Programmabegroting 2022 en meerjarenbegroting 2023-2025
Tekst van het document
Realisatie 2020
Begroting 2021 na wijziging
Begroting 2022
Leges reisdocumenten, rijbewijzen, persoonsregistratie en burgelijke stand
159
210
210
Leges omgevings- en kapvergunningen
698
952
860
Begraafrechten
18
42
42
Afvalstoffenheffing
2.031
2.382
2.442
Rioolheffing woningen / niet woningen
3.789
3.642
3.687
143
140
140
OZB eigenaren woningen
3.492
4.023
4.080
OZB eigenaren niet-woningen
1.483
1.950
1.975
OZB gebruikers niet-woningen
902
977
993
Forensenbelasting
92
90
90
Toeristenbelasting
58
109
109
BIZ-heffing bedrijventerreinen
99
90
90
12.964
14.607
14.718
Hondenbelasting
Totaal
b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Hervorming lokaal belastinggebied Het kabinet heeft in een brief aan de Tweede Kamer bouwstenen gegeven voor een hervorming van het lokaal belastinggebied. Verschuiving van Rijks- naar gemeentebelastingen zou op de agenda van het nieuw te vormen kabinet moeten staan. De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. De nieuwe kabinetsformatie is hét moment om op te koersen om een en ander in beleid om te zetten. In de komende periode zal de VNG in samenspraak met de leden, mede op basis van dit rapport, de koers uitzetten om een kleinere financiële afhankelijkheid te realiseren.
Programmabegroting 2022
50
Nieuwe Omgevingswet Op 1 januari 2022 zou de nieuwe Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) in werking treden. Dit is echter uitgesteld tot 1 juli 2022. Dit geeft het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden. Groene heffingskorting De minister gaat binnenkort met gemeenten in gesprek over hoe op lokaal niveau verduurzaming door huiseigenaren bevorderd kan worden en of een (verplichte) groene heffingskorting daaraan bij kan dragen. Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Nu is geen bezwaar mogelijk tegen een beschikking uitstel van betaling. Tegen een beschikking kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is nu administratief beroep bij het college mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). Wanneer deze landelijke wijziging in werking treedt is nog niet bekend. Gebruiksoppervlakte Wet WOZ Met ingang van 2022 wordt voor alle woningen in de gemeente de gebruiksoppervlakte gebruikt om de WOZ-waarde te bepalen. Tot 2022 gebruikten we de bruto inhoud.
De Waarderingskamer heeft gesteld dat alle woningen in Nederland op 1 januari 2022 gewaardeerd dienen te worden op basis van de gebruiksoppervlakte. Dit omdat veel andere instanties ook de gebruiksoppervlakte gebruiken, zoals makelaars, taxateurs en woningbouwverenigingen. Met de gebruiksoppervlakte wordt de grootte van de woningen bepaald. Alle professionele organisaties gebruiken hiervoor dezelfde meetinstructies (meetinstructie gebruikersoppervlakte woningen juli 2019) waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid wordt vergroot. Voorstel verhoging proceskosten In een nieuw voorgesteld ontwerpbesluit van het Rijk wordt de proceskostenvergoeding verhoogd. Deze vergoeding ontvangt een burger als hij, bijgestaan door een rechtsbijstandsverlener, met succes een overheidsbesluit aanvecht bij de bestuursrechter. De verhoging van de proceskostenvergoeding vinden wij, net als de VNG, met name voor belastingzaken zeer onwenselijk. Deze vergoeding is voor no cure no pay bureaus nu al vaak de belangrijkste aanleiding om te procederen over WOZ-beschikkingen. De VNG geeft de minister in overweging om voor de Wet WOZ een andere regeling van toepassing te verklaren en geeft hiervoor in haar brief twee mogelijke oplossingen namelijk uitsluiten van WOZ-zaken, een apart besluit proceskosten invoeren of aansluiten bij het financiële belang van zaken. c.
Kostendekkendheid De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen volgens de gemeentewet maximaal kostendekkend zijn. Ook de diverse leges die worden geheven, mogen maximaal kostendekkend zijn. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt, betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. Op grond van de gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Posten worden dus niet afzonderlijk op kostendekkendheid beoordeeld. De kosten van de overhead worden overeenkomstig de BBV-regels verdeeld op basis van personeelslasten.
