Zienswijzennota zoutwinning gewijzgd 5 juli 2023

Zienswijzennota Op 19 april 2023 hebben wij de ingebrachte zienswijzen op de ontwerpbesluiten betreffende een weigering voor een eerste fase omgevingsvergunning voor de inrichting zoutwinning Haaksbergen en een weigering voor een omgevingsvergunning aanleg distributie- en transportleidingentracé ontvangen van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Tegen de in ontwerp geweigerde omgevingsvergunningen zijn zienswijzen ingediend door: - Nobian B.V.; - Nobian Hengelo; - Nobian OR; - Twence; - VNO-NCW Midden; - Gemeente Enschede en Gemeente Hengelo; - Laat de Hoeve niet zakken. De zienswijze van Belangengemeenschap Laat de Hoeve niet zakken ziet niet op de in ontwerp geweigerde verklaring van geen bedenkingen. Met deze zienswijzennota reageren wij op de ingediende zienswijzen die gericht zijn op de in ontwerp geweigerde verklaring van geen bedenkingen. De zienswijze van Nobian B.V. ziet voornamelijk- op ruimtelijke belangen, de overige zienswijzen, namelijk Nobian Hengelo, Nobian OR, Twence, VNO-NCW Midden en Gemeente Enschede/Gemeente Hengelo, zien voornamelijk- op sociale- en economische belangen. Alvorens separaat in te gaan op de ingediende zienswijzen, eerst een integrale reactie.

Bestemmingsplan Buitengebied (vastgesteld op 29 november 2000) De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 zijn gelegen in het bestemmingsplan Buitengebied (vastgesteld op 29 november 2000) waarbinnen zoutwinning niet mogelijk is. Ter plaatse van de boorlocatie H-01 en H-02 geldt de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied’. Het realiseren van de zoutwinningslocaties en de aanleg van het distributie- en transportleidingtracé past niet binnen het bestemmingsplan Buitengebied. De zoutwinningslocaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het distributie- en transportleidingtracé ligt binnen de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied – gebied A’. Het voorgenoemde gebruik past niet binnen de bestemmingsregels behorende bij de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied’. Er is sprake van strijdig gebruik met het bestemmingsplan Buitengebied. Wij achten het realiseren van zoutwinningslocaties in afwijking van het bestemmingsplan hier onaanvaardbaar, omdat het gebruik van een zoutwinningslocatie aanzienlijk afwijkt van het bedoelde gebruik in het bestemmingsplan. Hieronder verstaan wij het behoud, de bescherming en/of het herstel van de landschappelijke waarde, zoals deze tot uitdrukking komt in de voorkomende landschapselementen (houtwallen, -singels en bosjes).

Realisatie van een zoutwinningslocatie leidt tot een dermate grote impact op de omgeving, dat het bedoelde gebruik in het bestemmingsplan onevenredig wordt aangetast. Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juni 2013) De beoogde zoutwinningslocaties H-03, H-04, H-05, H-07, H-08 en H-09 zijn gelegen in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juni 2013). In dit bestemmingsplan is een zogeheten wijzigingsbevoegdheid opgenomen waarmee

zoutwinning kan worden toegestaan indien is voldaan aan de opgenomen kaders in het bestemmingsplan. De aanvrager van de omgevingsvergunningen heeft bij EZK voor de realisatie van de acht zoutwinningslocaties en de aanleg van een distributie- en transportleidingentracé aanvragen ingediend die zien op de activiteit ‘handelen in strijd met bestemmingsplan’. Aanvrager heeft geen beroep gedaan op toepassing van de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen. De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het distributie- en transportleidingentracé kunnen niet gerealiseerd worden met toepassing van de wijzigingsbevoegdheid. Aan het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid komt wel ruimtelijk belang toe. Met het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan mag de aanvaardbaarheid van de nieuwe bestemming binnen het gebied waarop de wijzigingsbevoegdheid betrekking heeft in beginsel als een gegeven worden beschouwd, indien is voldaan aan de bij het bestemmingsplan gestelde wijzigingsvoorwaarden.

In dat geval dienen wij af te wegen of uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, gelet op de betrokken belangen, wijziging van de oorspronkelijke bestemming is gerechtvaardigd.1 Veiligheid in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat Veiligheid is van belang in het kader van een goede ruimtelijke ordening, zeker in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State (Afdeling) bevestigt dat (sociale) veiligheid één van de belangen is bij een goede ruimtelijke ordening bij het vaststellen van bestemmingsplannen, en dus ook bij het afwijken van bestemmingsplannen. De veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen is niet geborgd in een besluit op het winningsplan. Zoals aangegeven in ons advies aan EZK d.d. 12 april 2023, vinden wij het niet aannemelijk dat in Haaksbergen op een veilige wijze zoutwinning kan plaatsvinden. Wij vinden het ook niet aannemelijk dat de bodemdaling en bodemtrilling optimaal wordt beheerst. Tevens is het langetermijnperspectief met betrekking tot zoutwinning onduidelijk. Wij zijn van oordeel dat een veilige en verantwoorde wijze van zoutwinning moet worden gegarandeerd voorafgaande aan de winning. Gelet op het advies van SodM is daar thans geen sprake van. SodM geeft aan dat de huidig bekende gegevens reden voor EZK kunnen zijn de instemming te weigeren.

Mocht EZK instemming verlenen, adviseert SodM EZK voorwaarden op te nemen die noodzakelijk zijn om de veiligheid op de lange termijn voldoende goed te borgen. Voorafgaande aan de winning moet onderbouwd zijn dat de winning op een veilige manier kan plaatsvinden en dat de veiligheid na de periode winning is geborgd. SodM, TNO-AGE en de Technische commissie bodembeweging zijn kritisch op het winningsplan en garanderen thans niet de veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen. EZK heeft provincie Overijssel, Waterschap Vechtstromen en ons gevraagd om advies op het concept-instemmingsbesluit op het winningsplan. Provincie Overijssel en Waterschap Vechtstromen hebben in beginsel negatief geadviseerd op het concept-instemmingsbesluit op het winningsplan, tenzij in alle door SodM geadviseerde voorwaarden wordt voorzien. Wij hebben EZK geadviseerd de veiligheid van zoutwinning niet afhankelijk te stellen van de naleving van voorwaarden. Met het oog op de veiligheid moet de invulling van deze voorwaarden voorafgaande aan instemming door EZK hebben plaatsgevonden. Bodemdaling De mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning is een aspect dat primair in het kader van de Mijnbouwwet moet worden beoordeeld. De Afdeling heeft echter geoordeeld dat voor de raad ruimte is voor een aanvullende toets aan een goede ruimtelijke ordening.2 1 2

ABRvS 1 februari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:261. ABRvS 5 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX2606.

Op dit moment worden de genoemde voorwaarden van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in het concept-instemmingsbesluit van EZK niet geborgd. Zo wordt – onder meer – in het concept-instemmingsbesluit van EZK niet afgedwongen dat Nobian B.V. de metingen die kunnen helpen met de onderbouwing van veilig afsluiten, moet uitvoeren voorafgaand aan de caverneontwikkeling. Verder is niet geborgd dat voorafgaand aan het ontwikkelen van de cavernes en het winnen van zout metingen moeten worden uitgevoerd, zodat vooraf de (mogelijke) risico’s en consequenties duidelijk zijn. Ook is niet voorzien in te nemen stappen ten aanzien van zoutwinning, indien metingen daartoe aanleiding geven. Nu de risico’s en consequenties niet tot onvoldoende duidelijk zijn, kan niet worden geoordeeld dat hier sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit Hoewel de Omgevingswet nog niet in werking is getreden, verdient het in het bijzonder ten aanzien van het zoutwinningsproject aandacht daar het volgende over op te merken. De term “goede ruimtelijke ordening” komt in de Omgevingswet niet terug, maar in plaats daarvan wordt gesproken over een “veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit”.

