Warmtevisie Haaksbergen

Warmtevisie Haaksbergen 1.

Warmtevisie Haaksbergen

Opdrachtgever: Zaaknummer: Projectnummer: Auteurs: Datum:

Gemeente Haaksbergen Z/20/018355 DWTM21014 Augusta Goedhart, Joachim Kooijinga, (De WarmteTransitieMakers) april 2022

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

2

Houd de volgende aandachtspunten in gedachten bij het lezen van de Warmtevisie van Haaksbergen Grenzen liggen niet vast De kaarten die u in deze Warmtevisie vindt zijn niet ingericht op CBS buurten of wijken zoals u die kent, maar ingedeeld op basis van gelijkvormigheid van de gebouwen, kansrijk warmte-alternatief en particulier of corporatiebezit. De grenzen van een gebied zijn niet beperkend, maar helpen wel om richting te geven.

Verschillende oplossingen binnen een gebied zijn mogelijk Op de kaarten in deze Warmtevisie staan met kleuren de mogelijke alternatieven voor aardgas aangegeven. Dat een gebied de kleur heeft van een warmtenet, betekent niet dat elk gebouw in die buurt op een warmtenet aangesloten wordt. De gebouwen zijn niet altijd hetzelfde en het kan dus zijn dat in delen van een gebied andere oplossingen kostenefficiënter zijn. Zo kunnen binnen een gebied oudere en nieuwere gebouwen voorkomen en zijn er vaak verschillende soorten eigenaren in een buurt aanwezig zijn. De visie warmtevoorziening in deze Warmtevisie geeft wel een duidelijk voorkeursalternatief aan voor de buurt als geheel, waar we als gemeente met beleid op zullen sturen. Dat doen we omdat we de totale maatschappelijke kosten zo laag mogelijk willen houden. De route naar aardgasvrij is niet in beton gegoten Na de vaststelling van de Warmtevisie 1.0 komen er ongetwijfeld weer nieuwe ontwikkelingen: in de buurten gebeurt van alles zoals nieuwbouw en functiewijziging van bestaande kantoren, wellicht komen nieuwe technieken beschikbaar, er komt nieuwe of gewijzigde wetgeving of er komen extra financieringsinstrumenten voor de energietransitie.

Daarmee zal de Warmtevisie 1.0 die dit jaar wordt vastgesteld geen in beton gegoten ‘eindplaatje’ zijn van een aardgasvrij Haaksbergen, maar een richtinggevend stuk om de koers voor de komende jaren vast te leggen. Door de Warmtevisie na twee jaar te evalueren en actualiseren blijft deze flexibel voor (meekoppel)kansen, ontwikkelingen en innovaties. Het definitieve besluit om een bepaald gebied de overstap te laten maken naar aardgasvrij verwarmen, valt pas nadat haalbaarheid door gemeente en inwoners samen is onderzocht. Tempo onder voorwaarden Het tempo dat we omschrijven in de Warmtevisie vereist niet alleen een inspanning van inwoners en ondernemers. Bij de gemeente is veel capaciteit nodig om haar inwoners en betrokkenen goed te informeren en te laten meedenken en meebeslissen. Zowel de beschikbaarheid van voldoende capaciteit als de beschikbaarheid van voldoende financiële middelen zijn voorwaarden om het tempo te kunnen halen wat in deze Warmtevisie beschreven staat. Enquête onder inwoners Inwoners van de gemeente Haaksbergen konden meepraten over aardgasvrij, energiebesparing en hoe zij mee willen doen in deze energietransitie. In deze Warmtevisie is de mening van onze inwoners terug te vinden. Op www.sterinsamenduurzaam.nl/enquete is het hele rapport te downloaden met daarin de uitslag van de enquête.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

3

Inhoud Inhoud .................................................................................................................................. 4

5.6.

5.5.1. Wat is het plan in buurt D? ........................................................... 23 5.5.2. Wat is het plan in buurten C,F, L, N? ........................................... 25 Betaalbaarheid .................................................................................................... 25

Samenvatting ...................................................................................................................... 5

Bijlage A Varianten individuele warmtepomp ................................................................26

1.

Inleiding ................................................................................................................ 8

Bijlage B .............................................................................................................................27

1.1

Waarom een Warmtevisie? .....................................................................................8

B1 Warmtevraag................................................................................................................ 27

1.2

Doel van deze visie ...................................................................................................8

1.3

Voor wie is dit document gemaakt? ......................................................................8

1.4

Wie heeft deze visie gemaakt? ...............................................................................8

1.5

Hoe gaat het hierna verder? ....................................................................................9

B1.1.Huidige situatie .............................................................................................. 27 B1.2 Energiebesparing .......................................................................................... 28 B1.3 Inschatting van de toekomstige warmtevraag........................................ 28 B1.4 Hoge, midden- of lage temperatuur .......................................................... 30 B1.5 Concentratie van de warmtevraag ............................................................ 32 B2 Warmtebronnen en technieken ................................................................................ 34

2.

Wat verandert er in een woning? ..................................................................... 10

3.

Kansrijke warmte voorziening per buurt in 2050 .......................................... 12 3.1.

4.

Bedrijven en kantoren ....................................................................................... 15

B3 Infrastructuur voor duurzame warmte .................................................................... 36 Bijlage C toelichting op technisch afwegingskader.......................................................38

Hoe maken we keuzes? .................................................................................... 16 Algemene uitgangspunten .............................................................................................. 16 Hoe kiezen we de verkenningsbuurten? ....................................................................... 17 Hoe kiezen we de aardgasvrije techniek? .................................................................... 17

5.

Stap voor stap aan de slag met aardgasvrij ................................................... 18 5.1.

Uitvoeringsstrategie .......................................................................................... 18

5.2.

Gemeentebreed inzetten op energie besparen en isoleren ....................... 18

5.3.

Communicatie- en informatievoorziening..................................................... 18

5.4.

Wanneer kunnen we de stap maken naar aardgasvrij? .............................. 20

5.5.

Aanpak verkenningsbuurten ............................................................................ 23

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

4

Samenvatting In Nederland gaan we stoppen met het gebruik van aardgas. Ook in Haaksbergen zullen alle huizen en andere gebouwen tussen nu en 2050 overstappen op een andere techniek voor verwarming, warm water en koken. Dat doen we stap voor stap. In dit document, de Warmtevisie, leest u wat de plannen zijn. Waarom? Het gebruik van aardgas geeft CO2-uitstoot en dat heeft negatieve gevolgen voor het klimaat. De temperatuur stijgt en er is steeds meer kans op droogte en wateroverlast. Wat gaan we doen? Tussen nu en 2050 vervangen we het aardgas door duurzame warmte, buurt voor buurt. We starten nu met verder onderzoeken op welke manier(en) dat het beste kan. Met wie en vóor wie? Deze warmtevisie gaat over woningen en bedrijfspanden. Voor de industrie zijn andere plannen gemaakt. Samen met inwoners, bedrijven en andere partijen zoeken wij, gemeente Haaksbergen, de beste oplossingen. Bij het maken van deze Warmtevisie hebben wij onze ideeën Figuur 1 Gevolgen nu en in de toekomst besproken met wijkverenigingen, netvan te hoge CO2-uitstoot in Nederland. beheerder, woningcorporatie, waterschap en de energiecoöperatie. Daarnaast hebben wij middels een enquête onze inwoners geraadpleegd en de input verwerkt in deze Warmtevisie. Samen hebben we duidelijk gemaakt wat we nu al kunnen doen om minder aardgas te gebruiken, welke alternatieven voor aardgas er zijn en wat we belangrijk vinden.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Welke alternatieven voor aardgas zijn er? Koken Koken kan met een inductieplaat of elektrische kookplaat. De meeste mensen kiezen voor inductie. Dat lijkt het meest op koken op gas. Verwarming en warm water De oplossingen die er zijn voor verwarming zonder aardgas, zijn in te delen in drie groepen: • Oplossing per gebouw: een oplossing per woning, gebouw of woonblok. Meestal op elektriciteit. Voorbeelden zijn een warmtepomp, infraroodpanelen of groen gas tank. • Oplossing voor de hele buurt: een warmtenet is een gezamenlijke oplossing voor een buurt, wijk of zelfs hele stad. Warm water stroomt door leidingen onder de grond naar de huizen. • Duurzaam gas: we stappen over op een ander type gas, namelijk groengas (of misschien waterstof) en gebruiken hiervoor de bestaande gasleidingen. Het hangt onder andere van het type woning of bedrijfspand af, welke oplossing het meest geschikt is. We hebben gekeken welke huizen en bedrijfspanden er in de gemeente zijn en welke warmtevraag deze gebouwen in de toekomst hebben. We keken daarbij naar hele buurten en nog niet per huis. Wat de overstap naar aardgasvrij per inwoner voor zijn/haar huis betekent, kan door advies per huis de komende jaren goed worden bepaald.

