Programmabegroting 2024 en meerjarenperspectief 2025-2027
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ....................................................................................................... 3 Aanbieding ............................................................................................................. 4 Leeswijzer .............................................................................................................. 7 Financieel- en beleidskader .................................................................................... 8 Centrale thema’s .................................................................................................. 19 0. Bestuur en ondersteuning ................................................................................ 28 1. Veiligheid ......................................................................................................... 31 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ........................................................................ 34 3. Economie .......................................................................................................... 36 4. Onderwijs ......................................................................................................... 38 5. Sport, cultuur en recreatie ................................................................................ 40 6.
Sociaal Domein ................................................................................................. 45 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................... 50 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening ......................................................... 53 Paragraaf Lokale heffingen................................................................................... 56 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................... 60 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen ............................................................... 68 Paragraaf Financiering ......................................................................................... 71 Paragraaf Bedrijfsvoering..................................................................................... 76 Paragraaf Verbonden partijen .............................................................................. 80 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................... 89 Paragraaf Taakstellingen en reserveringen .......................................................... 91 Financiële begroting per taakveld ........................................................................
93 Totaaloverzicht baten en lasten per programma ................................................ 104 Financiële uitgangspunten .................................................................................. 109 Incidentele baten en lasten en structureel saldo ................................................ 111 Bijlage 1 Reserves en voorzieningen .................................................................. 112 Bijlage 2 Geprognosticeerde balans ................................................................... 115 Bijlage 3 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................... 116 Bijlage 4 Gemeentefonds .................................................................................... 117 Bijlage 5 Interbestuurlijk toezicht ...................................................................... 118 Bijlage 6 Trendontwikkeling indicatoren ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ ..................................................................................................... 124 Bijlage 7 Portefeuillehouders verdeling .............................................................. 129 Bijlage 8 Afkortingenlijst .................................................................................... 131
Programmabegroting 2024
3
Aanbieding Aan de leden van de gemeenteraad, Na de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 heeft u uw kaderstellende taak opgepakt door collectief raadsafspraken te maken (link raadsafspraken). Dit betreft enkele dossiers waarin u vaart wilt maken en gaat daarnaast om stappen ter verbetering van de verhouding tussen raad en college en tussen de fracties onderling. Deze raadsafspraken zien wij nog steeds als belangrijk uitvoeringskader en lijn voor beleidsbepaling. Basis voor het opstellen van de begroting De ‘Toekomstvisie 2030’ (link bestand), die we met de Haaksbergse gemeenschap hebben opgesteld, is het langjarige vergezicht voor het beleid en toekomst van Haaksbergen. Bij het opstellen van deze langetermijnvisie is eerst goed gekeken naar waar de kracht van Haaksbergen ligt en vervolgens zijn uitgangspunten en ambities opgesteld. Ook wordt in dit lange termijn document duidelijk aangegeven dat, om op het gewenste punt te komen, zo snel mogelijk scherpe keuzes gemaakt moeten worden. Deze uitgangspunten en ambities zijn een belangrijke kapstok. Ook is het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ ontwikkeld. Dit programma heeft als doel het vertrouwen van de samenleving in de gemeente Haaksbergen te herstellen en de verbinding met de samenleving te versterken.
Om dit te bereiken worden ook in 2024 diverse projecten uitgevoerd om de financiën en risicobeheersing op orde te krijgen, een effectief samenspel te creëren en een stabiele en veerkrachtige organisatie te bouwen. De raadsafspraken, toekomstvisie en het meerjarig programma zijn als basis gebruikt voor het opstellen van de Kadernota 2024 (Link kadernota 2024), die door u met een viertal moties (1 Minimabeleid, 2 Duurzaam behoud voorzieningen, 3 Zoutwinning en 4 HAL) unaniem is aangenomen op 12 juli 2023. Financieel vertrekpunt De Kadernota 2024 en de Meicirculaire 2023 zijn het financieel vertrekpunt voor de Programmabegroting 2024 en het meerjarenperspectief 2025-2027. Uit de voorjaarsnota van het Rijk blijkt dat we vanaf 2026 structureel ongeveer € 3.000.000 minder krijgen om onze taken uit te voeren. Hierdoor zien we dat taken en middelen vanaf 2026 niet meer in balans zijn. Het gebrek aan structurele financiering heeft onvermijdelijk gevolgen voor het voorzieningenniveau, de leefomgeving, de zorg en de ondersteuning die wij onze inwoners kunnen bieden. De ontwikkelingen, onzekerheden en hoeveelheid opgaven hebben ons bij het opstellen van de kadernota gedwongen moeilijke keuzes te maken en prioriteiten te stellen. Om tot keuzes te komen, hebben wij als bestuur het standpunt ingenomen om vanuit een maatschappelijke invalshoek onze afweging te maken.
Dus niet sec vanuit een financiële invalshoek. Hierin hebben wij ook meegenomen welke opgaven wettelijk verplicht zijn, welke opgaven wij primair noodzakelijk achten voor de inwoners van Haaksbergen en wat op zijn minst nodig is voor de samenleving van Haaksbergen. Een belangrijk onderdeel van de in de kadernota gemaakte afweging is de voorzieningendiscussie. Vervolgens hebben wij op basis van de financiële aspecten en risico’s bepaald welke structurele en incidentele verplichtingen wij realistisch en haalbaar achten. Met pijn en moeite konden we bij de Kadernota 2024 tot een sluitende meerjarenbegroting komen.
Programmabegroting 2024
4
Uitgangspunten Begroting 2024 Na de vaststelling van de kadernota hebben zich de nodige autonome ontwikkelingen voorgedaan. Een aantal ontwikkelingen heeft een groot negatief financieel effect. Het negatief financieel effect tezamen met minder structurele middelen vanuit het Rijk (vanaf 2026) maakt dat opnieuw scherpe keuzes gemaakt moeten worden. De scherpe keuzes moeten gevonden worden in structurele uitgaven. Ons streven is nog steeds een sluitende begroting aan uw raad voor te leggen. In die afweging hebben wij twee uitgangspunten centraal gesteld: 1. we willen, gezien de financiële onzekerheden vanaf 2026, geen maatregelen met een groot maatschappelijk effect nemen die niet ongedaan gemaakt kunnen worden. Met andere woorden, de maatregel moet indien mogelijk omkeerbaar zijn. 2. ook willen we op dit moment geen structurele verplichtingen aangaan die ons in de toekomst dwingen grootschalige bezuinigingen door te voeren. Wij kunnen het ons maatschappelijk gezien niet veroorloven een hypotheek op de toekomst te leggen. Beide uitgangspunten kunnen botsen in de afweging. Enerzijds willen we voorkomen dat de financiële onzekerheid van nu ons dwingt maatregelen te nemen die een structureel negatief effect in de samenleving teweeg brengt. Anderzijds willen we voorkomen dat we nu structurele kosten maken, die in de toekomst tot grote bezuinigingen gaan leiden.
Dat vraagt van ons om nu reëel en met het oog op de toekomst te begroten. In deze afweging komen wij dan ook tot de conclusie dat het momenteel niet reëel is tot een sluitend meerjarenperspectief te komen voor 2026 en 2027. Het presenteren van een sluitend meerjarenperspectief zou in onze optiek, gelet op uitgangspunt 1, grote effecten voor de Haaksbergse samenleving hebben. Een sluitende meerjarenbegroting blijft wel onze doelstelling voor de toekomst, vandaar de keuze geen nieuwe structurele uitgaven aan te gaan. Wel stellen we voor met incidentele middelen in de eerste twee jaren (2024-2025) een aantal belangrijke maatschappelijke opgaven uit te voeren. Het gaat hier onder andere (niet limitatief) om economisch promotionele evenementen, subsidiebijdrage cultuur, De Wilder, het Odensehuis en organisatorische knelpunten in capaciteit. De kanttekening die wij daarbij plaatsen is de volgende; op het moment dat er meer zicht is op de financiële toekomst (vanaf 2026) kan integraal afgewogen worden of, en zo ja waar, we tot structurele inzet kunnen en willen overgaan. Daarmee doen wij zowel recht aan uitgangspunt 1 als aan uitgangspunt 2. Dit heeft wel tot gevolg dat vooralsnog enkele taken en ambities voor slechts twee jaar in de begroting zijn verwerkt, waarbij continuering na deze twee jaar alleen mogelijk is na een integrale financiële afweging.