Programmabegroting 2022
51
Mate van kostendekking Activiteitgroep
(bedragen x € 1.000) lasten taakvelden
Overhead
Totale lasten
BTW
Heffingen (Baten)
Overige Baten
Totaal Baten
Kostendekkendheid
Afvalstoffenheffing
1.972
59
411
2.442
2.406
36
2.442
100%
Rioolheffing
2.788
234
665
3.687
3.687
0
3.687
100%
146
0
0
146
42
0
42
29%
4.906
293
1.076
6.275
6.135
36
6.171
98%
Leges algemene Dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening)
182
146
0
328
210
0
210
64%
Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening)
560
305
0
865
860
0
860
99%
Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening)
54
43
0
97
7
0
7
7%
796
494
0
1.290
1.077
0
1.077
83%
5.702
787
1.076
7.565
7.212
36
7.248
96%
Begraafrechten Subtotaal Heffingen
Subtotaal Leges Totaal
Afvalstoffenheffing De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen worden betaald uit de afvalstoffenheffing. De kosten voor afvalinzameling en de inkomsten uit de afvalstoffenheffing zijn gelijkgesteld. Hiermee is de afvalstoffenheffing kostendekkend. Rioolheffing De kosten voor de riolering worden met de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen. De totale kosten voor riolering en de inkomsten uit de rioolheffing zijn gelijk. Hiermee is de rioolheffing kostendekkend. Begraafrechten We begroten € 146.000 aan kosten te maken voor de begraafplaatsen. Het gaat dan grotendeels om onderhoudskosten. We verwachten voor een bedrag van € 42.000 aan leges te ontvangen. Hiermee is de kostendekkendheid van de begraafplaatsen en de crematoria 29%. Leges De leges zijn ingedeeld in drie titels: • titel 1, algemene dienstverlening. • titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning. • titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn. Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens.
Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen. Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank en Horecavergunningen. Voor alle drie titels geldt dat de gemaakte kosten hoger zijn dan de ontvangen inkomsten. d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt.
Programmabegroting 2022
52
Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2020, 2021 en 2022 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden met een gemiddelde woningwaarde. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen Begroot 2022
Percentage stijging 2022 tov 2021
Werkelijk 2020
Werkelijk 2021
Onroerende zaakbelasting
349,99
395,49
401,42
1,5%
Rioolheffing
354,00
339,00
344,09
1,5%
Belastingsoort
Afvalstoffenheffing
194,40
221,52
224,84
1,5%
Totale woonlasten
898,39
956,01
970,35
1,5%
776,00
799,28
811,27
1,5%
15,8%
19,6%
19,6%
Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde
(*) Deze belastingdruk is bepaald op basis van de voorlopige tarieven. In december 2021 wordt door de vaststelling van de belastingverordeningen de definitieve belastingdruk bepaald.
Uit de tabel blijkt dat de woonlasten in Haaksbergen boven het landelijke gemiddelde liggen. De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar/bewoner van een woning stijgen in 2022 met 1,5%. Voor een huurder van een woning stijgen deze ook met 1,5%. e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Voor 2022 is in totaal een bedrag van € 237.000 geraamd aan kwijtscheldingen.
Programmabegroting 2022
53
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwachte grote tegenvallers op te kunnen vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserve, de post onvoorzien, de structurele exploitatieruimte en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is op € 0 gesteld. Bij de beschikbare weerstandscapaciteit worden de stille reserves niet meegenomen. Dat geldt ook voor bestemmingsreserves waar verplichtingen aan zijn verbonden. De verwachte ontwikkeling weerstandsratio 2022 tot en met 2025 (bedragen * € 1.000) Omschrijving
2022
2023
2024
2025
Algemene reserve (01-01)
854
1.872
3.909
3.623
Bestemmingsreserves (zonder verplichtingen)
168
13
13
13
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
1.022
1.885
3.922
3.636
Onvoorzien
40
40
40
40
1.100
424
-168
-74
0
0
0
0
Totaal structurele weerstandscapaciteit
1.140
464
-128
-34
Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit
2.162
2.349
3.794
3.602
Benodigde weerstandscapaciteit
3.360
3.360
3.360
3.360
0,6
0,7
1,1
1,1
Structurele exploitatieruimte Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)
Ratio
Inventarisatie van de risico’s Bij de begroting 2022 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar Groter dan eenmaal per jaar
Programmabegroting 2022
Risico 10% 30% 50% 70% 90%
54
Overzicht risico’s Omschrijving risico
(bedragen in € x 1.000) Financieel gevolg
Kans van optreden
Weerstandsvermogen
Inc/Str.
0. Bestuur en ondersteuning C yberaanval
350
50%
175
Str.
Risico Datalekken
300
30%
90
Str.
Participatie / WSW
100
30%
30
Str.
Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten onzeker
500
50%
250
Str.
