perfect binnen ambities om ervoor te zorgen dat bewoners (bijv. ouderen die niet meer heel mobiel zijn) de belangrijkste voorzieningen binnen tien minuten loop- of fietsafstand kunnen bereiken. Verbeterde fietsinfrastructuur (zowel routes als stalling) stimuleert andere buurtbewoners om boodschappen met de fiets te doen. Dit alles zorgt voor gezondere inwoners en creëert ruimte voor groen en verblijven . De combinatie met maatschappelijke functie helpt om het buurtcentrum op meer momenten relevant te maken. En hoe vaker de buurtbewoner het buurtcentrum bezoekt, hoe groter de kans is dat het voorzieningenniveau op deze plekken op peil blijft.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
11 van 35
2.3 Huidige voorzieningenstructuur Schalkwijk Positie Schalkwijk, inwonertal per wijk en winkelgebieden (gebiedsdefinitie Locatus) geschaald naar omvang in m² wvo.
Haarlem Schalkwijk is een redelijk geïsoleerd gelegen stadsdeel. Het grote stadsdeelcentrum ligt zeer centraal, en biedt een volwaardig winkelaanbod voor alle inwoners in Schalkwijk. De buurtwinkelcentra zijn dan ook klein. Ligging en kenmerken stadsdeel Het stadsdeel Schalkwijk bestaat uit vier wijken: Europa wijk, Boerhaavewijk, Meerwijk en Molenwijk. De vier wijken hebben een met elkaar vergelijkbaar aantal inwoners (variërend van circa 8.100 inwoners in Molenwijk tot circa 10.000 inwoners in Europawijk). Schalkwijk is door de natuurlijke barrière van het water (alleen in het westen en het noordoosten oversteekbaar met de auto) en door de drukke verkeersader Schipholweg in het noorden gescheiden van de rest van de stad. De belangrijkste nabijgelegen winkelgebieden zijn de binnenstad van Haarlem, het centrum van Heemstede (ten westen van Schalkwijk); ook zijn er twee supermarkten aan de Schipholweg (Albert Heijn Vos en DekaMarkt, zie ook supermarktkaart op de volgende pagina). Het dorpje Vijfhuizen (circa 5.000 inwoners) ligt ten zuidoosten, maar heeft een zeer beperkt winkelaanbod.
12 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Omvang aanbod winkelgebieden Schalkwijk in m² wvo De voorzieningenstructuur in Schalkwijk: stadsdeelcentrum op 1 Stadsdeelcentrum Schalkwijk is het winkelgebied met verreweg het meeste aanbod. Hier zijn meerdere supermarkten gevestigd en er is een ruim niet-dagelijks winkelaanbod aanwezig. Na herontwikkeling zal de dominante positie van dit winkelgebied ten opzichte van de andere voorzieningenclusters in Schalkwijk juist in het boodschappenaanbod verder toenemen (en met een verdubbeling van bestaand horecaaanbod, zie p.3).
Stadsdeelcentrum voor iedereen in Schalkwijk dichtbij Vanwege de vrijwel perfect centrale ligging van het stadsdeelcentrum binnen het stadsdeel is voor alle in-
Circa tien minuten lopen vanaf het stadsdeelcentrum Schalkwijk
Vijf minuten (donkerroze) en tien minuten (lichtroze) fietsen vanaf stadsdeelcentrum Schalkwijk
woners van Schalkwijk een ruim voorzieningenaanbod dichtbij. Reistijdanalyses laten zien dat het stadsdeelcentrum voor vrijwel iedereen in Schalkwijk binnen vijf minuten fietsafstand ligt, en voor een aanzienlijk deel van de inwoners ook binnen circa tien minuten loopafstand. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat de buurtsupermarkten een rol spelen om een loopafstand van maximaal tien minuten tot de belangrijkste dagelijkse voorziening (ervan uitgaande dat met 'de belangrijkste dagelijkse voorzieningen' een supermarkt bedoeld wordt) te garanderen voor álle bewoners in Schalkwijk.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
13 van 35
Supermarkten (en hun omvang in m² winkelvloeroppervlak) in Schalkwijk en de directe omgeving Clustering van supermarkten in het stadsdeelcentrum De spreiding van supermarkten in Schalkwijk, de belangrijkste dagelijkse voorziening, laat een aantal dingen zien. Alleen in het stadsdeelcentrum is een clustering van meerdere reguliere supermarkten van moderne omvang (Albert Heijn, Aldi, DekaMarkt) te vinden. Aldi is met circa 900 m² wvo de op één na kleinste supermarkt in het stadsdeel. De supermarkt in Meerwijk (Vomar van bijna 1.600 m² wvo) is, zeker gezien de positie in een buurtwinkelcentrum, van zeer ruime omvang. De supermarkten in Boerhaavewijk en Molenwijk (respectievelijk circa 1.100 en 1.000 m² wvo) zitten met hun omvang op het randje van een moderne reguliere (en concurrerende) supermarkt.