Wat vinden we belangrijk? Wij, de gemeente Haaksbergen, vinden het erg belangrijk dat de nieuwe energievoorziening betrouwbaar, veilig, betaalbaar en duurzaam is. Alleen als we dat samen voor elkaar krijgen, wordt het mogelijk voor iedereen om de overstap te maken. We maken geen overhaaste beslissingen: we houden rekening met nieuwe technieken en kijken naar logische momenten om de overstap te maken.

5

Wat vindt onze inwoner belangrijk? Alle inwoners van de gemeente Haaksbergen konden in november 2021 een enquête invullen over hoe ze denken over aardgasvrij en energiebesparing. 256 inwoners hebben de vragenlijst ingevuld. Daarmee komen we tot een representatieve uitkomst. De uitkomsten van de enquête en de concept warmtevisie zijn tijdens een informatieavond in januari 2022 besproken. Naast meningen en informatie over aardgasvrij en energiebesparing hebben inwoners ook reacties gegeven. Alle informatie uit de enquête is te vinden op www.sterinsamenduurzaam.nl/enquete

Welke oplossing komt er in uw buurt? Op dit moment is dat nog niet bekend. Er is wel een richting. Die gaan we verder onderzoeken. We hebben een eerste start gemaakt. Uiteindelijk wordt met de inwoners van de buurt een keuze gemaakt. Wel is op de kaart hiernaast te zien welke oplossing het meest waarschijnlijk is. Dit hebben we berekend door te kijken naar hoe oud de woningen zijn, hoe goed ze geïsoleerd zijn en hoe dicht ze bij elkaar staan. Ook is onderzocht welke warmtebronnen er in de buurt zijn.

Bedrijventerreinen: Oplossing per gebouw De donkergrijze gebieden zijn bedrijventerreinen. Hier past een oplossing per gebouw het beste, meestal een warmtepomp. Individueel of groen gas Delen van (de kern) Haaksbergen. In delen van dorpskern Haaksbergen staan oudere woningen. Omdat deze niet dicht bij elkaar staan, is een warmtenet hier geen goed alternatief voor aardgas. We onderzoeken hier op termijn de inzet van groen gas of anders individuele warmtepompen. Er wordt na verder onderzoek over een aantal jaren een keuze gemaakt.

Individuele oplossingen Buitengebied en delen van de dorpen Hier past een oplossing per gebouw het best. Meestal een warmtepomp. Individueel of Warmtenet Delen van dorpskern Haaksbergen In dit gebied staan huizen dichter bij elkaar en dat maakt een warmtenet een goede optie. Omdat onduidelijk is of er voldoende warmtebronnen zijn voor een warmtenet, zal ook worden gekeken naar een oplossing per woning. Er wordt na verder onderzoek over een aantal jaren een keuze gemaakt. Warmtenet of groen gas Delen van (de kern) Haaksbergen, voornamelijk rond het oude centrum In dit gebied staan oudere woningen. Wanneer een warmtenet in dit gebied niet mogelijk blijkt, is overstap op een warmtepomp waarschijnlijk te duur. Daarom zal groen gas hier, naast inzet van een warmtenet, een alternatief zijn.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Figuur 2 Eindbeeld warmtevoorziening in 2050. In het eindbeeld komt inzet van waterstof niet terug. De verwachting is dat er maar een kleine hoeveelheid groene waterstof zal zijn in de toekomst. Deze groene waterstof is noodzakelijk voor de industrie en voor balanceren van het elektriciteitsnet. Voor woningen is de inzet van waterstof niet efficiënt. Er is voor een woning op waterstof vijf keer meer elektriciteit nodig dan voor een woning met een warmtepomp. Voor woningen zal waterstof daarom niet of bijna niet worden gebruikt.

6

Stap voor stap aardgasvrij We willen de overstap niet overhaasten, en gaan daarom stap voor stap aan de slag: 1. Vanaf nu isoleren: De gemeente helpt huiseigenaren bij het isoleren. Via www.sterinsamenduurzaam.nl kunnen inwoners alle relevante informatie hierover vinden. Ook willen we erop inzetten dat inwoners en bedrijven mee gaan denken hoe we de warmtevraag kunnen terugdringen. 2. 2023-2025, onderzoek in een paar buurten: We starten in een paar buurten om kansen met inwoners te bespreken. Samen besluiten we of een onderzoek hier een goede optie is. Of de stap naar aardgasvrij ook echt gaat gebeuren, hangt af van de uitkomst van het onderzoek. 3. 2030-2035, eerste buurt(en) aardgasvrij: Wanneer dit haalbaar is, kunnen de eerste buurten van het aardgas af. We noemen dit verkenningsbuurten. 4. Tot 2050: alle buurten en gebouwen één voor één van het aardgas af.

Onderzoek in de eerste buurten De buurten waar we de komende jaren een onderzoek kunnen starten, zijn donkerrood op de kaart hiernaast. Het zijn: • •

Nieuwbouwgebieden in Buurse, Sint Isidorushoeve en Haaksbergen (letters C, F, L en N) ; Het Oostelijk deel van dorpskern Haaksbergen (gebied met letter D)

Deze buurten zijn gekozen omdat er kansen zijn. In de nieuwbouwgebieden staan veel huizen waar binnenkort de cv-ketel vervangen moet worden: een mooi moment om de overstap op een warmtepomp te overwegen. In Haaksbergen Oost zijn de gebouwen geschikt voor een warmtenet. Het is onduidelijk of er ook warmtebronnen zijn voor zo’n warmtenet. Wij willen dit graag vanaf 2025 onderzoeken. In deze buurten starten we vanaf 2023 om kansen met inwoners te bespreken. Als we daarna besluiten een onderzoek te starten, staan de haalbaarheid (technisch en financieel) en het betrekken van bewoners, ondernemers en andere lokale partijen centraal. We benadrukken dat we in deze buurten starten met gesprekken, maar dat nog niet besloten is wanneer en hoe de buurt van het aardgas gaat.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Wanneer zijn de andere buurten aan de beurt? Op de kaart hierboven ziet u ook wanneer de andere buurten aan de beurt zijn. Dit is een inschatting.

Tot slot We vinden het als gemeente belangrijk dat inwoners keuzes kunnen maken en aan de slag kunnen. Inwoners maken zich zorgen over de betaalbaarheid en haalbaarheid van de stappen die ze moeten zetten om aardgasvrij te verwarmen. Ze vinden dat er nog veel onbekend is over de maatregelen die genomen kunnen worden om aardgasvrij, of bijna aardgasvrij te worden. Ook is onduidelijk hoe deze maatregelen gesubsidieerd en/of gefinancierd kunnen worden. Daarom zien wij het als belangrijkste stap om in te zetten op wat al wel kan: in gebouwen zo veel mogelijk energie besparen en onze inwoners daarbij ondersteunen door de juiste informatie en ondersteuning te bieden. Daar gaan wij als gemeente Haaksbergen in investeren.

