Programmabegroting 2023 College 2022-09-27
Tekst van het document
Door Twence opgewekte duurzame energie telt, naar rato van ons aandelenbezit, mee voor de energiedoelstellingen van Haaksbergen. Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken op grond van de artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.). Gemeenschappelijke Regeling Gezondheid (Openbaar Lichaam Gezondheid)
Programmabegroting 2023
48
Op basis van de inhoud van de gemeenschappelijke regeling is het doel, het in zijn rechtsgebied bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van en zorg verlenen aan de bevolking of specifieke groepen daarvan. Daarvoor worden de belangen behartigd op het gebied van Publieke gezondheid, onder de naam GGD Twente; Jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning, onder de naam Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp Twente (OZJT) en Adviesen meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling, onder de naam Veilig Thuis Twente (VTT). Prestatie-indicatoren Stand Haaksbergen 2021
Gemiddelde van de referentie gemeenten 2021
Waarde
Type waarde*
kg fijn restafval per inwoner
137 kg
102 kg
50 kg in 2030
Doelwaarde
Afvalscheidingspercentage in 2021 op het gebied van afval en grondstoffen
% afvalscheiding op het gebied van afval en grondstoffen
62 %
72%
75% in 2021
Doelwaarde
Regionale Goedkeur PMD
% goedgekeurd PMD-afval
18%
26%%
75% in 2021
Doelwaarde
Naam indicator
Eenheid
Hoeveelheid fijn restafval per inwoner in 2030, Afvalloos Twente
* Doelwaarden: volledige sturing op het doel is niet mogelijk door uitvoering van beleid, handhaven van regels, stimuleren of anderszins. Wel is er sprake van mogelijke beïnvloeding. Daarmee is de waarde een doel: een te beogen resultaat. Normwaarden: volledige sturing op het doel is mogelijk door uitvoering van beleid, handhaven van regels, stimuleren of anderszins en daarmee is de waarde een norm: een te realiseren resultaat.
Wat kost het?
Begrote baten en lasten
bedragen x € 1.000
Omschrijving programma
Baten / Lasten
7
Volksgezondheid en milieu
Baten
6.680
6.449
6.479
6.578
6.650
6.699
7
Volksgezondheid en milieu
Lasten
6.603
6.902
7.096
7.179
7.218
7.230
77
-452
-616
-601
-568
-531
Prog.
Totaal programma Volksgezondheid en milieu
Werkelij k 2021
Begroot 2022 *
Begroot 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
* incl. eerste bestuursrapportage 2022
Programmabegroting 2023
49
8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Inleiding Binnen dit programma valt het grondbeleid voor woningbouw en het beleid rond ruimtelijke ontwikkelingen. Waar doen we het voor? We werken aan een gezonde, duurzame en veilige fysieke leefomgeving met passende huisvesting voor alle inwoners. Wat willen we bereiken? Ruimtelijke ontwikkeling en wonen De juiste woningen bouwen waar nu en in de toekomst behoefte aan is. Zorgen voor een aantrekkelijke woonomgeving en een aantrekkelijk woonaanbod dat flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen. Een inclusieve samenleving, waarin ieder individu passend bij zijn woonsituatie woonruimte kan vinden. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor samenwerking met onze maatschappelijke partners en de integratie van nieuwkomers in de diverse buurten. Een juiste invoering van de Omgevingswet. Geactualiseerd beleidskader voor permanente bewoning recreatiewoningen. Goed aangehaakt zijn bij de ontwikkelingen in het landelijk gebied. Duurzaamheid Verduurzaming gemeentelijk vastgoed, te beginnen met benutting van daken voor zonneenergie. Vergroten van bewustwording en handelingsperspectief rondom duurzaamheid voor inwoners en ondernemers. Een goed vindbaar en bruikbaar gemeentelijk energieloket. Inzicht krijgen in de mogelijkheden van windenergie.
Vergunningverlening Een soepele overgang van de vergunningverlening op basis van de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (WABO) naar die op basis van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) als beide wetten per 1 januari 2023 in werking treden. Wat gaan we ervoor doen in 2023? Ruimtelijke ontwikkeling Faciliteren van diverse particuliere initiatieven in het landelijk en stedelijk gebied, zoals de herontwikkeling van het Zwarteland. Vaststellen van het bestemmingsplan voor het Odink & Koenderink terrein. Opstarten planologische procedure voor locatie De Weert (Bartokstraat) en omgeving. Planvorming voor leegkomende schoollocatie Holthuizen. Afronden van planvorming nieuwe woningbouwlocaties in de kerkdorpen. Vaststellen van het bestemmingsplan voor het Marktplan. Afronden bouwrijp maken en kaveluitgifte Wissinkbrink 1 ste fase. Planvorming Wissinkbrink 2de fase. Aandacht voor het uitbreiden en verbreden van het aanbod aan woonmilieus bij het ontwikkelen van nieuwe woningbouwlocaties op basis van nieuwe woonvisie. Wij geven uitvoering aan het plan van aanpak voor de mogelijkheden van flexwonen in Haaksbergen. Wij maken afspraken over een goede ruimtelijke inpassing van initiatieven op inbreidingslocaties en in het buitengebied. Uitvoering geven aan en opstellen van nieuwe prestatieafspraken met woningstichting Domijn en de huurdersvereniging. Programmabegroting 2023
50
-
Per 1 januari 2023 werken met de Omgevingswet (mits de wet op die datum ook daadwerkelijk wordt ingevoerd). Wij gaan verder met de voorbereiding voor het opstellen van een Omgevingsplan. Het Omgevingsplan voor het gehele grondgebied moet in 2029 gereed zijn. Starten met het opstellen van de Omgevingsvisie. Wij stellen een nieuw beleidskader voor permanente bewoning recreatiewoningen op, op basis van het nieuwe provinciale beleid. Wij gaan de ontwikkelingen in het landelijk gebied in kaart brengen en acties ondernemen waar nodig. Dit doen we samen met de betrokken partijen. Duurzaamheid Realisatie van zonnepaneleninstallatie op het platte dak van De Bouwmeester. Energiecoaches gaan inwoners helpen om energie te besparen en duurzamer te worden. De website www.sterinsamenduurzaam.nl gaan wij vernieuwen. Wij doen onderzoek naar de mogelijkheden van windenergie. Vergunningverlening We besteden aandacht aan een goede dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening als de Omgevingswet per 1 januari 2023 in werking treedt. Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving milieu.
Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.). Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Stand Haaksbergen 2021
Gemiddelde van de referentie gemeenten
Gestelde norm
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
5,4
8,6
5,0
Demografische druk
Percentage
84,7
80,2
81,0
Hernieuwbare elektriciteit
Percentage
8,9
Geen data
*
Gemiddelde WOZ-waarde
Euro
269.000
315.000
**
Gemeentelijke woonlasten eenpersoons huishouden
In Euro’s
973
Geen data
Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
In Euro’s
1021
Geen data
Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde
**Hiervoor wordt geen norm vastgesteld
Programmabegroting 2023
51
Wat kost het?