De
kleinste
reguliere
supermarkt
in
het
Schalkwijkse stadsdeel is die aan de Belgiëlaan (circa 800 m² wvo). Het gebied aan de Italiëlaan heeft alleen kleine doelgroepensupermarkten.
Schipholweg doet ertoe Sinds 2022 is er een zeer grote nieuwe supermarkt (circa 2.100 m² wvo) gevestigd aan de Schipholweg, net buiten Schalkwijk. Deze supermarkt geeft bewoners in het noordelijk deel van Schalkwijk een aantrekkelijk alternatief voor hun boodschappen. 14 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
2.4 Beoordeling buurtwinkelcentra in Schalkwijk De buurtwinkelcentra in Haarlem Schalkwijk hebben sterktes en zwaktes op het gebied van programma en ruimtelijke uitstraling. Het centrum in Meerwijk is het meest compleet en aantrekkelijk, het winkelgebied aan de Belgiëlaan wordt als zwakst beoordeeld.
Ontwikkeling van het aanbod (in aantal verkooppunten) in de buurtcentra van Schalkwijk Bouwmarkt Enorm van circa 550 m² gaat binnenkort stoppen
De buurtcentra: een fijnmazige boodschappenstructuur De andere vijf winkelgebieden in Schalkwijk zijn in omvang een stuk kleiner dan het stadsdeelcentrum. Het aanbod bestaat voor een groot deel uit de oppervlakte van de aanwezige supermarkt. De Italiëlaan is wat dat betreft een vreemde eend in de bijt. Dit winkelgebied heeft een specifiek doelgroepenaanbod, maar geen supermarkt. Het winkelaanbod is de afgelopen jaren in de meeste buurtcentra teruggelopen. Er zijn vaak een of meerdere kleinere winkels weggevallen, met name in het niet-dagelijkse segment. Het dagelijks aanbod is de meest stabiele factor. Opvallend is het ontbreken van diensten en ambachten in het aanbod van een aantal buurtcentra (hierover later meer in paragraaf 3.3). Op de Belgiëlaan komt circa 550 m² beschikbaar door het wegvallen van Enorm, hier zou theoretisch een doel-
*
groepensupermarkt in kunnen komen. * Leisure: optelsom van horeca, cultuur en ontspanning
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
15 van 35
Meerwijk: het meest complete buurtcentrum
Belgiëlaan: zwakke concurrentiepositie
Boerhaavewijk: simpel en functioneel
Het buurtcentrum in Meerwijk ligt centraal in de wijk,
Het winkelgebied aan de Belgiëlaan ligt vrij noordelijk in
Winkelgebied
en is daardoor lopend en fietsend goed bereikbaar.
Europawijk, waardoor het een minder logische verzor-
Boerhaavewijk en biedt een weinig divers basisaanbod
•
Programmatisch: Met commercieel aanbod aan de
gingsfunctie voor de hele wijk heeft. Van alle buurtcentra
voor de dagelijkse benodigdheden.
ene kant van het plein (grote supermarkt van circa
is de positie van dit buurtcentrum het minst sterk.
•
1.600 m² wvo, tabakspeciaalzaak, Kruidvat, ijssa-
•
ligt
centraal
in
de
Programmatisch: Naast de supermarkt (Lidl van
Programmatisch: De supermarkt heeft met circa
1.100 m² wvo) is er, met een fietsenzaak, een tand-
lon, versspeciaalzaak) en maatschappelijk pro-
800 m² wvo geen moderne maat. Met een snackbar,
arts, een fysio en een snackbar om de hoek, enige
gramma aan de andere kant (basisschool, kinder-
een ijssalon en een afhaalzaak is er enig aanvullend
variëteit in programma.
opvang, zorg, buurthuis) is dit het meest complete
aanbod. De bouwmarkt gaat binnenkort stoppen.
buurtcentrum in Schalkwijk. •
Boerhaavewijk
Uitstraling: De Floris van Adrichemlaan is een
Uitstraling: De Belgiëlaan is een vrij drukke weg. Het
drukke weg. De openbare ruimte is stenig en weinig
Uitstraling: Met een parkeergarage onder het plein
gebied is sterk versteend en voelt door de grote
aantrekkelijk, al voelt het iets meer als één gebied
en woningen bovenop de commerciële plint komt
blokken met blinde gevelsvan Vomar en Enorm niet
dan de Belgiëlaan door de aaneengesloten publieke
dit gebied qua uitstraling en ruimtegebruik het
als samenhangend gebied. Het stuk bij de ingang
plint.
meest in de buurt van een aantrekkelijk, samen-
van de Vomar, daar waar ook de standplaats staat,
hangend en toekomstbestendig buurtcentrum.
komt het meest in de buurt van een pleintje.