Alleen bij verbetering van het financieel perspectief kunnen we structureel extra lasten nemen, anders zal bij nieuwe structurele lasten op andere structurele lasten moeten worden bezuinigd. In de voorliggende begroting geven wij tevens gehoor aan de motie over het zwembad. Het openhouden van het huidige zwembad is als incidentele uitgave in de begroting opgenomen met als dekking een onttrekking uit de algemene reserve. Een hele lastige afweging is de motie harmonisatie minimabeleid. Wij willen ons graag extra inzetten voor de minima in onze gemeente en met ons beleid ook op gelijke voet met omliggende gemeenten komen. Wij zien echter binnen de huidige middelen geen ruimte dit structureel te dekken. Zoals aangegeven willen we op dit moment gezien de financiële onzekerheid na 2026 geen extra structurele lasten aangaan. Dit betekent dat we momenteel geen mogelijkheid zien invulling te geven aan de harmonisatie van het minimabeleid. Mogelijke ingrijpende maatregelen in de toekomst In deze begroting kunnen wij helaas nog niet alle effecten van de (mogelijk) nog door te voeren bezuinigingen zorgvuldig in beeld brengen en overzien. De onzekerheid over de middelen die in de toekomst vanuit het Rijk (vanaf 2026) beschikbaar worden gesteld is momenteel groot. In aanloop naar de Kadernota en Begroting 2025 brengen we in beeld welke mogelijke bezuinigingen onvermijdelijk zijn.
Nieuwe uitdagingen zullen de komende tijd een beroep doen op onze gemeentebegroting. Wij zien op dit moment uitdagingen voor de instandhouding van gemeentelijk vastgoed voor bijvoorbeeld onderwijshuisvesting, Programmabegroting 2024
5
waaronder Het Assink en sporthallen. Ook deze ontwikkeling vraagt van ons dat wij nu verstandig begroten en geld opzij gaan zetten om deze grote uitgaven in de toekomst te kunnen dragen. Afrondend Concreet betekent dit dat in de nu voorliggende begroting, wij voor de jaren 2026 en 2027 een negatief saldo voorstellen. We volgen hiermee het VNG begrotingsadvies (begrotingsadvies VNG) waarin wordt geadviseerd de nadelige financiële gevolgen op te nemen in de meerjarenramingen 2026 en 2027. Dit begrotingsadvies is gegeven door de VNG door middel van de aangenomen resolutie tijdens het VNG congres 2023 (link resolutie VNG). De resolutie en het begrotingsadvies zijn voor ons niet de aanleiding een negatief saldo voor te stellen. De aanleiding ligt in het doorzetten van ons huidige beleid zonder nieuwe (extra) structurele uitgaven te doen. Wij zien in de resolutie en het begrotingsadvies een legitimatie voor de afweging die wij hebben gemaakt. Het college van burgemeester en wethouders, Rob Welten Johan Niemans Pieter van Zwanenburg Jan-Herman Scholten
Programmabegroting 2024
6
Leeswijzer In het kader van het verbeteren van de P&C cyclus, onderdeel van “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling”, hebben wij vanaf de Begroting 2023 een aantal verbeteringen doorgevoerd in de opzet van de begroting, zodat deze meer structuur en overzicht geeft. Hierover is de raad in juli 2022 geïnformeerd. Het gaat om de onderstaande verbeteringen: in het beleidsdeel informeren wij op programmaniveau (bijvoorbeeld programma 6. Sociaal Domein) en niet meer versnipperd naar subcategorieën die één-op-één gekoppeld zijn aan de financiële taakvelden (6.71 Maatwerkdienstverlening 18+, 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-, etc.) de relatie van maatschappelijk effect (Waar doen we het voor?) naar doelstellingen (Wat willen we bereiken?) en naar acties (Wat gaan we ervoor doen?) is verder versterkt. De voorliggende Begroting 2024 heeft dezelfde opzet als de Begroting 2023. Zowel de individuele bedragen als tellingen in de financiële tabellen sluiten aan op de onderliggende financiële administratie. Echter door afronding op € 1.000 kan het in de presentatie van sommige tabellen lijken dat de tellingen met € 1.000 of € 2.000 afwijken van de som van de individuele bedragen daarboven. Wij passen hier geen handmatige correctie toe om de aansluiting met de financiële administratie te behouden en administratieve handelingen te beperken.
Financieel- en beleidskader Hier worden de financiële beleidskaders uitgewerkt. Ook is een overzicht toegevoegd met alle mutaties ten opzichte van de Kadernota 2024. Tot slot is, in lijn met het VNG begrotingsadvies, een overzicht ‘problematie niet-taakgebonden kortingen Rijk’ opgenomen (onderwerpen die beleidsmatig en financieel geen plek hebben gekregen in deze begroting). Centrale thema’s Hier zijn een aantal belangrijke thema’s opgenomen, die meerdere programma’s raken. Programma’s Ieder programma is in een apart hoofdstuk opgenomen. Per programma is het maatschappelijk effect in een doelstelling geformuleerd en wordt ingegaan op wat we willen bereiken en wat we hiervoor doen in 2024. Daarnaast zijn de begrote middelen op programmaniveau opgenomen. Voor een aantal indicatoren heeft de raad nog geen norm vastgesteld. Deze zijn aangegeven met het *-teken. Aan het thema “normering van prestatie-indicatoren” wordt binnen het programma “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling” aandacht geschonken. Paragrafen De verplichte paragrafen zijn in aparte hoofdstukken opgenomen. Financiële begroting per taakveld De financiële Begroting 2024 en het meerjarenperspectief 2025-2027 is in dit hoofdstuk per taakveld opgenomen. Hierbij wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste ontwikkelingen ten opzichte van de Begroting 2023, na vaststelling van de Eerste bestuursrapportage 2023.
Totaaloverzicht baten en lasten per programma Hier is een totaaloverzicht opgenomen van alle baten en lasten per programma. Financiële uitgangspunten In dit hoofdstuk zijn de financiële uitgangspunten opgenomen, op basis waarvan de financiële begroting is opgesteld. Overzicht en toelichting incidentele baten en lasten De incidentele baten en lasten en een toelichting hierop zijn opgenomen in dit hoofdstuk. Programmabegroting 2024
7
Financieel- en beleidskader Het uitgangspunt voor deze begroting is de op 12 juli 2023 vastgestelde Kadernota 2024. Na de vaststelling van de kadernota hebben zich de nodige autonome ontwikkelingen voorgedaan. Een aantal ontwikkelingen heeft een groot negatief financieel effect. Het negatief financieel effect tezamen met minder structurele middelen vanuit het Rijk (vanaf 2026) maakt dat opnieuw scherpe keuzes gemaakt moeten worden. De scherpe keuzes moeten gevonden worden in structurele uitgaven. Ons streven is nog steeds een sluitende begroting aan uw raad voor te leggen. In die afweging hebben wij twee uitgangspunten centraal gesteld: 1. we willen, gezien de financiële onzekerheden vanaf 2026, geen maatregelen met een groot maatschappelijk effect nemen die niet ongedaan gemaakt kunnen worden. Met andere woorden, de maatregel moet indien mogelijk omkeerbaar zijn. 2. ook willen we op dit moment geen structurele verplichtingen aangaan die ons in de toekomst dwingen grootschalige bezuinigingen door te voeren. Wij kunnen het ons maatschappelijk gezien niet veroorloven een hypotheek op de toekomst te leggen. Beide uitgangspunten kunnen botsen in de afweging. Enerzijds willen we voorkomen dat de financiële onzekerheid van nu ons dwingt maatregelen te nemen die een structureel negatief effect in de samenleving teweeg brengt.