Het bereiken dan wel behouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving zal na inwerkingtreding van de Omgevingswet een plek krijgen in het omgevingsplan. Het omgevingsplan heeft daarmee een bredere reikwijdte dan nu het bestemmingsplan heeft. Met deze verbrede reikwijdte is erkend dat gezondheid en veiligheid belangrijke aspecten zijn in allerlei voorkomende ruimtelijke opgaven. De mijnbouwactiviteit zoutwinning in Haaksbergen is per definitie een ruimtelijke opgave waarbij de aspecten gezondheid, veiligheid en leefomgeving goed afgewogen dienen te worden. Het is uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, met als doorkijk de inwerkingtreding van de Omgevingswet, van belang dat zoutwinning alleen kan en mag plaatsvinden indien geborgd is dat zoutwinning op een veilige en verantwoorde wijze in Haaksbergen kan plaatsvinden. Dit geldt zowel voor de inrichtingsfase, de productiefase als voor de nazorgfase wanneer de cavernes zijn afgesloten. Stikstofdepositie De aanvraag maakt niet inzichtelijk of het realiseren van de cavernes en het winnen van zout leidt tot toename van de stikstofdepositie. Dit hangt mede af van het te gebruiken materiaal bij het boren naar zout. Daarbij dient benoemd te worden dat eventuele negatieve effecten op de natuurwaarden getoetst kunnen worden aan een goede ruimtelijke ordening.

Thans is niet verzekerd dat geen onaanvaardbare aantasting van de natuurwaarden plaatsvind.3 Richtafstanden Voor het bepalen van de aan te houden afstanden wordt de VNG-uitgave 'Bedrijven en Milieuzonering' uit 2009 gehanteerd, waarin richtafstanden voor de ruimtelijk relevante milieuaspecten geur, stof, geluid en gevaar zijn opgenomen. Gelet op de bedrijfsactiviteiten geldt, op grond van de VNG-uitgave ‘Bedrijven en Milieuzonering, een richtafstand van 100 meter. In de ruimtelijke onderbouwing bij de aanvragen is aangegeven dat wordt voldaan aan de richtafstand. Hierbij wordt aangegeven dat de dichtstbijzijnde woningen vanaf de voorgenomen zoutwinningslocaties zijn gesitueerd op een afstand van circa 100 meter. Onduidelijk is of met circa bedoeld wordt dat de afstand groter of gelijk aan 100 meter is. Voornoemde volgt niet uit de ruimtelijke onderbouwing. Indien niet wordt voldaan aan de richtafstand van 100 meter is een goed woon- en leefklimaat niet gegarandeerd. Dit is in strijd met de goede ruimtelijke ordening.

3

ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3071.

Ruimtelijk impact De beoogde zoutwinningslocaties in Haaksbergen zijn in aard, omvang, boormethodes en landschappelijke impact veel groter dan in Twente gebruikelijk is. De zoutwinningslocaties in Hengelo en Enschede zijn in aard en omvang vele malen kleiner dan beoogd in Haaksbergen. De ruimtelijke impact van de beoogde zoutwinningslocaties in Haaksbergen is groot. De cavernes in Hengelo en Enschede hebben een maximale grootte van 500.000 m3. De cavernes in Haaksbergen hebben een maximale grootte van 1 miljoen m3. Nobian B.V. stelt in haar zienswijze dat zouthuisjes kenmerkend zijn voor het Twentse landschap. Kenmerkende zouthuisjes in het Twentse landschap hebben niet de grootte en impact van de zoutwinningslocaties zoals deze in Haaksbergen beoogd zijn. Maatschappelijk onrust en het besluit van de raad d.d. 26 oktober 2022 heeft de aanvrager doen besluiten het ontwerp en de uitstraling van de zoutwinningslocaties meer in te passen in het landschap door het ondergronds brengen van al het leidingwerk, vaten en afsluit die in een eerder ontwerp nog boven de grond zichtbaar waren. Van belang is dat een gedeelte van de zoutwinningslocaties zich bevindt op een locatie waar op grond van het bestemmingsplan de functieaanduiding ‘landschapswaarden’ geldt.

Dit houdt in dat deze gronden zijn bestemd voor het behoud en de bescherming van de landschappelijke waarde zoals deze tot uitdrukking komt in het reliëf. Een gedeelte van de zoutwinningslocatie vallen binnen de typering es. Bij de typering es geldt dat open ruimtes van de essen gevrijwaard moeten blijven. Mocht er toch gebouwd worden dan zal deze bebouwing zich moeten voegen in het patroon van de es. De realisatie van de beoogde zoutwinningslocaties zoals aangegeven in het ontwerp, maakt een onaanvaardbare inbreuk op het essenlandschap. Sociale- en economische belangen Zoals gesteld in de zienswijze van Nobian B.V., dient de raad bij het al dan niet verlenen van een verklaring van geen bedenkingen zich te richten op de ruimtelijke aspecten. In meerdere zienswijzen komt naar voren dat met zoutwinning tevens sociale- en economische belangen spelen. De wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen bevat een wijzigingsbevoegdheid. Een wijzigingsbevoegdheid waarvan Nobian B.V. in de zienswijze aangeeft met de aangebrachte wijzigingen in het ontwerp te voldoen aan het gestelde kader van de wijzigingsbevoegdheid. Voornoemde laat onverlet dat gebruikmaken van een dergelijke wijzigingsbevoegdheid een algehele, integrale belangenafweging vraagt. Daarbij verliest Nobian B.V.

uit het oog dat er sprake is van strijdig gebruik met het bestemmingsplan Buitengebied, waarin geen wijzigingsbevoegdheid is opgenomen. Daar Nobian B.V. de aanvragen om omgevingsvergunningen voor acht zoutwinningslocaties en de aanleg van het daarbij behorende distributie- en transportleidingentracé in totaliteit heeft aangevraagd, is er sprake van strijdig gebruik met de vigerende bestemmingsplannen en een verklaring van geen bedenkingen benodigd. Voor een verklaring van geen bedenkingen is een algehele, integrale belangenafweging noodzakelijk. Afwijken van vigerende bestemmingsplannen vraagt van de raad een algehele, integrale afweging die met name luistert en recht doet aan de stem van onze Haaksbergse samenleving en dat belang maar tevens de overige belangen tegen elkaar afweegt. Nobian B.V., Nobian OR, Nobian Hengelo, VNO-NCW Midden, Twence, gemeente Enschede en gemeente Hengelo hebben hun zorgen kenbaar gemaakt indien Haaksbergen zoutwinning niet mogelijk maakt. Deze zorgen zien voornamelijk op sociale- en economische belangen zoals – onder meer – het verlies van arbeidsplaatsen, warmtenetten, stabilisatie van de cavernes in Hengelo en Enschede. Geen zoutwinning in Haaksbergen leidt op termijn tot het verlies van (vele) arbeidsplaatsen in de regio en mogelijke sluiting van fabrieken van Nobian B.V..

Het weigeren van een verklaring van geen bedenkingen kan op grond van artikel 6.5, lid 2, van het Besluit Omgevingsrecht slechts in het belang van een goede ruimtelijke ordening. De

ruimtelijke argumenten wegen zwaarder dan de sociale- en economische belangen die zijn aangegeven in de zienswijzen. Zienswijze Nobian Salt B.V. 1. DE ZIENSWIJZE IN HET KORT 1.1. Nobian Salt B.V. (“Nobian” of “wij”) is voornemens acht zoutwinlocaties, de bijbehorende distributie- en transportleidingen en de ombouw van het in aanbouw zijnde bedrijfsgebouw naar een pompgebouw aan de noordzijde van Haaksbergen te realiseren (“Zoutwinningsactiviteiten”). 1.2. De belangen bij de Zoutwinningsactiviteiten zijn groot. Zoutwinning uit eigen bodem biedt Nederland (en breder: West-Europa) leveringszekerheid van een cruciale grondstof voor industrie en maatschappij en maakt Nederland strategisch onafhankelijk van andere landen voor de productie van essentiële materialen voor de economie en de energietransitie. Recente gebeurtenissen, in het bijzonder de oorlog in Oekraïne en het ontstaan van de energiecrisis in 2022, hebben bovendien op Europees en nationaal niveau geleid tot een duidelijke verschuiving in het denken over de afhankelijkheid van (bepaalde) derde landen voor energie en noodzakelijke grondstoffen. Sindsdien wordt zeer actief gestreefd naar zo groot mogelijke zelfstandigheid op Europees niveau, onder meer door het stimuleren van duurzame mijnbouw in Europa.