Buurtcentrum Meerwijk
16 van 35
•
•
Buurtcentrum Belgiëlaan
Buurtcentrum Boerhaavewijk
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Molenwijk: centraal, maar niet goed ingepast
Italiëlaan: geen supermarkt, maar specifiek aanbod
Het winkelgebied in Molenwijk heeft een redelijk centra-
Het winkelgebied aan de Italiëlaan ligt van alle buurt-
le ligging binnen de wijk, en is goed bereikbaar door de
centra in Schalkwijk het dichtst op het stadsdeelcen-
ligging aan een wijkontsluitingsweg.
trum.
•
•
•
Programmatisch: Het winkelaanbod (supermarkt
Programmatisch:
Het
winkelaanbod
aan
de
van 1.000 m² wvo, tabakspeciaalzaak, bakker, kle-
Italiëlaan is afwijkend van de andere buurtcentra,
dingwinkel, slijterij) biedt enige variëteit. Maat
doordat er geen reguliere supermarkt zit. Wel
schappelijk programma (bijv. kringloopwinkel en
zitten er enkele kleinere dagelijkse winkels met
apotheek) is elders gevestigd, waardoor dit niet de
een sterke focus op specifieke doelgroepen, een
enige plek in de wijk is met publieksfuncties.
kapper, een fietsenmaker en gezondheidsfuncties.
Uitstraling: De inpassing van de supermarkt en het
•
Uitstraling: De ruimtelijke opzet van dit winkelge-
aanvullend aanbod is niet optimaal en weinig flexi-
bied is helder: winkels in een aaneengesloten plint
bel, doordat de ingangen ‘verstopt’ zitten onder een
met uitstallingen op een brede stoep. De opzet en
flat.
uitstraling zijn daarmee niet bijzonder, maar wel samenhangend.
Buurtcentrum Molenwijk
Buurtcentrum Italiëwijk
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
17 van 35
Niet-winkelaanbod (in vierkante meters winkelvloeroppervlak) in Schalkwijk Niet-winkelaanbod buiten de winkelgebieden Het overgrote deel van het niet-winkelaanbod (horeca, cultuur en ontspanning, diensten en ambachten) zit, zoals reeds geconcludeerd, in het stadsdeelcentrum. Dat programma wordt in de toekomst dus nog groter. Ook is een flink deel van het horecaprogramma in Schalkwijk gevestigd buiten de winkelgebieden. Het gaat bijvoorbeeld om het Van der Valk-hotel en de horeca in het Spaarne Gasthuis, maar ook om een restaurant zoals de Molenplas in het zuiden van Schalkwijk. Ook in de nieuwe ontwikkelgebieden wordt soms horecaprogramma gerealiseerd. De buurtcentra hebben nu dus met name een functie voor fastfood/snackbar/afhaal en een enkele dienst. Deze situatie is niet uitzonderlijk maar voor het grotere plaatje is het wel belangrijk om te duiden dat er momenteel ook buiten de winkelgebieden vestigingslocaties zijn voor publieksgerichte functies in horeca en, in mindere mate (ambachtelijke) dienstverlening.
18 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Potenties dagelijks winkelprogramma stadsdeel
3.1 Economisch functioneren dagelijkse winkelsector Het dagelijkse winkelaanbod is een belangrijke basis voor de buurtcentra in Schalkwijk. Een indicatieve marktruimteberekening op basis van onderzoek naar koopstromen geeft inzicht in het functioneren van de verschillende winkelgebieden. De waarde van distributieve analyses
wordt een groot deel van de bestedingen gedaan in voe-
mate van overbewinkeling of uitbreidingspotenties.
dingsmiddelen, met name bij supermarkten, die ook een
Ook kan zo de invloed van de bevolkingsgroei op het
groot deel van het aanbod uitmaken (in m2 wvo). Ook
toekomstig functioneren inzichtelijk worden gemaakt.
