02 Bijlage 1 Masterplan Centrum Definitief
Tekst van het document
Masterplan
Centrum Schalkwijk maart 2025
Dit masterplan, het sluitstuk van de transformatie van het winkelcentrum, gaat over fase 3 en daarna: de ‘groene’ gebouwen op de impressie. Fase 1 en 2 zijn de ‘witte’ gebouwen in het centrum.
Centrum Schalkwijk | Masterplan |
2
Samenvatting Centrum Schalkwijk is snel aan het veranderen van een monofunctioneel winkelcentrum in een multifunctioneel stadsdeelcentrum. De eerste fase is grotendeels uitgevoerd en de tweede fase is begonnen. Dit masterplan, het sluitstuk van de transformatie, gaat over fase 3 en daarna. Het beschrijft de gemeentelijke ambities, geeft de ruimtelijke en programmatische kaders weer en vertaalt die naar concrete randvoorwaarden, eisen, wensen en beeldkwaliteitscriteria.
met publiektrekkers op de uiteinden van de T. De sociaalmaatschappelijke, sport- en culturele voorzieningen liggen bij elkaar, rond de pleinen aansluitend op het winkelgebied, die hierdoor kleur en karakter krijgen en het gebied identiteit geven: de zogenoemde ‘ankers van leven’. In combinatie met de voorzieningen van fase 1 en 2 – zoals de bibliotheek, supermarkten, foodhal en bioscoop – ontstaat zo een volledig en samenhangend aanbod, met een evenwichtige verdeling over het centrum.
Centrum Schalkwijk wordt het kloppende hart van Schalkwijk; een aantrekkelijk en hoogstedelijk centrum waar mensen winkelen, maar ook wonen, werken en recreëren. Detailhandel blijft het middelpunt, maar het aanbod wordt kleiner en meer toegespitst op Schalkwijk. Zo ontstaat ruimte voor sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals een cultuurpodium, een gecombineerd sportgebouw, een gezondheidscentrum en mogelijk een basisschool.
De nieuwe woningen (ca. 1.400) komen grotendeels boven de winkels en voorzieningen, maar hier en daar ook op straatniveau. Het woningaanbod wordt duurzaam en divers. We willen Schalkwijkers en andere geïnteresseerden de mogelijkheid bieden door te stromen en hopen zo de lokale woningmarkt te stimuleren. Centrum Schalkwijk moet een plek worden waar het fijn wonen is en buren elkaar kennen, om anonimiteit, vereenzaming en (sociale) onveiligheid tegen te gaan. Daarom zetten we in op gedeelde voorzieningen en gemeenschapsvorming. In Centrum Schalkwijk is ook ruimte voor (geclusterde) ouderenwoningen en intramurale woonzorg.
Ook komt er plek voor (betaalbare) bedrijfsruimte, hoogwaardige (nacht-)horeca en aangename verblijfs- en ontmoetingsplekken in de openbare ruimte. De structurele leegstand verdwijnt en het aanbod gaat beter aansluiten op de lokale wensen en behoeften. Centrum Schalkwijk wordt een bruisend stadsdeelcentrum waar mensen graag komen, ongeacht hun leeftijd, leefstijl of achtergrond, omdat er voor hen elk moment van de dag en avond iets te beleven valt. Aan de randen van Centrum Schalkwijk worden de bouwblokken en woontorens hoger en breder, in lijn met de omliggende infrastructuur. In het midden worden de gebouwen lager en smaller, wat past bij een gezellig winkelgebied. De winkelstructuur – de zogenoemde ‘winkel-T’ – wordt compact,
Centrum Schalkwijk wordt een autovrij gebied, zodat bewoners en bezoekers er veilig kunnen bewegen en verblijven. Omdat het centrum omringd is met (zware) verkeersinfrastructuur, is het voor voetgangers en fietsers vanuit de omliggende wijken lastig te bereiken, binnen te komen en te doorkruisen. Dit gaan we makkelijker maken door aan te sluiten op bestaande fiets- en wandelverbindingen en de oversteekbaarheid te verbeteren. Het (H)OVbusstation aan het Evert Haverkortplein wordt opnieuw ingericht en krijgt meer kwaliteit. Auto’s blijven welkom, maar worden opgevangen in parkeergebouwen aan de randen van het gebied.
Centrum Schalkwijk | Masterplan |
Bij dit masterplan zetten we vol in op vergroening van de openbare ruimte met het ‘Groen tenzij’principe. Met de sloop van de oude Spaarnehal geven we het Wil Merkiespark vorm en leggen we een ecologische verbinding tussen het Romolenheempark, de Amerikavaart en het Aziëpark. Ook in de winkelen aanloopstraten en op de pleinen en gebouwen komen beplanting, bomen, daktuinen en natuurdaken. Met inheemse beplanting en nestelplekken in de openbare ruimte en aan de gebouwen wordt Centrum Schalkwijk ook de thuisbasis voor veel verschillende diersoorten. Centrum Schalkwijk moet een gezond en toekomstbestendig gebied worden. Een gebied waar het veilig is, waar je schone lucht inademt, waar het levendig is, maar waar je ook rust kunt vinden. Zowel binnenshuis als buitenshuis. Een gezond en aangenaam gebied met voldoende groen en water(berging) voor verkoeling in de zomer. Door in te zetten op bodemenergie – met collectieve WKOinstallaties – en het opvangen van zonne-energie, gaan we Centrum Schalkwijk vrijwel energieneutraal maken. Kortom: Centrum Schalkwijk wordt een compleet, aantrekkelijk, herkenbaar en groen centrum dat letterlijk en figuurlijk goed verbonden is met heel Schalkwijk.
Dit masterplan is een co-productie van de gemeente Haarlem en architectenbureau Rijnboutt
3
Inhoud 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Voorafgaand aan dit masterplan 1.3 Doel en resultaat 1.4 Participatie 1.5 Vervolgproces 1.6 Kwaliteitsbewaking 1.7 Leeswijzer
5 6 6 7 7 8 8
2. Opgave en visie 2.1 Inleiding 2.2 Opgaven 2.3 Visie
9 9 11
3. Masterplanontwerp 3.1 Inleiding 3.2 Het ontwerp 3.3 Stedenbouwkundige opbouw 3.4 Volumes en hoogtes 3.5 Programma 3.6 Themakaarten 3.7 Bezonning en windklimaat
18 19 28 29 30 33 38
4. Openbare ruimte 4.1 Inleiding 4.2 Structuur van de openbare ruimte 4.3 Publieke en collectieve ruimten 4.4 Visie op groen 4.5 Kunst & speelelementen
39 40 42 52 54
5. Randvoorwaarden, eisen en wensen 5.1 Inleiding 5.2 Omgevingswet, -visie en strategie 5.3 Stedenbouwkundige opzet 5.4 Programma 5.5 Natuur, klimaat en duurzaamheid 5.6 Milieu- en omgevingsaspecten 5.7 Mobiliteit 5.8 Openbare ruimte 5.9 Gebouwen 5.10 Slotbepalingen
55 55 56 56 61 66 69 71 74 76
6. Beeldkwaliteit 6.1 Inleiding 6.2 Algemene criteria 6.3 De zachte stad 6.4 De experimentele stad 6.5 Openbare ruimte
77 80 82 95 100
7. Uitvoering 7.1 Inleiding 7.2 Ontwikkelstrategie 7.3 Fasering 7.4 Financiële paragraaf 7.5 Planproces en sturing
103 103 104 104 104
Ontwerpers referentiefoto’s
107
Centrum Schalkwijk | Masterplan |
Bijlagen 1. Analyse gebied en beleid 2. Adviesrapport DTNP 3. Adviesrapport Stipo 4. Participatieverslag 5. Conceptcirkel woningcorporaties 6. Ecologische kansen 7. Drie modellenstudie 8. Ontwikkelstrategie 9. Schema’s planproces 10. Mobiliteitsplan 11. Natuurtoets 12. Quickscan boomeffectanalyse 13. Quickscan water 14. Bodemenergie 15. Stikstofberekening 16. Windhinderonderzoek 17. Bezonningsstudie 18. Geluidsonderzoek 19. Bodemonderzoeken 20. Kabels en leidingen 21. NGE vooronderzoek 22. Externe veiligheid 23. Luchthavenindelingsbesluit 24.