Daarnaast heeft het verplaatsen van belangrijke productie een negatieve impact op het klimaat als gevolg van minder strenge (milieu)normen elders en de CO2-impact van het transport. 1.3. Zout uit Twentse bodem is heel zuiver en daarom zeer geschikt als grondstof voor de industrie. Omdat de bestaande zoutcavernes in de gebieden in Twente waar Nobian op dit moment zout wint richting het einde van hun levensduur gaan, zijn nieuwe cavernes nodig om de zoutproductie in Hengelo na 2025 te kunnen continueren. Omdat zout- en pekeltransport over grotere afstanden kostbaar, niet efficiënt en niet duurzaam is, moet zout dichtbij de winlocatie worden verwerkt. In Twente zijn er voor Nobian geen realistische andere mogelijkheden om zout te winnen dan in Haaksbergen, en zonder zoutwinning is er geen toekomst voor de Nobian zoutfabriek in Hengelo. Dit zal ook een grote weerslag hebben op de bedrijfsvoering van heel Nobian en zal de toeleveranties aan de Nederlandse en Duitse industrie in gevaar brengen. Reactie Haaksbergen Zoals gesteld in de zienswijze van Nobian B.V., dient de raad bij het al dan niet verlenen van een verklaring van geen bedenkingen zich te richten op de ruimtelijke aspecten. Echter spelen met zoutwinning tevens sociale- en economische belangen.

Geen zoutwinning in Haaksbergen leidt op termijn tot het verlies van (vele) arbeidsplaatsen in de regio en mogelijke sluiting van fabrieken van Nobian B.V.. Wij zijn echter van oordeel dat de sociale- en economische belangen minder zwaar wegen dan onze ruimtelijke argumenten. 1.4. Op basis van verkenningen in 2007 tot 2009 is geconstateerd dat het gebied waarin de Zoutwinningsactiviteiten zijn voorzien, het meest geschikt is voor de winning van zout. Deze constatering is nogmaals bevestigd tijdens het uitvoeren van een evaluatie in 2020 als onderdeel van het Milieueffectrapport zoutwinning Haaksbergen (“MERˮ) dat Nobian vrijwillig heeft laten opstellen. Voor het winnen van zout aan de noordzijde van Haaksbergen is op 7 juni 2012 reeds aan Nobian een winningsvergunning verleend. Daarmee heeft Nobian het exclusieve recht verkregen om zout te winnen in het gebied. De gemeenteraad heeft zoutwinning ook ruimtelijk aanvaardbaar geacht en daartoe in 2013 een wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan opgenomen en die bevoegdheid in 2017 behouden.

Reactie Haaksbergen De beoogde zoutwinningslocaties H-03, H-04, H-05, H-07, H-08 en H-09 zijn gelegen in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juni 2013). In dit bestemmingsplan is een zogeheten wijzigingsbevoegdheid opgenomen waarmee zoutwinning kan worden toegestaan indien is voldaan aan de opgenomen kaders in het bestemmingsplan. Nobian heeft bij EZK voor de realisatie van de acht zoutwinningslocaties en de aanleg van een distributie- en transportleidingentracé aanvragen ingediend die zien op de activiteit ‘handelen in strijd met bestemmingsplan’. Aanvrager heeft geen beroep gedaan op toepassing van de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen. De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het distributie- en transportleidingentracé kunnen niet gerealiseerd worden met toepassing van de wijzigingsbevoegdheid. Aan het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid komt wel ruimtelijk belang toe. Met het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan mag de aanvaardbaarheid van de nieuwe bestemming binnen het gebied waarop de wijzigingsbevoegdheid betrekking heeft in beginsel als een gegeven worden beschouwd, indien is voldaan aan de bij het bestemmingsplan gestelde wijzigingsvoorwaarden.

In dat geval dienen wij af te wegen of uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, gelet op de betrokken belangen, wijziging van de oorspronkelijke bestemming is gerechtvaardigd.4 De aanvragen passen niet geheel binnen de wijzigingsbevoegdheid. De voorgestelde aanpassingen in de zienswijze van Nobian zijn niet verwerkt in de aanvragen om omgevingsvergunningen. 1.5. In 2021 heeft Nobian de volgende omgevingsvergunningen aangevraagd: i. Een eerste fase omgevingsvergunning voor: het oprichten van een mijnbouwwerk (mijnbouwinrichting voor het winnen en transporteren van pekel) (artikel 2.1 lid 1 onder e, sub 1º en sub 3º Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (“Waboˮ)) planologisch strijdig gebruik (artikel 2.1 lid 1 onder c Wabo) ii. Een omgevingsvergunning voor: het uitvoeren van een werk of werkzaamheden voor het aanleggen van een distributie- en transportleidingtracé (artikel 2.1 lid 1 onder b Wabo) planologisch strijdig gebruik (artikel 2.1 lid 1 onder c Wabo) 1.6. Op 9 februari jl. heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (“EZK”) een ontwerpbesluit ter inzage gelegd dat strekt tot weigering van de omgevingsvergunning eerste fase bedoeld onder i (Bijlage 1).

Op diezelfde dag legde de Staatssecretaris een ontwerpbesluit ter inzage dat strekt tot weigering van de omgevingsvergunning voor het distributie- en transportleidingtracé (“Leidingtracé”) bedoeld onder ii (Bijlage 2). De beide besluiten worden hierna gezamenlijk aangehaald als het “Ontwerpbesluit”. De reden dat het Ontwerpbesluit een weigering inhoudt en geen verlening van de ontwerpvergunning, is geheel gelegen in de ontwerpweigering van de gemeenteraad van Haaksbergen om een verklaring van geen bedenkingen (“vvgb”) af te geven. Redenen voor heroverweging gemeenteraad. 1.7. Nobian is van mening dat de gemeenteraad in strijd met artikel 2.27 Wabo juncto artikel 6.5 Besluit omgevingsrecht ("Bor") een ontwerpbesluit tot het weigeren van een vvgb heeft genomen omdat de gemeenteraad andere belangen in zijn besluitvorming heeft betrokken dan op grond van de Wabo is toegestaan. De gemeenteraad is bevoegd om een vvgb te verlenen voor de activiteit als bedoeld in artikel 2.1 lid 1 onder c Wabo, waarbij de gemeenteraad moet beoordelen of er ruimtelijke belangen in de weg staan aan verlening van de omgevingsvergunning. De gemeenteraad heeft dat niet gedaan. De gemeenteraad heeft

4

ABRvS 1 februari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:261.

belangen betrokken in zijn besluitvorming die de Staatssecretaris betrekt bij de beoordeling of een vergunning voor het oprichten van een mijnbouwwerk kan worden verleend dan wel kan worden ingestemd met het winningsplan. De gemeenteraad zal in de gelegenheid moeten worden gesteld om zijn besluit te heroverwegen zodanig dat de gemeenteraad beoordeelt of er ruimtelijke belangen in de weg staan aan het verlenen van een vvgb. In deze zienswijze gaat Nobian in op de specifieke en achterliggende redenen van de voorgenomen weigering van de gemeenteraad van Haaksbergen om een vvgb af te geven. Deze redenen kunnen feitelijk en juridisch gezien niet ten grondslag worden gelegd aan een definitieve weigering van de vvgb. Reactie Haaksbergen Veiligheid is van belang in het kader van een goede ruimtelijke ordening, zeker in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State (Afdeling) bevestigt dat (sociale) veiligheid één van de belangen is bij een goede ruimtelijke ordening bij het vaststellen van bestemmingsplannen, en dus ook bij het afwijken van bestemmingsplannen. De veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen is niet geborgd in een besluit op het winningsplan. De mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning is een aspect dat primair in het kader van de Mijnbouwwet moet worden beoordeeld.