7

1. Inleiding In Nederland gaan we stoppen met het gebruik van aardgas. Ook in onze gemeente Haaksbergen zullen we tussen nu en 2050 het aardgas vervangen door duurzame warmte. Dat gebeurt buurt voor buurt Inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners gaan met de gemeente op zoek naar de beste oplossingen voor een duurzaam Haaksbergen waar onze én volgende generaties een prettige en leefbare toekomst hebben. Wij, gemeente Haaksbergen, zijn hiervan de regisseur. Maar alleen als betrokkenen samen de verantwoordelijkheid pakken, krijgen we het voor elkaar. In deze Warmtevisie stippelen we het pad uit naar een duurzame en toekomstbestendige warmtevoorziening.

1.1 Waarom een Warmtevisie? Tientallen jaren heeft de aardgasvoorraad in Groningen Nederland voorzien van een goedkope manier om onze huizen te verwarmen, te douchen en te koken. Bij het verbranden van aardgas voor onze warmtevoorziening, komt CO2 vrij. De negatieve gevolgen van klimaatverandering door CO2-uitstoot worden steeds zichtbaarder. Het is noodzakelijk om CO2-uitstoot zoveel mogelijk te beperken. Doen we dit niet, dan heeft dit negatieve gevolgen voor mens en dier. Om droogte, hittegolven en het uitsterven van diersoorten te voorkomen, moeten we samen aan de slag. Tijdens de klimaatconferentie van de Verenigde Naties in Parijs, eind 2015, bereikten bijna 200 landen overeenstemming over een klimaatakkoord. Afgesproken is dat de opwarming van de aarde beperkt wordt tot maximaal 2 graden, met 1,5 graad als streefwaarde. Vervolgens ondertekenden in Nederland in 2019 meer dan 100 partijen het landelijke klimaatakkoord. In 2050 moet de CO2-uitstoot met 95% verminderd zijn. Dit vraagt ingrijpende veranderingen in allerlei sectoren: industrie, landbouw, mobiliteit, de productie van elektriciteit en de wijze waarop we gebouwen verwarmen. Om de klimaatdoelen te behalen moeten we uiterlijk in 2050 afscheid nemen van fossiele brandstoffen en dus ook van het gebruik van aardgas voor koken, verwarming en warm water.

In het klimaatakkoord is bepaald dat elke gemeente een plan maakt voor de overstap van aardgas op andere, duurzame warmtebronnen.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Dat plan presenteren we in deze Warmtevisie. Voor de uitvoering van de transitie hebben we tot 2050 de tijd.

1.2 Doel van deze visie De Warmtevisie heeft tot doel om de stappen naar een aardgasvrije gebouwde omgeving (woonhuizen en bedrijfspanden) in onze gemeente in 2050 uit te stippelen. We gaan daarvoor in op drie hoofdvragen: ● Welk alternatief voor aardgas is geschikt in de verschillende buurten? Een warmtenet, warmtepomp of duurzaam gas? ● Wanneer kunnen de verschillende buurten van het aardgas af? We schetsen een globaal tijdpad tussen nu en 2050. ● Welke stappen gaan we de komende jaren samen met inwoners en andere betrokkenen zetten? Wij streven ernaar om de warmtetransitie zoveel mogelijk samen met inwoners, maatschappelijke partners en bedrijven uit te voeren. De Warmtevisie is dan ook geen plan dat zaken vastlegt, maar het geeft de kaders waarbinnen de komende jaren projecten worden opgestart.

1.3 Voor wie is dit document gemaakt? Dit rapport is geschreven voor gemeente, inwoners, bedrijven en andere betrokkenen die de komende jaren aan de slag willen met duurzame warmte.

1.4 Wie heeft deze visie gemaakt? Wij, gemeente Haaksbergen, hebben samen met adviesbureau de Warmte Transitiemakers deze Warmtevisie gemaakt. We hebben de taak gekregen om bij de geleidelijke overstap naar aardgasvrij (de warmtetransitie) de regierol op ons te nemen. Het opstellen van deze Warmtevisie is daarin een eerste stap. Wij hebben dit document niet alleen opgesteld. We hebben diverse gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit de verschillende wijken/ buurten die in de gemeente actief zijn. We hebben een enquête gehouden onder onze inwoners. En we toetsten wensen en mogelijkheden bij woningcorporatie Domijn, de netbeheerder, het waterschap en de energiecoöperatie. De inzichten van diverse betrokkenen combineerden we met gedegen onderzoeken, en technische en sociale informatie over de buurten.

8

1.5 Hoe gaat het hierna verder? Deze warmtevisie geeft een doorkijk naar wat er in de gemeente gaat gebeuren de komende dertig jaar. Bewoners weten daardoor waar ze aan toe zijn en kunnen beslissingen over hun woning hierop afstemmen. Dit is de start van een proces om onze gemeente buurt voor buurt aardgasvrij te maken. We selecteren in deze Warmtevisie een aantal ‘verkenningsbuurten’, die kansrijk zijn om als eerste van het aardgas af te gaan (rond 2035). Voor deze buurten worden de komende jaren ‘buurtuitvoeringsplannen’ gemaakt (zie Figuur 3). Wij voeren als gemeente Haaksbergen hierin de regie, maar de vorm en inhoud wordt samen met de inwoner van de buurt(en) gegeven. Hierin worden de plannen concreter en zal per buurt of zelfs per huishouden worden gekeken wat er mogelijk is. Het besluit om daadwerkelijk over te stappen wordt door inwoners en gemeente genomen als bekend is wat de consequenties zijn voor de woonlasten van bewoners en ondernemers, er een gedegen haalbaarheidsstudie is afgerond. Uitgangspunt is dat we kiezen voor de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten. Als het aardgas in een buurt wordt afgesloten, wordt hierover met inwoners afgestemd en krijgen bewoners dat ruim van tevoren te horen1.

Figuur 3 Na de Warmtevisie volgen buurtuitvoeringsplannen. De Warmtevisie wordt iedere twee tot vijf jaar geüpdatet.

De Warmtevisie zal eens in de twee tot vijf jaar bijgesteld worden en in de loop van de tijd steeds nauwkeuriger beschrijven welke warmteoplossing het beste past in elke buurt. Daarnaast is de gemeente bezig met het opstellen van een Omgevingsvisie. De tijdspaden van de Warmtevisie en de Omgevingsvisie lopen niet gelijk. De warmtevisie zal eerder gereed zijn dan de Omgevingsvisie. De Warmtevisie vormt daarom (net als de Regionale Energiestrategie) een bouwsteen voor de Omgevingsvisie en komt naar verwachting als programma daarin terug.

1 De termijn van tot 8 jaar is voorlopig in het klimaatakkoord opgenomen en zal uiterlijk 2022

worden geëvalueerd. Dan wordt definitief vastgesteld wat een goede termijn is.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

9

2. Wat verandert er in een woning? In dit hoofdstuk omschrijven we in het kort welke technische mogelijkheden er zijn en wat de keuze voor die technieken betekent in het dagelijks leven van bewoners en ondernemers. Bijna alle huizen in de gemeente gebruiken aardgas. Het wordt gebruikt om het huis te verwarmen (via cv en radiatoren), om te koken, en voor warm water uit de kraan. Ook de meeste bedrijven gebruiken aardgas. Soms alleen voor verwarming, soms ook in het bedrijfsproces. De belangrijkste aanpassingen die in woningen en andere gebouwen nodig zijn om over te stappen op een duurzame warmtebron, zijn hieronder kort toegelicht. Energie besparen en Isoleren is altijd goed! Om aan de klimaatdoelstelling te voldoen, is energie besparen een belangrijke eerste stap. Veel duurzame warmtebronnen zijn schaars, het is daarom goed om het energiegebruik terug te dringen, zodat op termijn alle warmte uit duurzame warmtebronnen gehaald kan worden. Dat is niet alleen goed voor het milieu, het verlaagt ook de energierekening, en verbetert het comfort in de woning. Het isoleren van de buitenmuur, dak en vloer en het plaatsen van goed isolerend glas zijn effectieve maatregelen. Bij goede isolatie kan de temperatuur van het water dat door onze verwarmingen stroomt verlaagd worden. Dat maakt het systeem efficiënter en zorgt voor extra besparing.