Begrote baten en lasten
bedragen x € 1.000
Omschrijving programma
Baten / Lasten
8
Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening
Baten
1.840
1.328
1.152
1.049
1.049
1.049
8
Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening
Lasten
3.476
3.024
3.388
3.163
3.149
3.148
-1.636
-1.696
-2.235
-2.113
-2.100
-2.098
Prog.
Totaal programma Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening
Werkelij k 2021
Begroot 2022 *
Begroot 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
* incl. eerste bestuursrapportage 2022
Programmabegroting 2023
52
Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen, dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de gemeenteraad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De belastingverordeningen 2023 worden in december 2022 vastgesteld. Tariefsaanpassingen Wij stellen voor de OZB-tarieven voor woningen en voor niet-woningen in 2023 met 1,5% te verhogen. Daarnaast vindt er, zoals gebruikelijk, nog een correctie plaats in verband met de waardeontwikkelingen. Ook voor de overige gemeentelijke belastingtarieven wordt voor 2023 een stijging van het tarief met 1,5% voorgesteld. Normaal gesproken wordt het OZB-tarief gekoppeld aan de prijsindex van de materiele overheidsconsumptie (IMOC). Deze is 2,3% in 2023. Vooruitlopend op de voorzieningendiscussie is ervoor gekozen om het OZB-tarief te handhaven op 1,5%. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend. Voor de afvalstoffenheffing betekent dit dat het tarief in 2023 gemiddeld met 4,0% wordt verlaagd. Het tarief voor de rioolheffing stijgt met 4,2%.
Per saldo stijgen de woonlasten met 2,3% (zie ook onderdeel d). a. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten
Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen (*€ 1.000)
Realisatie 2021
Begroting 2022 na wijziging
Begroting 2023
Leges reisdocumenten, rijbewijzen, persoonsregistratie en burgelijke stand
192
214
204
Leges omgevings- en kapvergunningen
1.046
860
860
45
76
177
Afvalstoffenheffing
2.329
2.442
2.345
Rioolheffing woningen / niet woningen
3.642
3.687
3.791
151
141
143
OZB eigenaren woningen
4.027
4.070
4.129
OZB eigenaren niet-woningen
1.831
1.835
1.861
OZB gebruikers niet-woningen
Begraafrechten
Hondenbelasting
1.133
1.133
1.149
Forensenbelasting
92
95
93
Toeristenbelasting
129
110
112
Reclamebelasting
42
0
45
BIZ-heffing bedrijventerreinen Totaal
88
90
90
14.747
14.753
14.998
b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Hervorming lokaal belastinggebied In het coalitieakkoord van het huidige kabinet is het volgende opgenomen: “Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij
Programmabegroting 2023
53
de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Daarbij worden ook alternatieven voor de OZB en MRB (minder Rijksbemoeienis) in de beschouwing betrokken.” Daarmee is de discussie over een ruimer (lokaal) belastinggebied weer actueel. Uitbreiding kan echter in 2026 (inzet coalitieakkoord) slechts aan de orde komen als aan de geformuleerde randvoorwaarden is voldaan. Daarbij vormen met name ‘de financiële verhoudingen op orde’ en 'geen verhoging van de lastendruk’ harde ijkpunten. Nieuwe omgevingswet Op 1 juli 2022 zou de nieuwe Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) in werking treden. Dit is echter voorlopig uitgesteld tot 1 januari 2023. Dit geeft het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden. Groene heffingskorting De minister gaat binnenkort met gemeenten in gesprek over hoe op lokaal niveau verduurzaming door huiseigenaren bevorderd kan worden en of een (verplichte) groene heffingskorting daar mogelijk aan bijdraagt. Ook wordt onderzocht of zonnepanelen standaard buiten de onroerendezaakbelasting (ozb) gehouden kunnen worden. Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Nu is geen bezwaar mogelijk tegen een beschikking uitstel van betaling.
Tegen een beschikking kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is nu administratief beroep bij het college mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). Wanneer deze landelijke wijziging in werking treedt, is nog niet bekend. c. Kostendekkendheid De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen volgens de gemeentewet maximaal kostendekkend zijn. Ook de diverse leges die worden geheven, mogen maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Posten worden dus niet afzonderlijk op kostendekkendheid beoordeeld. De kosten van de overhead worden overeenkomstig de BBV-regels verdeeld op basis van personeelslasten. Mate van kostendekking
(bedragen x € 1.000)
Activiteitgroep
lasten Overhead taakvelden
Totale lasten
BTW
Heffingen (Baten)
Overige Baten
Kostendekkendh eid
Totaal Baten
Afvalstoffenheffing
2.012
0
332
2.344
2.310
34
2.344
100%
Rioolheffing
3.096
181
566
3.843
3.843
0
3.843
100%
282
0
0
282
177
0
177
63%
5.390
181
898
6.469
6.330
34
6.364
98%
Leges algemene Dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening)
439
281
0
720
204
0
204
28%
Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening)
531
357
0
888
860
0
860
97%
Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening)
81
58
0
139
7
0
7
5%
Subtotaal Leges
1.051
696
0
1.747
1.071
0
1.071
61%
Totaal
6.441
877
898
8.216
7.401
34
7.435
90%
Begraafrechten Subtotaal Heffingen
Programmabegroting 2023
54
Afvalstoffenheffing De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen worden betaald uit de afvalstoffenheffing. De kosten voor afvalinzameling en de inkomsten uit de afvalstoffenheffing zijn gelijkgesteld. Hiermee is de afvalstoffenheffing kostendekkend. Rioolheffing De kosten voor de riolering worden met de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen. De totale kosten voor riolering en de inkomsten uit de rioolheffing zijn gelijkgesteld. Hiermee is de rioolheffing kostendekkend. Begraafrechten We begroten € 282.000 aan kosten, te maken voor de begraafplaatsen en crematoria. Het gaat dan grotendeels om onderhoudskosten en nieuwe investeringen. We verwachten voor een bedrag van € 177.000 aan leges te ontvangen. Hiermee is de kostendekkendheid van de begraafplaatsen en de crematoria 63%. Leges De leges zijn ingedeeld in drie titels: Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen.
Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Dranken Horecavergunningen. Voor alle drie titels geldt dat de gemaakte kosten hoger zijn dan de ontvangen inkomsten. d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we: onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de “Atlas van lokale lasten”. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2021, 2022 en 2023 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden met een gemiddelde woningwaarde. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen (oude opzet) Begroot 2023
Percentage stijging 2023 tov 2022
Werkelijk 2021
Werkelijk 2022
Onroerende zaakbelasting
395,49
401,42
407,44
1,5%
Rioolheffing
339,00
334,08
348,24
4,2%
Afvalstoffenheffing
221,52
224,84
215,88
-4,0%
Totale woonlasten
956,01
960,34
971,56
1,2%
Belastingsoort
Landelijk gemiddelde 811,00 823,17 842,10 2,3% woonlasten Percentage boven 17,9% 16,7% 15,4% landelijk gemiddelde (*) Deze belastingdruk is bepaald op basis van de voorlopige tarieven. In december 2022 wordt door de vaststelling van de belastingverordeningen de definitieve belastingdruk bepaald.