500
10%
50
Inc.
Grondexploitaties
1.199
50%
600
Inc.
Schadeclaim rood-voor-rood
1.700
70%
1.190
Inc.
C alamiteiten
400
30%
120
Inc.
C laims
400
50%
200
Inc.
6. Sociaal domein
8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen Milieuverontreiniging
Diverse programma’s
Verbonden partijen
1.000
50%
500
Str.
C OVID-19
40
50%
20
Inc.
Garantstellingen
664
10%
66
Inc.
Wachtgeldverplichtingen
235
30%
70
Inc.
Totale benodigde weerstandscapaciteit
3.360
Uitval applicaties in verband met Cyberaanval (€ 175.000) Het risico op schade door een cyberaanval neemt toe. Jaarlijks brengt het Nationaal Cyber Security Centrum een ‘Cyber Security Beeld Nederland’ uit, waarin onder andere voor alle sectoren wordt aangegeven waar de risico’s zitten. Voor overheden is de laatste jaren een trend zichtbaar: Het risico op verstoring van de ICT door cyberaanvallen was al hoog en neemt toe, het risico van verstoring van de ICT door beroepscriminelen is ongewijzigd hoog. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee. Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn) maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en om uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Het bedrag van € 850.000 is gebaseerd op de crisiskosten die de gemeente Hof van Twente heeft geraamd als gevolg van de hack eind 2020. Op dit moment zijn er onvoldoende maatregelen getroffen om erop te kunnen vertrouwen dat een cyberaanval tijdig gesignaleerd, geïsoleerd en zonder noemenswaardige verstoringen voor de continuïteit van de bedrijfsvoering verholpen kan worden. Met het uitplaatsen van IT naar Hengelo zijn onze systemen beter beveiligd, waardoor het risico afneemt. Ook wordt in het contract met Hengelo de aansprakelijkheid geregeld.
Dit maakt dat het bedrag dat opgenomen dient te worden in de weerstandsparagraaf lager is dan afgelopen jaar, namelijk van € 850.000 zal het risico voor Haaksbergen nog bestaan uit € 350.000 en daarvan is 50% kans dat het voorkomt dus €175.000. Risico datalekken (€ 90.000) Een datalek kan het gevolg zijn van niet (juiste) naleven van de wetgeving. Daarnaast kan een datalek tot gevolg hebben dat de gemeente aansprakelijk wordt gesteld door betrokkenen wiens persoonsgegevens zijn gelekt. Afhankelijk van de omstandigheden (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan, etc.) kan die schade enorm oplopen, bijvoorbeeld omdat er met iemands identiteit is gefraudeerd of als heel gevoelige informatie lekt. Daarnaast kan er ook schade geleden worden als gevolg van media-aandacht. De inschatting van het risico is gebaseerd op een gematigde boete, onderzoekskosten en herstel, juridische kosten en kosten door imagoschade.
Programmabegroting 2022
55
Participatie / Wsw (€ 30.000) Het Rijksbudget dat wij voor de uitvoering van de Wsw ontvangen, neemt de komende jaren stapsgewijs af, terwijl de verplichtingen voor de uitvoering niet in hetzelfde tempo afnemen. De gemeente dient rekening te houden met de geldende CAO voor de sector en de loonkosten van Swers kunnen de komende jaren verder toenemen. Aantallen Wmo-ondersteuningstrajecten en jeugdhulptrajecten onzeker (€ 250.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van de individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor 2022 zijn wij in de begroting uitgegaan van een volumeontwikkeling van 2% voor Wmo en Jeugdhulp. Deze percentages zijn gebaseerd op de volumeontwikkeling in de laatste jaren, maar ook rekening houdend met een afvlakking van de groei. Er blijft echter een kans op het moeten leveren van meer en/of duurdere zorgtrajecten dan in de begroting is opgenomen. Milieu (€ 50.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied bij grootschalige calamiteiten, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Bijv. vrijkomen asbest en andere gevaarlijke stoffen.
Grondexploitaties (€ 600.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 600.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Schadeclaim rood-voor-rood (€ 1.190.000) In juli 2019 is bekend geworden dat de hoogte van de schadeclaim, waarover al sinds 2013 wordt geprocedeerd, € 1.700.000 is. De hoger beroepsprocedure loopt nog. Het gerechtshof heeft op 15 december 2020 een tussenarrest gewezen. De raad is hierover bij brief van 27 januari 2021 geïnformeerd. Er is nog geen sprake van een eindarrest, omdat de partij die de gemeente aansprakelijk heeft gesteld in de gelegenheid wordt gesteld bewijs te leveren en het gerechtshof nog op een aantal verweren van de gemeente moet beslissen. In die zin is nog onduidelijk wat de uiteindelijke uitkomst van de procedure zal zijn. Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van onder andere ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes waarvoor wij niet zijn verzekerd. Claims (€ 200.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij dit bedrag als risico op.
Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Covid-19 (€ 20.000) Voor een groot deel van de maatregelen voor Covid-19 geldt dat de Rijksoverheid het beleid bepaalt en vervolgens ook zelf zorgdraagt voor de uitvoering. Echter voor een ander deel van de maatregelen heeft zij bepaalt, dat deze door de gemeente moeten worden uitgevoerd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen specifieke maatregelen, waarvoor geldt dat gemeenten als doorgeefluik fungeren. En algemene maatregelen, waarbij de Rijksoverheid het aan gemeenten overlaat hoe men deze compensatiemiddelen lokaal inzet.
Programmabegroting 2022
56
Haaksbergen heeft vanaf het begin van de Covid-19 crisis tot en met augustus 2021 in totaal € 1.900.000 ontvangen aan compensatie voor de negatieve gevolgen van het virus. Een groot deel van die middelen is ingezet in 2020 en 2021 of wordt nog ingezet. De resterende middelen zijn gestort in de bestemminsreserve Corona waaruit wij bijvoorbeeld in 2022 de Subsidie Coronacompensatie over het jaar 2021 financieren. Per 1 oktober 2021 is het Rijk gestopt met de meeste Covid-19 steunmaatregelen. Wij kunnen nu nog niet exact voorspellen wat dit gaat betekenen voor onze gemeente. Het kan leiden tot een golf aan ontslagen met uiteindelijk een groei van bijstandsgerechtigden, maar we zien ook dat er heel veel vacatures zijn waardoor ontslagen werknemers wellicht weer aan het werk zijn voordat ze een beroep op de bijstand moeten doen. Met de compensatiemiddelen die nog in de bestemmingsreserve aanwezig zijn, verwachten wij dat we veel kunnen opvangen van wat op ons af zou kunnen komen en wij schatten daarom in dat het resterende financiële risico beperkt is. Garantstellingen (€ 66.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen, die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan.
Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerken met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen. Staat van gegarandeerde geldleningen (bedragen afgerond in euro’s)
Door Restant gemeente Nr. Naam van de geldnemer leningen gewaarborgd Toelichting 1 Tennisclub Buurse 1.000 1.000 100% 2 St. gem. huis St. Isidorushoeve 37.000 37.000 Via BNG 3 St. Accommodatie Buurse 88.000 88.000 Via BNG 4 Haaksbergse schutterij 55.000 27.500 50% met WFS 5 Stichting APH (HSC) 126.000 126.000 Via BNG 6 SV Bon Boys 40.000 20.000 50% met WFS 7 Sportpark de Greune 15.000 7.500 50% met WFS 8 SV Bon Boys 175.000 87.500 50% met WFS 9 HHC Haackey 223.000 111.500 50% met WFS 10 Museum Buurtspoorweg 316.000 158.000 Via BNG Totaal aan garantstellingen 1.076.000 664.000 Wachtgeldverplichting (€ 70.000) Als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen komt er een nieuw college. Het is op dit moment uiteraard niet bekend welke wethouders wel en niet terugkeren in het nieuwe college. Daarom wordt voorgesteld om de eventuele wachtgeldverplichting niet in de begroting en meerjarenperspectief op te nemen maar als risico aan te merken. We nemen het risico voor twee jaar op. Het maximale risico wordt ingeschat op € 235.000 met een kans van optreden van 30%. Ratio weerstandsvermogen In 2022 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 2.162.000. Uit het totaaloverzicht met de risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal € 3.360.000. De ratio voor 2022 komt daarmee uit op 0,6.