Sportcomplex
4
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Haarlem is een prachtige historische stad waar mensen graag wonen en leven. En dat moet Haarlem ook in de toekomst blijven. Daarom heeft de gemeenteraad in 2022 de Omgevingsvisie Haarlem 2045 vastgesteld. Deze visie schetst de koers voor de ontwikkeling van Haarlem. Om te zorgen dat er voor alle doelgroepen woningen zijn, moet er worden bijgebouwd. Vergroten van het woningaantal gaat hierbij hand in hand met vergroten van de ruimtelijke kwaliteit. De gemeente wil daarbij beter gebruik maken van het bestaande stedelijk gebied om groen- en buitengebieden te ontzien. Dit doen we met grootschalige gebiedsontwikkelingen, waarbij we openbare ruimte, voorzieningen, mobiliteit, klimaatbestendigheid en woningbouw als een geheel aanpakken; dit zijn de ontwikkelzones. De Haarlemse ambities – zoals uitgewerkt in de Omgevingsvisie – zijn groot. We streven naar een gezonde leefomgeving met ruimte voor groen en water, die bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Er moeten voldoende voorzieningen zijn, die Haarlemmers lopend en fietsend kunnen bereiken. Daarom bouwen we de woningen in de bestaande stad. In Schalkwijk doen we dat voornamelijk in de Ontwikkelzone Europaweg, door leegstaande monofunctionele kantoor- en winkelgebieden om te zetten naar multifunctionele woon-werkgebieden.
Hierdoor voegen we een groot aantal woningen toe aan de Haarlemse woningvoorraad en krijgen de andere ambities een plek. Dat alles maakt Schalkwijk aantrekkelijker, toegankelijker en fijner om in te wonen. Centrum Schalkwijk ligt aan de zuidkant van de
Spaarne Gasthuis
BOERHA AVEWIJ K Schalkw ijk Midden
EUROPA WIJK
Centru m Schalkw ijk MEERW IJK
MOLEN WIJK
Centrum Schalkwijk is onderdeel van de ontwikkelzone Europaweg en ligt in het hart van stadsdeel Schalkwijk
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 1. Inleiding
5
ontwikkelzone Europaweg en is het hart van het stadsdeel Schalkwijk. Dankzij de centrale ligging tussen Boerhaavewijk, Meerwijk, Molenwijk en Europawijk is het winkelcentrum belangrijk in het dagelijkse leven van vele Schalkwijkers als winkel-, verblijf- en ontmoetingsplaats. Elke Schalkwijker kent het ‘Hemaplein’, de FEBO met de toren van de Spaarnekerk en het marktplein. Het overdekte winkelcentrum Schalkwijk had lange tijd een regionale functie met een breed winkelaanbod. Maar de laatste decennia neemt de leegstand toe en de uitstraling van het winkelcentrum af. Verloedering, hangjongeren en afval veroorzaken overlast en mensen kunnen zich er ‘s avonds onveilig voelen.
Nu de eerste fase is afgerond en de werkzaamheden aan de zuidzijde voor de tweede fase zijn gestart, is de verandering van het stadsdeelcentrum al duidelijk zichtbaar. Maar de grootste opgave ligt nog voor ons: de transformatie van het winkelcentrum. Door de overdekte winkelpassage om te vormen, kunnen we een hoogwaardig stadsdeelcentrum voor Schalkwijk ontwikkelen en tegelijk bijdragen aan de Haarlemse woningbouwopgave. Om deze ingewikkelde transformatie in goede banen te leiden, is een helder ruimtelijk kader nodig. Dat schetsen we in het Masterplan Centrum Schalkwijk.
1.3 Doel en resultaat Doel van het masterplan is het voor de lange termijn borgen van de programmatische en ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het nog te transformeren deel van het Centrum Schalkwijk: fase 3 en verder. Hierbij is de vertaling van de relevante gemeentelijke beleidskaders en ambities belangrijk. Ook de (fysieke en functionele) aansluiting van Centrum Schalkwijk op de omliggende infrastructuur en wijken is een wezenlijk onderdeel van opgave.
1.2 Voorafgaand aan dit masterplan De eerste plannen voor het transformeren van het winkelcentrum Schalkwijk staan in het uitvoeringsplan Schalkwijk 2000+ uit de jaren negentig van de vorige eeuw. Toen waren er al signalen dat het winkelcentrum minder aantrekkelijk werd, ondanks dat het nog redelijk goed functioneerde. De winkeleigenaren (verenigd in de CVvE Schalkwijk) en de gemeente besloten dat er iets moest veranderen om het tij te keren. In 2013 zag daarvoor de Structuurvisie Schalkstad het licht. Deze structuurvisie gaf vorm aan de verandering van winkelcentrum naar stadsdeelcentrum door ruimte te bieden voor andersoortige voorzieningen en woningbouw. Verschillende bestemmingsplannen gaven ruimte aan de voltooiing van deze eerste fase van de transformatie en het toevoegen van andere functies in het gebied. Op het niveau van de ontwikkelzone Europaweg is in 2019 de Visie Ontwikkelzone Europaweg vastgesteld. De transformatie van Centrum Schalkwijk is daar onderdeel van. In 2021 is er voor Centrum Schalkwijk fase 2 een Stedenbouwkundig Programma van Eisen vastgesteld.
Dit masterplan richt zich met name op de transformatie van het winkelcentrum, de lage bebouwing in het midden (foto Milo Dinkelaar).
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 1. Inleiding
6
In het masterplan staan de ruimtelijke en functionele kaders waaraan de nieuwe bebouwing en de openbare ruimte moeten voldoen. Dit zijn zowel kwantitatieve als kwalitatieve kaders voor onder andere het programma, bouwvolume, openbare ruimte, bereikbaarheid en milieuen duurzaamheidsaspecten. Deze kaders zijn vertaald in het masterplanontwerp en vastgelegd in randvoorwaarden, eisen en wensen en beeldkwaliteitscriteria. Dit masterplan borgt de gemeentelijke ambities voor de volgende fases in Centrum Schalkwijk en is het toetsings- en beoordelingsdocument voor de plannen die de
ontwikkelende partijen voor de deelgebieden gaan opstellen. Het masterplan is geen blauwdruk, maar schetst wel een duidelijk beeld waaraan de deelgebieden ruimtelijk en programmatisch moeten voldoen. Het kan zijn dat bij de uitwerking van een deelgebied op onderdelen van het masterplan wordt afgeweken. Uitgangspunt daarbij is dat de uitwerking nooit een verslechtering is ten opzichte van het masterplanontwerp en de kaders in dit masterplan.
verschillende belangen. Participatie zorgt voor het versterken van het masterplan, leidt tot betere plannen en een goede relatie en verbinding met de verschillende stakeholders en belanghebbenden. De participatie was erop gericht om stakeholders, partners en belanghebbenden tijdens het proces zo goed mogelijk mee te nemen en mee te laten denken over de plannen en de toekomst van Centrum Schalkwijk.
1.4 Participatie
Bewoners en bezoekers van (Centrum) Schalkwijk zijn op meerdere momenten geïnformeerd en bevraagd over hun ideeën bij de ontwikkeling. Interne en externe experts en (ontwikkel)partners, zoals de CVvE en woningcorporaties en adviesbureaus, zijn intensief betrokken bij het opstellen van dit masterplan. Met hun inbreng is het masterplan verrijkt en ligt er een stevige basis voor de participatie bij het vervolg.
Bij de opgave voor Centrum Schalkwijk spelen veel
Want om de kwaliteit van dit masterplan te bewaken, blijft participatie belangrijk. In de formele inspraakperiode kunnen belanghebbenden reageren op dit ontwerp-masterplan. Hiervoor zal een inloopbijeenkomst worden georganiseerd. Aanpassingen die hieruit volgen worden verwerkt in het definitieve masterplan. Bij de latere uitwerking van de deelprojecten zullen we stakeholders, omwonenden en andere belanghebbenden uiteraard blijven betrekken.
1.5 Vervolgproces Het Masterplan Centrum Schalkwijk is het eindproduct van de definitiefase van het Haarlems Ruimtelijk Planproces (HRPP). Hierna begint de ontwerpfase. Ontwikkelaars gaan aan de slag met de uitwerking van de deelgebieden. Zij maken daartoe gebouwontwerpen voor de verschillende bouwblokken. Tegelijk maakt de gemeente het ontwerp voor de openbare ruimte. Voor het participatieproces is het Informatiepunt Schalkwijk 2030 in het winkelcentrum geopend.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 1. Inleiding
Als de ontwerpfase is afgerond met een goedgekeurd
7
Voor de gefaseerde uitwerking van het masterplan schakelen de ontwikkelaars architecten- en adviesbureaus in die voor de betreffende deelgebieden de gebouwontwerpen maken. Centrum Schalkwijk is een moeilijke transformatieopgave met ingewikkelde bouwblokken. Doorslaggevend is dat hiervoor architecten worden geselecteerd die ondanks deze complexiteit toch kwalitatief hoogwaardige gebouwen kunnen ontwerpen. De ontwikkelende partij moet de supervisor daarom altijd betrekken bij de selectie van het architectenteam.