Met het isoleren van huizen en bedrijfspanden kan nu al worden gestart. De helft van de inwoners heeft de afgelopen 10 jaar energiebesparende maatregelen doorgevoerd. Voornamelijk HR-glas en zonnepanelen. Maatregelen die inwoners van Haaksbergen de komende 5 jaar willen nemen zijn het aanschaffen van zonnepanelen. Daarnaast zal worden gekeken naar de cv-installatie en wordt vloerisolatie overwogen.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Koken Koken kan met een inductieplaat, elektrische kookplaat of keramische kookplaat. De meeste mensen kiezen voor inductie. Dat verbruikt minder stroom dan andere elektrische kookplaten, en het lijkt op koken op gas: je kunt de temperatuur snel regelen. Verwarming en warm water De alternatieven voor aardgas zijn in te delen in drie groepen: • • •

Individuele oplossing: een oplossing per woning, gebouw of woonblok. Dit is meestal een warmtepomp, of soms infraroodpanelen. Warmtenet: dit is een collectieve oplossing voor de hele buurt. Warm water stroomt door leidingen onder de grond naar de huizen. Duurzaam gas: we stappen over op een ander type gas, zoals groen gas of incidenteel waterstof, en gebruiken hiervoor de bestaande gasleidingen.

Het hangt onder andere van het type woning en type buurt af, welke oplossing het meest geschikt is. Welke aanpassingen nodig zijn in de woning verschilt per oplossing. Op de volgende pagina is dit schematisch weergegeven voor de drie meest kansrijke oplossingen. In bijlage A is bovendien in meer in detail weer gegeven wat de meest gebruikte individuele warmtepomp oplossingen zijn. In hoofdstuk 3 komt aan bod welke oplossing het beste past bij de verschillende buurten in onze gemeente.

‘Met de kennis van nu geven de inwoners aan dat de woning in de toekomst verwarmd zal worden met een warmtepomp of waterstof.’ – enquête november 2021–

10

Figuur 4 Overzicht van de drie alternatieve oplossingsrichtingen met benodigde aanpassingen per gebouw.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

11

3. Kansrijke warmtevoorziening per buurt in 2050 Op basis van analyse van de warmtevraag en de warmtebronnen in onze gemeente geven we een schets van het eindbeeld in 2050. Meer informatie over de analyse is te vinden in bijlage B. We geven een visie op de warmtevoorziening in 2050, een totaalbeeld van de gemeente. Dit eindbeeld ligt nog niet vast. De komende jaren worden per buurt diverse scenario’s grondiger uitgewerkt en met elkaar vergeleken. Pas na een gedetailleerd haalbaarheidsonderzoek en intensieve participatie in een buurt valt het definitieve besluit over welke warmtevoorziening er in die buurt zal komen, en per wanneer. Toch kijken we alvast naar het mogelijk eindbeeld, om zeker te stellen dat keuzes voor de eerste buurten goed in een totaalbeeld voor Haaksbergen passen. Zo zorgen we dat schaarse warmtebronnen daar ingezet worden, waar ze het beste passen. Het totaalbeeld zal elke 3 jaar worden herzien, om zo te leren van opgedane ervaringen. Op die manier kunnen ook nieuwe inzichten worden verwerkt, bijvoorbeeld ontwikkelingen rondom groen gas. We zullen verschillende alternatieven voor aardgas moeten gaan onderzoeken in Haaksbergen. Voor de aardgasvrije oplossingen is het beeld divers: in grote delen van Haaksbergen passen individuele oplossingen het best. In sommige kernen lijkt het aantrekkelijk een warmtenet aan te leggen.

Tot slot zijn er plekken met oudere woningen waar hybride systemen van warmtepompen in combinatie met een cv-ketel op duurzaam gas aantrekkelijk is. Welke warmtevoorziening waar het meest geschikt is, is te zien in Figuur 5. Op de kaart zien we de volgende zones:

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Individueel of warmtenet Delen van (de kern) Haaksbergen. In de gebieden die oranje (warmtenet) -blauw (individueel) gearceerd zijn, is het interessant om inzet van een warmtenet te onderzoeken. Voor een warmtenet moet een netwerk van warm waterleidingen onder de grond worden aangelegd. Daarom is dit alleen betaalbaar in gebieden waar veel woningen dicht bij elkaar (of boven elkaar staan). In dorpskern Haaksbergen is het twijfelachtig of de woningen dichtheid hoog genoeg is. Daarom is nog onzeker wat de meest rendabele oplossing is: individueel of een warmtenet. In deze gebieden moet in meer detail onderzoek gedaan worden naar de besparingsmogelijkheden, de beschikbaarheid van nabije warmtebronnen, de kosten van het exploiteren van de warmtebronnen en de voorkeur van bewoners. Individuele oplossingen Het buitengebied en de kernen Buurse en St. Isidorushoeve. In gebieden met een lagere bebouwingsdichtheid, waar bijvoorbeeld veel vrijstaande huizen of twee-onder-één-kap woningen staan, zijn oplossingen per woning de meest voordelige oplossing. Een warmtenet is hier al snel te kostbaar om aan te leggen, omdat de huizen ver uit elkaar liggen. Als woningen goed geïsoleerd zijn, zijn een luchtwarmtepomp of bodemwarmtepomp (op lage temperatuur) erg geschikt.

Voor redelijk geïsoleerde woningen kan gekozen worden om eerst vergaand te isoleren, of te gaan voor bijvoorbeeld een warmtepomp op middentemperatuur (circa 70 °C). In deze gebieden zijn ook klein-collectieve oplossingen een optie, zoals een gezamenlijke bodemwarmtepomp voor 3 tot 7 woningen (via een mini-warmtenet). Warmtenet of groen gas Delen van (de kern) Haaksbergen, voornamelijk rond het oude centrum In sommige delen van Haaksbergen staan (voornamelijk vooroorlogse) woningen die in de toekomst een hogere temperatuur warmteafgifte nodig hebben. In deze gebieden is het nog onzeker wat de meeste rendabele oplossing is: een warmtenet of de inzet van groen gas, in combinatie met een hybride warmtepomp.

12

In deze gebieden moet in meer detail onderzoek gedaan worden naar de besparingsmogelijkheden, de beschikbaarheid van nabije warmtebronnen, de kosten van het exploiteren van de warmtebronnen en de voorkeur van bewoners. Wanneer in een aangrenzend gebied een warmtenet gerealiseerd wordt, kan dit een kans zijn om een gearceerd gebied ook op dit warmtenet aan te sluiten.

Het gaat om twee aquathermie locaties en een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Aquathermie is een techniek waarbij met behulp van warmtewisselaars warmte uit water wordt gehaald. De belangrijkste wateren met warmtepotentie in Haaksbergen zijn de Buurserbeek en de Bergingsvijver ten zuiden van Haaksbergen. De RWZI ligt nabij St. Isidorushoeve. Het is nog wel de vraag of we deze warmtebronnen in de praktijk kunnen benutten. Dit zal de komende jaren verder moeten worden uitgezocht.

Individueel of groen gas Delen van (de kern) Haaksbergen. In Haaksbergen zijn gebieden met veel oudere woningen en monumenten, die ook in de toekomst waarschijnlijk een hogere temperatuur warmteafgifte nodig hebben. De bebouwingsdichtheid is hier laag. Dit zijn gebieden waar een hybride warmtepomp in combinatie met een cv-ketel op groen gas mogelijk de beste optie is in 2050. De toekomstige beschikbaarheid van groen gas is echter onzeker. Landelijk is groen gas schaars, en zal dat naar verwachting blijven. Daarom zijn ook individuele oplossingen, zoals een warmtepomp, hier een optie. Hiervoor moeten de meeste woningen wel eerst vergaand geïsoleerd worden.