functioneert de dagelijkse sector lokaler (verzorgingsgebied) dan de niet-dagelijkse sector en is de invloed van
De vraagzijde van de som wordt bepaald door de beste-
online bestedingen nog redelijk beperkt, waardoor de re-
ding per hoofd, de omvang van het verzorgingsgebied
latie tussen de bevolkingsontwikkeling en de aanbodont-
(aantal inwoners), de mate waarin het bestedingspoten-
wikkeling in een gebied relatief goed te duiden is.
tieel uit dit verzorgingsgebied terechtkomt in winkels in
Voor inzicht in de detailhandelssector wordt vaak distri-
de eigen kern (koopkrachtbinding) en de mate waarin
butieplanologisch onderzoek (DPO) uitgevoerd. De
Variabelen
bestedingen van elders toevloeien (aandeel vreemde
voorspellende waarde van een berekening op basis van
Door een indicatieve berekening voor het functioneren
koopkracht of toevloeiing). Aan de aanbodzijde spelen
cijfers uit het recente verleden kent echter, in de snel en
van de supermarktsector (in omzet per m2 wvo ofwel
de omvang (m² winkelvloeroppervlak) en bestedingen
sterk
beperkingen.
vloerproductiviteit) in Haarlem te vergelijken met het lan-
per m² wvo (vloerproductiviteit) een rol.
Dergelijke berekeningen dienen dan ook genuanceerd
delijk gemiddeld functioneren, ontstaat inzicht in de
wijzigende
winkelmarkt,
zijn
te worden beoordeeld. Toch kan een kwantitatieve analyse van vraag en aanbod op basis van beschikbare kengetallen een indicatie geven van hoe een lokale winkelsector functioneert, en welke effecten veranderingen in de vraag- en aanbodzijde gaan hebben op dat functioneren (bijvoorbeeld bevolkingsgroei of een winkeluitbreiding). Voor de dagelijkse winkelsector (supermarkten, persoonlijke verzorging en versspeciaalzaken) is een distributieve analyse het meest waardevol. In deze sector
20 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Aannames in de berekening voor Haarlem Schalkwijk
Fysieke winkelbestedingen per hoofd en inkomensniveau
stad. Koopkrachtbinding is altijd hoger op gemeente
Een som voor de dagelijkse sector
Om grote verschillen over tijd (o.a. coronacrisis) af te
niveau dan op wijk- of stadsdeelniveau. Er is daarnaast
De boodschappensector bestaat uit verschillende soor-
vangen wordt gerekend met vijfjaarsgemiddelde voor
nog circa 12% koopkrachttoevloeiing, voornamelijk uit
ten winkels, ieder met een eigen verdienmodel. Een su-
de omzet per hoofd, die in fysieke winkels in de dage-
Haarlem-Oost.
permarkt functioneert anders dan bijvoorbeeld een
lijkse winkelsector € 2.839,- per jaar
versspeciaalzaak of een drogist. De supermarkt en het
wordt gecorrigeerd voor het gemiddeld inkomensni-
DTNP kiest ervoor om voor 2025 uit te gaan van een-
overige dagelijkse aanbod zijn communicerende vaten,
veau in Haarlem Schalkwijk, dat circa 14% onder het
zelfde binding en toevloeiing als in 2021. Dit is een
die concurreren om hetzelfde bestedingspotentieel.
landelijk gemiddelde ligt. Dit resulteert in een winkel-
enigszins optimistische inschatting, gezien het feit dat
omzet per hoofd van €2.675,- per jaar voor Haarlem
er sindsdien een grote supermarkt aan de Schipholweg
Schalkwijk.
geopend is (tussen Schalkwijk en Haarlem-Oost) die
In de kleinere buurtcentra in Schalkwijk hebben de su-
b
bedraagt. Dit
permarkten (circa 90% van het dagelijkse winkelvloer-
ten tijde van het koopstromenonderzoek nog niet be-
oppervlak ) deze slag duidelijk gewonnen. In het stads-
Koopstromen
deelcentrum is de verhouding iets gelijker (super-
Koopstromenonderzoek laat zien wat de koopkracht-
markten 73% van het dagelijkse winkelvloeroppervlak).