De Afdeling heeft echter geoordeeld dat voor de raad ruimte is voor een aanvullende toets aan een goede ruimtelijke ordening5. 1.8. Afgezien van het afwegingskader voor de vvgb, hebben wij uit gesprekken met inwoners van Haaksbergen tijdens informatieavonden en ook uit het raadsdebat van 26 oktober 2022 begrepen dat er nog een aantal zorgen spelen bij de inwoners en de gemeenteraad van Haaksbergen. Een groot aantal van deze zorgen kunnen wij wegnemen met feitelijke informatie. Om de zorg over de uitstraling van de zoutwinningslocaties weg te nemen hebben wij daarnaast besloten om het ontwerp ervan nog meer in te passen in het landschap. Tot slot gaan we graag met de gemeenteraad in overleg over een betere verdeling van de lusten en de lasten van de zoutwinning. Wij zullen de gemeenteraad van Haaksbergen over al deze punten ook een separate brief sturen. Reactie Haaksbergen De voorgestelde aanpassingen in het ontwerp zijn niet aangevraagd. De aanvragen die voorliggen ter beoordeling zijn de gewijzigde aanvragen die wij op 8 augustus 2022, waarin het aantal aangevraagde locaties is gewijzigd van 12 naar 8, hebben ontvangen. 1.9.

Wij zijn van mening dat met de aanvullende toelichting in deze zienswijze, aanpassingen en een betere verdeling van de lusten en de lasten, de laatste zorgen die binnen het toetsingskader van de gemeenteraad liggen worden weggenomen en de gemeenteraad bij de definitieve besluitvorming alsnog over kan gaan tot het afgeven van een vvgb. 1.10. De gemeenteraad kan slechts overgaan tot (definitieve) weigering van de vvgb in het belang van een goede ruimtelijke ordening. Wat volgens de gemeenteraad onder ‘een goede ruimtelijke ordening’ moet worden verstaan, wordt onder meer verankerd in een bestemmingsplan. Het uitgangspunt in deze zienswijze is dat het geldende planologische kader, zoals dat door de gemeenteraad van Haaksbergen in 2013 – en opnieuw in 2017 – is vastgesteld, voorziet in de mogelijkheid van zoutwinning in het gebied ten noorden van Haaksbergen. Zes van de acht zoutwinningslocaties zijn gelegen binnen het gebied waarvoor is bepaald dat het gebruik van de gronden voor zoutwinning niet in strijd is met de ruimtelijke ordening. De ruimtelijke impact van de zoutwinning in de regio is indertijd uitdrukkelijk door de gemeenteraad getoetst, besproken en geaccordeerd. De vraag is vervolgens hoe de zoutwinningsactiviteiten goed in het Twentse landschap kunnen worden ingepast. Ook daarvoor heeft de gemeenteraad de belangrijkste voorwaarden al vastgelegd in het bestemmingsplan.

De gemeenteraad dient zich bij zijn toetsing daarom te beperken tot ruimtelijk relevante belangen: de vvgb kan uitsluitend worden geweigerd in het belang van 5 ABRvS 5 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX2606.

een goede ruimtelijke ordening. Onderwerpen die in het kader van de instemming met het winningsplan en de vergunningverlening voor de oprichting van het mijnbouwwerk worden beoordeeld (zoals veiligheid, bodemdaling en het advies van Staatstoezicht op de Mijnen (“SodM”)), kunnen daarom niet aan de ontwerpweigering om een vvgb af te geven ten grondslag worden gelegd. Reactie Haaksbergen In de vigerende bestemmingsplannen is zoutwinning niet toegestaan. Wel is in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen een wijzigingsbevoegdheid opgenomen voor zoutwinning. Veiligheid is van belang in het kader van een goede ruimtelijke ordening, zeker in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State (Afdeling) bevestigt dat (sociale) veiligheid één van de belangen is bij een goede ruimtelijke ordening bij het vaststellen van bestemmingsplannen, en dus ook bij het afwijken van bestemmingsplannen. De veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen is niet geborgd in een besluit op het winningsplan. De mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning is een aspect dat primair in het kader van de Mijnbouwwet moet worden beoordeeld. De Afdeling heeft echter geoordeeld dat voor de raad ruimte is voor een aanvullende toets aan een goede ruimtelijke ordening 6. 1.11.

In 2014 is ook een winningsplan voor de aanleg van cavernes in Haaksbergen goedgekeurd, na een uitgebreide procedure waarbij alle adviseurs van het ministerie van (destijds) Economische Zaken zijn betrokken (SodM en de TNO Adviesgroep EZ). Het winningsplan is daarnaast getoetst door de Technische Commissie Bodembeweging. Net als nu was er ook toen bij deskundigen geen twijfel over de veiligheid van de aanleg en exploitatie van Nobian’s zoutwinningslocaties. In 2021 heeft Nobian naast aanvragen voor omgevingsvergunningen ook een herzien winningsplan ingediend. Dit plan is op hoofdlijnen vergelijkbaar met het goedgekeurde winningsplan van 2014. Reactie Haaksbergen Met inachtneming van de adviezen van SodM, TNO, Tcbb, GS van Overijssel en DB van Waterschap Vechtstromen bestrijden wij dat er geen twijfel is over de veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen. Ons advies aan EZK d.d. 12 april 2023 met betrekking tot het concept-instemmingsbesluit op het winningsplan geeft ons standpunt in dezen duidelijk weer en tot op heden is er geen sprake van gewijzigde omstandigheden die aanleiding geven ons standpunt in dezen te wijzigen. 1.12.

In deze zienswijze licht Nobian toe waarom (i) de belangen die de gemeenteraad heeft betrokken bij zijn ontwerpbesluit tot weigering van de vvgb geen verband houden met een goede ruimtelijke ordening en dus ook niet kunnen leiden tot een weigering van de vvgb en (ii) de belangen die wel betrekking hebben op een goede ruimtelijke ordening niet tot weigering van de vvgb kunnen leiden. Er is geen sprake van strijd met de Structuurvisie. 1.13. Gelet op het planologisch kader, dat juridisch gezien van doorslaggevende betekenis is, kan, anders dan de gemeenteraad stelt, de Structuurvisie niet aan de 5 Zoutwinningsactiviteiten in de weg staan. De inhoud van de Structuurvisie geeft daarnaast geen aanleiding om te veronderstellen dat de Zoutwinningsactiviteiten daarmee in strijd zijn, mede gelet op de tijdelijke aard van de Zoutwinningsactiviteiten. De zoutwinlocaties vormen daarnaast geen beletsel voor eventuele lange termijndoelstellingen van de gemeente Haaksbergen in het betrokken gebied. Reactie Haaksbergen De structuurvisie laat de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen onverlet.

6 ABRvS 5 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX2606.

De zoutwinning is landschappelijk goed inpasbaar. 1.14. Ook de belangen die de gemeenteraad ten aanzien van de landschappelijke inpassing van de Zoutwinningsactiviteiten heeft betrokken kunnen niet aan verlening van de vvgb in de weg staan. De zoutwinlocaties voldoen aan de daarvoor geschetste contouren uit het bestemmingsplan, ook zonder de aanzienlijke aanpassingen aan het ontwerp die Nobian aanvullend zal doorvoeren: zo zal het gebouw waarin elektro- en instrumentatievoorzieningen zijn ondergebracht een vergelijkbare agrarische uitstraling krijgen als de zouthuisjes. De hoogte van de zouthuisjes is daarnaast teruggebracht tot 5 meter boven het maaiveld. De zoutwinlocaties zullen ook niet meer omsloten worden door hekwerk, omdat alle apparatuur in een zouthuisje of ondergronds zal worden geplaatst. Daarnaast zullen wij kunstgras plaatsen op het verharde oppervlak, zodat dit een natuurlijke uitstraling zal hebben. Reactie Haaksbergen Zonder de aanpassingen voldoen de zoutwinlocaties niet aan het bestemmingsplan. Met de aanpassingen voldoen de zoutwinlocaties aan de maximale hoogte zoals genoemd in het kader om gebruik te kunnen maken van de wijzigingsbevoegdheid. Dit laat onverlet dat een wijzigingsbevoegdheid een bevoegdheid is. De aanpassingen van de zoutwinlocaties zijn benoemd in de zienswijze, deze aanpassingen hebben niet geleid tot een wijziging van de aanvraag. 1.15.