‘Inwoners willen geen wooncomfort inleveren en graag gelijkblijvende energiekosten als ze overgaan naar duurzame warmte.’ – enquête november 2021–

Individuele oplossing voor bedrijventerreinen De bedrijven op bedrijventerreinen in onze gemeente zullen naar verwachting ook individueel de overstap maken: inzet van warmtepompen is hier de best passende oplossing, eventueel gecombineerd met warmte-koude-opslag (WKO) omdat er vaker koeling gevraagd wordt. Inzet van waterstof speelt (bijna) geen rol We zien in 2050 op dit moment geen plaats voor de inzet van waterstof. De verwachting is, dat waterstof zeer beperkt beschikbaar zal komen vanaf 2035. Op dat moment zal het worden ingezet op de plekken waar dit het hardst nodig is. Zoals voor de zware industrie en zwaar transport. Het is niet waarschijnlijk dat er waterstof overblijft voor inzet in de gebouwde omgeving. Warmtebronnen voor een warmtenet Wanneer een warmtenet wordt aangelegd, zijn warmtebronnen nodig uit de nabije omgeving. Er zijn een aantal locaties die mogelijk kunnen dienen als warmtebron voor een warmtenet.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

13

Figuur 5. Toekomstige warmtevoorziening (mogelijk eindbeeld voor 2050). Omdat het eindbeeld nog niet vastligt, wordt dit de visie warmtevoorziening genoemd.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

14

3.1.

Bedrijven en kantoren

Industrie en maakbedrijven gebruiken aardgas niet alleen om gebouwen te verwarmen, maar soms ook in het bedrijfsproces. Tegelijkertijd hoeft niet elk gebouw verwarmd te worden, bijvoorbeeld opslagloodsen hebben meestal weinig verwarming nodig. Bedrijventerreinen vragen daarom maatwerk: een afzonderlijk traject, waarin naar de specifieke behoeften van alle bedrijven wordt gekeken. Bedrijven die gevestigd zijn in buurten met een mix van woningen, winkels en kantoren, gaan, waar mogelijk, gelijk op met de rest van de buurt. Immers, als de aardgasleidingen verwijderd worden2, heeft dat consequenties voor alle gebouwen in een buurt. Voor bedrijventerreinen en kantorenparken zijn aparte plannen nodig. Het doel is om in de transitie van bedrijventerreinen zoveel mogelijk aan te sluiten op natuurlijke (gebieds-) ontwikkelingen van het bedrijventerrein zelf. Voor industriële bedrijven zijn andere afspraken gemaakt in het klimaatakkoord.

Kantoren hebben over het algemeen een grotere vraag naar koeling dan woningen. Bodemenergie (waarmee je zowel kunt verwarmen als koelen) is daarom erg geschikt. Warmte die in de zomer aan de gebouwen wordt onttrokken, wordt in de winter weer gebruikt. Dit kan per gebouw, of voor een cluster gebouwen worden aangelegd. De inzet van warmteopslag in de bodem is beperkt in Haaksbergen doordat de ondergrond niet of in mindere mate geschikt hiervoor is (zie bijlage b2). Luchtwarmtepompen en luchtkoelers als alternatief behoren ook tot de mogelijkheden. Ook hier geldt dat er gekozen kan worden voor een aanpak waarbij elk bedrijf zelf aanpak en tempo kiest, of voor een gezamenlijke aanpak. Bij intensief gebruik van de ondergrond is het wel zaak om gezamenlijk op te trekken, en een ordening aan te brengen in de warmte- en koude-bronnen, om interferentie c.q. verstoring te voorkomen.

Afspraken voor de sector industrie in het kort: • • • • • •

Doel: volledig circulair in 2050 Middelen: inzet van elektrificatie, aardwarmte en/of groen waterstof. Daarnaast inzet van carbon capturing: het afvangen van uitgestoten CO2 en deze ergens opslaan en als grondstof benutten. Zuiniger produceren: uitvoeren van energiebesparende maatregelen is verplicht bij een terugverdientijd binnen 5 jaar, CO2 heffing voor de 250 grootste bedrijven Grondstoffen gemaakt van aardgas en aardolie moeten in 2050 volledig vervangen zijn door biobased grondstoffen Intensivering van onderlinge samenwerking. Uitwisseling van restwarmte waar mogelijk.

Kantoren

2 Het gasnet zal moeten worden verwijderd als het niet meer in gebruik is. In bijlage B3 is hierover

meer te lezen.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

15

4. Hoe maken we keuzes? In het Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland in 2050 in alle wijken en bedrijfsterreinen een betaalbare, betrouwbare en duurzame warmtevoorziening wil hebben zonder aardgas. Het eindbeeld voor Haaksbergen schetsten we in hoofdstuk 3. De komende tijd zullen er keuzes moeten worden gemaakt. Waar gaan we starten met verkenningen, met de overstap, en waarom? Op basis waarvan kiezen inwoners en pandeigenaren? Om beslissingen weloverwogen te maken, benoemen we in deze Warmtevisie een aantal belangrijke uitgangspunten. Om goede keuzes te kunnen maken, heeft de gemeente de regierol gekregen tijdens de warmtetransitie. Wij nemen als gemeente het voortouw als het gaat om het geven van goede informatie aan inwoners. Om aan de slag te gaan met een verkenning in een buurt zullen wij als gemeente ook de benodigde onderzoeken op starten. Op deze manier is er kennis beschikbaar om keuzes op te baseren. De keuze voor een alternatief voor aardgas ligt bij inwoners, bedrijven en pandeigenaren maar ook bij de gemeente. De gemeente zal vooral naar de totale infrastructuur kijken, in afstemming met de netbeheerder. Pandeigenaren maken keuzes over het eigen pand. We hebben dan ook een lijst uitgangspunten opgesteld die ervoor zorgen dat er door alle betrokkenen een goede keuze kan worden gemaakt. We hanteren drie soorten uitgangspunten: 1.

Algemene uitgangspunten voor de warmtetransitie, die het hele proces leidend zijn; 2. Criteria voor het bepalen van de verkenningsbuurten; 3. Criteria voor het kiezen van aardgasvrije technieken.

Algemene uitgangspunten Elke buurt is anders, met een andere samenstelling van bewoners, gebouwen, omgeving en warmtebronnen. De benadering per buurt zal dus op maat zijn. Toch streven we in de hele gemeente hetzelfde doel na, en willen we overal zorgvuldig omgaan met de belangen van bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We hebben daarom een aantal uitgangspunten benoemd die gedurende het hele proces centraal zullen staan. De uitgangspunten zijn getoetst met een aantal professionele betrokkenen en met de gemeenteraad. • • •

• •

•

•

Iedereen moet mee kunnen in de warmtetransitie. We streven naar de laagste totale kosten voor de warmteoplossing3 en daarmee ook de laagste kosten voor bewoners en bedrijven. We spelen in op logische momenten in buurten die kostenverlagend werken, zoals vervangingsmomenten van de aardgasleidingen, onderhoudsplannen aan gebouwen, of grootschalige werkzaamheden in de openbare ruimte. Energiebesparing is belangrijk om de vraag naar (primaire) energie in 2050 te beperken en de CO2-uitstoot te minimaliseren. We hechten veel belang aan een zorgvuldig proces dat inclusief en transparant is (met duidelijke, eerlijke en begrijpelijke informatie). We zien dit als randvoorwaarde om tot draagvlak te komen en de belangen van bewoners en bedrijven goed te dienen. Naast energie en klimaat is er ook aandacht voor bredere milieu-impact en de volksgezondheid (zoals een gezond binnenklimaat) en milieuvriendelijke oplossingen. We staan open voor de komst van nieuwe technologieën.

Toekomstig beleid en de toekomstige plannen voor de warmtetransitie zullen we steeds toetsen aan deze uitgangspunten.

Om precies te zijn streven we de laagste “nationale kosten” na. Nationale kosten zijn de totale kosten van alle maatregelen die nodig zijn voor een warmteoplossing, ongeacht wie die kosten betaalt. 3

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Het is inclusief de kosten en baten van energiebesparing en alle kosten en investeringen voor de opwek en distributie van stroom en warmte, maar exclusief belastingen, heffingen en subsidies.