Programmabegroting 2022
57
Ratio weerstandsvermogen
Beschikbare weerstandscapaciteit
=
=
Benodigde weerstandscapaciteit
2.162 =
0,6
3.360
Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Ons weerstandsvermogen wordt als ‘onvoldoende’ geclassificeerd. Meerjarig wordt de ratio in 2024 voldoende. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen, een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de ratio’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen ratio’s en ontwikkeling ervan in de tijd. Overzicht kengetallen Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio
Realisatie 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
81%
82%
74%
64%
63%
58%
72%
71%
64%
54%
54%
50%
1,3%
1,5%
3,0%
6,7%
6,4%
6,5%
Kengetal grondexploitatie Kengetal structurele exploitatieruimte
7,8%
8,6%
5,8%
2,3%
2,8%
2,8%
2,6%
0,8%
1,7%
0,7%
-0,3%
-0,1%
Kengetal lokale lasten
116%
120%
120%
120%
120%
120%
Algeheel oordeel De solvabiliteit en het kengetal lokale lasten zijn onvoldoende/matig. De netto schuldquote (tevens de gecorrigeerde), het kengetal structurele exploitatieruimte en het kengetal grondexploitatie zijn voldoende. Kengetal
oordeel
1. Netto schuldquote
voldoende
2. Solvabiliteit
onvoldoende
3. Grondexploitatie
voldoende
4. Structurele exploitatieruimte
voldoende
5. Lokale lasten
matig
Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, dan constateren we dat het algemene beeld onvoldoende is. Door het meerjarenperspectief 20232025 die voorligt, worden de ratio’s de komende jaren beter, echter het oordeel blijft onvoldoende.
Programmabegroting 2022
58
Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven de 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is met 74% voldoende. Wij verwachten dat onze leningenportefeuille de komende jaren verder blijft dalen. De ratio gaat zelfs naar ruim voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Van de langlopende leningen is voor een bedrag van ongeveer € 6.500.000 doorgeleend. Het betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel en doorgeleende gelden aan de Stichting Groot Scholtenhagen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen komt uit op 64% en is volgens de gestelde norm ruim voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder we zijn. Onze norm is een solvabiliteit van minimaal 20%. Dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Een solvabiliteit kleiner dan 20% is onvoldoende.
Onze solvabiliteit is de komende jaren onvoldoende. We zien wel een stijgende lijn die tot 2023 aanhoudt. De verwachte solvabiliteit van 6,5% eind 2025 is nog steeds onder de normwaarde van 20%. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Het kengetal grondexploitatie komt uit op 5,8%. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze ratio is dus voldoende. Structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het begrotingstotaal. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5% van het begrotingstotaal, wordt dit bestempeld als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte komt in 2022 uit op 1,7% en is daarmee voldoende. De ruimte blijft de komende jaren schommelen tussen voldoende en matig.
Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Wij komen voor de totale woonlasten in 2022 uit op 20% boven het landelijk gemiddelde. In de paragraaf lokale heffingen vindt u verdere informatie over dit onderwerp.
Programmabegroting 2022
59
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke. - wegen: alle verharding, inclusief bruggen en viaducten en dergelijke civieltechnische constructies. - begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen. - openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen. - riolering: riolen, drukriolen en gemalen. - water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s. - speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden. - gebouwen: in eigendom van de gemeente zoals theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal. - buitenkunstwerken: kunstobjecten in eigendom van de gemeente. Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging (waardoor onvermijdelijk herstel op een later moment duurder wordt), in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol om op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de onderstaande tabellen is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld en welke kosten geraamd zijn voor onderhoud van het betreffende kapitaalgoed.
Overzicht beleidsplannen voor begrotingsjaar 2022 Soort kapitaalgoed Beleidskader
Vastgesteld
Looptijd t/m
Openbare verlichting
Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026
2016
2026
Wegen
Beleidsplan Wegbeheer
2021
2025
Begraafplaatsen
Landelijk beleid
Groen
Groenvisie
2012
2021
Riolering
Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2020
2016
2020
Water
Waterplan
2004
2025 2022
*
Speelvoorzieningen
Haaksbergen speelt verder
2009
Gebouwen
Vastgoedbeleid
2010
Buitenkunstwerken
Kunstbeleid
2018
2021
* Beleid begraafplaatsen is in 2019 in samenspraak met partijen opgesteld. ** Kosten voor Water zijn opgenomen in het onderdeel Riolering.