binding en afvloeiing is voor stadsdeel Haarlem
Wanneer ingezoomd wordt op de verschillende winkel-
Consumenten zijn voor het overgrote deel van al hun
Schalkwijk, en biedt tevens inzicht in de verhouding
gebieden laten de koopstromen zien dat stadsdeelcen-
dagelijkse bestedingen aangewezen op de supermark-
tussen winkelgebieden in Schalkwijk. Op basis van een
trum Schalkwijk meer dan de helft van de bestedingen
ten, maar er zijn duidelijke ambities voor een divers da-
analyse van de koopstromengegevens op postcode
in Schalkwijk (circa 45 van de 80%) naar zich toetrekt,
gelijks aanbod in het stadsdeelcentrum. Daarom wordt
niveau gaat DTNP uit van een koopkrachtbinding van
waaronder het overgrote deel van de toevloeiing van
gekozen om een som te maken voor de dagelijkse
80% voor stadsdeel Schalkwijk. De totale binding van
buiten Schalkwijk. De omzet in de kleinere buurtcentra
sector in zijn geheel (en daarmee een hoger beste-
fysieke dagelijkse winkelbestedingen voor de hele ge-
in Schalkwijk komt voor het grootste gedeelte uit de
dingspotentieel per hoofd), en niet te kijken naar de su-
meente is circa 92%. De afvloeiing vanuit Schalkwijk
eigen buurt.
permarktsector op zichzelf.
komt op verschillende plekken terecht, maar vooral in
a
stond. c
overige winkelgebieden in Haarlem, zoals de binnen-
Aanbod huidige situatie De omvang van het dagelijkse winkelaanbod (dus su-
a
Locatus (2025). Verkooppuntenbestand.
b c
Retail Insiders (2023). Omzetkengetallen 2022 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek. I&O et al. (2022). Koopstromenonderzoek 2021.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
permarkten en overige dagelijkse winkels zoals Kruidvat samen) in Schalkwijk is 12.500 m² wvoa. In de 21 van 35
huidige situatie is dit aanbod ongeveer gelijk verdeeld
Conclusie 1 (huidige situatie): Stadsdeel Schalkwijk
in zijn geheel circa 13% onder het landelijk gemiddelde
tussen stadsdeelcentrum Schalkwijk (6.500 m² wvo)
functioneert ondergemiddeld
niveau (omzet per meter). Er is daarom geen kwantita-
en het totaal van de overige vijf buurtcentra (circa
De indicatieve marktruimteberekening laat zien dat het
tieve reden om meters toe te voegen in deze situatie,
6.000 m² wvo). Om het potentiële winkelaanbod te be-
potentieel winkelaanbod in de dagelijkse sector in
eerder de kwantitatieve verwachting dat bepaalde aan-
rekenen wordt gerekend met een normvloerproductivi-
stadsdeel Schalkwijk uitkomt op circa 10.850 m² wvo.
bieders al erg slecht functioneren. Een som voor alleen
b
teit van € 8.289 per m² wvo (ook hier betreft het het
De omvang van het huidige aanbod is 12.500 m² wvo.
de supermarktsector geeft eenzelfde beeld.
landelijk vijfjaarsgemiddelde).
Hiermee functioneert de dagelijkse sector in Schalkwijk
.
. Indicatieve marktruimteberekening dagelijkse sector Haarlem Schalkwijk*
.
.
2025 Schalkwijk Totaal
Stadsdeelcentrum
Overige buurtcentra
a Aantal inwoners in verzorgingsgebied
37.000
37.000
37.000
b Winkelomzet per hoofd (excl. btw en internet), gecorrigeerd voor gemiddeld inkomen
€ 2.675
€ 2.675
€ 2.675
80%
45%
€ 79,2 mln
€ 44,5 mln
€ 10,8 mln
€ 8,5 mln
€ 90 mln
€ 53 mln
€ 8.289
€ 8.289
€ 8.289
ca. 10.850 m² wvo
ca. 6.400 m² wvo
ca. 4.450 m² wvo
ca. 12.500 m² wvo
ca. 6.500 m² wvo
ca. 6.000 m² wvo
f/i
€ 7.198 (-13%)
€ 8.159 (-2%)
€ 6.158 (-26%)
h-i
-1.650 m² wvo
ca. -100 m² wvo
ca. -1.550 m² wvo
c Koopkrachtbinding d Verwachte winkelomzet uit verzorgingsgebied (excl. btw)
a*b*c
e Vreemde koopkracht/koopkrachttoevloeiing f
Totale winkelomzet (excl. btw)
d / (1 - e)
g Gemiddelde winkelomzet per m² wvo (excl. btw) h Potentieel winkelaanbod i
Huidig winkelaanbod
j
Indicatie winkelomzet per m² wvo (excl. btw) en verschil t.o.v. norm
k Indicatie uitbreidingsruimte
f/g
€90 mln. - €53 mln.
€ 37 mln
* Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van Retail Insiders (2024), ‘Omzetkengetallen 2023 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek’.