Gelet op het feit dat de waterhuishouding- en berging geen belemmering vormen voor de uitvoering van de Zoutwinningsactiviteiten omdat daarvoor verschillende voorzieningen zijn getroffen zoals beschreven in de vergunningaanvraag, is ook dat geen reden om de vvgb te weigeren. De overige argumenten ten aanzien van landschappelijke inpassing die de gemeenteraad heeft betrokken zijn nauwelijks onderbouwd en doen geen recht aan de intensieve betrokkenheid van de omgeving bij het ontwerp voor (de landschappelijke inpassing van) de Zoutwinningsactiviteiten. Reactie Haaksbergen De bezwaren t.a.v. de waterhuishouding- en berging zijn benoemd in ons advies d.d. 12 april 2023 op het concept-instemmingsbesluit aan EZK. Veilige en gezonde leefomgeving niet in geding. 1.16. Of het mijnbouwwerk veilig is en in het belang van de bescherming van het milieu moet worden geweigerd toetst de Staatssecretaris van EZK bij de instemming met het winningsplan en de omgevingsvergunning voor het oprichten van een mijnbouwwerk. Gelet daarop is die toetsing niet aan de gemeenteraad. Uit de onderzoeken die ten behoeve van de aanvraag zijn opgesteld blijkt bovendien dat een veilige en gezonde leefomgeving, zowel tijdens de aanleg- als de exploitatiefase, voldoende kan worden verzekerd.

Zoals in de vergunningaanvraag is gedocumenteerd is de veiligheid tijdens de boorfase en tijdens de zoutproductiefase uitvoerig (extern) onderzocht en goed bevonden. Reactie Haaksbergen Zolang de staatssecretaris geen instemmingsbesluit heeft genomen, is de veiligheid van zoutwinning niet geborgd. Stikstof op voorhand geen belemmering. 1.17. Uit een AERIUS-berekening die wij in het kader van onze vergunningaanvraag hebben laten uitvoeren blijkt dat voor het gebruik van het mijnbouwwerk geen sprake is van een toename van stikstofdepositie op nabijgelegen Natura 2000-gebieden. Gedurende de aanlegfase is de impact slechts tijdelijk en zeer gering. Als gevolg van een recente uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin is geconstateerd dat de bouwvrijstelling stikstof niet gebruikt mag worden, wordt op dit moment een nieuwe AERIUSberekening voor de aanlegfase uitgevoerd . Op voorhand bestaat geen aanleiding om te

verwachten dat het element stikstof een belemmering zal vormen voor de Zoutwinningsactiviteiten. Nobian wijst er bovendien op dat deze toetsing onderdeel uitmaakt van de tweede fase van de aanvraag, namelijk de omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen en dat de gemeenteraad niet het bevoegd gezag is voor het verlenen van een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming. Reactie Haaksbergen Niet eerder dan de nieuwe AERIUS berekening bekend is, de aanvullende MER, is duidelijk of stikstof geen belemmering vormt. Beperkte bodemdaling veroorzaakt geen schade of negatieve effecten op omgeving. 1.18. Het aspect bodemdaling wordt primair getoetst door de Staatssecretaris van EZK bij de instemming met het winningsplan en de omgevingsvergunning voor het oprichten van een mijnbouwwerk. De gemeenteraad heeft ten onrechte het aspect bodemdaling betrokken bij zijn besluitvorming omtrent het verlenen van een vvgb. Reactie Haaksbergen Zoals eerder aangegeven is mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning een aspect dat primair in het kader van de Mijnbouwwet moet worden beoordeeld. De Afdeling heeft echter geoordeeld dat voor de raad ruimte is voor een aanvullende toets aan een goede ruimtelijke ordening7. Tot op heden is de veiligheid van zoutwinning niet geborgd nu nog geen instemmingsbesluit is genomen. 1.19.

De winning van zout veroorzaakt slechts zeer beperkte en geleidelijke bodemdaling. Zout wordt gewonnen uit een keiharde laag steenzout, waarbij de cavernes steeds gevuld zijn en blijven met pekel. De bodemdalingskom in Haakbergen zal naar verwachting twee kilometer in doorsnee worden. Vanuit het oogpunt van risico’s en effecten aan de oppervlakte is het noodzakelijk om na te gaan wat de scheefstand (de gemiddelde graduele daling) en de geohydrologische effecten ten gevolge van de bodemdalingskom zouden kunnen zijn. Bij de huidige zoutwinlocaties bedraagt de scheefstand over 100 meter enkele millimeters na een periode van tientallen jaren. Anders gezegd, het ene doel van een voetbalveld zou na een periode van pakweg een halve eeuw enkele millimeters lager staan dan het doel aan de andere van het veld. Reactie Haaksbergen De deskundigen die advies hebben uitgebracht op het winningsplan, zijn van bovenstaande niet overtuigd. In ons advies op het concept-instemmingsbesluit d.d. 12 april 2023 zijn wij hier op ingegaan. 1.20. Voor zover door de gemeenteraad is betoogd dat een goede ruimtelijke ordening niet is verzekerd omdat het advies van SodM nog niet beschikbaar is, wijzen wij erop dat het advies van SodM niet ziet op de goede ruimtelijke ordening, maar op de oprichting van een mijnbouwwerk.

Dit advies wordt daarom door de Staatssecretaris betrokken bij de verlening van de vergunning voor de oprichting van een mijnbouwwerk. Bovendien is dit advies één van de op het Ontwerpbesluit betrekking hebbende stukken en daarom inmiddels voor de gemeenteraad beschikbaar. Reactie Haaksbergen Het advies van SodM is door ons ontvangen. Op het concept-instemmingsbesluit hebben wij inmiddels advies uitgebracht aan EZK. Zoals eerder aangegeven bevestigd jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State dat (sociale) veiligheid één van de belangen is bij een goede ruimtelijke ordening. Overige bezwaren gemeenteraad.

7 ABRvS 5 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX2606.

1.21. Voor zover bij de gemeenteraad zorgen bestaan over geluid, trillingen en de waterstanden, kunnen wij de gemeenteraad verzekeren dat deze aspecten uitvoerig zijn onderzocht en evenmin een beletsel vormen voor de realisatie van de Zoutwinningsactiviteiten. Bovendien maken deze aspecten zoals gezegd geen onderdeel uit van de toetsing die de gemeenteraad dient te verrichten in het kader van de verlening van een vvgb maar van de afweging die de Staatssecretaris van EZK maakt in het kader van de verlening van een omgevingsvergunning voor de oprichting van het mijnbouwwerk. Reactie Haaksbergen Infrastructuur is betrokken in ons advies d.d. 12 april 2023 op het concept-instemmingsbesluit aan EZK. Toezeggingen Nobian. 1.22. Nobian heeft in de loop van 2022, in reactie op overleg met, en zorgen vanuit de omwonenden, een aantal wijzigingen gedaan in relatie tot de omvang van de Zoutwinningsactiviteiten alsook een aantal eenzijdige (en niet wettelijk vereiste) toezeggingen gedaan aan de gemeente Haaksbergen, in de verwachting daarmee de 7 geuite zorgen vanuit de gemeente en omwonenden weg te nemen: nulmetingen op nabije gebouwen, extra versnellingsmeters, een schadefonds op afstand en acceptatie van omgekeerde bewijslast (‘bewijsvermoeden’) bij schade.