16

Hoe kiezen we de verkenningsbuurten? In deze Warmtevisie worden “verkenningsbuurten” aangewezen: clusters van huizen/bedrijfspanden waar wij als gemeente kansen zien om voor 2035 geheel of gedeeltelijk van het aardgas af te gaan. In de buurten die als verkenningsbuurt zijn aangewezen, onderzoeken we vervolgens de haalbaarheid. Daarna wordt samen met betrokkenen definitief bepaald welke “startbuurten” voor 2035 van het aardgas af gaan. De volgende criteria wegen mee bij het kiezen van de verkenningsbuurten: Vervanging aardgasnet: Gebieden waar de aardgasleidingen vanwege standaardonderhoud vervangen moeten worden, zijn een mogelijk startpunt. In principe leggen we geen nieuwe aardgasleidingen meer aan, maar vervangen die door een duurzame warmtevoorziening. Percentage corporatiebezit: Hoe meer corporatiewoningen, hoe groter het aandeel dat in bezit en beheer is van één partij. Dat heeft als voordeel dat er snel meters gemaakt kunnen worden. Daarnaast kan worden aangesloten op de onderhoudscycli van deze woningen. Wanneer een groot deel in de buurt tegelijk aangepakt kan worden, wordt het interessant om de rest van de buurt hierbij te betrekken, bijvoorbeeld met grootschalige isolatieprojecten of de aanleg van een warmtenet. Combinatie met andere werkzaamheden: Waar we werkzaamheden kunnen combineren, doen we dat.

De onderhoudsplanning van woningbouwcorporaties of werkzaamheden aan de openbare ruimte, kunnen aanleiding zijn om direct ook de energie-infrastructuur in een buurt aan te pakken. Een ander soort koppelkans is de sociale ontwikkeling van een buurt waarin de gemeente bijvoorbeeld graag de sociale cohesie of veiligheid wil verbeteren. Initiatief bewoners of vastgoedeigenaren: Buurten waar bewoners en/of vastgoedeigenaren het voortouw nemen om aardgasvrij te worden (of open staan voor een collectieve oplossing), kunnen vooroplopen. De gemeente ondersteunt dergelijke initiatieven graag.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Eenvoud aanpak: Voor buurten met veel dezelfde woningen is het makkelijker een aanpak op te stellen. Hetzelfde geldt voor uniforme bedrijfsterreinen met gelijksoortige gebouwen. Is er aanwezigheid van maatschappelijk vastgoed? Dan kan dit een extra reden zijn om eerder met een buurt/ bedrijventerrein aan de slag te gaan. Collectieve systemen: Overschakelen op een collectief systeem is minder ingrijpend voor woningeigenaren dan overschakelen op een individuele oplossing. Hier ligt er een grotere rol voor professionele partijen en de gemeente: er moet namelijk een infrastructuur worden aangelegd voor een hele buurt. Er is vaak ook één partij die de huisaanpassingen kan doen en zo worden inwoners meer ontzorgt. In buurten waar voor elke woning een individuele oplossing komt, zoals een warmtepomp, geven we woningeigenaren meer de tijd om zelf aan de slag te gaan en hun woning aan te passen. Schaalbaarheid: Buurten waarvan de aanpak uitgerold kan worden in andere buurten hebben de voorkeur. Dit om het leereffect in de rest van de gemeente te benutten. Hoe kiezen we de aardgasvrije techniek? In de warmtevisie geven we per buurt aan welke aardgasvrije techniek de voorkeur heeft. Later, tijdens het opstellen van het buurtuitvoeringsplan, bekijken we de haalbaarheid van deze techniek per buurt in meer detail.

Er wegen dan allerlei aspecten mee, zoals kosten, duurzaamheid, betrouwbaarheid van de techniek en draagvlak onder bewoners en bedrijven. Voor inwoners en bedrijven is dan met name belangrijk hoeveel overlast het geeft om de techniek aan te leggen en wat de ruimtelijke impact is. We maken in de buurtuitvoeringsplannen samen met inwoners en bedrijven de keuze voor een techniek op grond van duurzame, sociale, economische en technologische criteria. Deze worden in bijlage C verder toegelicht.

‘36% van de inwoners vindt dat de gemeente moet aangeven welke wijk er als eerste van het aardgas af moet. 31% wil dat bewoners zelf het initiatief kunnen nemen. – enquête november 2021 –

17

5. Stap voor stap aan de slag met aardgasvrij De komende jaren zetten we de eerste stappen om uiteindelijk in 2050 een volledig aardgasvrije gemeente te zijn. De activiteiten die wij als gemeente organiseren en nog willen opzetten worden in dit hoofdstuk uiteengezet. Hoe gaan we samen aan de slag met isoleren en energie besparen? In welke buurten starten we over enkele jaren met het maken van een verkenning en daarna wellicht een buurtuitvoeringsplan? Welke buurten zijn pas later, op middellange of lange termijn, aan de beurt? Dat schetsen we in dit hoofdstuk. Zo kunnen bewoners, bedrijven, woningbouwcorporaties, netbeheerder en wij als gemeente investeringen afstemmen op het tijdpad. We onderstrepen dat de planning in dit hoofdstuk een globale planning is. Er blijft ruimte om in te spelen op nieuwe kansen, bewonersinitiatieven, of initiatieven van bedrijven.

5.1.

Uitvoeringsstrategie

Hoe we de komende jaren te werk gaan, beschrijven we in de uitvoeringsstrategie. Deze is opgesplitst in de volgende onderdelen:

5.2.

Gemeentebreed inzetten op energie besparen en isoleren

De eerste ca 22% CO2-reductie kan worden bereikt door de woningen en bedrijfspanden in onze gemeente beter te isoleren4. Vaak levert een investering in isolatie een lagere energierekening op. Dat betekent dat de investering zich na enige tijd terugverdient. Daarnaast kunnen inwoners en bedrijven zuiniger zijn met de energie die ze gebruiken. Door bijvoorbeeld de verwarming een graadje lager te zetten, kan nog meer energie worden bespaard. Bedrijven en inwoners zijn nu al aan de slag met energie besparen en isoleren. Uit de enquête is gebleken dat een groot deel van onze inwoners ook van plan is om de komende 5 jaar maatregelen te nemen om verder te verduurzamen. Het verschilt per bouwperiode welke isolatiemaatregelen rendabel zijn. Vooroorlogse woningen bijvoorbeeld hebben meestal geen spouwmuur waardoor muurisolatie kostbaar is. Bij woningen uit de jaren ’50, ’60 en ’70 is veel te winnen met HR++-glas en isolatie van spouwmuur, dak en vloer. Woningen die rond 2000 gebouwd zijn, zijn bij de bouw al goed geïsoleerd tot een label B of A. Daar is isolatie bijna niet, of helemaal niet meer nodig. Onze inwoners hebben daarom behoefte aan duidelijke, begrijpelijke subsidies en mogelijkheden om maatregelen te financieren.

In onze gemeente zijn er meerdere initiatieven op het gebied van energie besparen en isoleren en de kennis die we bij deze initiatieven opdoen hebben we gebundeld en toegankelijk gemaakt in ons gezamenlijke initiatief ‘Ster in samen duurzaam’.

5.3. Communicatie- en informatievoorziening

In onderstaande paragrafen wordt meer toegelicht over de verschillende programma onderdelen.

Ster in samen duurzaam De energietransitie gaat iedereen aan. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijfsleven en overheid en niet een opgave van alleen de gemeente. De meeste inwoners van Haaksbergen zijn het hiermee eens en vinden de verduurzaming een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente én inwoners. Wij hebben als gemeente ervoor gekozen om gebruik te maken van eigen naamgeving: Ster in Samen Duurzaam, om zo de urgentie van dit belangrijke thema kracht bij te zetten en een platform te bieden dat uitsluitend is bedoeld voor de verduurzaming van Haaksbergen.