Voor de leesbaarheid van het masterplan zijn de 24 bijlagen als losse bestanden toegevoegd.
g
In de ontwerpfase beoordeelt het Q-team of de gebouwontwerpen voldoen aan de kaders van dit masterplan en of de architectonische kwaliteit ervan voldoende is. Naast de vaste leden van het Q-team kunnen ook andere disciplines uitgenodigd worden om de ontwerpen te beoordelen op aspecten als mobiliteit, duurzaamheid, sociale veiligheid, etc.
we Europa
Voor de kwaliteitsbewaking van de ontwikkeling van Centrum Schalkwijk, heeft de gemeente een externe supervisor aangesteld als voorzitter van het kwaliteitsteam Centrum Schalkwijk (Q-team). In dit Q-team zitten als vaste leden ook een landschapsarchitect, de gemeentelijk stedenbouwkundige en een gemandateerd lid van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit (AOK). De secretaris van het Q-team is de gemeentelijk procesmanager van Centrum Schalkwijk.
g
Aziëwe
busstation Evert Haverkort plein
Briandlaan Amerikavaart
• Hoofdstuk 2: de (samengevatte) opgaven voor het gebied en de gemeentelijke visie op Centrum Schalkwijk. • Hoofdstuk 3: het masterplanontwerp voor de gebouwen en openbare ruimte van fase 3 en verder. • Hoofdstuk 4: de inrichting van de openbare ruimte en de globale uitgangspunten en inrichtingsprincipes. • Hoofdstuk 5: de randvoorwaarden, eisen en wensen. Dit zijn de (gemeentelijke) kaders waar alle deelplannen binnen het masterplangebied aan moeten voldoen. • Hoofdstuk 6: de gebiedsgerichte beeldkwaliteitscriteria voor de gebouwen en openbare ruimte als aanvulling op de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. • Hoofdstuk 7: de uitvoering van het masterplan. Het omvat de ontwikkelstrategie, de financiële haalbaarheid en een overzicht van het te doorlopen planproces met de op te leveren ontwerpproducten, onderzoeken en adviezen.
Dit masterplan bestaat uit zeven hoofdstukken. Daarin beschrijven we de opgave voor en visie op Centrum Schalkwijk, presenteren we het masterplanontwerp en formuleren we de (gemeentelijke) kaders en beeldkwaliteitscriteria.
Parkeergarage
1.6 Kwaliteitsbewaking
Amerikaweg
1.7 Leeswijzer
Winkelcentrum
plan, kan de omgevingsvergunning aangevraagd worden in de voorbereidingsfase. In de realisatiefase worden de gebouwen gebouwd en de openbare ruimte aangelegd. In paragraaf 7.5 wordt uitgelegd hoe dit planproces eruitziet en welke ontwerpproducten, onderzoeken en adviezen hiervoor door de ontwikkelende partijen aangeleverd moeten worden.
Californiëplein
Costa del Sol Europavaart Wil Merkiespark Spaarnehal
Fase 1 Fase 2 Fase 3 e.v.
Dit masterplan heeft betrekking op fase 3 en verder. Dit omvat het winkelcentrum, de oude parkeergarage, het busstation, het Wil Merkiespark en de Spaarnehal.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 1. Inleiding
8
2. Opgave en visie 2.1 Inleiding De transformatie van Centrum Schalkwijk is in volle gang. In de eerste fase zijn er woningen toegevoegd, is het dagelijkse voorzieningenaanbod versterkt en zijn er nieuwe functies bijgekomen, zoals de bioscoop en de foodhal. In de tweede fase, die al begonnen is, zullen er naast de bibliotheek en wat werk- en sportvoorzieningen, vooral veel woningen bijkomen in het centrumgebied. Met dit masterplan (voor fase 3 en verder) gaan we voort op de ingezette koers; namelijk het toevoegen van woningen en (nieuwe) functies aan het gebied, in overeenstemming met de Omgevingsvisie. Dit hoofdstuk gaat over de voornaamste opgaven voor het Centrum Schalkwijk op basis van verschillende analyses. De volledige analyse is te vinden in bijlage 1. In het tweede deel van dit hoofdstuk geven we onze visie op de verdere omvorming van het stadsdeelcentrum.
groei van het aantal inwoners in het stadsdeel – het detailhandelsaanbod moet krimpen en meer toegespitst moet zijn op de behoefte van Schalkwijk. En dat de vrijgekomen ruimte benut moet worden voor voorzieningen en functies zoals sport, welzijn, cultuur en bedrijvigheid om er een echt centrumgebied van te maken. De ruimte boven de winkels en voorzieningen kan worden ingezet voor de woningbouwopgave.
2. Schalkwijk groeit, maar heeft een sociaalmaatschappelijke inhaalslag te maken
Het inwoneraantal van Schalkwijk groeit de komende jaren sterk, maar op veel sociaal-maatschappelijke aspecten doet Schalkwijk het minder goed dan de rest van Haarlem. Schalkwijk heeft meer kwetsbare
inwoners dan andere stadsdelen. Eenzaamheid, bestaanszekerheid en vergrijzing zijn ook hier actuele onderwerpen. De sociaal-maatschappelijke opgave in Schalkwijk is relatief groot en moet op stadsdeelniveau worden aangepakt. De transformatie van Centrum Schalkwijk lost dit niet op, maar de herontwikkeling kan wel helpen door in te spelen op en wensen behoeften van bewoners. Onder andere door het aanbod van voorzieningen uit te breiden, te verbeteren en toegankelijker te maken; door een kwalitatief, duurzaam en gevarieerd woonmilieu te creëren voor specifieke doelgroepen; door de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het stadsdeelcentrum te verbeteren, en door een prettige en gezonde openbare ruimte te maken die uitnodigt tot verblijven, bewegen en ontmoeten.
2.2 Opgaven De voornaamste opgaven voor Centrum Schalkwijk zijn samen te vatten in zes onderdelen:
1. Centrum Schalkwijk is monofunctioneel en kampt met leegstand
Op dit moment functioneert het winkelcentrum niet goed. Er is veel leegstand en te weinig variatie in voorzieningen, wat ook veel Schalkwijkers zo ervaren. In Centrum Schalkwijk is weinig anders te doen dan winkelen en veel potentiële (ontwikkel) ruimte is onbenut. Uit onderzoeken van DTNP en Stipo, zie bijlagen 2 en 3, blijkt dat – ondanks de
Het winkelcentrum heeft te kampen met veel leegstand en weinig variatie aan voorzieningen.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
9
3. Centrum Schalkwijk voorziet nog niet in de wensen en behoeften
Hoewel veel Schalkwijkers tevreden zijn over de transformatie van Centrum Schalkwijk tot nu toe, zien zij ook nog veel ruimte voor verbetering. Veelal wordt het winkelcentrum nu gebruikt voor praktische en snelle boodschappen. Het ontbreekt aan gezellige en toegankelijke ontmoetingsplekken, bijvoorbeeld voor jongeren en ouderen, maar ook voor mensen met een kleinere portemonnee of van verschillende culturele achtergronden. Uit de gesprekken met bewoners bleek dat er behoefte is aan ontmoetingsplekken in de vorm van een meer gebalanceerd horeca-aanbod, buurthuisachtige plekken in de openbare ruimte, bijvoorbeeld in combinatie met speelplekken. Verder is er behoefte aan een plek om culturele activiteiten te beleven en te beoefenen, die past bij Schalkwijk. Zo zijn bewoners minder afhankelijk van voorzieningen buiten het eigen stadsdeel. Lokale ondernemers geven aan behoefte te hebben aan betaalbare ruimte waar zij de kans krijgen te ondernemen of door te groeien. In bijlage 4 is het volledige participatieverslag te vinden.
4. Centrum Schalkwijk is verouderd, verhard en bevat nauwelijks groen
Gezien de huidige functie en de nadruk op autobezoek, is het niet vreemd dat Centrum Schalkwijk grotendeels verhard is. En logischerwijs voldoet het winkelcentrum niet aan de huidige duurzaamheidseisen op het gebied energie, isolatie, circulariteit en natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie. Echter, voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, is het belangrijk dat de nieuwe gebouwen (bijna) energieneutraal worden, er verstandig wordt omgegaan met materialen en grondstoffen en dat er veel meer ruimte komt voor groen; voornamelijk in de openbare ruimte, maar ook op en tegen gebouwen. Daarbij is het maken van een verbinding tussen Romolenheempark, de Amerikavaart en Aziëpark van groot belang voor recreatie en stadsnatuur (zie bijlage 6).