Daarnaast heeft Nobian op verzoek van omwonenden het aantal voorgestelde zoutwinlocaties teruggebracht van twaalf naar acht, waardoor er geen zoutwinlocaties in de directe omgeving van bestaande woningen zullen komen. Bij verlening van de vvgb en verlening van de omgevingsvergunningen zal Nobian deze toezeggingen vanzelfsprekend gestand doen. Betere verdeling van lusten en lasten. 1.23. Nobian is een voorstander van een betere verdeling van de lusten en de lasten van haar activiteiten. Deze activiteiten zijn van groot strategisch en economisch belang voor Nederland, maar de omgeving waar deze activiteiten plaatsvinden zou er ook meer direct voordeel van moeten ondervinden, in lijn met de Contourennota aanpassing Mijnbouwwet. Wij onderzoeken op dit moment op welke wijze aan deze doelstellingen invulling kan worden gegeven en gaan hierover graag verder in gesprek met de gemeenteraad. 1.24. Kortom, Nobian is ervan overtuigd dat haar activiteiten kunnen plaatsvinden op een veilige en duurzame wijze, in samenspraak met (en met voordelen voor) de omgeving. Nobian heeft hier al honderd jaar ervaring mee in de regio, en is daarmee in de loop van de tijd tot een van de fundamenten van de Twentse economie en een belangrijke toeleverancier van de Nederlandse en Duitse industrie uitgegroeid. Nobian hoopt dit in de toekomst te kunnen blijven doen. 1.25.

Nobian streeft ernaar om tot een vergunningverlening te komen in goede samenspraak en overleg met de gemeente Haaksbergen. Nobian is echter ook van mening dat, in het geval de gemeenteraad bij de definitieve besluitvorming over de vvgb overgaat tot het weigeren van een vvgb op onjuiste gronden in strijd met artikel 2.27 Wabo juncto artikel 6.5 lid 2 Bor, de Staatssecretaris bevoegd is om de aangevraagde omgevingsvergunningen te verlenen omdat de gemeenteraad in dat geval de vvgb op onjuiste gronden heeft geweigerd (in strijd met artikel 2.27 Wabo juncto artikel 6.5 Bor). De vvgb kan immers enkel in het belang van een goede ruimtelijke ordening worden geweigerd. De vraag of Nobian zout mag winnen en/of aan de veiligheidseisen, milieueisen en eisen op het gebied van bodemdaling wordt voldaan is ter beoordeling van de vergunningverlener (het ministerie) en haar adviseurs. Het afwijzen van een vvgb op onjuiste gronden kan geen basis zijn voor het weigeren van de aangevraagde omgevingsvergunningen. Reactie Haaksbergen Indien de raad de verklaring van geen bedenkingen weigert, dient EZK de aanvragen om omgevingsvergunningen te weigeren. Nobian is vervolgens in de mogelijkheid beroep in te

stellen tegen de weigering van de aanvragen om omgevingsvergunningen. Dit beroep is dan tevens gericht tegen de weigering verklaring van geen bedenkingen. In beroep beoordeelt de rechter of de verklaring van geen bedenkingen is geweigerd op juiste gronden.

Zienswijze Twence Hierbij dienst Twence BV (“Twence”) een zienswijze in op het ontwerpbesluit tot weigering van een omgevingsvergunning eerste fase met bovengenoemd kenmerk dat u als Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat 9 februari 2023 bekend maakte. Twence heeft kennis genomen van het ontwerpbesluit waarin wordt voorgesorteerd op een weigering van de vergunningsaanvraag van Nobian voor acht zoutwinlocaties met daarbij behorende installaties te Haaksbergen (“Project”). De reden voor deze weigering is gelegen in de ontwerpweigering van de gemeenteraad van Haaksbergen om een verklaring van geen bedenkingen (“vvgb”) voor het Project af te geven. Onze zienswijze richt zich dan ook op de ontwerpweigering van de vvgb door de gemeente Haaksbergen. Nadelige gevolgen van het niet doorgaan van het Project voor Twence Als het Project van Nobian geen doorgang vindt, dan zal dit leiden tot beperking van de mogelijkheden van de zoutwinning in Twente en komt de continuïteit van ze zoutfabriek in Hengelo onder druk te staan. Dit zou kunnen leiden tot het vertrek van Nobian uit de regio. Als gevolg hiervan ontstaat het risico dat de beschikbaarheid van zout als grondstof voor hoogwaardige producten in Nederland en Europa niet langer is geborgd. Dit is niet alleen nadelig voor Nobian, maar ook voor de samenwerking die Twence met Nobian heeft. Wij voorzien onderstaande gevolgen: 





Twence en Nobian hebben gezamenlijk geïnvesteerd in een stoomleiding die het mogelijk maakt om de energievraag voor de zoutproductie van Nobian in Twence efficiënt en duurzaam in te vullen. De centrale rol die deze samenwerking kan vervullen in de verduurzaming van de energie-infrastructuur in Twente levert een enorme CO2- en stikstofemissiereductie op. Met het wegvallen van de energiefunctie bij Nobian heeft deze transportleiding geen rol meer en kan deze niet meer of slechts beperkt bijdragen aan de verduurzaming van de energie infrastructuur in Twente. Twence en Nobian werken samen bij de ontwikkeling van verwaardingsroutes voor de CO2. Deze ontwikkelingen zijn onder andere gericht op de productie van methanol (bouwsteen voor de chemie) en minerale grondstoffen complementair aan de huidige energievoorziening. Twence en Nobian hebben de verwachting dat de bestaande energie-infrastructuur kan worden uitgebouwd en verder vorm kan krijgen met de ontwikkeling van een energiehub. Door kennis en innovatiekracht te bundelen, maar ook door de gezamenlijke investeringskracht, kunnen Twence en Nobisn vanuit deze samenwerking bijdragen aan de energietransitie binnen de regio in samenhang met een efficiënte winning van zout in Oost-Nederland.

Verzoek Twence verzoekt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat om onze zienswijze te delen met de gemeenteraad van Haaksbergen met het verzoek om de overwegingen van Twence mee te wegen bij de definitieve besluitvorming over de vvgb. Reactie Haaksbergen Wij zijn ons bewust van de sociale- en economische belangen die spelen bij zoutwinning. De raad dient bij het al dan niet verlenen van een verklaring van geen bedenkingen zich te richten op ruimtelijke aspecten. Voor een verklaring van geen bedenkingen is een algehele, integrale belangenafweging noodzakelijk. Afwijken van vigerende bestemmingsplannen vraagt van de raad een

algehele, integrale afweging die met name luistert en recht doet aan de stem van onze Haaksbergse samenleving en dat belang maar tevens de overige belangen tegen elkaar afweegt. De verduurzaming van Twente is een belangrijk aspect maar verduurzaming is niet afhankelijk van zoutwinning. Wij achten de ruimtelijke belangen die spelen zwaarwegender.

Zienswijze gemeente Enschede en Hengelo De colleges van B&W van Enschede en Hengelo hebben kennisgenomen van het door u op 09 februari 2023 gepubliceerde ontwerp weigeringsbesluit omgevingsvergunning Haaksbergen (hierna: ontwerpbesluit). In dit ontwerpbesluit staat uw afweging en het uiteindelijke ontwerp weigeringsbesluit over de omgevingsvergunningaanvraag voor het oprichten van een mijnbouwwerk voor de zoutwinning en het transporteren van pekel in de gemeente Haaksbergen door Nobian Salt B.V. Enschede en Hengelo hebben gemeenschappelijke belangen met betrekking tot de zoutwinning en de gevolgen daarvan. Wij werken op dit vlak al jaren nauw samen. Daarom brengen wij in nauwe samenwerking een zienswijze uit op uw ontwerpbesluit om duidelijk te maken welke gevolgen uw besluit heeft voor onze gemeenten en regio. Economische gevolgen In West-Europa wordt jaarlijks zo’n 43 miljoen ton zout geproduceerd. De zoutfabriek in Twente zorgt voor de productie en verwerking van circa 2,5 miljoen ton zout en is daarmee één van de grootste ter wereld. Dit zout is een essentieel basisproduct voor tal van industrieën in Nederland en Europa. De winning in eigen land is dan ook van groot landelijk en Europees belang om de strategische onafhankelijkheid en autonomie in Nederland en Europa op het gebied van zout en de industrieën die daarvan afhankelijk zijn te borgen.