Programmabegroting 2023
55
De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar van een woning stijgen in 2023 met 1,2%. Voor een huurder van een woning stijgen deze met 0,9%. Nieuwe berekeningssystematiek Bij de vergelijking van de tarieven kijkt Coelo vanaf 2022 naar de gemiddelde OZB-opbrengst van de koopwoningen en niet meer naar de gemiddelde OZB-opbrengst van alle woningen inclusief de huurwoningen. Dit omdat huurders geen OZB hoeven te betalen. Onderstaand staatje is opgesteld op basis van deze nieuwe systematiek. Vanaf nu wordt alleen onderstaand overzicht opgenomen in de begroting en jaarrekening. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen (nieuwe opzet) Werkelijk 2022
Onroerende zaakbelasting
395,49
461,67
468,60
1,5%
Rioolheffing
339,00
334,08
348,24
4,2%
Afvalstoffenheffing
221,52
224,84
215,88
-4,0%
Totale woonlasten
956,01
1.020,59
1.032,72
1,2%
811,00
904,00
924,79
2,6%
17,9%
12,9%
11,7%
Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde
Begroot 2023
Percentage stijging 2023 tov 2022
Werkelijk 2021
Belastingsoort
e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Voor 2023 is in totaal een bedrag van € 245.000 geraamd aan kwijtscheldingen.
Programmabegroting 2023
56
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwacht grote tegenvallers op te kunnen vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, het resultaat, de post onvoorzien, de structurele exploitatieruimte en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen de huidige woonlasten en de lasten bij 20% boven het landelijke gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op € 525.000. Bij de beschikbare weerstandscapaciteit worden de stille reserves niet meegenomen. Dat geldt ook voor bestemmingsreserves waar verplichtingen aan zijn verbonden. De verwachte ontwikkeling weerstandsratio 2023 tot en met 2026
(bedragen * € 1.000)
Omschrijving
2025
Algemene reserve (01-01)
2023
2024
8.705
9.328
2026
11.764
14.933
Bestemmingsreserves (zonder verplichtingen)
13
13
13
13
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
8.718
9.341
11.777
14.946
40
40
40
40
2.059
3.045
3.954
-792
Onvoorzien Structurele exploitatieruimte Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)
525
525
525
525
Totaal structurele weerstandscapaciteit
2.624
3.610
4.519
-227
Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit
11.342
12.951
16.296
14.719
2.737
2.737
2.737
2.737
4,1
4,7
6,0
5,4
Benodigde weerstandscapaciteit Ratio
Inventarisatie van de risico’s Bij de begroting 2023 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar Groter dan eenmaal per jaar
Risico 10% 30% 50% 70% 90%
Programmabegroting 2023
57
Overzicht risico’s Omschrijving risico
Financieel gevolg
Kans van optreden
(Bedragen in € x 1.000) WeerstandsInc/Str. vermogen
0. Bestuur en ondersteuning C yberaanval
4.000
10%
400
Str.
333
30%
100
Str.
Participatie / WSW
100
30%
30
Str.
Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten onzeker
500
50%
250
Str.
500
10%
50
Inc.
Risico Datalekken
6. Sociaal domein
8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen Milieuverontreiniging Grondexploitaties
689
50%
345
Inc.
1.200
50%
600
Inc.
C alamiteiten
400
30%
120
Inc.
C laims
400
50%
200
Inc.
Schadeclaim rood-voor-rood
Diverse programma’s
Verbonden partijen
1.000
50%
500
Str.
Garantstellingen
800
10%
80
Inc.
Wachtgeldverplichtingen
210
30%
63
Inc.
Totale benodigde weerstandscapaciteit
2.737
Uitval applicaties in verband met Cyberaanval (€ 400.000) Met de digitalisering van de samenleving neemt cybercrime een steeds grotere vlucht. Voorbeelden hiervan zijn het verspreiden van virussen en malware, maar ook bijvoorbeeld DDoS-aanvallen, waarbij systemen slecht of helemaal niet meer bereikbaar zijn voor medewerkers of klanten. Uit internationaal onderzoek onder 550 organisaties kwam eerder dit jaar naar voren dat in 2022 83% van de organisaties wereldwijd hiermee te maken heeft gehad. De kosten bedroegen gemiddeld zo’n 4.2 miljoen euro. Dat is vergelijkbaar met de schade die de gemeente Hof van Twente heeft geleden bij de hack in 2020, namelijk circa 4 miljoen euro. Op basis van dit internationale onderzoek en de financiële ervaring bij de gemeente Hof van Twente voeren we een financieel gevolg van 4 miljoen op. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee. Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn), maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en om uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Met het uitplaatsen van IT naar Hengelo (in 2022) zijn onze systemen beter beveiligd. De kans van optreden wordt daarom bijgesteld van 50% naar 10%. Het risico op cybercrime laat zich nooit voor 100% uitsluiten.
Risico datalekken (€ 100.000) Bij een datalek gaat het om ongeoorloofde of onbedoelde toegang tot persoonsgegevens. Maar ook om het ongewenst vernietigen, verliezen, wijzigen en verstrekken van persoonsgegevens. Ook hierdoor kunnen de betrokken personen namelijk schade leiden. Voorbeelden zijn het verlies van een USB-stick met niet-versleutelde persoonsgegevens, verkeerd verstuurde e-mailberichten of een cyberaanval waarbij persoonsgegevens zijn buitgemaakt. Een datalek is snel gemaakt, maar de impact en de kosten vallen vaak mee. Wanneer echter sprake is van een ernstig en verwijtbaar datalek kunnen de kosten niettemin fors oplopen. Dat kunnen boetes zijn van de Autoriteit Persoonsgegevens, maar ook schadeclaims van betrokkenen. Bijvoorbeeld wanneer sprake is van identiteitsfraude. Ook kan een datalek leiden tot imagoschade. Belangrijk is bovendien dat datalekken tijdig gemeld worden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Het niet- of pas veel te laat melden kan eveneens forse boetes tot gevolg hebben.
Programmabegroting 2023
58
Participatie/Wsw (€ 30.000) Het Rijksbudget dat wij voor de uitvoering van de Wsw ontvangen, neemt de komende jaren stapsgewijs af, terwijl de verplichtingen voor de uitvoering niet in hetzelfde tempo afnemen. De gemeente dient rekening te houden met de geldende CAO voor de sector en de loonkosten van Swers kunnen de komende jaren verder toenemen. Aantallen Wmo-ondersteuningstrajecten en jeugdhulptrajecten onzeker (€ 250.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor 2023 zijn wij voor de Wmo in de begroting uitgegaan van een volume-ontwikkeling van 2% voor Wmo. Dit percentage is gebaseerd op de volume-ontwikkeling in de laatste jaren en de verwachte vergrijzing. Voor jeugd zijn we in de begroting 2023 uitgegaan van de geconstateerde ontwikkeling in het werkelijk aantal cliënten en de gerealiseerde kosten over 2020, 2021 en over het eerste halfjaar van 2022. Er blijft echter een kans op het moeten leveren van meer en/of duurdere zorgtrajecten dan in de begroting is opgenomen.