Wat zeggen bezoekers over het huidige winkelcentrum Schalkwijk? Sfeer en uitstraling
De sfeer en uitstraling van het winkelcentrum vallen tegen, het is niet gezellig, er is veel leegstand, gebrek aan variatie in het aanbod en een verouderde uitstraling. Verbeteringen in de esthetiek, beter aanbod, meer groen en aantrekkelijke plekken om te ontspannen worden gewenst.
Ontmoetingsplekken
Ook noemt men een gebrek aan ontmoetingsplekken zoals terrassen, openbare zitgelegenheden, speelplekken en een plek voor jongeren om samen te komen.
Horeca- en winkelaanbod
Er is behoefte aan meer diversiteit in winkels, van grote ketens zoals kledingzaken tot speciaalzaken zoals een biologische slagerij en schoenmaker. Ook is er vraag naar meer horecagelegenheden. Met name koffietentjes, lunchrooms en restaurants met een gevarieerder en gezonder aanbod.
Overige voorzieningen en faciliteiten
Er is behoefte aan culturele voorzieningen, zoals een theater, sportfaciliteiten, een bibliotheek en studie- en werkplekken. Verder mist men openbare toiletvoorzieningen en goede (overdekte) fietsenstallingen.
Hoe zijn bewoners, bezoekers, partners en andere stakeholders betrokken? Inloopbijeenkomst, online vragenlijst en straatinterviews
Bewoners en bezoekers van Schalkwijk zijn op verschillende manieren actief betrokken bij het opstellen van het masterplan. Met inloopbijeenkomsten, een online vragenlijst – ook gedeeld via sociale media – en er is een team van (gemeentelijke) experts de straat op gegaan tijdens de dinsdagmarkt en op zaterdag. Zie participatieverslag, bijlage 4.
Informatiepunt Centrum Schalkwijk 2030
In februari 2024 is in het winkelcentrum het Informatiepunt Centrum Schalkwijk 2030 geopend. Hier is informatie te zien en te lezen over de verschillende ontwikkelingen in Schalkwijk. En er is een plek waar mensen op vaste momenten in de week binnen kunnen lopen voor informatie of om met (gemeentelijke) experts te praten of vragen te stellen.
Onderzoek naar detailhandelsaanbod
In samenspraak met en in opdracht van de CVvE heeft adviesbureau DTNP onderzoek gedaan naar het wenselijke commerciële (detailhandels-) programma en de ruimtelijke spreiding hiervan. Dit een belangrijke bouwsteen voor dit masterplan. Zie bijlage 2.
Onderzoek naar sociaalmaatschappelijke voorzieningen
Adviesbureau STIPO heeft in opdracht van de gemeente een serie aan interviews afgenomen met sleutelfiguren in Schalkwijk. Dit om het sociaal-maatschappelijke programma voor Centrum Schalkwijk verder aan te scherpen. Zie bijlage 3.
Onderzoek naar (sociale) woningbehoefte
Tegelijkertijd hebben de woningcorporaties Elan Wonen, Pré Wonen en Ymere met een zogenoemde ‘conceptcirkel’ onderzoek gedaan naar de woningbehoefte in Schalkwijk en het soort woningen dat voor de doelgroepen in Centrum Schalkwijk gebouwd moeten worden. Zie bijlage 5.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
10
5. Centrum Schalkwijk ligt geïsoleerd en is slecht bereikbaar voor voetgangers en fietsers
Centrum Schalkwijk ligt als een eiland te midden van de vier wijken van Schalkwijk. Dit komt voort vanuit de jarenzestig-opzet van Schalkwijk met de auto als primair vervoersmiddel. Het centrum is omringd door zware infrastructuur en water. Nu de voetgangers en fietsers in Haarlem voorrang krijgen én we Centrum Schalkwijk toegankelijker willen maken vanuit de wijken, is een andere benadering nodig. Het gemak waarmee voetgangers en fietsers het gebied kunnen bereiken, binnenkomen en doorkruisen moet beter. Zo moet de oversteekbaarheid van de omliggende wegen en vaarten beter en logisch aansluiten op bestaande wandel- en fietsroutes. Routes moeten veilig en aantrekkelijk zijn met betere mogelijkheden voor het stallen van de fiets in het centrum.
6. Centrum Schalkwijk voelt ‘s avonds onveilig en is anoniem
Centrum Schalkwijk ligt geïsoleerd en is slecht bereikbaar voor voetgangers en fietsers.
Vanwege het overwegend monofunctionele karakter gebeurt er in Centrum Schalkwijk relatief weinig buiten de winkeltijden. Het centrum zelf wordt ‘s avonds afgesloten en rondom is weinig sociale controle. Langs de Europaweg en Aziëweg is het centrum grotendeels een achterkant richting de openbare ruimte. Door het centrumgebied te openen en langs de omliggende wegen de woonfunctie toe te voegen en in te zetten op voorzieningen die ook buiten de winkeltijden levendigheid geven, kunnen de sociale controle en het gevoel van veiligheid worden vergroot.
2.3 Visie De visie op Centrum Schalkwijk is gebaseerd op meerdere bouwstenen: de bovengenoemde opgaven, het gemeentelijk beleid, onderzoeken en adviezen en inbreng van lokale stakeholders en bewoners. De visie geeft eerst een toekomstbeeld en gaat vervolgens
Centrum Schalkwijk voelt ‘s avonds onveilig en is anoniem, dit geldt ook voor fiets- en wandelpaden ernaar toe.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
11
in op de programmatische uitgangspunten voor het masterplan. De ruimtelijke opzet van de bebouwing en inrichting van de openbare ruimte worden uitgewerkt en verbeeld in hoofdstukken 3 en 4. De opgaven voor Centrum Schalkwijk zijn groot, maar de transformatie van het winkelcentrum biedt ook veel mogelijkheden om die opgaven op te lossen. Tegelijkertijd knelt het ook. De beperkte beschikbare boven- en ondergrondse ruimte in combinatie met de ambities op het gebied van wonen, voorzieningen, groen, mobiliteit en ruimtelijke kwaliteit, maakt dat er keuzes gemaakt moeten worden in lijn met de zes strategische keuzes uit de Omgevingsvisie (zie kader). Een hoogwaardig, realistisch en haalbaar masterplan vraagt om scherpe keuzes, slimme oplossingen en regie van de gemeente.
Toekomstbeeld
Het stadsdeelcentrum Schalkwijk wordt het kloppende hart van Schalkwijk. Een aantrekkelijk en hoogstedelijk centrum waar mensen wonen, elkaar ontmoeten, werken, winkelen, leren, sporten, ontspannen en uitgaan. Een gebied waar veel gebeurt, maar waar het ook fijn wonen is en buren elkaar kennen. Waar mensen terecht kunnen met een hulp- of zorgvraag. Waar (lokale) ondernemers kunnen floreren en een bedrijf kunnen starten in betaalbare ruimtes. Waar voor alle Schalkwijkers en Haarlemmers op verschillende momenten van de dag en avond iets te doen is. Waar mensen makkelijk naartoe kunnen lopen of fietsen en zich op een veilige en prettige manier door de straten kunnen bewegen en op diverse pleintjes kunnen verblijven. Een autovrij gebied met voldoende parkeergelegenheid in parkeergebouwen aan de randen. Centrum Schalkwijk wordt een centrumgebied met veel groen in de openbare ruimte, maar ook op de gebouwen en tegen gevels. Er zijn straks plekken met zon en met schaduw; een gezonde omgeving voor mens en dier. Waar kinderen kunnen spelen op de
Uitwerking van de zes strategische keuzes Omgevingsvisie in het masterplan Centrum Schalkwijk
Van mono- naar multifunctioneel
De primaire opgave is het transformeren van het huidige, monofunctionele winkelcentrum naar een multifunctioneel, hoogstedelijk stadsdeelcentrum waar men prettig kan winkelen, sporten, werken, ontspannen én wonen.
Nieuw stadshart voor en van Schalkwijk
De voorzieningen in Centrum Schalkwijk zijn primair gericht op de dagelijkse tot wekelijkse behoeften van de huidige en toekomstige bewoners van Schalkwijk. Het wordt het stadshart voor iedere Schalkwijker, jong en oud. De passende mix aan maatschappelijke en commerciële voorzieningen draagt bij aan het verbeteren van heel Schalkwijk.