22 van 35
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
3.2 Potentie dagelijkse winkelsector Conclusie 2 (huidige situatie): vooral buurtcentra functioneren slecht Op basis van de koopstromen is ook een inschatting te maken van het functioneren van het stadsdeelcentrum ten opzichte van de kleinere winkelgebieden in Schalk wijk (zie laatste twee kolommen). De indicatieve marktruimteberekening laat zien dat het dagelijks winkelaanbod in het stadsdeelcentrum bijna op het landelijk
De boodschappensector in Haarlem Schalk wijk functioneert in de huidige situatie ondergemiddeld. De woningbouwplannen zorgen voor nieuwe inwoners en daarmee voor nieuw omzetpotentieel. De bandbreedte voor het mogelijk haalbare winkelprogramma in Schalkwijk in de toekomst laat zien dat vooral het stadsdeelcentrum hiervan gaat profiteren.
dat toekomstige potenties niet worden overschat. De groei van het online aandeel wordt gecorrigeerd in de winkelomzet per hoofd, die daarmee uitkomt op € 2.648,- (€ 2.675,- in 2025).
Omvang toekomstig dagelijks aanbod stadsdeelcentrum Zoals eerder geconstateerd zal het stadsdeelcentrum een grote transformatie ondergaan. Voor het dagelijks winkelaanbod betekent dit een verdere groei van in
gemiddelde niveau functioneert. Gezien het completere aanbod in het stadsdeelcentrum is het niet verras-
Aannames marktruimteberekening situatie Haarlem
totaal circa 1.300 m² wvo. Daarom is het winkelaanbod
send dat meer dan de helft van de gebonden bestedin-
Schalkwijk 2035
in 2035 in de marktruimteberekening vastgesteld op
gen in de dagelijkse sector (circa €53 van de €90
Effect groei aandeel online aankopen
13.800 m² wvo.
miljoen) hier terechtkomt.
In de marktruimteberekening wordt rekening gehouden met het effect van groei van het aandeel online aanko-
Verschillende prognoses van aantal nieuwe inwoners als
Daaruit volgt ook de indicatie dat de buurtcentra slecht
pen. Dit aandeel was in 2021 in de gemeente Haarlem
bandbreedte voor indicatie toekomstig programma
functioneren (circa -26% onder het landelijk gemiddel-
7% . Sindsdien zijn partijen (Picnic, Albert Heijn,
In 2035 zal stadsdeel Schalkwijk tussen de 43.350
de). Die pijn zal naar verwachting niet helemaal gelijk
Jumbo) blijven investeren in de mogelijkheden om
en 46.500 inwoners tellen (zie bevolkingsprognoses
worden verdeeld. Zo heeft de Boerhaavewijk de enige
online boodschappen te doen. In de berekening wordt
op pagina 2). In de marktruimteberekening wordt
Lidl, is de Vomar in Meerwijk erg groot en is het cen-
daarom de aanname gedaan dat het online aandeel in
voor het stadsdeel als geheel met zowel de minimale
trum van Molenwijk centraal gelegen en divers. DTNP
de dagelijkse sector licht zal groeien tot 10% in 2035.
als de maximale inwonersprognose gerekend,
schat daarom dat het winkelaanbod in de winkelgebie-
Een grotere groei is mogelijk, maar tegelijkertijd zijn er
om zo een realistische bandbreedte te geven van
den in de Europawijk het minst goed functioneert.
ook andere factoren die kunnen wijzigen (bijv. het inko-
toekomstig omzetpotentieel. Om de verhouding weer
Italiëlaan
stadsdeelcentrum.
mensniveau dat met de nieuwe inwoners wellicht
te geven tussen het stadsdeelcentrum en de kleinere
Belgiëlaan ligt niet centraal in de wijk, heeft de kleinste
omhoog gaat, etc.). Daarom wordt voorzichtig omge-
buurtcentra is daarnaast met de DTNP-prognose (het
supermarkt, en ligt het dichtst bij de grote supermarkt
gaan met dit type verrekeningen, om ervoor te zorgen
middelste scenario p. 2) gerekend.
ligt
dicht
op
het
a
aan de Schipholweg. a
I&O et al. (2022). Koopstromenonderzoek 2021.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
23 van 35
Nieuwe inwoners en de inschatting van hun koopgedrag
De inschatting is dat de koopkrachtbinding van álle
Conclusie 1 (toekomstige situatie): inwonersgroei biedt
De nieuwe inwoners zullen voornamelijk in de
nieuwe inwoners aan het aanbod in Schalkwijk samen
nieuw potentieel, maar stadscentrum sorteert hierop
Ontwikkelzone Europaweg en aan de Schipholweg
circa 80% zal zijn . Er is dan ook geen aanleiding om de
voor
wonen (zie pagina 2). Zij wonen daardoor grotendeels
binding voor gehele stadsdeel (die in 2025 ook 80% was)
De indicatieve marktruimteberekening voor Haarlem
bovenop de voor hun belangrijkste voorzieningen
significant te wijzigen.