Anderzijds willen we voorkomen dat we nu structurele kosten maken, die in de toekomst tot grote bezuinigingen gaan leiden. Dat vraagt van ons om nu reëel en met het oog op de toekomst te begroten. In deze afweging komen wij dan ook tot de conclusie dat het momenteel niet reëel is tot een sluitend meerjarenperspectief te komen voor 2026 en 2027. Begroting 2024 en meerjarenperspectief 2025-2027 De begroting sluit in 2024 met een positief resultaat van € 506.000. Meerjarig laat de begroting in 2025 nog een positief resultaat zien van € 2.269.000. In 2026 laat de begroting een negatief resultaat zien van € 1.065.000 en in 2027 van € 1.045.000.
Van kadernota naar begroting Saldo kadernota
bedragen x € 1.000 Begroot Begroot Begroot Begroot 2024 2025 2026 2027 575 1.654 138 170
Mutaties na kadernota 2024
-69
615
-1.202
-1.215
Saldo begroting
506
2.269
-1.065
-1.045
Algemene reserve De algemene reserve zal per 1 januari 2024 naar verwachting € 16.220.000 bedragen. Met de voorliggende begroting neemt de algemene reserve af naar € 14.169.000 per 31 december 2027. De stand van de algemene reserve ligt daarmee ruimschoots boven het niveau dat nodig is voor de benodigde weerstandscapaciteit. bedragen x € 1.000 Ontwikkeling algemene reserve
2024
2025
2026
2027
Algemene reserve per 1 januari
16.220
16.326
17.813
15.723
Saldo begroting
506
2.269
-1.065
-1.045
Begrote onttrekkingen
-400
-781
-1.026
-509
16.326
17.813
15.723
14.169
Algemene reserve per 31 december
Mutaties na Kadernota 2024 Het vertrekpunt voor de Programmabegroting 2024 en het financieel meerjarenperspectief 2025-2027 is de Kadernota 2024. Onderstaande tabel geeft inzicht in de autonome mutaties en de aanvullende voorstellen die na de Kadernota 2024 zijn doorgevoerd in de
Programmabegroting 2024
8
voorliggende Begroting 2024 en het meerjarenperspectief 2025-2027. In deze tabel hebben min-bedragen een negatief effect op het saldo, plus-bedragen hebben een positief effect op het saldo. Een toelichting op de belangrijkste financiële ontwikkelingen op taakveldniveau is opgenomen in het hoofdstuk “Financiële begroting per taakveld”. (Bedragen x € 1.000)
Mutaties Begroting 2024 tov kadernota 2024 Saldo kadernota
A
2027
2024
2025
2026
575
1.654
138
170
voordeel
voordeel
voordeel
voordeel
Autonome ontwikkelingen
B
Prijsstijging 1a
Sociaal Domein
-884
-911
-939
-967
1b
Salarislasten
-786
-786
-786
-786
1c
Verbonden partijen
-724
-724
-724
-724
1d
Werkbudgetten
-300
-300
-300
-300
1e
Subsidies
-179
-179
-179
-179
1f
Contractueel
-87
-87
-87
-82
2
Mutatie op stelpost loon- en prijsontwikkeling 2025-2027
0
-692
-1.026
-2.066
-2.961
-3.680
-4.042
-5.105
3
Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling 2024 1.776
1.776
1.776
1.776
4
Dekking: meicirculaire 2023 accres
826
1.334
1.405
2.203
5
Dekking: indexatie overige baten
208
419
710
981
Subtotaal dekking prijsstijging
2.810
3.529
3.891
4.959
Effect prijsstijging t.o.v. kadernota
-151
-151
-151
-146
Subtotaal prijsstijging Dekking prijsstijging
Overig autonoom 6
Nieuwe aanbesteding leerlingenvervoer
-738
-738
-738
-738
7
Ontwikkeling rentelasten
279
-21
-153
-177
8
Meerkosten omgevingsdienst twente (ODT)
-208
-208
-208
-208
9
Uitplaatsing ICT
0
-20
-184
-184
10
Bovenformatieve lasten Bijstelling begroting uitvoeringsorganisatie werk en inkomen Vennootschapsbelasting
155
155
155
155
-75
-74
-79
-86
-17
-17
-17
-17
13 14
Materiële instandhouding Het Palet
-17
-17
-17
-17
Areaaluitbreiding plantsoenen
-15
-15
-15
-15
15
ENSIA audit DigiD
-10
-10
-10
-10
16
Hogere uitgifte paspoorten vanaf 2024
-7
-7
-7
-7
17
Herinvoering eigen bijdrage WMO (2026)
0
0
0
0
18
Overige ontwikkelingen
-4
-7
-50
-50
Subtotaal overig autonoom
-657
-980
-1.323
-1.354
Totaal autonome ontwikkelingen
-808
-1.131
-1.474
-1.500
11 12
Algemene middelen
C 1
Meicirculaire 2023 excl. accres Totaal algemene middelen Saldo
416
788
272
285
416
788
272
285
182
1.311
-1.065
-1.045
voordeel
voordeel
nadeel
nadeel
Programmabegroting 2024
9
(Bedragen x € 1.000) D
2024
2025
2026
2027
-139
-139
0
0
Knelpunten Nieuwe (wettelijke) taken 1
Vitalisering vakantieparken
2
Landelijke aanpak adreskwaliteit (LAA) Subtotaal nieuwe (wettelijke) taken
-28
-28
0
0
-167
-167
0
0
Overige knelpunten 3
Grondzaken specialist
-100
0
0
0
4
Odensehuis
-90
-90
0
0
5
Groot onderhoud Waarveld
-54
0
0
0
6
Opstellen van visie en beleid economie
-50
0
0
0
7
Voorbereidingskosten Woonvisie
-50
0
0
0
8
Vertaling ontwerp en plan Huis van Haaksbergen
-30
0
0
0
9
Keuring en belijning atletiekbaan / Reiniging atletiekbaan
-25
0
0
0
10
Economische promotie evenementen
-20
-20
0
0
11
Subsidiebijdrage Cultuur Algemeen
-15
-15
0
0
12
Toekomstvisie park De Blanckenborgh
-15
0
0
0
13
Werkbudget Nota Cultuurbeleid
-8
0
0
0
14
Verkenning mogelijkheid omnisportvereniging
-3
0
0
0
Subtotaal overige knelpunten
-459
-125
0
0
Totaal knelpunten
-626
-292
0
0
2024
2025
2026
2027
(Bedragen x € 1.000) E
Financieel beleid 1
Behoedzaamheidsstelpost
750
750
0
0
2
Storting algemene reserve t.b.v. ravijnjaar 2026
250
250
0
0
3
OZB
0
0
0
0
1.000
1.000
0
0
2024
2025
2026
2027
-626
-209
Totaal financieel beleid
F
Moties 1 2a 2b 2c 3
Motie jongerenwerk Motie voorzieningen: zwembad 2 jaar langer open houden - exploitatiebijdrage Motie voorzieningen: zwembad 2 jaar langer open houden - sloopkosten van 2025 naar 2027 Motie voorzieningen: zwembad 2 jaar langer open houden - dekking uit algemene reserve Motie minimabeleid Totaal moties Saldo begroting 2024-2027
-50
-50
0
-381 300 381
-300 626
509
0
0
0
0
-50
250
0
0
506
2.269
-1.065
-1.045
voordeel
voordeel
nadeel
nadeel
A Saldo kadernota Uitgangspunt voor de Begroting 2024 is het meerjarig saldo, zoals opgenomen in de Kadernota 2024.
Programmabegroting 2024
10
B Autonome ontwikkelingen Prijsstijgingen B1. Prijsstijgingen De gehanteerde prijsstijgingen die volgen uit contracten, wettelijke verplichtingen of financiële uitganspunten zijn gebaseerd op de indexcijfers, zoals die zijn opgenomen in het Centraal Economisch Plan (CEP) 2023, verschenen in maart 2023. Voor een nadere toelichting op de prijsstijging per onderwerp verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘Financiële uitgangspunten’. B2. Mutatie op stelpost loon- en prijsontwikkeling 2025-2027 In onze begroting houden we rekening met lopende prijzen. Dat wil zeggen dat we rekening houden met toekomstige prijsstijgingen, zowel op de baten (zoals de algemene uitkering) als lasten. Om de verschillende jaarschijven op programma- en taakveldniveau onderling goed vergelijkbaar te houden, ramen we de lasten op budgetniveau op prijspeil 2024. De verwachte prijsstijgingen voor de jaren 2025-2027 worden geraamd op een centrale stelpost loon- en prijsontwikkeling meerjarig perspectief. De actualisatie van de verwachte indexcijfers in het CEP 2023 voor de jaren 2025-2027 leidt tot een bijstelling van deze stelpost. Vanaf deze begroting hebben we overigens een directe relatie gelegd tussen de verwachte indexatie van de baten (accres en eigen baten) en de mutatie op deze stelpost.