4 De berekening van de verwachte 22% is terug te vinden in bijlage B1.3.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

18

Door samen te werken in Ster in Samen Duurzaam kunnen we samen het verhaal van de energietransitie laten klinken. Iedereen kan zich hierbij aansluiten; het bedrijfsleven, verenigingen, stichtingen en inwoners. Met Ster in Samen Duurzaam geven we bovendien duurzaamheid extra aandacht, omdat dit thema de komende decennia steeds belangrijker gaat worden in onze samenleving. Communicatiemiddelen Om het verhaal van duurzame warmte en de andere thema’s m.b.t. duurzaamheid te vertellen, inwoners en andere partijen te informeren en het gesprek aan te gaan met elkaar,zijn of worden onder meer de volgende middelen ingezet: • Website www.sterinsamenduurzaam.nl • Enquête(s) • Contactadres info@sterinsamenduurzaam.nl • Wekelijkse rubriek Ster in Samen Duurzaam in Rond Haaksbergen • Social media (via de accounts van gemeente Haaksbergen) • Digitale nieuwsbrief • Digitale informatiebijeenkomsten • Keukentafelgesprekken • Advertentiebanner op rondhaaksbergen.nl • Enquête onder inwoners van Haaksbergen • Excursies naar duurzaamheidsprojecten in of buiten de gemeente • Posteractie • Free publicity in de regionale krant en in de weekkranten • Bewonersverhalen • Huis-aan-huis-flyers Deze middelen worden in verschillende fases ingezet; of het nu gaat om de warmtetransitie of duurzame opwek of energiebesparing.

Er is voldoende ruimte voor inspraak van inwoners, dat zien we op de volgende manier: • Digitale informatieavonden • Gesprekken met wijk- en buurtverenigingen • Keukentafelgesprekken • Enquêtes • Reguliere inspraakprocedures • En natuurlijk kan met in gesprek via info@sterinsamenduurzaam.nl en via social media

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

‘Inwoners willen het liefst geïnformeerd worden via Rond Haaksbergen (55%) en de digitale nieuwsbrief (38%).’ – enquête november 2021– Enquête In november 2021 hebben alle inwoners van de gemeente Haaksbergen een enquête in kunnen vullen. Daarin werd gevraagd naar hoe ze op dit moment hun woning verwarmen en hoe ze dat denken te doen in de toekomst. Over welke maatregelen men al heeft genomen en nog wil nemen. Ook werd gevraagd of mensen mee wilden doen en op welke manier. De resultaten van deze enquête zijn te vinden op www.sterinsamenduurzaam.nl/enquete Digitaal platform Het digitale platform www.sterinsamenduurzaam.nl bundelt alle informatie over de warmtetransitie en andere vormen van duurzaamheid. Hier vinden bezoekers alle nieuws over de verschillende thema’s, maar ook een agenda van activiteiten en een planning van de verschillende fases. Er staat tips en overzichten van initiatieven, antwoorden op veel-gestelde vragen en belangrijke documenten zijn hier terug te vinden. Alle communicatiemiddelen zullen doorverwijzen naar dit platform. Meedoen De belangrijkste belanghebbende binnen de warmtetransitie is de woningeigenaar en bewoner van de gemeente Haaksbergen. Haaksbergen vindt het daarom belangrijk om goede ideeën en suggesties van de inwoner mee te nemen in deze ingrijpende transitie. We willen samen een doel behalen.

Dat is alleen mogelijk als zoveel mogelijk mensen in Haaksbergen: • op de hoogte zijn van de nut en noodzaak van de energietransitie • zich betrokken en verantwoordelijk voelen • de juiste tools en informatie ontvangen • een positieve houding hebben t.o.v. het onderwerp • het gesprek daadwerkelijk aan (kunnen) gaan en • woorden in daden omzetten zodat onze gezamenlijke doelen worden behaald.

19

Reguliere inspraak In de verschillende fases van de overgang naar duurzame warmte hebben inwoners inspraak. Deze Warmtevisie geeft richting aan hoe de gemeente aardgasvrij kan worden zonder dat hier al iets in besloten is. De Warmtevisie is vooral gebaseerd op technisch onderzoek van expertisebureaus. Inwoners konden via de reguliere procedure zienswijzen indienen op de ontwerpversie van de Warmtevisie. Er is één zienswijze ingediend. Deze is gewogen en heeft niet geleid tot aanpassingen van de warmtevisie. Meebeslissen Na de Warmtevisie wordt per wijk een Wijkuitvoeringsplan gemaakt. Daarin wordt concreet naar het alternatief voor aardgas in die betreffende buurt gekeken. Hierbij zijn inwoners aan zet; zij beslissen mee wat het meest efficiënte alternatief voor aardgas is. Maatschappelijke acceptatie, haalbaarheid en kosten wegen hierbij zwaar. De gemeente zal hierbij zo veel mogelijk faciliterend zijn. De Warmtevisie zal als richting dienen, vooral als het gaat om de resultaten van het technische onderzoek. Meedoen, meebeslissen en reguliere inspraak geldt natuurlijk ook voor de andere thema’s als energiebesparing, duurzame opwek, duurzaam vervoer, klimaat & natuur en hergebruik. Initiatieven vanuit de samenleving De gemeente juicht initiatieven vanuit de samenleving toe om zo onze gezamenlijke doelen te realiseren.

Voorbeelden zijn collectieve inkoop of zelf georganiseerde bijeenkomsten; we juichen het meedenken over en aandragen van oplossingen toe, dat duidt op constructief samenwerken!

5.4.

Wanneer kunnen we de stap maken naar aardgasvrij?

Uiteindelijk moet de stap gemaakt worden naar aardgasvrij. In buurten waar nu al kansen zijn, willen we die stap op korte termijn gaan onderzoeken. Het doel is om rond 2030 zo’n 20% van de gebouwen in onze gemeente aardgasvrij te verwarmen. De kansen die we in onze gemeente zien, hebben geleid tot een fasering die weergegeven is in Figuur 6 Let op: in deze figuur staan kansrijke alternatieven, het zijn nog geen definitieve oplossingen. In paragraaf 5.5.1 en 5.5.2 wordt hierover meer informatie gegeven.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Verkenningsbuurt (2023-2035) Gebieden waar het mogelijk lijkt om op kortere termijn (rond 2030-2035) aardgasvrij te worden. Voor deze buurten starten we in 2023 en 2024 met een verkenning. Hierin staat de haalbaarheid (technisch en financieel) en het betrekken van bewoners, ondernemers en andere lokale partijen centraal. We benadrukken dat we in deze buurten starten met onderzoek, maar dat nog niet besloten is wanneer en hoe de buurt van het aardgas gaat. In onze gemeente zien we in delen van Haaksbergen kansen om inzet van een warmtenet te onderzoeken. Voor de gebieden aan de rand van Haaksbergen, in Buurse en Sint Isidorushoeve zien we kansen voor inwoners om op korte termijn betaalbaar over te stappen op warmtepompen. Natuurlijk tempo (2021-2050) Voor deze buurten liggen individuele warmteoplossingen per gebouw voor de hand. Wij realiseren ons dat inwoners en ondernemers hiervoor hun eigen tempo kiezen, vandaar een natuurlijk tempo. Logisch momenten zijn bijvoorbeeld bij een verbouwing of verhuizing. Middellange termijn (2030- 2040) In deze gebieden zien we kansen of ontwikkelingen waar de gemeente, samen met belanghebbenden, tijdig op wil inspelen. Maar niet à la minute. We zien in het westelijke deel van dorpskern Haaksbergen kansen om de mogelijkheid van een warmtenet te onderzoeken.

Gezien de wens om een warmtenet-optie te bekijken in het oostelijk deel van dorpskern Haaksbergen, willen we dit westelijk deel daarna, op middellange termijn oppakken. Lange termijn (2040-2050) Het oude centrum van Haaksbergen is lastiger aardgasvrij te maken. Het gaat om deels (zeer) oude gebouwen waarbij isoleren naar een goed energielabel kostbaar is. Inzet van groen gas vergt minder isolatie en is daardoor een betaalbare optie, maar de beschikbaarheid hiervan is onzeker. Omdat we eerst meer duidelijkheid willen hebben over de (on)mogelijkheden is deze buurt als laatste aan de beurt.