Programmabegroting 2022
60
Overzicht beheerplannen voor begrotingsjaar 2022 Beheerplannen Door het Looptijd college t/m vastgesteld Openbare verlichting 2016 2026 Wegen 2021 2025 Begraafplaatsen Openbaar groen (Groenvisie) 2012 2021 Riolering (GRP) 2016 2020 Water (Waterplan) 2004 2025 Speelvoorzieningen 2013 2022 Gebouwen 2014 2024 (meerjarenonderhoudsplan) Kunstwerken 2016 2019 Overzicht meerjarig onderhoudsbudget Onderdeel Openbare verlichting Wegen Begraafplaatsen Openbaar groen Riolering en water Speelvoorzieningen Gebouwen Kunstwerken Totaal
2022 294 2.928 147 1.192 2.893 55 481 38 8.028
Financiële vertaling in de begroting ja ja ja ja ja ja ja
Achterstallig onderhoud
ja
ja
2023 284 2.905 147 1.189 3.002 55 481 38 8.101
2024
nee Nee ja ja nee nee ja nee
(bedrag x € 1.000) 2025
284 2.905 147 1.189 3.095 62 481 38 8.201
284 2.905 147 1.189 3.091 62 481 38 8.197
Bij het beheer van de openbare ruimte maakt de gemeente gebruik van het geautomatiseerd beheersysteem GBI (Geïntegreerd Beheer Informatiesysteem). De onderhoudswerkzaamheden van de verschillende disciplines worden in de uitvoering integraal afgestemd. In 2022 wordt nog gewerkt aan het op orde brengen van de gegevens en het aansluiten op de basisregistratie, zodat we beschikken over een goede basis voor nieuwe onderhoudsbestekken. Wegen In de nota Beleidsplan Wegbeheer is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. In 2022 wordt het centrum op niveau A onderhouden, de woonwijken, de bedrijventerreinen en het buitengebied op niveau B. Alle asfaltverhardingen blijven op niveau B. Om te zorgen dat onze wettelijke zorgplicht niet in gevaar komt, blijven we jaarlijks de onderhoudstoestand monitoren. Op basis van actuele inspecties wordt besloten of het beleid moet worden bijgesteld of dat de temporisering moet worden aangepast. Openbaar groen In de Groenvisie is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. Vanaf 2020 geldt in het centrum niveau B en voor overige locaties niveau C. Hoewel steeds meer inwoners plantsoenen van de gemeente adopteren, blijft het onderhoudsbudget krap.
Om de biodiversiteit te bevorderen worden de grootste stukken gazon, die geen officieel trapveld of hondenlosloopgebied zijn, nog maar twee keer per jaar gemaaid. Voor de renovatie van plantsoenen is structureel budget in de begroting opgenomen, zodat het achterstallig onderhoud de komende jaren kan worden ingelopen. De droogte van de afgelopen jaren heeft gezorgd voor veel schade aan heestervakken en bomen. Een deel van het resterende renovatiebudget zal de komende jaren worden ingezet om deze droogteschade te bekostigen. Het inlopen van achterstallig onderhoud aan plantsoenen zal hierdoor meer tijd vergen.
Programmabegroting 2022
61
Bij het beheer van bomen wordt volgens de principes van Strategisch Bomenbeheer gewerkt, waarbij het planmatig onderhoud van de bomen geoptimaliseerd wordt. De bedoeling is jaarlijks 1/3 van ons bomenbestand periodiek te controleren op veiligheid en onderhoudsbehoefte (BVO). Eind 2021 zijn alle gemeentelijke bomen sinds 2016 tenminste één keer geïnspecteerd en eind 2022 gesnoeid. De achterstand is dan ingelopen. Om vervolgens vanaf 2023 iedere boom één keer per 3 jaar te controleren en waar nodig te snoeien is het jaarlijkse budget inmiddels toereikend. De verkoop van snippergroen wordt in 2022 voortgezet en inkomsten opleveren. Begraafplaatsen Om een meer kostendekkende exploitatie te realiseren, zijn wij nieuw beleid aan het ontwikkelen voor de begraafplaatsen. Eén van de mogelijkheden is het inventariseren van de graven/ grafrechten van de oude begraafplaats aan de Enschedesestraat, waarvan de grafrechten zijn verlopen. Op het oude algemene gedeelte is de mogelijkheid aanwezig een herdenkingspark te realiseren. Een andere mogelijkheid waarvoor veel belangstelling bestaat, is het realiseren van een natuurbegraafplaats op ’t Waarveld. Hiervoor is de benodigde ruimte aanwezig. Om de basis op orde te brengen is er software nodig voor onze gravenadministratie.
Bij toekomstbestendig beheer hoort een actuele gravenadministratie, zodat we de komende jaren inkomsten kunnen blijven genereren door het verlengen van grafrechten. Riolering Mede door visuele inspecties van de riolering wordt de actuele onderhoudsbehoefte van het rioleringsstelsel bepaald en het onderhoudsprogramma eventueel bijgesteld. Ook het softwarepakket Rasmariant helpt bij het bepalen van de onderhoudsbehoefte. In 2021 en 2022 zijn werken we aan de optimalisatie van het systeem. Hiermee stemmen we de theorie en praktijk rond risicogestuurd beheer nog beter op elkaar af. Speelvoorzieningen In het financieel herstelplan 2020 is vanaf 2021 een structurele bezuiniging op speelvoorzieningen vastgesteld van € 20.000. De speelplaatsen zijn in goede staat van onderhoud en inspecties zijn en worden volgens de richtlijnen uitgevoerd. Daarnaast kunnen enkele toestellen per jaar worden vervangen. Gebouwen Voor de gebouwen die wij in eigendom willen behouden, bekijken wij jaarlijks aan de hand van de meerjarenonderhoudsplanning welke onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk moeten worden uitgevoerd en welke kosten dit met zich meebrengt. Voor de gebouwen die wij willen afstoten, voeren wij alleen die onderhoudswerkzaamheden uit welke noodzakelijk zijn om het gebouw in stand te houden.