Vergroenen op drie niveaus
Om van Centrum Schalkwijk een comfortabel woon- en verblijfsgebied te maken, wordt er op drie niveaus vergroend: aan de rand van het centrum komt extra parkruimte, de openbare ruimte in het centrum wordt zo groen mogelijk ingericht en op de gebouwen komen daktuinen en groene daken.
Verbinden, bewegen, ontmoeten
Vanuit de omliggende wijken worden veilige langzaamverkeersroutes naar Centrum Schalkwijk aangelegd en barrières en ontbrekende schakels opgelost. In het centrum wordt de openbare ruimte zodanig ingericht dat die uitnodigt tot allerlei vormen van ontmoeten. Het is er sociaalveilig, op elk moment van de dag.
Collectief energiesysteem en 100% elektrisch
De bebouwing in Centrum Schalkwijk voldoet aan de gemeentelijke duurzaamheidseisen en wordt ingericht voor de toekomst. Een toekomst waarbij geen fossiele energiebronnen meer gebruikt worden, ook niet voor voertuigen. Gebouwen worden verwarmd en gekoeld met centrale warmte-koudeopslag (WKO) en worden met een zodanige overmaat ontworpen dat de beperkte openbare ruimte gevrijwaard blijft van trafo’s en andere facilitaire bouwwerken.
Voetganger, fiets, ov, auto
Voor de transformatie van Centrum Schalkwijk wordt omgekeerd ontworpen: de voetganger is het uitgangspunt, dan de fiets, dan het openbaar vervoer. Het centrum blijft bereikbaar met de auto, maar dat zal niet meer voorop staan. Om het fietsgebruik te stimuleren, komen publieke en private stallingen dicht bij de functies. Het ov-gebruik wordt gestimuleerd door de bouw van een hoogwaardig en gebruiksvriendelijk busstation.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
12
verschillende pleintjes of op de binnenhoven en waar jongeren buiten of binnen kunnen samenkomen. Het wordt een sociaal veilig gebied met goed ontworpen en toegankelijke gebouwen die passen bij de doelgroepen die er wonen. Kortom: Centrum Schalkwijk wordt een compleet, aantrekkelijk en herkenbaar centrum dat letterlijk en figuurlijk goed verbonden is met heel Schalkwijk.
Voorzieningenprogramma Centrum Schalkwijk Detailhandel
Winkelen en werken in Centrum Schalkwijk
Een volledig, divers en toekomstbestendig winkel- en voorzieningenaanbod is de basis van het toekomstige Centrum Schalkwijk. Het aandeel winkels wordt kleiner, maar het aanbod gaat beter aansluiten op de lokale behoeften in Schalkwijk. Er komt daardoor meer ruimte voor (kwalitatieve) horeca, (dienstverlenende) bedrijven en ambachten. Het horeca-aanbod in Centrum Schalkwijk is straks beter in balans, doordat er meer plek is voor kwalitatieve en gezonde(re) horeca met ruimere openingstijden. Het centrale dagelijkse verscluster wordt een belangrijke aanbieder van vers voedsel van (lokale) ondernemers en heeft daarnaast ook een sociale functie. Met diverse supermarkten nabij, zal het verscluster een divers publiek aantrekken en kunnen ondernemers elkaar hier versterken.
fase 3 en verder
totaal
supermarkten
4.400m2
3.000m2
7.400m2
detailhandel overig
1.400m2
10.800m2
12.200m2
1.300m2
1.300m2
kringloopwinkels
Cultuur
bibliotheek incl. huis v/d wijk
1.900m2
cultuurpodium met horeca
Visie op onderdelen
Een belangrijk onderdeel van een gebiedsontwikkeling vormen de gebouwen, straten en pleinen, maar nog belangrijker is hoe deze gebouwen worden ingevuld en hoe de openbare ruimte straks wordt gebruikt. De mensen, hun behoeften, de ontmoetingen en hun ervaringen maken uiteindelijk de plek. Daarom is er goed nagedacht over het gewenste programma voor Centrum Schalkwijk. Wat voor woningen en welke voorzieningen zijn er nodig om van Centrum Schalkwijk echt een bruisend stadsdeelcentrum voor heel Schalkwijk te maken? Een stadsdeelcentrum dat ontmoetingen, gemeenschapszin, ontwikkeling, inclusiviteit en gezondheid faciliteert en stimuleert?
fase 1 en 2
oefen- en werkruimten
Leisure
bioscoop
5.300m2
Horeca
restaurants & café’s
4.000m2
hotel
Commercieel
1.900m2 2.000m2
2.000m2
500m2
500m2 5.300m2
1.600m2
5.600m2
4.400m2
4.400m2
bedrijfs- & kantoorruimten
500m2
5.800m2
6.300m2
dienstverlening
600m2
1.700m2
1.900m2
800m2
800m2
Circulair
maak-, ambacht-, flexplekken
Sport
zwembad
6.900m2
6.900m2
sporthal
3.600m2
3.600m2
1.000m2
3.000m2
sportschool/overig
2.000m2
Jongeren
jongerenwerk
1.200m2
1.200m2
Onderwijs
integraal kindcentrum
2.600m2
2.600m2
(extra) kinderdagverblijf
500m2
500m2
Gezondheid
zorg onder één dak
2.100m2
2.100m2
Intramuraal
gehandicapten/GGZ
2.900m2
3.700m2
6.600m2
Totaal (bruto vloer oppervlak - afgerond op 100m2)
23.000m2
53.500m2
76.500m2
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
13
Het huidige aanbod kantoor- en bedrijfsruimte in Schalkwijk is laag ten opzichte van het Haarlems gemiddelde. Vanuit het economisch beleid heeft Haarlem de ambitie om het aantal banen mee te laten groeien met het aantal inwoners en werk en wonen dichter bij elkaar te brengen. De transformatie van Centrum Schalkwijk biedt kansen voor lokale initiatieven en ondernemers die een bedrijf willen starten of willen doorgroeien. Daarvoor komt er in Centrum Schalkwijk ook ruimte voor betaalbare kantoor- en bedrijfsruimten. Zo dragen we bij aan een gezondere en meer diverse lokale economie. Per saldo neemt de werkgelegenheid in Centrum Schalkwijk toe en is het plangebied ‘fase 3 en verder’ straks goed voor minimaal 1.100 banen op basis van het totale programma.
Maatschappelijke voorzieningen – de ‘ankers van leven’
De zogenaamde ‘ankers van leven’ zijn clusters waar zowel maatschappelijk en (semi-) commerciële functies bij elkaar komen (zie bijlage 3). Door sociaalmaatschappelijke voorzieningen samen te brengen (en in een aantal gevallen te verbinden met meer commerciële functies) worden ruimtes beter benut, meerdere gebruikers bedient, ontstaan ontmoetingen en kruisbestuivingen en is er meer levendigheid op verschillende momenten van de dag. Dat alles levert betere bedrijfsplannen op voor de verschillende voorzieningen. De ankers zijn straks het cement van Centrum Schalkwijk en geven het een eigen identiteit. In totaal onderscheiden we vier ankers in het gebied, waarvan drie binnen de ruimtelijke kaders van dit masterplan en één in fase 2: • Sport: een anker met zwembad en sporthal met wijkoverstijgende sportfunctie. • Cultuur: een anker met cultuurpodium met wijkoverstijgende cultuurfunctie. • Circulaire hub: een anker voor circulariteit en werk. • Bibliotheek: een anker met sociale wijkfunctie en ontmoetingsplek (fase 2).
Daarnaast bevat het plan sociaal-maatschappelijke en commerciële voorzieningen die van grote betekenis zijn voor het succes en de aantrekkelijkheid van Centrum Schalkwijk: • Gezondheid: een zorgvuldig ingepaste plek voor gezonde leefstijl, preventie en zorg. • Onderwijs: een zorgvuldig ingepaste plek voor een integraal kindcentrum en kinderopvang. • Eetcultuur: een uitgaanscluster met een bioscoop, foodhal en andere horeca (fase 2). Buiten het Centrum Schalkwijk, maar in het invloedsgebied, bevindt zich het huidige bibliotheekgebouw. Het is de ambitie om – zodra de bibliotheek is verplaatst – dit gebouw in te richten als broedplaats en incubator, een plek voor sociale en culturele innovatie. Dit wordt nader uitgewerkt en is geen onderdeel van dit masterplan.