Mocht bijvoorbeeld het accres in een toekomstig jaar naar beneden worden bijgesteld, dan leidt dat ook tot een verlaging van deze stelpost en vice versa. Op deze wijze hebben we altijd een actueel en reëel bedrag in onze begroting beschikbaar voor toekomstige loon- en prijsontwikkeling. Bij het opstellen van iedere nieuwe begroting valt de eerste jaarschijf van deze stelpost vrij ter dekking van de toegepaste indexaties in die nieuwe begroting (zie B3. hierna). B3. Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling 2024 De in de begroting 2023-2026 opgenomen stelpost loon- en prijsontwikkeling voor het jaar 2024 is de belangrijkste dekking voor de verwerking van de prijsstijgingen op de posten B1B7. B4. Dekking: Meicirculaire 2023 accres De verwachte indexaties voor de komende jaren zijn hoger dan een jaar geleden was voorzien. Dit leidt enerzijds tot hogere prijsstijgingen bij onze lasten, maar ook de algemene uitkering wordt via het accres verhoogd. B5 Dekking: indexatie overige baten De laatste dekking van de prijsstijgingen is de indexatie van de overige baten. Het gaat hierbij vooral om de OZB. De OZB wordt in 2024 verhoogd met 3,9%, gebaseerd op de index ‘materiële overheidsconsumptie (IMOC)’. Deze stijging komt bovenop de verhoging die in de kadernota is voorgesteld ter dekking van het afschaffen van de hondenbelasting.
In de paragraaf lokale heffingen gaan wij uitgebreider in op de ontwikkeling van de OZB en de overige lokale heffingen. Overig autonoom B6. Nieuwe aanbesteding leerlingenvervoer In 2023 zijn nieuwe contracten afgesloten voor het doelgroepenvervoer, waaronder het leerlingenvervoer. Het nieuwe contract is op 1 augustus 2023 ingegaan. In het oude contract was een tarief per rit opgenomen, in het nieuwe contract een tarief per kilometer. Dit leidt tot een zeer forse kostenstijging voor de gemeente, die wij niet in deze omvang hebben voorzien. De effecten van het nieuwe contract kunnen als volgt worden weergegeven: volumetoename (meer leerlingen die gebruik maken van leerlingenvervoer), aandeel in kostenstijging = 4% indexatie (brandstof, zero emissie eisen, personeelskosten, etc.), aandeel in kostenstijging = 36% Programmabegroting 2024
11
nieuwe bekostigingssystematiek (van rittarief naar opstarttarief + kilometertarief), aandeel in kostenstijging = 60%. Omdat wij als gemeente in verhouding met de andere gemeenten binnen het perceel een hoog gemiddeld aantal kilometers per rit hebben, valt deze nieuwe bekostigingssystematiek voor de gemeente Haaksbergen nadelig uit. Daarnaast is sprake van een sterke inflatie, waardoor onder andere de prijzen voor brandstoffen en grondstoffen flink gestegen zijn. Tenslotte is het aantal kinderen dat gebruik maakt van het leerlingenvervoer toegenomen. Al deze ontwikkelingen hebben geleid tot een forse toename van de kosten voor leerlingenvervoer. B7. Ontwikkeling rentelasten Op basis van onze financieringsbehoefte in de komende jaren in combinatie met de actuele rente-ontwikkelingen verwachten wij een stijging in de rentelasten op onze leningenportefeuille. Via de omslagrente wordt die verdeeld over alle geactiveerde investeringen, maar dit laat onverlet dat dit een nadelig effect heeft op onze totale begroting. B8. Meerkosten Omgevingsdienst Twente (ODT) Ten aanzien van de Omgevingsdienst Twente is in het traject herijking financiering de inschatting van de benodigde capaciteit gemaakt aan de hand van het regionaal vastgestelde VTH-beleid, de data die de afgelopen jaren opgebouwd zijn en de benchmark tussen verschillende omgevingsdiensten.
De benodigde capaciteit per deelnemer vormt de basis voor de verdeling van de kosten. Voor de gemeente Haaksbergen leidt deze herijking tot een structurele extra last van € 208.000. B9. Uitplaatsing ICT Op 10 februari 2022 hebben wij uw raad geïnformeerd dat er vanaf 2023 extra middelen benodigd zijn, aflopend van € 210.000 in 2023 naar € 164.000 in 2025. Deze extra benodigde middelen zijn betrokken bij de Eerste bestuursrapportage 2022. In navolging op de Eerst bestuursrapportage 2022 worden de middelen in het meerjarenperspectief voor 2026 en 2027 verwerkt voor € 164.000. Naast de loon- en prijsontwikkeling 2024 voorzien wij een toename van de kosten voor zowel de vaste- als de variabele lasten voor een bedrag van € 20.000 vanaf 2025, mede door het versterken van onze eigen organisatie. B10. Bovenformatieve lasten In lijn met de schriftelijke beantwoording van vragen van de auditcommissie over de Jaarrekening 2022 op 14 juni 2023, worden de bovenformatieve loonkosten structureel afgeraamd met € 200.000. Daartegenover begroten we de detacheringsinkomsten op basis van realisatie in de afgelopen jaren, waardoor we € 45.000 aan inkomsten aframen. B11. Bijstelling begroting Uitvoeringsorganisatie Hengelo, Borne en Haaksbergen Het aantal bijstandscliënten was de afgelopen jaren laag. Dit houdt naar verwachting niet aan.
We zien momenteel een stijging in het aantal bijstandscliënten en de verwachting is dat deze stijging de komende jaren blijft voortduren. Daarbij komt dat de bijstandsuitkering met 11 % verhoogd is. Dit leidt tot een nadeel van € 201.000. Medio 2023 hebben wij vanuit de Uitvoeringsorganisatie Hengelo, Borne en Haaksbergen de kwartaalrapportage met de meest recente cijfers ontvangen, waaruit blijkt dat het aantal inwoners met een IOAW/IOAZ uitkering naar verwachting verder blijft dalen. Dit levert een structureel voordeel op van € 29.000.
Programmabegroting 2024
12
Met ingang van 2022 worden gemeenten niet meer via het objectief verdeelmodel gefinancierd voor loonkostensubsidies, maar op basis van de laatst bekende gerealiseerde uitgaven. Door deze rekensystematiek zien wij hier een voordeel ontstaan van € 71.000. Bij de Wsw zien we dat er een hogere Rijksbijdrage wordt uitgekeerd. Daarnaast zijn er lagere kosten voor medisch vervoer, hetgeen resulteert in een voordeel van € 23.000. Per saldo leiden deze ontwikkelingen samen met nog enkele kleine afwijkingen bij bijzondere bijstand en arbeidsparticipatie tot een nadeel van € 75.000 in 2024 oplopend naar € 86.000 in 2027. B12. Vennootschapsbelasting Gemeenten dienen voor hun ondernemersactiviteiten vennootschapsbelasting (VPB) te betalen. Het gaat hier dan bijvoorbeeld om inzameling bedrijfsafval en inkomsten uit reclame-uitingen aan lantaarnpalen. Ook voor de grondexploitaties dienen we VPB af te dragen. Deze komt ten laste van de grexen. We hadden tot vorig jaar veel compensabele verliezen, maar die zijn nu geheel ingezet voor de grexen, waardoor we vanaf 2024 jaarlijks VPB dienen af te dragen. B13. Materiële instandhouding Het Palet In 2023 en de jaren daarvoor heeft de gemeente de energielasten, het waterverbruik, schoonmaakkosten en overige onvoorziene uitgaven van de locatie aan de Holthuizerstraat voor haar rekening genomen.