Het onderhoud voor deze panden voeren wij dus niet uit conform een actuele meerjarenonderhoudsplanning. Groot onderhoud betalen we uit de voorziening Groot onderhoud gemeentelijke panden. Voor dagelijks en contractonderhoud zijn bedragen geraamd in de begroting (vastgoedexploitatie). Kunstwerken De gemeente heeft het beheer en onderhoud van de eigen buitenkunstwerken in 2019 overgedragen aan de Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen. De afspraken hierover staan in een zogeheten dienstverleningsovereenkomst. Speerpunten voor de komende periode Beheer en onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen behoort tot de (dagelijkse) kernactiviteiten van de gemeente. Enkele interessante werkzaamheden of blikvangers in 2022:
• openbare ruimte: o Aanpassing ‘Oude’ N18, fase 2 o Centrumgebied De Veldmaat o Rotonde Hengelosestraat o Veldmaterstraat (spoorlijn tot Hengelosestraat)
Programmabegroting 2022
62
o Beethovenstraat o Molenstraat (Centrumplan) • gemeentelijke gebouwen: verduurzaming • vervanging en herinrichting diverse speelplekken waarbij meer aandacht komt voor burgerparticipatie. Financiële consequenties De kosten voor 2022 per kapitaalgoed zijn in onderstaand diagram weergegeven.
Programmabegroting 2022
63
Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden). Financiering en schuldpositie In 2022 lossen we ongeveer € 900.000 af op onze langlopende leningen. We dienen in 2022 nieuwe langlopende leningen aan te trekken van in totaal € 8.000.000. Per saldo neemt het totaal aan langlopende leningen dus toe met € 7.100.000. Aangezien er veel grote investeringen in 2021 zijn uitgesteld (zie restant kredietenlijst), hoeven we in 2021 minder te lenen dan verwacht. Deze leningen worden nu in 2022 afgesloten. Ten opzichte van eind 2020 neemt het totaal aan langlopende leningen af met € 3.800.000. We gaan ervan uit dat we nieuw af te sluiten leningen tegen een rentepercentage van 0,5% kunnen afsluiten. Om het risico op rentestijgingen tegen te gaan, wordt (een deel van) de lening mogelijk binnenkort op een gunstig moment via een lening met uitgestelde storting vastgelegd. Overzicht leningenportefeuille Lening Oorspronkelijk nr. bedrag
Naam bank
Opmerkingen
Soort lening looptijd
rente restantbedrag % per 1-1-2022
rente
restantbedrag per 31-12-2022
aflossing
188
6.000.000
BNG
fixe
2026
4,21%
6.000.000
252.600
0
6.000.000
189
26.882.363
BNG
L
2036
4,80%
13.441.182
622.638
896.079
12.545.103
305
5.000.000
BNG
fixe
2028
1,22%
5.000.000
60.750
0
5.000.000
306
5.000.000
BNG
fixe
2029
0,62%
5.000.000
30.950
0
5.000.000
307
4.000.000
BNG
fixe
2024
-0,16%
4.000.000
-6.400
4.000.000
308
6.000.000
nog af te sluiten in 2021
fixe
6.000.000
30.000
6.000.000
309
8.000.000
nog af te sluiten in 2022
fixe
40.000
Total rubriek a: geldleningen 174
260.000
BNG
Scholtenhagen
Totaal rubriek b: doorgesluisde geldleningen Totaal alle geldleningen
L
2041
5,55%
8.000.000
39.441.182
1.030.538
896.079
46.545.103
92.100
4.886
4.600
87.500
92.100
4.886
4.600
87.500
39.533.282
1.035.424
900.679
46.632.603
Van de langlopende leningen is voor een bedrag van ongeveer € 5.000.000 doorgeleend. Het betreft voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Kredietenlijst In onderstaand overzicht zijn alle geplande investeringen voor de komende jaren opgenomen. We hebben tevens de jaarlijks terugkerende vervangingen in beeld gebracht. In de (meerjaren) begroting is rekening gehouden met de kapitaallasten van al deze geplande investeringen. In de begroting 2022 worden de kredieten van de jaarschijf 2022 vastgesteld. Kredieten vanaf 2023 zijn alleen voor het meerjarenperspectief.