Milieu (€ 50.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied bij grootschalige calamiteiten, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Bijv. vrijkomen asbest en andere gevaarlijke stoffen. Grondexploitaties (€ 345.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 345.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Schadeclaim rood-voor-rood (€ 600.000) In september 2022 is een vordering toegekend aan landbouwbedrijf Hemel. Er zijn nog mogelijkheden voor bezwaar en beroep. Tot die tijd blijven we een risico houden. Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van o.a. ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes waarvoor wij niet zijn verzekerd. Claims (€ 200.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij dit bedrag als risico op. Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven.
Garantstellingen (€ 80.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan. Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerken met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen.
Programmabegroting 2023
59
Staat van gegarandeerde geldleningen (bedragen afgerond in euro’s)
Restant leningen
Nr. Naam van de geldnemer 1 2 3 4 5 6 7 8 9
St. gem. huis St. Isidorushoeve St. Accommodatie Buurse Haaksbergse schutterij Stichting APH (HSC) SV Bon Boys SV Bon Boys HHC Haackey Museum Buurtspoorweg Tennis & Padel Veldmaat Totaal aan garantstellingen
Door gemeente gewaarborgd Toelichting
25.000 77.000 45.000 117.000 30.000 175.000 212.000 282.000 350.000 1.313.000
25.000 Via BNG 77.000 Via BNG 23.000 50% met WFS 117.000 Via BNG 15.000 50% met WFS 87.500 50% met WFS 106.000 50% met WFS 175.000 Via BNG 175.000 50% met WFS 800.500
Wachtgeldverplichting (€ 63.000) Een huidige wethouder kan uitvallen of zijn functie beëindigen waarbij hij recht houdt op wachtgeld. Ervan uitgaande dat er geen verplichtingen ontstaan bij alle drie de wethouders, maar bij één, nemen we € 63.000 op als risico. (30% van € 210.000) Ratio weerstandsvermogen In 2023 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 11.342.000. Uit het totaaloverzicht met de risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal € 2.737.000. De ratio voor 2023 komt daarmee uit op 4,1.
Ratio weerstandsvermogen
Beschikbare weerstandscapaciteit
=
Benodigde weerstandscapaciteit
=
11.342
=
4,1
2.737
Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Ons weerstandsvermogen wordt als ‘uitstekend’ geclassificeerd. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen - een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de ratio’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen ratio’s en ontwikkeling ervan in de tijd.
Programmabegroting 2023
60
Overzicht kengetallen Kengetallen
Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026
Netto schuldquote
48%
74%
59%
53%
44%
43%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
41%
64%
51%
46%
38%
37%
Solvabiliteitsratio
12%
3%
14,3%
18,3%
24,3%
24,1%
Kengetal grondexploitatie
2%
6%
1,0%
0,5%
0,0%
0,0%
Kengetal structurele exploitatieruimte
1%
2%
3,0%
4,3%
5,5%
-1,1%
Kengetal lokale lasten
118%
120%
112%
112%
112%
112%
Algeheel oordeel Kengetal
oordeel
ontwikkeling
1. Netto schuldquote
voldoende
blijft voldoende
2. Solvabiliteit
onvoldoende
wordt matig in 2025
3. Grondexploitatie
voldoende
blijft voldoende
4. Structurele exploitatieruimte
voldoende
blijft voldoende
5. Lokale lasten
matig
blijft matig
Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, dan constateren we dat het algemene beeld bijna voldoende is. Door de meerjarenbegroting 20232026 die voorligt worden de ratio’s de komende jaren beter en zal het algeheel oordeel naar verwachting in 2025 op voldoende staan. Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven de 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is met 59% voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Van de langlopende leningen is voor een bedrag van ongeveer € 4,5 miljoen doorgeleend. Het betreft voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel en doorgeleende gelden aan de Stichting Groot Scholtenhagen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen komt uit op 51% en is volgens de gestelde norm voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder we zijn. Onze norm is een solvabiliteit van minimaal 20%. Dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Een solvabiliteit kleiner dan 20% is onvoldoende, boven de 25% is voldoende. Onze solvabiliteit komt in 2023 uit op 14,3% en is daarmee onvoldoende. De solvabiliteit is de komende jaren stijgende. In 2025 verwachten we boven de 20% uit te gaan komen. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop.
Programmabegroting 2023
61
Het kengetal grondexploitatie komt uit op 1,0%. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze ratio is dus voldoende. Structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om de structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het begrotingstotaal. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5% van het begrotingstotaal, wordt dit bestempeld als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte komt in 2023 uit op 3,0% en is daarmee voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Wij komen voor de totale woonlasten in 2023 uit op 11,7% boven het landelijk gemiddelde.
In de paragraaf lokale heffingen vindt u verdere informatie over dit onderwerp.
Programmabegroting 2023
62
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke. - wegen: alle verharding, inclusief bruggen en viaducten en dergelijke civieltechnische constructies. - begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen. - openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen. - riolering: riolen, putten, drukriolen, etc. - water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s. - speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden. - gebouwen: in eigendom van de gemeente zoals theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal. - buitenkunstwerken: kunstobjecten in eigendom van de gemeente. Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging (waardoor onvermijdelijk herstel op een later moment duurder wordt), in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol om op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de onderstaande tabellen is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld en welke kosten geraamd zijn voor onderhoud van het betreffende kapitaalgoed.
Overzicht beleidsplannen voor begrotingsjaar 2023 Soort kapitaalgoed Beleidskader
Vastgesteld
Looptijd t/m
Openbare verlichting
Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026
2016
2026
Wegen
Beleidsplan Wegbeheer
2021
2025
Begraafplaatsen
Landelijk beleid
Groen
Groenvisie
2012
2021
Riolering
Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2020
2016
2020
Water
Waterplan
2004
2025
Speelvoorzieningen
Haaksbergen speelt verder
2009
2022
Gebouwen
Vastgoedbeleid
2010
Buitenkunstwerken
Kunstbeleid
2018
*
*
2021
Beleid begraafplaatsen is in 2019 in samenspraak met partijen opgesteld.