Hiervoor ontving de gemeente een bijdrage voor materiële instandhouding van Stichting Keender. Op begrotingsbasis leverde dit een voordeel op (onvoorziene uitgaven werden niet begroot). Met de sloop van het gebouw vervallen deze kosten en bijdrage, wat tot een nadeel leidt ter grootte van € 17.000. B14. Areaaluitbreiding plantsoenen Vanaf 2024 wordt er rekening gehouden met kosten voor onderhoud van areaaluitbreidingen. Daarnaast zijn een aantal adoptie- en huurcontracten beëindigd, waardoor we meer groen in onderhoud krijgen. Om dit groen te kunnen onderhouden is het nodig het onderhoudsbudget voor plantsoenen met € 15.000 te verhogen. B15. ENSIA audit DigiD Vanaf 2024 zal bij de verantwoording van informatieveiligheid van de twee DigiD aansluitingen, niet alleen naar de opzet en bestaan worden gekeken, maar ook de werking worden getoetst. Dit heeft tot gevolg dat de kosten van de verplichte jaarlijkse ENSIA audit door een externe auditor verhoogd worden. De verhoging is een gevolg van de uitbreiding van de controle werkzaamheden op de werking. B16. Hogere leges paspoorten vanaf 2024 Omdat we de komende jaren een piek verwachten wat betreft de uitgifte van paspoorten begroten we de inkomsten € 35.000 hoger. Dit bedrag komt na een opgestelde calculatie bovenop € 50.000 extra opbrengsten, die we in de vorige begroting al hadden geraamd vanaf 2024.
Daartegenover staat dat deze piek extra capaciteit vergt. Daarom begroten we € 32.000 voor de inzet van een frontoffice medewerker ten gunste van de paspoortuitgave. Ook leidt dit tot de noodzaak voor een extra documentscanner (€ 10.000 per jaar). B17. Herinvoering eigen bijdrage Wmo (2026) Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te verbeteren, heeft het kabinet besloten voor alle Wmo-voorzieningen waarvoor nu het abonnementstarief geldt (in 2024 € 20,60 per maand), een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Deze wijziging gaat in per 1 januari 2026. Het Rijk verwacht dat gemeenten vanaf 2026 meer inkomsten zullen genereren uit de inning van de eigen bijdragen, danwel een daling Programmabegroting 2024
13
van de kosten zullen zien. De opbrengsten van deze wijziging zijn door het Rijk in de Meicirculaire 2023 alvast gekort op de algemene uitkering vanaf 2026. Dit leidt voor ons tot een verlaging van de algemene uitkering van € 182.000. Tegenover de korting op de algemene uitkering hebben wij vooralsnog (in afwachting van definitieve wetgeving en nog te maken lokale keuzes) voor hetzelfde bedrag onder programma 6 een hogere opbrengst uit eigen bijdragen en lagere kosten bij huishoudelijke ondersteuning opgenomen. B18. Overige ontwikkelingen De overige autonome ontwikkelingen bestaan uit verschillende kleine ontwikkelingen verdeeld over de programma’s, waaronder de actualisatie van kapitaallasten. Voor een nadere duiding verwijzen wij naar de toelichting op de belangrijkste financiële ontwikkelingen op taakveldniveau in het hoofdstuk “Financiële begroting per taakveld”. C Algemene middelen Begin juli 2023 is de raad via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de effecten van de Meicirculaire 2023. De effecten worden in deze begroting verwerkt. Het accres is verwerkt bij punt B4 en de herinvoering eigen bijdrage Wmo onder B15. De overige effecten zijn verwerkt onder C. D Knelpunten Nieuwe (wettelijke) taken D1. Vitalisering vakantieparken Toerisme en recreatie is één van de speerpunten van onze gemeente.
Er liggen op dit moment opgaven op het vlak van het revitaliseren van vakantieparken/ campings. De problemen in de verblijfsrecreatie nemen toe. Dit ligt met name op het gebied van ondermijning en illegaal gebruik. Onder andere permanente bewoning van vakantieparken staat deze revitalisering in de weg. Dit speelt ook bij de solitaire vakantiewoningen. De kwaliteit en vitaliteit van de sector moet bewaakt worden. Op dit moment worden wij, in samenwerking met het Expertisecentrum Vitale Vakantieparken, ondersteund (tot eind 2023) door een externe projectleider. Hij stelt een plan van aanpak op over hoe de vakantieparken/campings in de toekomst een divers, vitaal, veilig en vraaggericht recreatief product kunnen bieden. Dit om de hierboven genoemde problematiek op te lossen en een verdere ontwikkelachterstand voor onze verblijfsrecreatieve sector te voorkomen. De projectleider Vitale Vakantieparken brengt, in samenwerking met een aantal medewerkers binnen de gemeente Haaksbergen, de problematiek en de te nemen stappen in beeld. In 2024 zal dit een vervolg krijgen voor wat betreft te nemen acties gemeente breed (o.a. door de teams LED, RO, MO, JZ en VT&OO). In dit kader is het denkbaar dat een aantal medewerkers (deels) vrijgemaakt moet worden om in dit project, wellicht voor meerdere jaren, te kunnen participeren.
Vooralsnog is ingezet op een bedrag van € 139.000 voor 2024 en 2025. D2. Landelijke aanpak adreskwaliteit (LAA) Vanaf 15 mei 2023 zijn alle gemeenten verplicht aangesloten bij de landelijke aanpak adreskwaliteit (LAA). Het doel hiervan is de kwaliteit van de adresgegevens in de BRP te verhogen en waarborgen. Om deze taak goed uit te kunnen voeren, dienen wij naast het maken van beleid en het aanwijzen van toezichthouders ook adresonderzoek te doen. Dit is een nieuwe taak die opgepakt dient te worden en hier is capaciteit voor nodig. Vanuit het Rijk zijn er niet voldoende midden beschikbaar gesteld. Daarom hanteren wij de lijn van de VNG die stelt dat we geen taken uitvoeren, waarvoor we niet gecompenseerd worden door het Rijk. We zien wel de toegevoegde waarde van deze ontwikkeling (LAA). Om toch in bepaalde mate inzet te kunnen plegen, zonder nog structurele verplichtingen aan te gaan, begroten we € 28.000 incidenteel voor 2024 en 2025. Programmabegroting 2024
14
Overige knelpunten D3. Specialist grondzaken We hebben ondersteuning nodig voor de versnelling van de woningbouwopgave. Hiervoor hebben we een specialist grondzaken nodig voor de voorbereidende werkzaamheden. Later kunnen de extra kosten die gemoeid zijn met de woningbouwopgave, meegenomen worden in de exploitatiebijdrages of een grondexploitatie. D4. Odensehuis Het Odensehuis is sinds januari 2023 een pilot. Een Odensehuis is een informatie-, adviesen ontmoetingsgroep voor mensen met (beginnende) dementie, mantelzorgers en hun familie en vrienden. De pilot is een succes gebleken, maar op dit moment zit het Odensehuis vol. Een structurele uitbreiding van dagdelen is wenselijk. Hiervoor is op 12 juli 2023 een aanvraag ingediend. De kosten hiervoor bedragen € 90.000. Met deze algemene voorziening beogen wij de doorstroom naar duurdere geïndiceerde voorzieningen te verminderen, hetgeen een kostenbesparing kan opleveren. Deze algemene voorziening draagt bij aan: 1. mantelzorgers worden ontlast en zij kunnen hun verhaal kwijt en delen met lotgenoten. 2. mensen met (beginnende) dementie kunnen blijven meedoen, voelen zich nuttig en kunnen hun talenten inzetten. D5. Groot onderhoud Waarveld De huidige halfverharding op de drie reguliere grafvelden op het Waarveld is aan onderhoud toe. In natte perioden zijn paden moeilijk begaanbaar en graven niet bereikbaar.