Sinds de jaren 20 van de vorige eeuw wordt al zout gewonnen in Twente. De zoutwinningbedrijven, in chronologische volgorde, Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie – AkzoNobel – Nouryon en Nobian, zorg(d)en voor veel directe en indirecte werkgelegenheid, niet alleen in hun hoofdvestigingsplaats Hengelo, maar in de gehele regio. Enerzijds door het aantal werknemers dat in dienst is. Anderzijds door voor hun activiteiten veel samen te werken met regionale aannemers en andere partijen. Denk daarbij aan de aanleg van infrastructuur en de cavernes. Maar ook aan het transport vanuit de Container Terminal Twente, waar tegenwoordig dagelijks 20 containers met zoutproducten vertrekken en de ca. 100 vrachtwagens per dag die naar Duitsland, België en Frankrijk vertrekken. Bij elkaar zijn momenteel ongeveer 1400 gezinnen in de regio afhankelijk van de zoutproductie in Hengelo. Bovendien is bijna 5% van het bruto regionaal product van Twente te herleiden naar de zoutproductie in Twente. In het geval de gevraagde omgevingsvergunningen definitief niet verleend worden, beperkt dit de toekomst voor de zoutindustrie in Twente. Dit kan als uiterste gevolg hebben dat de fabriek van Nobian in Hengelo gesloten wordt. Daarmee zouden veel arbeidsplaatsen verdwijnen en verliest Twente een belangrijke economische pijler.

Borgen van stabilisatie van cavernes Door de manier van zoutwinning tot begin jaren 80 van de vorige eeuw is een aanzienlijk deel van de zoutcavernes potentieel instabiel geworden. Bij recentere cavernes treedt dit probleem niet meer op. Maar het gevolg van deze erfenis uit het verleden is dat de cavernes uit die tijd aantoonbaar kunnen leiden tot bodemdaling. Dit beperkt zowel voor Enschede als Hengelo het gebruik van bovengrond boven deze cavernes, wat gevolgen kan hebben voor woningbouw, bedrijventerreinen, en infrastructuur. Om de potentiële instabiliteit teniet te doen vult Nobian de betreffende cavernes met restmateriaal (kalkslurry) van de zoutwinning uit de cavernes waaruit momenteel nog gewonnen wordt. Naar verwachting eindigt de zoutwinning tussen Enschede en Hengelo rond 2035, terwijl het vullen van de cavernes nog vele tientallen jaren in beslag zal nemen. Het ligt voor de hand dat de slurry uit de geplande winning in de gemeente Haaksbergen gebruikt gaat worden als vulmateriaal. Nu u in uw ontwerpbesluit de vergunningaanvragen van Nobian weigert, wordt deze weg afgesloten. Voor Enschede en Hengelo is heet van belang dat het vullen onverminderd door blijft gaan tot alle potentieel instabiele cavernes gevuld zijn en een veilige situatie is ontstaan.

Daarbij is het van belang dat Nobian hiervoor een geschikt en maatschappelijk gedragen vulmiddel gebruikt en blijft gebruiken.

Wij dringen er bij u op aan in uw overweging dit aspect betrekken. Mocht dat niet tot wijziging van uw besluit leiden, dan vernemen wij graag van u hoe u borgt dat de resterende potentieel instabiele cavernes binnen de door SodM aangegeven redelijke termijn gevuld gaan worden. Warmtenet Specifiek voor Hengelo geldt een aanvullend argument. Het warmtenet in Hengelo wordt gevoed met lage temperatuur restwarmte uit de primaire bedrijfsprocessen van Nobian. Afvalverbrander Twence levert op haar beurt haar restwarmte aan Nobian. Daarmee is een betrouwbare en duurzame levering van restwarmte ontstaan voor het warmtenet in Hengelo. Het warmtenet is vanwege cascadering dan ook uit geroepen tot het meest innovatieve warmtenet van Nederland. Eventuele beëindiging van de activiteiten van Nobian in Hengelo kan mogelijk gevolgen hebben voor de betrouwbaarheid van de levering van warmte voor het warmtenet en levert imagoschade op. Dit komt het vertrouwen van inwoners in warmtenetten niet ten goede. Dat punt van vertrouwen raakt vervolgens ook aan de Enschedese plannen voor uitbreiding van het huidige warmtenet, als deel van de energietransitie. Dit kan alleen slagen als de eindgebruiker van de warmte er vertrouwen in heeft dat ook op de lange termijn de levering ervan zeker gesteld is.

Wij vinden het een belangrijke taak van de overheid ervoor te zorgen dat dit vertrouwen niet geschaad wordt. Conclusie Uit voorgaande blijkt dat de continuering van zoutwinning erg belangrijk is voor de regio. Daarom willen wij uw ministerie, Nobian en de gemeente Haaksbergen oproepen om dit grotere landelijke en Europees belang in acht te nemen bij het maken van een afweging omtrent de zoutwinning. In het maken van deze afweging is de Provincie Overijssel bereid om op te treden in een ondersteunende rol. Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet. Reactie Haaksbergen Het verdwijnen van arbeidsplaatsen in Twente is één van de sociale- en economische aspecten. Wij hebben oog voor dit belang, maar achten de ruimtelijke belangen die spelen zwaarwegender. Dat Hengelo en Enschede vulmiddel nodig hebben om hun cavernes te stabiliseren zien wij als een aspect in het kader van de veiligheid die ons inziens niet geborgd is. Kennelijk hebben Hengelo en Enschede niet voorafgaand aan zoutwinning in hun gemeenten de stabilisatie van hun cavernes op de lange termijn geborgd. Het vertrouwen in warmtenetten hangt niet af van een besluit van Haaksbergen inzake zoutwinning.

Zienswijze Ondernemingsraad Nobian Hengelo Hiermee dient de ondernemingsraad van Nobian Hengelo een zienswijze in op het ontwerpbesluit tot weigering van de omgevingsvergunning eerste fase voor de zoutwinning in Haaksbergen met bovengenoemd kenmerk. In onze als bijlage aangehechte brief van 11 oktober 2022 aan de fractievoorzitters van de raadspartijen van Haaksbergen hebben wij aandacht gevraagd voor de belangen van de circa 1400 gezinnen die voor hun levensonderhoud direct en indirect afhankelijk zijn van de continuïteit van de zoutproductie in Twente. Die continuïteit staat nu op de tocht door de afwijzende houding van de gemeenteraad in Haaksbergen ten aanzien van zoutwinning in haar gemeente. Zoals wij in onze brief van oktober jl. schreven, spelen er in deze kwestie bredere belangen dan alleen die van de direct omwonenden in Haaksbergen: werkgelegenheid, verduurzaming en continuïteit van grotere delen van de industrie in Nederland en Duitsland. Wij hebben daarvoor aandacht gevraagd bij de (voorbereiding van de) besluitvorming, maar stellen vast dat deze belangen van onze collega’s en hun gezinnen niet zichtbaar zijn meegewogen door de gemeenteraad, terwijl ook sommige van onze medewerkers woonachtig zijn in de gemeente Haaksbergen.

Met deze zienswijze willen wij onze belangen, zoals beschreven in de aangehechte brief, graag nog een keer onder de aandacht brengen bij u als staatssecretaris en bij de gemeenteraad van Haaksbergen met het verzoek om onze belangen mede te betrekken in de heroverweging en finale besluitvorming. Wij, de werknemers van Nobian Hengelo die zich dag in dag uit bekommeren om een

veilige en duurzame zoutwinning en zoutverwerking in Twente, zijn van mening dat de gemeenteraad van Haaksbergen ook de bredere belangen zoals door ons aangekaart moet meewegen en over moet gaan tot het geven van een verklaring van geen bedenkingen, waardoor u, de staatssecretaris, vervolgens ook een omgevingsvergunning kunt verlenen voor het project. Brief 11 oktober 2022 Geachte fractievoorzitters, Wij schrijven u namens de ondernemingsraad en de medewerkers van Nobian Hengelo. Onze achterban heeft de afgelopen maanden met grote interesse de ontwikkelingen gevolgd die te maken hebben met Nobian's vergunningsaanvraag voor zoutwinning bij Haaksbergen. Dit om meerdere redenen: onze collega's hebben een groot belang bij continuïteit van het bedrijf, maar veel van ons wonen ook in de omgeving Haaksbergen en voelen zich dus ook om die reden persoonlijk betrokken. Wij begrijpen dat het vergunningsproces voor een nieuwe winningslocatie complex is en dat er veel verschillende overheidsinstanties bij betrokken zijn. Als bewoners van de regio ondersteunen wij van harte de lokale inspraakprocedure, want wij willen graag dat het bedrijf waar wij trots op zijn goed samenwerkt met zijn omgeving.