20

Overzicht gebieden Op de kaart in Figuur 6 zijn meerdere gebieden te zien met ieder een eigen logisch tijdspad. Deze gebieden, ook wel ‘buurten’ genoemd, zijn niet gebaseerd op CBS buurt indelingen. Ze zijn gevormd op basis van gelijkvormigheid van de woningen/gebouwen in het gebied. Dat kan betekenen dat de woningen van eenzelfde bouwjaar zijn bijvoorbeeld of dat voor alle woningen in éen gebied eenzelfde duurzaam alternatief voor aardgas het beste past. In de onderstaande tabel wordt weergegeven wat de naam van de logische clusters is en het aantal woningen dat hierbinnen valt. Let op; de cluster volgen niet de CBS buurtgrenzen, de namen van de clusters zijn daar echter wel op gebaseerd om dat ze een herkenbare referentie vormen. Clusternaam A. Centrum e.o. B. Veltmaat + H. Kern-1 C. Veltmaat 2 D. De Els 1 E. De Pas F. Hassenbrink G. Bedrijventerrein Noord H. Wolferink 1,2,3 I. Wolferink 2,5 en Zienesch J. Bedrijventerrein West K. St. Isodorushoeve L. St. Isodorushoeve - all electric M. Buurse N. Buurse - all electric O. De Els 2

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Aantal woningen 2580 577 181 1714 259 1065 20 764 1186 141 148 63 167 63 188

21

Figuur 6. Tijdspad voor aardgasvrij maken van gebouwen in onze gemeente. (letters voor administratieve doeleinden).

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

22

5.5.

Aanpak verkenningsbuurten

In 2023 en 2024 start de gemeente met onderzoeken in de verkenningsbuurten. Dat is maatwerk. Elke buurt heeft eigen kenmerken, en bewoners hebben zoveel mogelijk invloed op hun eigen buurt. In onze gemeente hebben we twee typen verkenningsbuurten. In het gebied dat is aangeduid met letter D, willen we inzet van een warmtenet onderzoeken. Daarvoor is een collectieve aanpak nodig. In de overige verkenningsgebieden zien we de mogelijkheid om over te stappen op een individuele warmtepomp. Dit betekent een meer individuele aanpak. In deze paragraaf beschrijven we op hoofdlijnen de aanpak in deze twee typen verkenningsgebieden.

5.5.1. Wat is het plan in buurt D? In Figuur 6 staat buurt D in het oosten van dorpskern Haaksbergen als verkenningsbuurt aangeduid. Voor deze buurt willen we starten we met een onderzoek naar de mogelijkheden van een warmtenet. Ook willen we samen met inwoners bekijken wat de mogelijkheden zijn om de gebouwen in dit gebied zover te isoleren en klaar te maken zodat ze klaar zijn voor inzet van dit aardgasalternatief (daardoor zijn de gebouwen aardgasvrij-ready). Het aanleggen van een warmtenet is een behoorlijke opgave waarbij vele partijen betrokken zijn. Daarom is het goed om vroeg te starten met een eerste onderzoek naar de mogelijkheden hiervoor. In onze gemeente is inzet van een warmtenet alleen in delen van dorpskern Haaksbergen mogelijk interessant namelijk in de buurten met letters A, D en I. We kiezen ervoor om niet ineens in al deze gebieden te verkennen, maar om het kleiner op te starten. In gebied A staan veel oudere panden. We verwachten dat daar de opgave het meest complex is. Daarom willen we daar niet starten. We hebben op de kaart nu ingetekend om in buurt D te starten. De komende jaren willen we dit ook voorleggen aan inwoners. Buurt I zou ook een prima keuze kunnen zijn.

Deze buurt is geen officiële CBS buurt, maar een gebied dat een logisch cluster vormt op basis van het feit dat er kansen zijn voor inzet van een warmtenet: de warmtevraag dichtheid is voldoende hoog daarvoor. Een deel van de woningen zijn in bezit van de woningcorporatie. Mogelijk kunnen gemeente en woningcorporatie samen optrekken in communicatie richting inwoners en in de organisatie. In onze regio is er interesse om aanleg van een regionaal warmtenet te onderzoeken. We starten pas tussen 2023 en 2025 met onderzoek in buurt D. Tot die tijd volgen we de ontwikkelingen van het regionale warmtenet actief. We volgen tijdens de verkenning een stappenplan dat hier onder is weergegeven.

Z/20/018355 Warmtevisie Haaksbergen

Figuur 7 Stappenplan verkenning tot aan go/no go om met buurtuitvoering te starten. Een paar zaken zijn cruciaal: Een buurtuitvoeringsplan komt altijd tot stand in nauwe samenwerking met bewoners, woningbouwcorporatie, bedrijven en andere lokale partijen. Bewoners kunnen deelnemen in een klankbordgroep per buurt om zo direct input te leveren.

23

De gemeente zorgt voor een procesbegeleider en organiseert het participatietraject. De woningbouwcorporatie speelt, waar dit relevant is, een grote rol in de communicatie met hun huurders, en uiteraard in de aanpak voor hun vastgoed. Ook de netbeheerder is nauw betrokken. Daarnaast zal het waterschap waar dit nodig is, in het verkenningsgebied een rol spelen.

Ook dit staat momenteel ter discussie en gaat op termijn veranderen. In de nieuwe warmtewet zullen nieuwe afspraken worden gemaakt over de prijsstelling. De gemeente houdt de landelijke ontwikkelingen en nieuwe wetgeving in de gaten.

Een ander vast onderdeel is een gedetailleerde studie van de kosten en technische haalbaarheid. Voor de meest kansrijke warmteopties wordt in detail in kaart gebracht welke voordelen, nadelen, kosten en besparingen realistisch zijn. Ook financieringsmogelijkheden worden uitgewerkt. Om tot besluitvorming te komen is het nodig om aan een aantal randvoorwaarden te voldoen. De gemeenteraad wordt pas gevraagd definitief in te stemmen als voldaan is voorwaarden, zoals: a. de oplossing is duurzaam en technisch haalbaar b. de oplossing is voor alle belanghebbenden in principe financierbaar c. er is draagvlak bij een ruime meerderheid van bewoners, bedrijven en andere belanghebbende organisaties die nodig zijn voor de realisatie d. bewoners en andere partijen krijgen voldoende tijd voor de overstap e. juridisch wordt voldaan aan alle wettelijke voorwaarden. Als de gemeenteraad en andere partijen akkoord zijn, worden daarna afspraken gemaakt over de realisatiefase. Bijvoorbeeld over de tijdplanning en het contracteren van partijen. De afbakening van het onderzoeksgebied staat op de volgende bladzijde weergegeven in Figuur 8. Deze afbakening ligt nog niet vast. Dit wordt verder uitgewerkt tijdens de buurtverkenning.

Figuur 8 Buurten D en I (rood omrand) in dorpskern Haaksbergen.

Landelijk wordt de regelgeving over warmtenetten aangepast. Er is een nieuwe Warmtewet aangekondigd voor 2022. De verwachting is dat in ieder geval wordt vastgelegd dat als er een warmtenet in de wijk aanwezig is, bewoners het recht hebben op een aansluiting, maar niet de plicht om aan te sluiten. Een bewoner houdt dus de vrijheid om zelf voor de woning een andere oplossing te kiezen, zoals een warmtepomp. De prijs van warmte uit een warmtenet wordt tot nog toe bepaald met het Niet Meer Dan Anders (NMDA)-principe, waarbij de prijs gekoppeld is aan de prijs van aardgas.

Wanneer kunnen we gaan verkennen? Per half 2023/begin 2024 zal er gestart worden met een onderzoek naar technischeen financiële haalbaarheid in ofwel Buurt D of buurt I. Ook zal informatie worden gedeeld met inwoners en zal samen met hen worden besproken hoe we hier tegenaan kijken. Als blijkt dat het warmtenet alternatief technisch en financieel haalbaar is, zal er eind 2025 getoetst worden of er ook interesse is onder inwoners en of het voor hen ook een haalbare stap is. Als dit voor een meerderheid ook positief blijkt en er volgt een positief besluit, wordt de buurt een officiële ‘startbuurt’.