Afgelopen winter oogden de velden op het Waarveld hierdoor bij enkele uitvaarten niet representatief. Dit past niet bij een toekomstbestendige begraafplaats en kan tot inkomstenverlies leiden. Nu we aan de slag gaan met natuurbegraven en dit tot een succes willen maken, dient de begraafplaats zelf ook een representatieve uitstraling te hebben. Het achterstallig onderhoud aan de halfverharding, dat tot op heden onvoldoende aandacht heeft gekregen, dient daarom hersteld te worden. D6. Opstellen van visie en beleid economie Voor de uitvoering van het opstellen van visie en beleid economie is in 2024 een werkbudget van € 50.000 nodig. Dit geld is nodig voor het versterken van het economische klimaat en een krachtig levendig centrum. Hiermee willen wij een duidelijke stip op de horizon zetten en ook duidelijke kaders scheppen. Met een goede visie is het ook mogelijk in de regio aan te sluiten bij verschillende opgaven en in aanmerking te komen voor subsidies. Daarnaast kunnen met een goede visie en duidelijke kaders de beschikbare capaciteit en middelen efficiënt ingezet worden. Deze visie wordt opgenomen in de Omgevingsvisie en kan op die manier bijdragen in het behalen van de doelen in de economische visie. Het betreft een eenmalige investering met een rendement voor de komende jaren. D7.
Voorbereidingskosten woonvisie In 2023 is de woonvisie vastgesteld en in 2024 werken we verder aan het uitvoeringsprogramma. Om uitvoering te geven aan acties is een werkbudget benodigd voor bijvoorbeeld extra adviezen van derden en berekeningskosten. Hierbij kunt u denken aan specifiek onderzoek voor bepaalde doelgroepen. D8. Vertaling ontwerp en plan Huis van Haaksbergen Het door de raad gekozen scenario uit het onderzoek (van Xpertisezorg) naar de Kappen – Huis van Haaksbergen moet worden vertaald naar een ontwerp en een plan. Hiervoor moet specifieke expertise worden ingehuurd. Daarvoor ramen we incidenteel € 30.000 voor 2024.
Programmabegroting 2024
15
D9. Keuring en belijning atletiekbaan/reiniging atletiekbaan In 2024 dient de atletiekbaan opnieuw te worden gekeurd en de belijning te worden vernieuwd. Daarnaast dient de atletiekbaan gereinigd te worden via specialistisch onderhoud. Dit leidt tot incidentele kosten voor 2024 van € 25.000. D10. Economische promotie evenementen Evenementen die Haaksbergen op de kaart zetten voor zowel eigen inwoner als toerist. Dit stimuleert de leefbaarheid en versterkt het economisch klimaat. Ons doel daarbij is een gastvrij, bruisend Haaksbergen met een veelzijdig (evenementen) aanbod. Hiervoor ramen wij voor 2024 en 2025 een budget van € 20.000. Dit betreft een investering, waarbij ook spin off inkomsten ontstaan voor deelnemende/aanverwante partijen. D11. Subsidiebijdrage cultuur algemeen De cultuurcoalitie Haaksbergen is bezig met het vervullen van de netwerk- en platformfunctie voor alle culturele organisaties en kunstenaars in Haaksbergen. Om deze rol te kunnen vervullen, is er financiële ondersteuning nodig om het initiatief aan te kunnen jagen. Hiervoor begroten we incidenteel voor 2024 en 2025 € 15.000. D12. Toekomstvisie park De Blanckenborgh Park De Blanckenborgh vormt een van de entrees van ons dorp. Het dient als ons visitekaartje. Momenteel is er veel achterstallig onderhoud, mede veroorzaakt door het lage onderhoudsniveau naar aanleiding van het financieel herstelplan.
Gebruikers en omwonenden van het park hebben verzocht het park op te knappen en meer allure te geven. Hiervoor is een toekomstvisie met herstelplan noodzakelijk. Daar is nu aanleiding toe door het project afwaardering oude N18 en de aanleg van een nieuwe rotonde voor de ingang van het park. Daarom begroten we €15.000 voor 2024. D13. Werkbudget nota cultuurbeleid Voor het opstellen van het nieuwe cultuurbeleid is extra inzet nodig en moeten er werksessies met het veld worden georganiseerd. Hiervoor is een werkbudget nodig. Daarom ramen we voor 2024 een werkbudget van € 7.500. D14. Verkenning mogelijkheid omnisportvereniging Vanuit de ambities van het sportakkoord starten we de verkenning naar de mogelijkheid tot een omnisportvereniging voor de (binnen)sport in Haaksbergen. Hiervoor zijn € 2.500 aan incidentele middelen begroot voor 2024. E Financieel beleid E1. Behoedzaamheidsstelpost In de Begroting 2023-2026 hadden we voor de jaren 2023-2025 een behoedzaamheidsstelpost opgenomen vanwege twee onzekerheden ten aanzien van het gemeentefonds: het accres en de compensatie Jeugd. De onzekerheid met betrekking tot het accres vangen we nu op via de stelpost prijs- en loonontwikkelingen meerjarig (zie bij B2.). De onzekerheid met betrekking tot de compensatie Jeugd is voor de jaren 2024 en 2025 ook vervallen.
In Meicirculaire 2023 zijn als gevolg van het principeakkoord over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd voor de jaren 2024 en 2025 extra middelen beschikbaar gesteld. Vanwege het vervallen van beide onzekerheden kan de behoedzaamheidsstelpost vrijvallen. E2. Storting algemene reserve ten behoeve van ravijnjaar 2026 In de begroting 2023-2026 hebben we voor de jaren 2023-2025 een storting in de algemene reserve van € 250.000 per jaar opgenomen om het toenmalige tekort van Programmabegroting 2024
16
€ 688.000 in 2026 te kunnen opvangen. Deze stortingen hebben op dit moment geen toevoegde waarde. We hebben nog steeds geen zicht op structurele compensatie van het Rijk vanaf 2026, waarmee er met 2027 een tweede tekortjaar is bijgekomen. De hoogte van de stortingen kunnen het nu voorliggende tekort in 2026 en 2027 niet opvangen. Wij achten het verhogen van de stortingen niet noodzakelijk, omdat onze algemene reserve na de Jaarrekening 2022 van voldoende omvang is om het cumulatieve saldo van de voorliggende meerjarenbegroting te kunnen opvangen. F Moties F1. Motie jongerenwerk In de raadsvergadering van 9 november 2022 is unaniem de motie jongeren aangenomen. Samen met de jongeren is eind 2022 een plan opgesteld. Het plan bevat de volgende activiteiten: - ondersteunen en begeleiden ‘hangplekken’ en sportavond - extra spelletjesavond - huur van een gymzaal - voortgang Afterschool - training 7-stappenmodel voor jongerenwerk, jeugdconsulenten, politie en anderen. Om uitvoering te geven aan het plan is voor de jaren 2024 en 2025 een bedrag in de begroting opgenomen ter grootte van € 50.000. F2. Motie voorzieningen: zwembad 2 jaar langer open In navolging van de unaniem aangenomen motie bij de Kadernota 2024, betrekken we de kosten om zwembad De Wilder tot mei 2027 open te kunnen houden in deze begroting.
Daarvoor reserveren we vanaf 2025 tot 2027 € 381.000, € 626.000 en € 209.000 extra subsidie. De in de kadernota opgenomen sloopkosten ter hoogte van € 300.000 verplaatsen we van 2025 naar 2027. De kosten voor het langer open houden van het zwembad en de sloopkosten dekken we met een begrote onttrekking uit de algemene reserve. F3. Motie minimabeleid Bij de Kadernota 2024 is de motie over harmonisatie minimabeleid aangenomen. Echter, financieel is er op dit moment geen ruimte deze verplichting structureel aan te gaan. We stellen voor om vanuit het energiearmoedebudget € 125.000 over te hevelen naar 2024 en dit te besteden aan deze doelgroep. De daadwerkelijke budgetoverheveling vindt plaats in de Eindejaarsrapportage 2023. In de Kadernota 2025 komen we terug op de incidentele of structurele invulling van de harmonisatie minimabeleid. Problematiek niet-taakgebonden kortingen Rijk Bij de Kadernota 2024 hadden we als uitgangspunt een meerjarig sluitende begroting. In de aanbiedingsbrief en het begin van dit hoofdstuk zijn we tot de conclusie gekomen dat het momenteel niet reëel is tot een sluitend meerjarenperspectief te komen. We hebben daarbij aangegeven dat we nu geen structurele kosten gaan maken, die in de toekomst tot grote bezuinigingen zouden kunnen leiden. We zetten kortom de beleidslijn uit de kadernota door zonder nieuwe (extra) structurele uitgaven te doen.