Schalkwijk in 2035 laat zien dat het potentiële aanbod
a
door de bevolkingsgroei op het niveau van het hele
(zeker in het geval van het stadsdeelcentrum er letterlijk bovenop). Deze inwoners zullen hun dagelijkse be-
Het effect van een groter stadsdeelcentrum op bestaande
Stadsdeel toeneemt met circa 2.000 m² tot maximaal
stedingen voor een groot deel dicht bij huis, en dus in
inwoners
3.000 m² wvo in 2035. Dat is daarmee ruim voldoende
Schalkwijk, doen. De geïsoleerde ligging van het stads-
De inschatting is dat de herontwikkeling van het stads-
om het bestaande aanbod (2025) goed te laten functio-
deel versterkt dit.
deelcentrum tot een compleet centrum ervoor zal zorgen
neren. Tegelijkertijd is met de herontwikkeling van het
dat bestaande inwoners iets vaker hun aankopen in dit
stadsdeelcentrum reeds een uitbreiding voorzien van
Het is daarnaast aannemelijk dat de nieuwe inwoners
winkelgebied zullen doen in plaats van in hun eigen buurt.
het dagelijks winkelaanbod (circa 1.300 m² wvo).
zich vooral in het te herontwikkelen gebied zullen bege-
Tegelijkertijd zal er een klein negatief effect op de binding
Er blijft daarmee op het hele stadsdeel sprake van een
ven, en de kleinere buurtcentra niet zullen bezoeken.
van met name de noordelijke wijken zijn door de vestiging
ruim
Het aanbod in het stadsdeelcentrum is immers het
van Albert Heijn XL aan de Schipholweg (die ten tijde van
winkelsector, hoewel het functioneren iets verbetert
meest compleet én het dichtstbij. Tegelijkertijd zal een
het vorige koopstromenonderzoek nog niet open was).
ten opzichte van de huidige situatie.
wonen en gebruik maken van de grote Albert Heijn
Alles overziend is de inschatting van DTNP dat de koop-
Indicatie is dat het dagelijks winkelaanbod in het stads-
daar. Hoewel de kleinere buurtcentra soms iets dichter-
krachtbinding voor het stadsdeelcentrum zal toenemen
deelcentrum in 2035 (inclusief uitbreiding) met de
bij liggen voor nieuwe inwoners, zorgt dit concurrentie-
van circa 45% in 2025 tot 50% in 2035. Vanwege de geïso-
nieuwe inwoners voldoende zal functioneren (en het de
veld ervoor dat bestaand aanbod zoals aan de
leerde ligging van Schalkwijk en het aanbod in de rest van
investering dus waard kan zijn).
Belgiëlaan een stuk minder aantrekkelijk is dan de gro-
de gemeente is de inschatting dat de toevloeiing ongeveer
tere supermarkten in het stadsdeelcentrum of aan de
op hetzelfde niveau zal blijven.
ondergemiddeld
functionerende
dagelijkse
deel van de nieuwe inwoners aan de Schipholweg
Schipholweg (die ook binnen loopafstand gelegen zijn).
24 van 35
a
Een korte som geeft het volgende beeld: wanneer de koopkrachtbinding van nieuwe inwoners van het herontwikkelde stadsdeelcentrum ingeschat wordt op 95%, die van inwoners in ontwikkelzone Schalkwijk Midden op 85%, en die van inwoners aan de Schipholweg op 30 à 35%, wordt de gewogen koopkrachtbinding van nieuwe inwoners 77%.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
Conclusie 2 (toekomstige situatie): buurtcentra
zien van de voorkeur voor een specifieke supermarkt-
aanbod van circa 4.500 m² wvo in de buurtcentra (alles
profiteren niet van nieuwe inwoners
formule. Albert Heijn XL aan de Schipholweg is voor
op één hoop) goed zou kunnen functioneren in 2035.
Nieuwe inwoners zullen voornamelijk georiënteerd zijn
nieuwe inwoners in die omgeving een logischere keuze.