Het anker sport
Centrum Schalkwijk krijgt een gecombineerd sportgebouw met zwembad, sporthal en sportzalen bedoeld voor allerlei sporten. Een gecombineerd gebouw heeft als voordelen dubbelgebruik en kruisbestuiving. De sportfaciliteiten kunnen gebruikt en gehuurd worden door verenigingen, scholen, maar ook door andere sportaanbieders, bijvoorbeeld voor specifieke doelgroepen als ouderen of vrouwen met een islamitische achtergrond (die niet in elke sportschool terecht kunnen). Een fysiotherapeut en jongeren(werk) krijgen ook een plek in het gebouw. Het sportgebouw vervult hiermee ook een sterke sociaal-maatschappelijke rol voor de buurt, maar heeft ook een stedelijke aantrekkingskracht. De openbare ruimte bij het sportgebouw zal ook gericht zijn op bewegen en sporten.
Het anker cultuur
Schalkwijk verdient een (eigen) plek voor culturele uitwisseling. In deze wijk met de grootste diversiteit aan culturele achtergronden, is er grote behoefte aan een plek waar de culturele diversiteit gevierd
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
kan worden, waar lokale cultuurmakers aan de slag kunnen en waar eveneens de grotere culturele instellingen van Haarlem incidenteel kunnen programmeren. Een centrale plek in het hart van Schalkwijk voor culturele uitwisseling, om cultuur te ervaren en te beoefenen en waar je elkaar kan ontmoeten. Het Cultuuranker bestaat uit een Cultuurpodium met bijbehorende multifunctionele zaalruimte(s), horeca en de Wereldmuziekschool, gericht op doelgroepen van alle leeftijden en culturele achtergronden. Het Cultuurpodium biedt daarnaast ruimte voor zorg-, welzijns-, educatieve en sportieve activiteiten, en is op die manier dus breed inzetbaar en te gebruiken door allerlei (culturele en sociaalmaatschappelijke) organisaties en doelgroepen.
Het anker circulaire hub
Schalkwijk kent bijzondere lokale initiatieven op het gebied van kringloop en circulariteit. Zij dragen bij aan een duurzamere toekomst waar hergebruik en circulariteit centraal staan. Dit soort initiatieven faciliteren we graag in Centrum Schalkwijk. Door deze initiatieven te combineren met ruimtes voor maakbedrijven en ambacht en met commerciële co-werkgelegenheid, ontstaat er een anker voor circulariteit en werk; de circulaire hub. Deze hub voor duurzaamheid en vernieuwing biedt straks ook ruimte voor werkgelegenheid en leer-werktrajecten voor verschillende doelgroepen. Denk hierbij aan een daghoreca-concept dat plek biedt voor waardevol werk. De koppeling van bedrijvigheid met dagbesteding en leer-werktrajecten voor mensen die om fysieke en/of psychische redenen de aansluiting met de gewone arbeidsmarkt missen, ligt voor de hand. In Schalkwijk wonen relatief veel mensen wonen met afstand tot de arbeidsmarkt, een smalle beurs of met overige sociaal maatschappelijke uitdagingen. Daarom zetten we in op betaalbare (bedrijfs-)ruimtes.
Het anker bibliotheek (fase 2)
In het plangebied van fase 2 bevindt zich de (nieuwe) bibliotheek aan het Californiëplein. We benoemen
14
dit anker in dit masterplan omdat er een sterke programmatische relatie is met fase 3 en verder. De nieuwe bibliotheek vervult straks een belangrijke educatieve en sociale rol en is een huiskamer voor heel Schalkwijk. We willen de betekenis van de bibliotheek verder versterken door ‘Huis van de wijk’achtige functies toe te voegen gericht op ontmoeting, welzijn, ondersteuning, meedoen en ontwikkeling. De bibliotheek, in combinatie met het Huis van de Wijk, krijgt zo een brede sociaal-maatschappelijke functie. Een koffiecorner en een leestafel kunnen de drempel om binnen te lopen verlagen. Door andere partijen gebruik te laten maken van zaalruimte en het meemaakpodium, ondersteunen we kruisbestuiving. Verder bieden de andere ankers in het gebied, zoals het cultuuranker en het sportanker, ook ruimte voor activiteiten die normaliter in een Huis van de Wijk een plek hebben. Op die manier ontstaat er een sociaalmaatschappelijk netwerk door het hele gebied heen.
Overige maatschappelijke voorzieningen Gezondheid
In Centrum Schalkwijk komt ruimte voor integrale Zorg-Onder-Eén-Dak (ZOED). Met de inwonersgroei van het stadsdeel en de vergrijzende bevolking neemt de zorgvraag toe. In de ZOED is naast een huisartsenpraktijk ook ruimte voor andere zorgaanbieders, zoals een centrum voor Jeugd en Gezin, praktijkverpleging, logopedie, diëtist, verloskundige praktijk, welzijn op recept, enzovoort. Door een dergelijke clustering van zorgverleners kan zorg efficiënt geleverd worden.
Onderwijs
Doordat het inwonersaantal in Centrum Schalkwijk en de rest van het stadsdeel toeneemt, stijgt ook het aantal leerplichtige kinderen. Daarom is er in Centrum Schalkwijk een reservering voor een Integraal Kind Centrum (IKC) opgenomen.* Kinderen die straks in het centrumgebied wonen, hoeven dan niet een drukke verkeersader over te steken om op school te komen.
Fase 3 en verder ca. 53.500 m2 voorzieningen Fase 2
6.600m2 voorzieningen
Fase 1 16.400 m2 voorzieningen
281 woningen 682 parkeerplaatsen
1.244 woningen 20% sociaal, 60% midden, 20% vrij
365 parkeerplaatsen
ca. 1.400 woningen 40% sociaal, 40% midden, 20% vrij
ca. 1.000 parkeerplaatsen auto ca. 6.600 stallingsplekken fiets
Naast voorzieningen komen er ook veel woningen in Centrum Schalkwijk, in fase 3 e.v. met de verdeling 40-40-20.
Het IKC bestaat in elk geval uit een basisschool met buitenschoolse opvang en kinderdagopvang, maar bij voorkeur is het gebouw ook beschikbaar voor sociaalmaatschappelijke organisaties en -initiatieven buiten de schooltijden.
Eetcultuur (fase 2)
Op en aan het Californiëplein bevindt zich het anker Eetcultuur. Dit anker bestaat deels uit de bestaande horecavoorzieningen aan het plein, de foodhal en de toekomstige horeca in fase 2. Het is onze ambitie dat hier een divers en gebalanceerd (voedsel)aanbod
* Of Centrum Schalkwijk de juiste plek is voor een IKC zal de komende jaren nader onderzocht worden. Dit is afhankelijk van de groei van het aantal leerlingen in Schalkwijk, de capaciteit van de bestaande basisscholen en de bevolkingssamenstelling van Centrum Schalkwijk. Mogelijk geluidsoverlast van een schoolplein zal hierbij ook in overweging genomen worden.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
ontstaat. Met de aanwezigheid van de bioscoop en het cultuurpodium is alles aanwezig voor een volledig avondje uit.
Wonen in Centrum Schalkwijk
Het gebied voorziet straks in een divers aanbod van toekomstbestendige woningen die duurzaam zijn in de brede zin van het woord. In overeenstemming met het beleid komen er woningen voor verschillende doelgroepen en zijn de woningen gevarieerd in maat, type en prijs. Centrum Schalkwijk is aantrekkelijk voor een- en tweepersoonshuishoudens en kleine gezinnen, voor alle leeftijden en voor woningzoekenden vanuit Schalkwijk, de rest van Haarlem en de regio. Het hoge voorzieningenniveau maakt dit een logische plek voor starters, doorstromers en ouderen, maar ook voor mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte. In een gebied met veel gestapelde woningen liggen anonimiteit en eenzaamheid op de loer.
15
Centrum
Centrum
Schalkwijk
Schalkwijk
bestaande route
realiseren van een
nieuwe route
ecologische verbinding rond centrum schalkwijk
Door het verbeteren van bestaande fiets- en wandelpaden en de aanleg van nieuwe, wordt Centrum Schalkwijk beter verbonden met de omliggen de wijken.