In lijn met het VNG begrotingsadvies (begrotingsadvies VNG) geven wij op de volgende pagina een overzicht van de keuzes, die wij in dit kader gemaakt en overwogen hebben. Dit overzicht bevat onderwerpen die bij de totstandkoming van de Kadernota en Begroting 2024 naar voren zijn gekomen en die beleidsmatig en financieel niet zijn opgenomen in deze begroting. Waar in de kolom 2024 en 2025 € 0 staat, wordt in die jaren incidenteel ingezet op dat onderwerp.
Programmabegroting 2024
17
Overzicht problematiek niet-taakgebonden kortingen rijk
(Bedragen x € 1.000) 2024
2025
2026
2027
Participatie: adviseur inwonerbetrokkenheid Sociaal Domein: Optimalisering verbinding regionaal en gemeentelijk beleid Vitalisering vakantieparken
0
0
-96
-96
0
0
-93
-93
0
0
-139
-139
Twente Milieu Beleidskader armoede: harmonisatie minimabeleid (aangenomen motie bij kadernota 2024) Extern juridisch advies
0
0
-103
-103
0
-125
-125
-125
-20
-20
-20
-20
Beleidsk. Armoede: Verhogen kwijtscheldingsnorm
Niet opgenomen onderwerpen Kadernota - niet opgenomen
pm
pm
pm
pm
Motie jongerenwerk
0
0
-50
-50
Toezichthouder groen
-71
-71
-71
-71
-91
-216
-697
-697
Onderhoud en aanschaf bomen
-50
-50
-50
-50
Eikenprocessierups en zaaigoed
-15
-15
-15
-15
0
0
-90
-90
-60
-60
-60
-60
Subtotaal Kadernota Begroting 2024-2027 - niet opgenomen
Odensehuis ISO medewerker (information security officer) Verplichting LAA (landelijke aanpak adreskwaliteit)
0
0
-28
-28
-10
-10
-10
-10
Economische promotie evenementen
0
0
-20
-20
Subsidiebijdrage Cultuur Algemeen
0
0
-15
-15
pm
pm
pm
pm
-135
-135
-288
-288
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
Communicatie werkbudget
Formatie team sociaal domein Subtotaal Begroting Toekomstige ontwikkelingen - niet opgenomen Zwembad na 1 mei 2027 IHP onderwijshuisvesting fase 2 (waaronder Het Assink Lyceum) Noodzakelijke investering overig maatschappelijk vastgoed Subtotaal toekomstige ontwikkelingen
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
Totaal niet opgenomen onderwerpen
-226
-351
-985
-985
Programmabegroting 2024
18
Centrale thema’s PARTICIPATIE Wat willen we bereiken? Dichter bij elkaar brengen van inwoners, de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie.
Raadsafspraken Bij alle onderwerpen van de raadsafspraken een belangrijke plek voor participatie door inwoners in te ruimen waarbij het College de Raad faciliteert.
Wat gaan we ervoor doen in 2024? De functionaris inwonersbetrokkenheid wordt in 2024 ingezet om participatie organisatiebreed (beter) te organiseren en vroegtijdig bij initiatieven/plannen het vastgestelde participatiebeleid uit te voeren. Deze functionaris vormt ook het aanspreekpunt voor de raad en zal zich niet enkel richten op participatie bij initiatieven (plannen en beleid) van de gemeente, maar ook vanuit de samenleving zelf. Participatie is al ondergebracht in de portefeuilleverdeling. De coördinatie van participatie is ondergebracht bij de burgemeester en wethouder van Zwanenburg is projectwethouder overheidsparticipatie.
Belangrijk daarbij is begrijpelijke/toegankelijke taal en het begeleiden van de raad in de rol van meer en tijdiger met de samenleving in gesprek gaan. De werkgeverscommissie van de raad dient bij deze rol betrokken te worden. Het college dient aan te geven hoe participatie organisatie breed in de uitvoering van taken wordt betrokken.
Er wordt ingezet om met de raad toe te werken naar een participatieverordening die nog meer duidelijkheid biedt voor betrokkenen in een participatieproces. Komende thema’s: Naast de lopende thema’s, voorwaarden windenergie, vluchtelingen en nieuwkomers komen de volgende thema’s voor 2024 aan bod; Omgevingswet Dienstverlening Integrale veiligheidsplan
EEN LEEFBAAR BUITENGEBIED Wat willen we bereiken?
Raadsafspraken
Het buitengebied van Haaksbergen ook in de toekomst leefbaar houden en leefbaarder maken.
Wat gaan we ervoor doen in 2024? In 2024 gaan we een omgevingsvisie opstellen, waarin ook de visie voor het landelijk gebied nadrukkelijk wordt opgenomen. Daarnaast wordt op onderdelen ook al beleid geformuleerd zoals de visie op verblijfsrecreatie en de spelregels buitengebied. Voor de transitie in het landelijk gebied willen we gezamenlijk optrekken met onze (agrarisch) ondernemers in gebiedsprocessen en ondersteunen in de verduurzaming van de landbouw.
Verzoek aan het college om in een werksessie te bespreken of het conceptbeleid de ‘regionale spelregels’ voldoende invulling geeft aan Haaksbergse opvattingen/vraagstukken. In die werksessie met de raad moet ook aan de orde komen op welke manier de fracties in de periode 2022-2026 beter geïnformeerd kunnen worden over regionaal, provinciaal en landelijk beleid waarmee het buitengebied te maken krijgt zodat zij proactief kunnen reageren op plannen die op die niveaus spelen. In de bespreking moeten in ieder geval de economische, ecologische en recreatieve aspecten van het buitengebied aan de orde worden gesteld.
Ook hebben we een opgave op het gebied van landschap en biodiversiteit. Hiervoor willen we nieuwe en bestaande groene maatschappelijke initiatieven faciliteren. Denk aan de al ingezette boomdeeldagen en onderzoek naar afzet lokale voedselproductie. Dit doen we in samenhang met cluster duurzaamheid.
Programmabegroting 2024
19
WONINGBOUW Wat willen we bereiken?
Raadsafspraken Het college vragen haast te maken met de woonvisie en na het vaststellen van de woonvisie het college opdracht te geven een concreet uitvoeringsplan te maken waarin wordt aangegeven ‘hoe’ de visie uitgevoerd gaat worden. Het college vragen langskomende nieuwbouwplannen daarna expliciet te toetsen aan zowel de woonvisie als aan het uitvoeringsplan. Het college vragen voordat de woonvisie en uitvoeringsplan zijn aangenomen, al wat kan doen om woningbouw in Haaksbergen te stimuleren.
Heldere kaders voor de woonruimteontwikkeling in de komende jaren, zodat bij langskomende nieuwbouwplannen kan worden getoetst of die plannen passen binnen de gestelde kaders.
Wat gaan we ervoor doen in 2024? De woonvisie Goed Wonen in Haaksbergen is op 5 juli 2023 vastgesteld door de raad. In de woonvisie staat de kwalitatieve en de kwantitatieve woningbouwbehoefte beschreven. In de raadsinformatiebrief van 26 juni 2023 hebben we de raad geïnformeerd over het uitvoeringsprogramma woonvisie voor dit jaar. Hierin In het uitvoeringsplan zouden nadere afspraken moeten staan ook de woningbouwplannen benoemd. Het komen over hoe en waar wat gebouwd mag worden. uitvoeringsprogramma voor de komende jaren stellen wij nog op. De nieuwbouwplannen voor woningbouw worden getoetst aan de nieuwe woonvisie. Er is extra ambtelijke capaciteit aangetrokken voor de versnelling van de woningbouw. Daarnaast wordt gekeken naar wettelijke mogelijkheden om procedures te versnellen, zoals de crisis- en herstelwet. Ter uitvoering van de motie “Kansrijke bouwlocaties aan de randen van Haaksbergen” wordt in 2024 een addendum bij de structuurvisie Haaksbergen 2030 ter vaststelling voorgelegd. In dit gebiedsgerichte onderzoek wordt de ontwikkeling van woningbouw op uitbreidingslocaties beschreven. Vervolgens zullen we projecten opstarten ter uitvoering van deze visie. Zie ook begrotingsprogramma 8 (volkshuisvesting en ruimtelijke ordening).