Bezien vanuit de huidige situatie zal het bestaand
op het stadsdeelcentrum (vanwege de soortgelijke uit-
Inschatting is daarom dat de kleinere buurtcentra in
aanbod ook in 2035 flink onvoldoende functioneren
straling als hun eigen woonomgeving, de nabijheid, en
Schalkwijk nauwelijks zullen profiteren van de nieuwe
(24% onder landelijk gemiddelde).
de goede verbindingen) en hebben weinig reden om
inwoners, en juist het risico lopen vaker te worden over-
boodschappen te gaan doen bij de buurtcentra, afge-
geslagen. De inschatting is dat een dagelijks winkel-
. .
Indicatieve marktruimteberekening dagelijkse sector Haarlem Schalkwijk*.
2035
.
Schalkwijk Totaal
Stadsdeelcentrum
Overige buurtcentra
(prognose DTNP)
(prognose DTNP)
43.350 à 46.500
44.900
44.900
€ 2.648
€ 2.648
€ 2.648
80%
50%
€ 91,8 mln à € 98,5 mln
€ 59,5 mln
€ 11,3 mln
€ 9,7 mln
€ 103,1 mln à € 109,8 mln
€ 69,2 mln
€ 8.289
€ 8.289
€ 8.289
ca. 12.450 à 13.350 m² wvo
ca. 8.350 m² wvo
ca. 4.450 m² wvo
ca. 13.800 m² wvo
ca. 7.800 m² wvo
ca. 6.000 m² wvo
f/i
€ 7.473 (-10%) à € 8.019 (-3%)
€ 8.865 (7%)
€ 6.291 (-24%)
h-i
-1.350 m² wvo à -450 m² wvo
ca. 550 m² wvo
ca. -1.450 m² wvo
a Aantal inwoners in verzorgingsgebied b Winkelomzet per hoofd (excl. btw en internet), gecorrigeerd voor gemiddeld inkomen c Koopkrachtbinding d Verwachte winkelomzet uit verzorgingsgebied (excl. btw)
a*b*c
e Vreemde koopkracht/koopkrachttoevloeiing f
Totale winkelomzet (excl. btw)
d / (1 - e)
g Gemiddelde winkelomzet per m² wvo (excl. btw) h Potentieel winkelaanbod i
Toekomstig aanwezig winkelaanbod
j
Indicatie winkelomzet per m² wvo (excl. btw) en verschil t.o.v. norm
k Indicatie uitbreidingsruimte
f/g
€107 mln. - €69,2 mln.
€ 37,8 mln
* Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van Retail Insiders (2024), ‘Omzetkengetallen 2023 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek’.
2563.1224 Toekomstbestendige Buurtcentra Haarlem Schalkwijk - 01 mei 2025
25 van 35
3.3 Kansrijk overig programma in de buurtcentra Door de beoogde ontwikkeling van het stadsdeelcentrum zijn nieuwe niet-dagelijkse winkels, horeca of culturele functies voor de kleinere buurtcentra niet kansrijk. Ter aanvulling op het dagelijkse aanbod in de buurtcentra in Schalkwijk is dienstverlening het meest kansrijk.
Andere kansrijke sectoren voor buurtcentra Schalkwijk?
van de buurtcentra is misschien mogelijk, bijvoor-
Een vergelijking van het aantal verkooppunten per 1.000
beeld in combinatie met een fysiotherapeut.
inwoners met andere stadsdelen in Haarlem (niet zijnde
•
Commerciële dienstverlening: Op dit moment is er
de binnenstad) laat zien welk type publieksfuncties (re-
weinig commerciële dienstverlening te vinden in
kenend met de maximale inwonersprognose) over- of
Schalkwijk (0,7 zaken per 1.000 inwoners ten opzich-
ondervertegenwoordigd zijn in Schalkwijk. Hieruit komt
te van bijna 2 zaken in andere stadsdelen). Kappers,
het volgende naar voren:
kleermakers, schoonheidsspecialisten, etc. zijn pu-
•
Horeca: Nieuwe 'stadse' inwoners hebben naar ver-
blieksfuncties die inwoners graag dicht bij huis be-
Niet-dagelijkse sector: stadsdeelcentrum krijgt voor-
wachting meer behoefte aan horeca, waarvan het
zoeken, en daarom passen ze prima in buurtcentra.
rang
aanbod nu nog beperkt is in het stadsdeel. Dit gat
Fysieke diensten zijn, mits de nieuwe inwoners dit
De niet-dagelijkse sector staat onder druk. Op dit
wordt echter reeds ingevuld door de ontwikkelingen