Het zuiden en oosten van Centrum Schalkwijk vormt een belangrijke schakel in het verbinden van de groenstructuren van Schalkwijk.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
16
Collectiviteit en gemeenschapszin zijn belangrijk om gemeenschappen te laten ontstaan en ontmoetingen en uitwisseling te stimuleren. Het is de ambitie om een woonomgeving te scheppen waar mensen graag willen wonen, waar ze trots op zijn en zich verantwoordelijk voor voelen. Een omgeving waar mensen elkaar (her)kennen en tegenkomen op straat én in de gebouwen en waar ruimte is voor nieuwe woonvormen en woonconcepten. Wonen wordt hierdoor een volledig onderdeel van het stadsdeelcentrum. De meeste woningen bevinden zich op de verdiepingen boven de winkels en voorzieningen, maar de entrees bevinden zich ook in de winkelstraten. Daarnaast is er ruimte voor hofjes met woningen op straatniveau. Door hofjes, collectieve daktuinen en gemeenschappelijke ruimtes mee te ontwerpen, krijgen bewoners de mogelijkheid om gemeenschappen te vormen. De woningbouw moet bijdragen aan de doorstroming in het stadsdeel. Daarom is er in het plan ruimte opgenomen voor woningen waaraan in de rest van het stadsdeel een tekort is. Gemeente en woningcorporaties trekken hierbij samen op.
Mobiliteit in Centrum Schalkwijk
In Centrum Schalkwijk volgen we de Haarlemse mobiliteitstransitie (minder autoverkeer, meer ov, lopen en fietsen) en sluiten we aan bij de gemeentelijke beleidsdoelstellingen. Het gebied blijft bereikbaar voor auto- en logistiek verkeer (bij voorkeur uitstootvrij), maar voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer krijgen voorrang. Door de bestaande routes van Groene Zoom tot stadsdeelcentrum te verbeteren en door te trekken naar het hart van Centrum Schalkwijk, zal de toegankelijkheid en bereikbaarheid voor langzaam verkeer sterk verbeteren. Een herinrichting van het HOV-busstation aan de Aziëweg en verplaatsing van de halte Europaweg moet het voor ov-reizigers makkelijker maken om Centrum Schalkwijk te bereiken.
De straten en pleinen in Centrum Schalkwijk zijn in beginsel het domein van de voetganger. Fietsen van bezoekers en bewoners worden gestald nabij een aanlandplein of in een inpandige voorziening nabij de woning. Bewoners en bezoekers parkeren hun auto’s uit het zicht in garages aan de randen. Het centrumgebied is enkel toegankelijk voor nood- en hulpdiensten, bevoorrading en ontheffingshouders zoals haal- en brengdiensten voor de zorgwoningen. Andere logistieke stromen worden zoveel mogelijk opgevangen aan de randen van het gebied. Door optimaal gebruik te maken van deelmobiliteit en dubbelgebruik van (parkeer) ruimten, moet een systeem ontstaan dat voorziet in de mobiliteitsbehoefte van bewoners en bezoekers. Dit is verder uitgewerkt in bijlage 10. Hiermee besparen we ruimte en benadrukken we onze ambitie voor efficiënte, schone en duurzame mobiliteit.
Groen en ecologie
Centrum Schalkwijk vormt een hindernis voor dieren en planten in Schalkwijk. Er liggen twee kansen binnen het plangebied Centrum Schalkwijk om het bestaande groen in het stadsdeel door te zetten en ecologische verbindingen te versterken en te verbinden. Allereerst hebben we de ambitie om de ‘groene bajonet’ Romolenheempark-Wil MerkiesparkEuropavaart-Amerikavaart-Aziëpark te versterken. Dit kan door de wegen te voorzien van faunapassages en het Wil Merkiespark (deels) ecologisch te herinrichten met heesters, in combinatie met structuurrijk en kruidenrijk grasland. In het Wil Merkiespark liggen verder kansen voor het maken van groeiplaatsen voor monumentale bomen. Via de Amerikavaart en het Aziëpark is er vervolgens een verbinding met het buitengebied. Een andere kans ligt in het vergroenen van de Europaweg, Briandlaan en Aziëweg door bomen en beplanting toe te voegen, zeker ter hoogte van de faunapassages en de dunnere stukken. Ter hoogte van de Aziëweg dient de Europavaart met de
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 2. Opgave en visie
Amerikavaart te worden verbonden met een plankier voor in elk geval padden en egels. Het is de ambitie om in Centrum Schalkwijk een robuust ecosysteem te krijgen. Dat begint met een vitale bodem (vruchtbaar, open structuur, rijk bodemleven en vermogen tot vasthouden en gedoseerd afgeven van water en voedingsstoffen), maar betekent ook vergroening van openbare ruimte, daken en gevels (met deels inheemse bomen, struiken en planten) en ruimte voor nestlocaties in de gebouwen. Elke diersoort is weer gebaat bij andere ingrepen. Daarom krijgt Centrum Schalkwijk een verscheidenheid van beplanting en nestelplekken. Het doel is om bestaande soorten in het gebied te behouden en nieuwe soorten aan te trekken. De inspiratiegids Natuurinclusief ontwikkelen geeft hiervoor de handvatten. In bijlage 6 wordt dit nader uitgewerkt.
Milieu, energie en circulariteit
In Centrum Schalkwijk zetten we in op een gezond en toekomstbestendig leefklimaat. Een gebied waar het veilig is, waar je schone lucht inademt, waar een prettig zon- en windklimaat is en waar het levendig is, maar je ook rust kunt vinden. Zowel binnenshuis als buitenshuis. Een gezond en aangenaam gebied met voldoende groen, water(berging) en plekken voor verkoeling om hittestress tegen te gaan. Naast koeling is warmte vanzelfsprekend ook belangrijk. Door in te zetten op energiereductie en met behulp van (centraal gedeelde) bodembronnen en toepassing van zonneenergie, willen we Centrum Schalkwijk zelfvoorzienend en energieneutraal maken. Zoals eerder aangegeven willen we in Centrum Schalkwijk toekomstgericht, gezond en natuurinclusief ontwikkelen. Dit betekent ook dat we inzetten op het gebruik van gezondere (niet toxische) en natuurlijke bouwmaterialen, die bovendien deels of geheel herbruikbaar zijn (circulair), zowel in de gebouwen als in de openbare ruimte. In hoofdstuk 5 worden hiervoor de gemeentelijke kaders gegeven.
17
3. Masterplanontwerp
3.1 Inleiding De komende jaren zal Centrum Schalkwijk transformeren van een monofunctioneel winkelcentrum tot een gemengd stadsdeelhart; in de toekomst wordt hier gewinkeld, gewerkt én gewoond. Verder wordt er veel ruimte gereserveerd voor sociaal-maatschappelijk en cultureel programma voor de wijk en daarbuiten, zoals een sportgebouw met zwembaden, een cultuurpodium, bibliotheek, kringloopcentrum, basisschool en een zorggebouw. Een groot deel van deze voorzieningen voor de wijk én de stad komt terecht in fase 3 en verder. Het huidige winkelcentrum maakt plaats voor een centrumgebied met volop redenen tot bezoek voor Schalkwijkers van alle leeftijden en achtergronden. Van een eilandje met een eigen wereld, ontstaat een hart van de wijk dat 's ochtends, 's middags en 's avonds vol leven zit. Om van dit nieuwe centrum een plek te maken die voor bezoekers en bewoners werkt, nu en in de toekomst, is het ontwerp masterplan gebaseerd op vier kernwaarden. Deze zijn in het huidige winkelcentrum een uitdaging, en daarmee voor het toekomstige centrum een opgave. Dat zijn: verbonden, veerkrachtig, vriendelijk en verrassend.
Verbonden
Veerkrachtig
Vriendelijk
Verrassend
Een gebied dat goed aansluit op het bestaande Van een eilandje in de wijk dat aansluiting mist met zijn omgeving, wordt Centrum Schalkwijk een van alle kanten benaderbaar kerngebied. Hoewel de stedenbouwkundige structuur en dichtheid zal afwijken van de woonmilieus van de rest van Schalkwijk voegen de straten zich in de bestaande stad. Het centrum wordt een bestemming én een schakel in routes en verbindingen tussen de omliggende wijken.
Ruimte voor diverse activiteiten en ontmoetingen Naast een ontmoetingsplek voor bezoekers uit de omgeving wordt Centrum Schalkwijk ook een woongebied. Niet alleen grotere publieke ruimtes zijn dan belangrijk, juist kleinschaligere plekken in de ‘luwte’ van de drukte zijn van betekenis. Een publieke ruimte met verschillende gradaties tussen privaat en publiek geeft aanleiding tot verblijven en verschillende manieren van ontmoeten.