Programmabegroting 2023
63
Overzicht beheerplannen voor begrotingsjaar 2023 Beheerplannen Door het Looptijd college t/m vastgesteld
Financiële vertaling in de begroting
Achterstallig onderhoud
Openbare verlichting
2016
2026
ja
nee
Wegen
2021
2025
ja
nee
-
-
-
ja
Openbaar groen (Groenvisie)
2012
2021
ja
ja
Riolering (GRP)
2016
2020
ja
nee
Water (Waterplan)
2004
2025
ja
nee
Speelvoorzieningen
2013
2022
ja
ja
Gebouwen (meerjarenonderhoudsplan)
2014
2024
ja
nee
Kunstwerken
2016
2019
ja
ja
Begraafplaatsen
Overzicht meerjarig onderhoudsbudget Onderdeel Openbare verlichting
2023
(bedrag x € 1.000) 2025 2026
2024 270
278
290
302
3.050
3.050
3.050
3.050
Begraafplaatsen
204
204
204
204
Openbaar groen
1.236
1.145
1.145
1.145
Riolering en water
2.931
2.995
3.045
3.016
Speelvoorzieningen
52
52
52
52
Gebouwen
575
476
476
476
Kunstwerken
33
33
33
33
8.351
8.233
8.295
8.278
Wegen
Totaal
Bij het beheer van de openbare ruimte maakt de gemeente gebruik van het geautomatiseerd beheersysteem GBI (Geïntegreerd Beheer Informatiesysteem). De onderhoudswerkzaamheden van de verschillende disciplines worden in de uitvoering integraal afgestemd. In 2023 wordt nog gewerkt aan het op orde brengen van de gegevens en het aansluiten op de basisregistratie, zodat we beschikken over een goede basis voor nieuwe onderhoudsbestekken. Wegen In de nota Beleidsplan Wegbeheer is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. In 2023 wordt het centrum op niveau A onderhouden, de woonwijken, de bedrijventerreinen en het buitengebied op niveau B. Alle asfaltverhardingen blijven op niveau B.
Programmabegroting 2023
64
Om te zorgen dat onze wettelijke zorgplicht niet in gevaar komt, blijven we jaarlijks de onderhoudstoestand monitoren. Op basis van actuele inspecties wordt besloten of het beleid moet worden bijgesteld of dat de temporisering moet worden aangepast. Openbaar groen Het beheerplan voor openbaar groen (Groenvisie) liep in 2021 af. In 2023 willen wij een nieuw beleidsplan groenbeheer opstellen (zie ook hoofdstuk “Financieel- en beleidskader, onderdeel D15”) In de huidige Groenvisie is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. Vanaf 2020 geldt in het centrum niveau B en voor overige locaties niveau C. Dit leidt tot meer achterstallig onderhoud en uiteindelijk kapitaalvernietiging. Hoewel steeds meer inwoners plantsoenen van de gemeente adopteren, blijft het onderhoudsbudget krap. Om de biodiversiteit te bevorderen worden de grootste stukken gazon, die geen officieel trapveld of hondenlosloopgebied zijn, nog maar twee keer per jaar gemaaid. Voor de renovatie van plantsoenen is structureel budget in de begroting opgenomen, maar het budget is te krap om de totale behoefte aan groot onderhoud in te kunnen lopen. Daarbij komt dat de droogte van de afgelopen jaren heeft gezorgd voor veel schade aan heestervakken en bomen. Een deel van het renovatiebudget zal de komende jaren worden ingezet om deze droogteschade te bekostigen.
Het inlopen van achterstallig onderhoud aan plantsoenen zal hierdoor meer tijd vergen. Bij het beheer van bomen wordt volgens de principes van Strategisch Bomenbeheer gewerkt, waarbij het planmatig onderhoud van de bomen geoptimaliseerd wordt. Jaarlijks wordt 1/3 van ons bomenbestand periodiek gecontroleerd op veiligheid en onderhoudsbehoefte (BVO). De achterstand die we kenden is afgelopen jaar ingelopen. Het jaarlijks budget om vanaf 2023 iedere boom één keer per 3 jaar te controleren en waar nodig te snoeien is toereikend. De verkoop van snippergroen wordt in 2023 voortgezet en zal inkomsten opleveren. Begraafplaatsen Om meer inkomsten en een betere kostendekking te realiseren is er beleid ontwikkeld voor de begraafplaatsen. Conform dit beleid bieden we meer keuzemogelijkheden voor begraven en asbestemming, waardoor onze begraafplaatsen aantrekkelijker worden. We voeren enkele investeringen uit. Zo zal in de tweede helft van 2023 de natuurbegraafplaats worden geopend en wordt de huidige locatie voor asbestemmingen opgeknapt. Verder komen er mogelijkheden voor asbestemmingen op de oude begraafplaats aan de Enschedesestraat. Om de basis op orde te brengen is er software nodig voor onze gravenadministratie. Bij toekomstbestendig beheer hoort een actuele gravenadministratie, zodat we de komende jaren inkomsten kunnen blijven genereren door het verlengen van grafrechten.
Momenteel is er op het Waarveld een behoefte voor groot onderhoud aan de halfverharding op de drie in gebruik zijnde grafvelden. Riolering Mede door visuele inspecties van de riolering wordt de actuele onderhoudsbehoefte van het rioleringsstelsel bepaald en het onderhoudsprogramma eventueel bijgesteld. Ook het softwarepakket Rasmariant helpt bij het bepalen van de onderhoudsbehoefte. In 2023 werken we aan de optimalisatie van het systeem. Hiermee stemmen we de theorie en praktijk rond risicogestuurd beheer nog beter op elkaar af. We bereiden een nieuw beheerplan riool voor, welke naar verwachting begin 2023 ter besluitvorming naar uw raad gaat. Speelvoorzieningen In het Financieel Herstelplan 2020 is vanaf 2021 een structurele bezuiniging op speelvoorzieningen vastgesteld van € 20.000. De speelplaatsen zijn in goede staat van onderhoud en inspecties zijn en worden volgens de richtlijnen uitgevoerd. Daarnaast kunnen enkele toestellen per jaar worden vervangen. Gebouwen Voor de gebouwen die wij in eigendom willen behouden, bekijken wij jaarlijks aan de hand van de meerjarenonderhoudsplanning welke onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk moeten worden Programmabegroting 2023
65
uitgevoerd en welke kosten dit met zich meebrengt. Voor de gebouwen die wij willen afstoten, voeren wij alleen die onderhoudswerkzaamheden uit die noodzakelijk zijn om het gebouw in stand te houden. Het onderhoud voor deze panden voeren wij dus niet uit conform een actuele meerjarenonderhoudsplanning. Groot onderhoud betalen we uit de voorziening Groot onderhoud gemeentelijke panden. Voor dagelijks en contractonderhoud zijn bedragen geraamd in de begroting (vastgoedexploitatie). Kunstwerken De gemeente heeft het beheer en onderhoud van de eigen buitenkunstwerken in 2019 overgedragen aan de Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen. De afspraken hierover staan in een zogeheten dienstverleningsovereenkomst. Speerpunten voor de komende periode Beheer en onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen behoort tot de (dagelijkse) kernactiviteiten van de gemeente. Enkele interessante werkzaamheden of blikvangers in 2023:
• openbare ruimte: o Aanpassing ‘Oude’ N18, fase 2 o Centrumgebied De Veldmaat o Beethovenstraat o Herinrichting ’t Kempke o Verbeteren verkeersveiligheid Beckummerweg • gemeentelijke gebouwen: verduurzaming • vervanging en herinrichting diverse speelplekken waarbij meer aandacht komt voor burgerparticipatie.