In de krant hebben wij en onze collega's gelezen dat het college van B&W van Haaksbergen een positief advies aan de gemeenteraad heeft gegeven voor een 'verklaring van geen bedenkingen', maar wij lezen ook nog veel krantenberichten over kritiek en zorgen van bewoners. In de discussie missen we tot nu toe echter wel onze stem, als medewerkers van Nobian. Via deze brief willen we die graag naar voren brengen zodat ook onze belangen kunnen worden meegewogen. Vanuit de locatie Hengelo levert Nobian al vanaf 1933 vacuum-zout van hoge kwaliteit aan belangrijke delen van de Nederlandse en Duitse Industrie. Op deze locatie werken 200 mensen bij Nobian en circa 150 bij haar directe afnemer Groupe Salins en nog een veelvoud bij onze toeleveranciers en klanten. Het gaat om circa 1400 gezinnen in de directe omgeving. Sommige van onze collega's zijn al tweedeof derde generatie medewerkers van het bedrijf, dat in 1918 met zoutwinning begon in Twente. Het vak van onder andere diepboorders, productie operators, monteurs, laboranten, procestechnologen, geologen en engineers is hierbij van ouder op kind overgedragen door de generaties been. Wij zijn als werknemers bezorgd over wat er zou kunnen gaan gebeuren als Nobian geen vergunning krijgt om in Haaksbergen zout te gaan winnen. Wij begrijpen dat veiligheid bij een project als dit een belangrijk thema is.

Voor ons als medewerkers van Nobian, in zowel de fabrieken als in het veld bij de zoutwinning, staat veiligheid altijd voorop. Wij weten als geen ander dat we hier een grote verantwoordelijkheid hebben naar elkaar en naar onze omgeving. Daarom zijn we trots op ons track record qua veiligheid en dat willen we zo houden. Als werknemers van Nobian geven wij hier in de dagelijkse praktijk invulling aan. Een aantal van onze collega's wonen ook in de huidige en vroegere winningsgebieden en die moeten hier ook op kunnen vertrouwen. Wij weten dat de bewoners van Haaksbergen focussen op veiligheid en dat doen wij ook. Veiligheid staat bij ons voorop en zit in ons DNA. Naast veiligheid is een ander punt van trots voor onze collega's het feit dat Nobian in de regio een belangrijke bijdrage heeft qua duurzaamheid. Een voorbeeld; er is een nauwe samenwerking met Twence om hun restwarmte te gebruiken voor de zoutproductie. Daarnaast wordt de restwarmte van onze fabriek gratis naar het warmtenet Hengelo geleverd, dat ervoor zorgt dat vele bedrijven en huizen in de regio worden verwarmd. Bij onze collega's leeft ook dat een groot aantal andere bedrijven, met hun werknemers, van de continuïteit van deze locatie afhankelijk zijn. Wij weten namelijk dat industrieel zout maar heel beperkt voorhanden is in Europa.

Het toekomstperspectief van die bedrijven en haar medewerkers hangt dus ook af van de toekomst van onze locatie Hengelo.

Er spelen dus bredere belangen dan alleen die van de direct omwonenden in Haaksbergen: werkgelegenheid, verduurzaming en continuïteit van grotere delen van de Industrie in Nederland en Duitsland. In de krant en op internet lezen wij daar alleen niet veel over, dus we vinden het belangrijk dat die ook worden meegenomen in de discussie. Wij staan voor onze Nobian collega's, met hun gezinnen, die zich dag-in-dag-uit met hart en ziel inzetten voor een veilige en duurzame operatie op en om de locatie Hengelo. Bij uw besluiten in het vergunningsproces staan ook voor ons, onze kinderen, onze families en die van onze toeleveranciers en klanten grote belangen op het spel; wij vragen u om ook die goed mee te wegen. Reactie Haaksbergen Het verdwijnen van arbeidsplaatsen in Twente is één van de sociale- en economische aspecten. De verduurzaming van Twente is een belangrijk aspect maar verduurzaming is niet afhankelijk van zoutwinning. Wij hebben oog voor dit belang, maar achten de ruimtelijke belangen die spelen zwaarwegender. De veiligheid van zoutwinning is naar het oordeel van het college niet geborgd.

Zienswijze Nobian Industrial Chemicals B.V. Met ontsteltenis en teleurstelling hebben wij de publicatie van het ontwerp weigeringsbesluit met bovengenoemd kenmerk op de vergunningsaanvraag voor het aanleggen van een nieuw boorterrein en leidingtracés tot ons genomen. Vandaar deze brief vanuit ons hart. De vergunningsaanvraag voor het project Zoutwinning Haaksbergen is in 2020 opnieuw opgestart – nadat het winningsplan in 2014 reeds goedgekeurd was – en is nu geweigerd op basis van het niet verlenen van de verklaring van geen bedenkingen (vvgb) door de Gemeente Haaksbergen. De reden voor het niet verstrekken van de vvgb is het amendement, welke ingebracht is in de gemeenteraad door de fracties CDA, Nieuw Haaksbergen en VVD. Wij willen via deze zienswijze de gemeenteraad van Haaksbergen, en in het bijzonder de drie fracties, informeren over de gevolgen van het niet verlenen van de vvgb en hen vriendelijk, doch dringend, te verzoeken om het besluit tot weigering te herzien met inachtneming van het onderstaande. Voor de productie van zout is het winnen in de ondergrond en pekelproductie noodzakelijk; het is immer de grondstof voor onze fabriek. Zonder vergunning voor het aanleggen van een nieuw boorterrein en leidingtracés geen zoutwinning en zonder zoutwinning is er geen zoutproductie. Geen zoutproductie heeft grote gevolgen: 

De broodwinning van meer dan 1000 gezinnen komt onder grote druk. Meer dan 1000 gezinnen zijn direct en indirect voor hun broodwinning afhankelijk van de continuïteit van de zoutproductie in Twente. Dit zijn 400 voltijds medewerkers die dagelijks op de productielocatie aanwezig zijn en ongeveer 600 monteurs, uitzendkrachten en (toe)leveranciers in de keten die op reguliere basis werkzaamheden bij of voor Nobian Hengelo verrichten.



Al ruim 100 jaar levert Nobian een belangrijke bijdrage aan de maatschappij. De Twentse steden Enschede en Hengelo kennen een lange historie van bedrijvigheid en industrie. Waar Enschede bekend stond om haar textielindustrie was Hengelo als (maak)industrie groot in Nederland. In Hengelo ontstonden bekende bedrijven als Stork, Heemaf, Hollandsche Signaal en ook KNZ, in de volksmond “het Zoalt” genoemd. Deze bedrijven vormen ook nu nog een dagelijks onderdeel van het ;even van de Tukkers. De fabrieken staan in of aan de rand van de stad Hengelo. In menig familie werken al meerdere generaties in of voor deze fabrieken. Nobian Hengelo biedt elk jaar opleidingsplaatsen waar meerdere studenten van het ROV Twente, Hogeschool Saxion en Universiteit Twente voordat zij waardevol worden elders in de regio en Nederland. Op deze manier draagt Nobian bij aan een sterke basis voor vakmannen en vakvrouwen, juist in een tijd waar een tekort is aan opleidingsplaatsen!