Een robuuste centrumstructuur Het ontwerpen van een goed centrumgebied is een kunst; het moet werken als winkelgebied én als plek waar ook sociaal-culturele en werkfuncties gedijen, door de week en ‘s avonds, in hoogconjunctuur en in laagconjunctuur. Het voorzieningengebied moet groot genoeg zijn om al deze functies bij elkaar te huisvesten, maar heeft ook een zekere compactheid nodig om toekomstbestendig te blijven.
Een interessante ooghoogtebeleving en een gelaagde identiteit In een centrumgebied vertraagt men en kijkt men om zich heen; hier wordt de ruimte vanuit alle hoeken op ooghoogte beleefd. Centrum Schalkwijk wordt een plek van verrassing en verwondering, en is herkenbaar en uniek. De beleving op ooghoogte en het ontwerpen voor onverwachte 'momenten' is de basis voor het stedenbouwkundig ontwerp.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
18
3.2 Het ontwerp Een raamwerk van straten en stedelijke ruimtes vormt de structuur van het masterplanontwerp. De straten volgen de straten van fase 1 en 2 én de hoekverdraaiing van de Europaweg, en zijn zo opgezet dat ze de bezoeker, al dwalend door het centrumgebied, steeds verrassende perspectieven en doorkijkjes geven. Centrum Schalkwijk is ontworpen voor ooghoogte; je ziet de gebouwen en gevels steeds vanuit een andere hoek en loopt van plek naar plek. Deze opzet geeft een speelse structuur waarin verbindingen ontstaan tussen verschillende plekken, ook in de toekomst wanneer de invulling van de plint weer anders zal zijn. Het doel is dat Centrum Schalkwijk over lange tijd blijft verrassen. De openbare ruimte bestaat uit een divers palet van ruimtes op grotere en kleinere schaal en van publiek tot privaat. Ook hier zal de invulling over de jaren dynamisch zijn, maar zal de hiërarchische organisatie tussen de verschillende plekken helder blijven. De afwisseling in schaal, maat en gevoel geeft steeds weer aanleidingen voor divers gebruik, ook over vijftig of honderd jaar.
1. Hoekverdraaiing Europaweg
2. Publiek programma als oriëntatie
3. Hiërarchie in de openbare ruimte
De schuine lijn van de Europaweg (geel) wordt in het plan opgepakt, doorgezet en tegen de bestaande noord-zuid structuur van fase 1 en 2 (grijs) gezet. Deze hoekverdraaiing verankert het plan in zijn omgeving en creëert tegelijkertijd interessante perspectieven op ooghoogte. De twee richtingen kruisen elkaar op de belangrijkste plekken in het gebied en vormen daar op een natuurlijke manier een bijzondere plek. De aanlooproutes vanuit de wijken komen via het centrale rondje op een ongedwongen manier bij elkaar.
Op cruciale ‘momenten’ in het plan, op zichtlijnen en hoofdroutes, liggen bijzondere gebouwen met publiek programma. Dit zijn de identiteitsdragers van Schalkwijk die vanuit de wijken van ver al zichtbaar zijn. Ze geven kleur en betekenis aan de plekken en pleinen en werken als oriëntatiepunten in het gebied. Deze gebouwen kennen een afwijkende architectuur (zie ook: hoofdstuk 6 beeldkwaliteit).
De (openbare) ruimtes organiseren zich in een hiërarchie van verschillende schaalniveaus. Waar de randen een grootstedelijke maat kennen en onderdeel uitmaken van stedelijke verbindingen, liggen in het binnengebied straten en pleinen van een middenschaal; een centrumgebied waar het prettig wandelen en winkelen is. Het kleinste schaalniveau is een structuur van woonstraten, woonhoven en daktuinen, deze is nog fijnmaziger en maakt het geheel doorwaadbaar.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
19
Amerikaweg
1
6
nieuw busstation
g Aziëwe
FASE 1
2
Aziëpark
Evert Haverkort plein
7
3
9
4 2 10
e Europaw
3
1
8
8
g
6
5
Amerikavaart
FASE 1
Briandlaan
Nicepassage
Casablacastraat
7
Californiëplein
4
9 Rivièradreef
FASE 2
Costa del Sol
5
10
Europavaart
Wil Merkiespark
te slopen Spaarnehal
Romolenheempark
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
20
Op de voorgrond de nieuwe bebouwing van fase 3 en verder. Op de achtergrond de nieuwe bebouwing van fase 1 en 2.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
21
Impressie van het winkel- en horecapleintje bij het overdekte verscluster
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
22
Impressie van één van de twee woonhofjes in Centrum Schalkwijk
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp
23
3.2.1 Verbonden
Een gebied dat goed aansluit op het bestaande
Waarom is dit een uitdaging?
Centrum Schalkwijk ligt centraal in het stadsdeel, direct aan de Europaweg en is goed bereikbaar met het OV. Toch voelt het gebied geïsoleerd. Het winkelprogramma is naar binnen gekeerd en verbindingen voor fietsers en voetgangers vanuit omliggende wijken zijn onlogisch gelegen. Vanuit de Europawijk is dit zichtbaar door de vele olifantenpaadjes die over de Europaweg in het gras zijn gesleten. Ook aan de noord- en oostzijde zijn de aansluitingen niet in lijn met de entrees. Dit omlopen via onuitnodigende routes versterkt het gevoel dat het centrum een eiland is, in plaats van een stadsdeelhart dat in verbinding staat met de wijk.
Oplossingsrichting
In het ontwerp stellen we zes gebiedsentrees voor die aansluiten op lange lijnen vanuit de omgeving. Bijzondere en levendige plekken - zoals het verscluster of het cultuurpodium- zijn zichtbaar bij aankomst vanuit meerdere richtingen en werken als aantrekkingspunt. Bovendien wordt Centrum Schalkwijk een gebied waar óók mensen wonen, iets dat op heel andere tijden levendigheid en beweging brengt. In zijn stedenbouwkundig-morfologische opzet is dit centrumplan afwijkend. Een structuur van samengestelde bouwblokken met panden, komt niet in Schalkwijk voor, maar is wel eigen aan centrumgebieden. Toch neemt de stedenbouwkundige opzet de diversiteit van korrelmaten uit de omgeving over. Kleinere centrumtorens hebben de maat van de oudere torens van Schalkwijk, de grotere torens leggen de relatie met fase 2, en stadswoningen zijn de centrumvariant van een grondgebonden woonmilieu. In samengestelde opzet, in plaats van los, wordt de openbare ruimte helder gedefinieerd. Elke plek wordt benut en krijgt betekenis.
Ontwerpkeuzes 1. Zes entreegebieden en -straten van Centrum Schalkwijk voor langzaam verkeer worden gepositioneerd aan de routes vanuit de omliggende wijken en fase 2. Twee nieuwe bruggen over de Amerikavaart bevorderen de bereikbaarheid vanuit het noorden en oosten. Over de Europaweg komen een geregelde en meerdere ongeregelde oversteekplaatsen. 2. Het stratenpatroon is verbindend: het bestaat uit een compacte kern waar aankomststraten naartoe leiden. Omdat deze structuur relatief efficiënte routes geeft, ook tussen de centrumentrees, kan Centrum Schalkwijk straks ook als schakel tussen de bestaande wijken dienen. 3. Bijzondere en levendige plekken zoals het verscluster, het cultuurpodium en het kringloopcentrum, zijn zichtbaar bij aankomst vanuit meerdere richtingen en werken als oriëntatiepunt. Ze genereren toeloop vanaf buiten, en vormen een schakel naar volgende plekken.
Lange lijnen vanuit de omliggende wijken worden opgepakt en dienen als uitgangspunt voor het positioneren van zes gebiedsentrees.
4. Fase 3 e.v. sluit in zicht- en looplijnen op een logische manier (orthogonaal) aan op fase 1 en 2 en maakt vanaf hier een geleidelijke overgang naar een meer intiemer centrumhart met voorzieningen. Het ritme van torens van fase 2 wordt doorgezet maar verzacht, en verrijkt met andere stedenbouwkundige korrelmaten. 5. De diversiteit aan korrelmaten die eigen is aan Centrum Schalkwijk is in fase 3 en verder herkenbaar. Door het samenstellen van deze korrels in bouwblokken kan er een centrumgebied ontstaan dat zich relateert aan zijn omgeving, maar ook kwaliteit heeft op maaiveld.
De diversiteit aan korrelmaten die eigen is aan Schalkwijk wordt in het centrumgebied overgepakt en geconfigureerd tot samengestelde bouwblokken met collectieve waarde.
Centrum Schalkwijk | Masterplan | 3. Masterplanontwerp