Programmabegroting 2023
66
Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden). Financiering en schuldpositie In 2023 lossen we ongeveer € 0,9 miljoen af op onze langlopende leningen. Naar verwachting dienen we in 2023 nieuwe langlopende leningen aan te trekken van in totaal € 4 miljoen. Per saldo neemt het totaal aan langlopende leningen dus toe met € 3,1 miljoen. Met de nieuwe lening worden met name de investeringen zoals die in de restant kredietenlijst staan vermeld (zie jaarrekening en bestuursrapportage), gefinancierd. We gaan ervan uit dat we de nieuw af te sluiten lening van € 4 mln. tegen een rentepercentage van 2,5% kunnen afsluiten. Omdat de nieuwe lening halverwege 2023 wordt aangetrokken is niet de gehele rente in 2023 meegenomen. Ontwikkeling langlopende leningen 2015-2023 (stand per 31-12; bedragen * € 1 mln.) jaar 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Leningen
68,1
63,4
56,3
55,2
58,3
50,4
33,5
32,6
2023 35,7
Overzicht leningenportefeuille Lening Oorspronkelijk nr. bedrag
Naam bank
Opmerkingen
Soort lening looptijd
rente restantbedrag % per 1-1-2023
rente
restantbedrag per 31-12-2023
aflossing
188
6.000.000
BNG
fixe
2026
4,21%
6.000.000
252.600
0
6.000.000
189
26.882.363
BNG
L
2036
4,80%
12.545.103
578.638
896.079
11.649.024
305
5.000.000
BNG
fixe
2028
1,22%
5.000.000
60.750
0
5.000.000
306
5.000.000
BNG
fixe
2029
0,62%
5.000.000
30.950
0
5.000.000
307
4.000.000
BNG
fixe
2024
-0,16%
4.000.000
-6.400
Toekomstig af te sluiten
fixe
Total rubriek a: geldleningen 174
260.000
BNG
Scholtenhagen
Totaal rubriek b: doorgesluisde geldleningen Totaal alle geldleningen
L
4.000.000
73.845
2041
5,55%
4.000.000
32.545.103
990.383
896.079
35.649.024
92.100
4.631
4.600
87.500
92.100
4.631
4.600
87.500
32.637.203
995.014
900.679
35.736.524
Programmabegroting 2023
67
Van de langlopende leningen is voor een bedrag van ongeveer € 4,5 miljoen doorgeleend. Het betreft voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Kredietenlijst In onderstaand overzicht zijn alle geplande investeringen voor de komende jaren opgenomen. We hebben tevens de jaarlijks terugkerende vervangingen in beeld gebracht. In de (meerjaren) begroting is rekening gehouden met de kapitaallasten van al deze geplande investeringen. In de begroting 2023 worden de kredieten van de jaarschijf 2023 vastgesteld. Kredieten vanaf 2024 zijn alleen voor het meerjarenperspectief. Kredietenlijst
(bedragen x € 1.000)
Nr. Overzicht nieuwe kredieten
2023
a
Vervanging verouderde openbare verlichting
150
b
Reconstructie Oorweg
400
c
Kredieten riolering
d
Dr. Prinsstraat Totaal
1.540
2024
2025
2026
150
150
150
1.517
1.278
1.278
1.667
1.428
1.428
115 2.205
a. Vervanging verouderde openbare verlichting Op basis van het areaalbestand (energie slurpende lampen) voor de openbare verlichting en de leeftijd van materialen moet er de komende 10 jaar geïnvesteerd worden in het vervangen van openbare verlichting. Met name de verouderde SOX verlichting (oranje kleur) dient vervangen te worden door energiezuinige ledverlichting. b. Reconstructie Oorweg Het betreft een verkeerskundige aanpassing van de aansluiting van de Oorweg op de Hengelosestraat. Het krediet wordt gedekt door een bijdrage van Rijkswaterstaat van € 200.000, en door een bijdrage van de provincie Overijssel van € 200.000. De gemeente koopt de grond aan (minnelijk), verzorgt de bestemmingplanwijziging, maakt het ontwerp en bestek en is verantwoordelijk voor de realisatie. Om verantwoordelijkheden vast te leggen worden met het Rijk en de provincie overeenkomsten gesloten. c. Kredieten riolering De kredieten riolering betreffen diverse vervangingen en reconstructies. Zodra een krediet is afgewikkeld wordt deze ten laste gebracht van de voorziening riolering. Deze kredieten hebben dus geen invloed op het begrotingssaldo. d. Dr. Prinsstraat Het betreft hier de inrichting conform het ‘Actieplan Centrum’ van de Dr. Prinsstraat aansluitend aan de Molenstraat tot aan de Wheemesteeg.
Dit deel (samen met de Molenstraat) van het centrum is dan opnieuw ingericht met en voldoet aan de doelstelling uit het actieplan. Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en de belastingen) niet gelijklopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd binnen de grenzen van de Wet Fido. De rente op korte schulden is momenteel ruim lager dan de rente van langlopende financiering. Door deze handelwijze worden de rentelasten van de gemeente geminimaliseerd. In de Wet Financiering decentrale overheden (Fido) is bepaald dat de gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben.
Programmabegroting 2023
68
Ontwikkeling kasgeldlimiet
Berekening kasgeldlimiet (x € 1.000)
(bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
1. Begrotingstotaal
67.660
70.240
72.494
69.618
2. Vastgesteld percentage
8,50%
8,50%
8,50%
8,50%
3. Kasgeldlimiet (1. x 2.)
5.751
5.970
6.162
5.918
Renterisiconorm Vanuit de Wet Fido moeten we rapporteren over de renterisiconorm. Deze norm geeft een kader voor de spreiding van de looptijden in de leningenportefeuille. Volgens de renterisiconorm mag in elk jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal van de lasten geherfinancierd worden. Op die manier worden de renterisico’s op de vaste schulden over de jaren gespreid. Uit onderstaande tabel blijkt dat de norm in de jaren 2022 t/m 2025 niet wordt overschreden. Ontwikkeling renterisiconorm en de ruimte in beeld
Berekening renterisiconorm (x € 1.000)
(bedragen x € 1.000)
2023
1. Begrotingstotaal
2024
2025
2026
67.660
70.240
72.494
69.618
2. Vastgesteld percentage
20%
20%
20%
20%
3. Renterisiconorm (1. x 2.)
13.532
14.048
14.499
13.924
900
0
0
900
12.632
14.048
14.499
13.024
4. Herfinanciering bestaande leningen 5. Ruimte onder renterisiconorm (3.-4.)
Renteschema Om inzicht te hebben in de renteberekening en de bepaling van het omslagpercentage is onderstaand renteschema opgenomen. Dit is overeenkomstig de BBV-regels. Renteschema (bedragen *€ 1.000) a
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
995
b
De externe rentebaten
-88
Totaal door te rekenen externe rente c
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
907 -68 0
Per saldo
-68
Saldo door te rekenen externe rente
839
d1
Rente over eigen vermogen
0
d2
Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)
0
Per saldo
0
De aan taakvelden toe te rekenen rente
839
e
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
839
f
Renteresultaat op het taakveld treasury
0
Als we de werkelijk toegerekende rente uit bovenstaand overzicht delen door het totaal aan investeringen per 1 januari 2023 dan komen we op een omslagpercentage van 1,78%. € 839.000 ----------------- x 100% = 1,78% € 47.198.000 Onze gemeente heeft geen renteresultaat begroot.