ZOUTWINNING Wat willen we bereiken?
Raadsafspraken
De raad in staat te stellen een weloverwogen besluit te nemen over de verklaring van geen bedenkingen, in overeenstemming met de motie d.d. 12 juli 2023. Zorgvuldigheid staat daarbij voorop.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? Op 15 juni 2022 is door middel van een raadsinformatiebrief antwoord gegeven op de vijf vragen zoals hiernaast weergegeven (link raadsinformatiebrief). Thans geven wij uitvoering aan de motie van de raad van 12 juli 2023, waarbij tezamen met EZK een opdracht voor een procesbegeleider is geformuleerd. Deze opdracht ziet erop toe het proces van besluitvorming door het ministerie van EZK over het winningsplan (instemmingsbesluit) en de besluitvorming van de raad van Haaksbergen over de verklaring van geen bedenkingen (vvgb) te begeleiden. Ten tijde van het opstellen van deze begroting wordt aan dat proces uitvoering gegeven.
Verzoek aan het college om te komen met een notitie waarin in ieder geval wordt aangegeven: o welk standpunt vanuit de gemeente over zoutwinning richting de verantwoordelijke staatssecretaris (Rijksoverheid) wordt doorgegeven en op welke manier dat zal gebeuren; o op welke manier het college de inwoners van Haaksbergen wil informeren over het verloop van de zoutwinning; o hoe het college wil monitoren wat de effecten zijn van zoutwinning voor de inwoners van Haaksbergen; o welke bevoegdheden de raad wel en niet heeft om zoutwinning en zoutwinning gerelateerde zaken te reguleren (bestemmingsplan); o Welke compensatie voor Haaksbergen mogelijk is.
Programmabegroting 2024
20
VOORZIENINGEN Wat willen we bereiken?
Raadsafspraken
Het afronden van een voorzieningendiscussie.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? In 2022 is het procesvoorstel voor het voeren van de voorzieningendiscussie voorgelegd en besproken in de raad. In 2023 is uitvoering gegeven aan dit proces. Er is een burgerpeiling behouden, er is een participatieproces gestart en de raad heeft kennis kunnen nemen van een aantal onderzoeksrapporten betreffende de Kappen, de Wilder de MBS en Wijkkracht. De raad heeft tijdens de behandeling van de kadernota 2024 keuzes gemaakt en richting meegegeven. Deze keuzes richtingen zijn verwerkt in voorliggende begroting. In 2024 wordt aan deze keuzes uitvoering gegeven. Dit betreft de passende governance bij de kappen (onderzoek), behoud zwemvoorziening voor incidenteel twee jaar voor Haaksbergen (verlening behoud) huidige voorziening, toekomst MBS en Twente Marketing. Ook de onderwijshuisvesting Het Assink op Scholtenhagen in combinatie met zwemvoorziening krijgt in 2024 een vervolg.
Het proces van de voorzieningendiscussie te vervolgen door: o het college vragen een voorstel aan de raad voor te leggen over het te volgen besluitvormingsproces rondom de voorzieningen; o het onderwerp in de vergadering van september te agenderen voor een voorzieningendiscussie ten behoeve van de begroting van 2023; o in de voorzieningendiscussie de resultaten van de burgerpeiling te betrekken.
DUURZAAMHEID Wat willen we bereiken? Wij willen duidelijke doelstellingen en handelingsperspectief voor de verduurzaming van Haaksbergen. Doelstellingen die begrijpelijk, haalbaar en betaalbaar zijn voor onze inwoners en ondernemers en waarmee stapsgewijs maar doelgericht wordt toegewerkt naar een duurzamer Haaksbergen.
Raadsafspraken
Wat gaan we ervoor doen in 2024? Onze ambities voor de verduurzaming van Haaksbergen worden verwoord in een heldere visie die aansluit bij de Omgevingsvisie. Het uitvoeringsprogramma vloeit voort uit deze visie en wordt uitgebreid met tijdspad en begroting voor de korte én langere termijn. De transitie naar een circulaire economie krijgt daarin verder vorm en betekenis. De beleidsfase voor windenergie in Haaksbergen wordt afgerond. De ondersteuning voor onze ondernemers met zon op dak potentieel wordt gecontinueerd (in navolging van het Zon op dak project).
Het college op te dragen op korte termijn een participatietraject voor te stellen om te komen tot een plan voor de inpassing van windmolens in Haaksbergen. Dat het college, zodra het mogelijk is, regels opneemt in de toekomstige bestemmingsplannen om duurzame energieopwekking op grote daken af te dwingen. Het college op te dragen onderzoek te (laten) doen naar de mogelijkheden om lokale initiatieven tot versterking van verduurzaming (bijvoorbeeld in ‘bouwteam’ constructies) te ondersteunen. Het college vragen de raad te informeren over de voortgang van de gesprekken die door Losser worden gevoerd over de mogelijkheid gebruik te maken van de Duitse overcapaciteit.
Concreet levert dit de volgende (beleids)stukken op: - Visie Duurzaamheid - Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Beleid Windenergie - RES 2.0
Programmabegroting 2024
21
MARKTPLAN/CENTRUMVISIE Wat willen we bereiken?
Raadsafspraken
Het dichten van het ‘Gat in de Markt’.
Wat gaan we ervoor doen in 2024? Aan de raadsafspraken is in 2022 uitvoering gegeven. Voor de raadsvergadering van 21 december 2022 is de raad een notitie voorgelegd, waarin de gestelde vragen uit de raadafspraken zijn beantwoord. Behandeling van het agendapunt heeft plaatsgevonden in de raadsvergadering van 25 januari 2023. Op deze datum heeft de raad de Actualiteitscheck Marktplan vastgesteld en besloten geen m.e.r.-procedure te doorlopen. Het bestemmingsplan voor het Marktplan is in voorbereiding. Het is de planning dat het bestemmingsplan in het voorjaar van 2024 ter vaststelling aan de raad wordt aangeboden.
Het college vragen een heldere stand van zaken te geven over de besluitvorming rond het Marktplan, voordat de bestemmingsplanwijziging aan de orde wordt gesteld en daarbij in te gaan op de volgende punten: o hoelang laat het oordeel van de commissie m.e.r. (second opinion) nog op zich wachten? o in welke mate is de huidige besluitvorming gebaseerd op inmiddels achterhaald. marktonderzoek en heeft het zin te vragen om een update? o waarom denkt het college dat de provincie (anders dan in 2014-2018) nu wel akkoord zal gaan met een bestemmingsplanwijziging waarin een supermarkt aan de markt is opgenomen? o waarom denkt het college dat het NIET aanbieden van de grond aan een andere marktpartij ditmaal niet onderuit zal worden gehaald, gegeven recente uitspraken van onder meer de Raad van State? o Wat is de status van het contract (dat eerder aan de Raad is gestuurd)?
SOCIAAL DOMEIN Wat willen we bereiken? Betrokkenheid van de raad bij het regionale beleid. Wat gaan we ervoor doen in 2024? Begin 2024 worden de bestekken voor de inkoop Jeugdhulp en Wmo begeleiding en dagbesteding gepubliceerd. Waarna de inschrijvingen worden beoordeeld, gecontroleerd en/of getoetst en er wordt gegund. De gunning is voor beide voorzien per juni 2024. Vanaf juni 2024 start, zowel bij de gemeenten als de aanbieders, het proces van overdracht en implementatie van zorg, hulp en ondersteuning, zodat per 1 januari 2025 op basis van deze inkoop wordt gewerkt.
Raadsafspraken
Het college opdracht geven de raad halfjaarlijks te informeren over de uitvoering van het ingezette regionaal beleid en de raad tijdig te betrekken bij het opstellen van de kaders voor het regionale beleid.
In 2022 en 2023 is de raad periodiek geïnformeerd over de inkoop van Jeugdhulp en Wmo. Dit doen wij ook in 2024.
Onderstaand uitvoeringsprogramma ter uitvoering van de raadsafspraken maakt deel uit van de Kadernota 2024 en wordt in de begroting verwerkt. In de kadernota is een toelichting gegeven op de afzonderlijke onderdelen.