Programmabegroting 2023
69
Rentevisie De gemiddelde verwachting van vijf banken is dat de rente eind 2022 en in 2023 met ruim 2% gaat stijgen. Haaksbergen dient in 2023 een lening af te sluiten van ongeveer 4 mln. In 2024 en 2025 is de verwachting dat we geen leningen nodig hebben. Pas in 2026 is er waarschijnlijk weer een langlopende lening nodig. Omdat niet zeker is of de lening van 4 mln. daadwerkelijk nodig is in 2023 wordt deze ook nog niet vastgelegd. We lopen anders het risico dat we onnodig een lening hebben aangetrokken. Het risico van een sterk stijgende rente is bij Haaksbergen beperkt omdat we de komende jaren weinig lang geld nodig hebben. Risicobeheer Onder financiële risico’s worden zowel rente- als krediet-, liquiditeiten- en koersrisico’s verstaan. Een belangrijke eis uit de Wet Fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Om de risico’s te beperken, hanteren we de volgende uitgangspunten: • Wij bezitten aandelenpakketten uitsluitend in het kader van de publieke taak. • Er wordt zeer terughoudend omgegaan met het verstrekken van leningen. Er is momenteel alleen een lening verstrekt aan Stichting Groot Scholtenhagen. • Sinds 2009 is het verstrekken van geldleningen aan gemeentepersoneel niet meer toegestaan. De portefeuille met personeelshypotheken wordt daarom steeds kleiner.
• Instellingen met een maatschappelijk nut kunnen in aanmerking komen voor een garantstelling Met garanties wordt terughoudend omgegaan. Alleen. Vaak zijn dit sportverenigingen die een grote investering doen in een sportveld of gebouw. De risico’s die hieruit voortvloeien, zijn opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen. • Wij nemen een achtervangpositie in bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voor verstrekte leningen aan corporaties. De risico’s hiervan zijn ingeschat op nihil aangezien er momenteel geen aanwijzingen zijn dat het WSW niet aan haar garantieverplichtingen kan voldoen en de gemeente aanspreekt op haar achtervangpositie. • Wij maken geen gebruik van derivaten. Aandelen Wij hebben van een aantal nutsbedrijven aandelen in bezit. Deze zijn uit hoofde van de publieke taak aangetrokken. De aandelen zijn tegen de aankoopprijs gewaardeerd, in overeenstemming met de BBV. De geschatte marktwaarde is het totale eigen vermogen van een bedrijf/het totaal aantal uitstaande aandelen x het aantal aandelen dat wij bezitten. Aankoopwaarde en de geschatte marktwaarde van onze aandelen
Aandeel
Aankoopwaarde
BNG
Geschatte marktwaarde
81.585
1.900.000
Twence
0
4.600.000
Crematoria Twente
0
300.000
2.665
650.000
561.000
561.000
Enexis Twente Milieu
Programmabegroting 2023
70
EMU-saldo Onderstaande tabel is een uitvloeisel van het bestuurlijk akkoord "Beheersen EMU-saldo lokale overheid" waarbij is afgesproken dat elke gemeente onderstaande tabel dient op te nemen in de begroting. (bedragen x € 1.000) Nr. Berekening EMU-saldo / liquiditeitsprognose
2
Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves Mutatie (im)materiële vaste activa
3
Mutatie voorzieningen
4
Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)
1
5
Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa Berekend EMU-saldo
2022
2023
2024
954
26
1.848
5.498
135
-445
-488
-581
-709
-2.192
-383
-30
0
0
0
-2.840
-307
1.614
Programmabegroting 2023
71
Paragraaf Bedrijfsvoering In deze paragraaf geven we inzicht in de bedrijfsvoering van onze gemeentelijke organisatie. Specifiek wordt ingegaan op de belangrijkste ontwikkelingen binnen de bedrijfsvoering en wat daarvoor in 2023 gedaan wordt. Organisatieontwikkeling De organisatieontwikkeling vormt onderdeel van “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling” zoals beschreven in het Centrale Thema. In spoor 3 (een stabiele en veerkrachtige organisatie) van organisatieontwikkeling werken we aan de (door)ontwikkeling van de ambtelijke organisatie en bouwen we aan sturingsinstrumenten om grip te krijgen op de kwaliteit en uitvoering van onze taken. Directieplan en teamplannen Op basis van deze begroting stellen wij een directieplan 2023 op dat dient als strategisch plan voor de organisatie met daarin de organisatiemissie, -visie en kernwaarden van de organisatie. In 2022 hebben we eveneens een directieplan opgesteld. Onze ervaring is dat dit de ambtelijke organisatie en het bestuur helpt bij het prioriteren van taken en werkzaamheden. In 2023 willen we hierop voortbouwen en verdere kwaliteitsslagen maken. Het directieplan is de basis voor de jaarlijkse teamplannen die bestaan uit beoogde resultaten, doelen en inzet van het betreffende team en de individuele medewerkers. Op deze wijze is de ambtelijke organisatie in staat te sturen op realisatie van de vastgestelde begroting.
Projectmatig werken In 2022 is een start gemaakt met het uitwerken van een projectmatige werkwijze in de ambtelijke organisatie. Deze werkwijze is nodig om grip te houden op specifieke (bestuurlijke) doelen en resultaten, die vastgelegd worden in de projecten. Hiermee is betere sturing op maatschappelijke effecten in de samenleving mogelijk vanuit een integraal en gericht kader. In de komende jaren wordt dit verder uitgewerkt, geïmplementeerd en doorontwikkeld. In 2023 wordt verder gewerkt aan het implementeren en uitvoeren van deze werkwijze in houding, gedrag en werkprocessen. Een leven lang ontwikkelen Digitalisering en de veranderende rol van de overheid beïnvloeden de manier waarop we werken fundamenteel. Benodigde kennis en vaardigheden verouderen sneller naarmate de snelheid van technologische verandering toeneemt. In 2023 wordt een vervolg gegeven aan het project een leven lang ontwikkelen waarin we instrumenten gaan ontwikkelen (zoals bijvoorbeeld strategische personeelsplanning en een strategisch opleidingsplan) om kennis en vaardigheden actueel te houden en zo bij te dragen aan een stabiele en veerkrachtige organisatie. Versterken informatiemanagement De informatie en informatievoorziening worden steeds belangrijker voor onze organisatie.
Met de verdergaande digitalisering van werkzaamheden en een groei van informatie gestuurd werken, is de informatievoorziening bepalend voor de strategie en werkprocessen van onze organisatie. Onder informatiemanagement verstaan we het proces dat zorgt voor de vertaling van de informatiebehoeften (die uit de verschillende werk- en bedrijfsprocessen van onze organisatie ontstaan) naar de informatievoorziening die deze processen optimaal ondersteunt. De informatievoorziening bestaat uit mensen en middelen (informatie, applicaties, ICT-infrastructuur en dienstverleningsprocessen). In 2022 hebben we onderzoek uit laten voeren naar het versterken van het informatiemanagement van onze organisatie. In dit onderzoek zijn met betrekking tot het informatiemanagement drie mogelijke scenario’s onderzocht om het informatiemanagement te versterken, te weten: in huis versterken, in samenwerking organiseren of uitbesteden. In 2022 is dit onderzoek afgerond. Bij het Programmabegroting 2023
72
schrijven van deze begroting zijn op basis van het onderzoeksresultaat nog geen keuzes gemaakt. De te maken (of inmiddels gemaakte) keuzes zullen in 2023 leiden tot het uitvoeren van het versterken van het informatiemanagement. Personeel In 2022 is uitvoering gegeven aan de transitie van onze (harde) infrastructuur. Deze is/wordt ondergebracht bij de gemeente Hengelo. Daarnaast wordt in 2023 gewerkt aan versterking van het informatiemanagement wat, afhankelijk van de te maken keuzes, invloed kan hebben op de formatie. In 2023 wordt ook verder gewerkt aan de basis op orde en de (door)ontwikkeling van de organisatie en medewerkers. Verder staat in programma 0 bestuur en ondersteuning aangegeven welke acties er nog meer worden uitgevoerd met betrekking tot personeel. Formatie
Aantal fte
Formatie was 1-1-2021
128,6
Formatie per 1-1-2022
131,75
Personeelskosten Omschrijving programma
bedragen x € 1.000 Begroot 2022
1. Loonkosten formatie
Begroot 2022 na wijziging
Mutatie 2023
Begroot 2023
10.655
10.993
560
11.553
2. Loonkosten boven formatief
99
248
9
257
3. Inhuur
63
457
-147
310
4. Detachering
-65
-65
0
-65
5. Voormalig personeel
130
130
0
130
10.882
11.763
423
12.186
Totaal
Het management heeft hiervoor diverse instrumenten ontwikkeld, zoals de capaciteitsmonitor en het vierkant. De capaciteitsmonitor bevat het inzicht in de inzetbare capaciteit van medewerkers en de inzet van deze capaciteit voor taken en werkzaamheden, gebaseerd op de begroting. Het vierkant geeft inzicht in alle personeelskosten, zowel dekking als uitgaven, binnen een begrotingsjaar. De personeelskosten bestaat uit de loonkosten van de formatie, het budget ziekteverzuim, budget generatiepact en inhuurbudget. Deze instrumenten worden in 2023 verder doorontwikkeld om meer grip te hebben en te houden in de personeelskosten en inzet van onze medewerkers. Verzuim Er wordt net zoals in voorafgaande jaren ingezet op een zo laag mogelijk verzuimpercentage. Dit doen wij met het eigen regie model (zoals is toegelicht in programma 0). Jaar
Verzuimpercentage
Verzuimfrequentie
Gem. verzuimduur
2020
5,69
0,52
11,8
2021
4,35
0,66
6,9
2022 (1e / 2e kwartaal)
3,89
0,74
5,2
Programmabegroting 2023
73
Informatie en automatisering De organisatie blijft inzetten op het verhogen van de efficiency van de bedrijfsvoering en verbetering van de dienstverlening. Het belang van ICT als middel om dit te bereiken neemt nog steeds toe: ICT als middel om strategische resultaten te behalen. Prestaties - Dienstverlening en bedrijfsvoering faciliteren. - ICT-apparatuur beschikbaar houden. - Bijdrage leveren aan (wettelijke) digitalisering. Wettelijke verplichtingen Op het niveau van (verplichtende) wetgeving zien we als belangrijkste ontwikkeling de Omgevingswet en de Wet Open Overheid (Woo) op ons afkomen: Digitale ondersteuning ten behoeve van Omgevingswet Op 1 januari 2023 treedt de Omgevingswet in werking. Bij de Omgevingswet hoort een goede digitale ondersteuning. Dat is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Alle digitale informatie is straks op één plek te vinden: het Omgevingsloket. Via dit loket kan iedereen snel zien wat mag en wat niet volgens de Omgevingswet. We streven naar een tijdige oplevering van de verschillende digitale voorzieningen. Daarnaast zal een tijdelijke voorziening worden getroffen zolang er geen (digitaal) zaaksysteem beschikbaar is. Wet Open Overheid De Wet Open Overheid (Woo) is op 1 juli 2022 in werking getreden. Deze wet verplicht ons informatie in een vroegtijdig stadium actief openbaar te maken.
Dat vereist een goede toegankelijkheid en beschikbaarheid van informatie en dwingt ons onze informatiehuishouding op orde te hebben. Alleen zijn we nog niet zover om aan deze eisen te voldoen. Het traject voor samenwerking op IM-gebied verlangt eerst een bestuurlijk besluit voordat tot basale invulling van de informatie-infrastructuur kan worden overgegaan. Onderdeel hiervan is de invoering van een zaaksysteem. Cloud-applicaties Door technologische, wettelijke en organisatorische ontwikkelingen zullen we de komende jaren steeds meer gebruik maken van de mogelijkheden van de cloud. In veel gevallen is dat de enige weg die nog door marktpartijen wordt geboden. Cloud zorgt ervoor dat er steeds minder opslag- en beheercapaciteit op locatie noodzakelijk is. Deze ontzorging gaat wel gepaard met oplopende IMkosten. Privacy en AVG-wetgeving Privacy speelt een belangrijke rol in de relatie tussen de burger en de overheid en staat daarmee steeds hoger op de bestuurlijke agenda. Gemeenten werken met veel privacygevoelige informatie en kunnen op dit punt niet voorzichtig genoeg zijn. Burgers, bedrijven en (keten)partners kunnen ernstige schade ondervinden wanneer er sprake is van het verlies van gegevens, uitval van ICT of het door onbevoegden kennisnemen of manipuleren van informatie.
Alle betrokkenen moeten er daarom op kunnen vertrouwen dat we als gemeente zorgvuldig en veilig met zijn of haar persoonsgegevens omgaan. Uitgangspunt daarbij is de (Europese) Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Ook het komende jaar blijven wij werken aan een verdere doorontwikkeling op dit vlak. De praktische vertaling van de AVG in concrete procedures en werkinstructies heeft daarbij onze specifieke aandacht. Ook blijven we werken aan het versterken van kennis en bewustzijn bij bestuur, management en al onze medewerkers. Informatieveiligheid Met de ICT-transitie naar de gemeente Hengelo is de kans op een groot cyberincident gereduceerd. We investeren in de belangrijke menselijke factor om de kans op incidenten te reduceren. De implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) wordt gecontinueerd. Via de