Programmabegroting 2022
64
Kredietenlijst
Nr. Overzicht nieuwe kredieten
(bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
a
Plan vervanging hard- en software
330
330
330
330
b
Vervanging verouderde openbare verlichting
150
150
150
150
c
Reconstructie Beckummerweg
365
d
Realisatie ontsluiting bouwplan 'De Hoeve'
90
e
Aanpassing Veldmaterstraat
390
f
Herinrichting 't Kempke
280
g
Gymzaal het Pallet
h
Investeringen begraafplaatsen
i
Kredieten riolering
1.494
1.517
1.278
j
Huisvestingsplan 2021-2023
3.224
1.997
1.758
Totaal
1.250 228 3.012 300 5.145
a. Plan vervanging hard- en software Er wordt een jaarlijks krediet van € 330.000 begroot voor de aanschaf van nieuwe hardware en software. b. Vervanging verouderde openbare verlichting Op basis van het areaalbestand (energie slurpende lampen) voor de openbare verlichting en de leeftijd van materialen moet er de komende 10 jaar geïnvesteerd worden in het vervangen van openbare verlichting. Met name de verouderde SOX verlichting (oranje kleur) dient vervangen te worden door energiezuinige ledverlichting. c. Reconstructie Beckummerweg Op verzoek van de belangengemeenschap St. Isidorushoeve is een civieltechnisch ontwerp opgesteld voor de herinrichting van de Beckummerweg. Het betreft hier het deel vanaf de rotonde (Goorsestraat tot de komgrens). Hiermee wordt de leefbaarheid en het dorpshart verbeterd en versterkt. Met de beoogde maatregel wordt ook de verkeersveiligheid verbeterd. Aan de hand van een raming is het benodigd bedrag van deze investering € 365.000. Jaar van investering is 2022. De afschrijvingstermijn is 25 jaar en de kapitaallasten bedragen € 21.000 vanaf 2023. d. Realisatie ontsluiting bouwplan 'De Hoeve' Het betreft een calamiteiten/fietsverkeer ontsluiting van het bouwplan 'De Hoeve' op de Goorsestraat. Dit bouwplan is nagenoeg volgebouwd met maar één ontsluiting op de Beckummerweg. Bij calamiteiten is dit niet wenselijk.
Ook fietsers moeten nu ver omrijden om richting Haaksbergen te kunnen. Aan de hand van een raming is het benodigd bedrag van deze investering € 90.000. Jaar van investering is 2022. De afschrijvingstermijn is 25 jaar en de kapitaallasten bedragen € 5.000 vanaf 2023. e. Aanpassing Veldmaterstraat In 2019 is een krediet verleend om de Veldmaterstraat ter hoogte van het winkelgebied opnieuw in te richten. In 2020 is dit project 'on-hold' gezet in verband met de financiële positie van de gemeente. Na voortschrijdend inzicht, uitwerking van het ontwerp en vergroting van de scope is er een aanvullend krediet nodig. Aan de hand van een raming is het benodigd bedrag voor de totale investering € 390.000. Met een restantkrediet van € 197.000 is er een aanvullend krediet nodig van € 193.000. Jaar van investering is 2022. De afschrijvingstermijn is 25 jaar en de kapitaallasten bedragen € 11.000 vanaf 2023. f. Herinrichting ’t Kempke Woningbouwcorporatie Domijn gaat de woningen op ’t Kempke slopen en er vindt ook een herontwikkeling plaats van het gebied rondom de Lourdeskerk. Er is een stedenbouwkundige opzet gemaakt, waardoor er meer ruimte en groen komt in het gebied. Er vindt een aanzienlijke
Programmabegroting 2022
65
(ruimtelijke) kwaliteitsverbetering plaats en de leefbaarheid in het gebied verbetert. Om het plan te kunnen realiseren, wordt de weg ’t Kempke inclusief infrastructurele voorziening en riolering vernieuwd en deels verlegd. De kosten van deze herinrichting komen voor een groot deel voor rekening van Domijn en de ontwikkelaar van de Lourdeskerk. Een deel van de kosten van de herinrichting zijn echter niet toe te rekenen aan de ontwikkeling en komen voor onze rekening. Een extern bureau gespecialiseerd op infrastructuur heeft een kostenraming opgesteld. Een deel van de gemeentelijke bijdrage wordt gedekt uit het Gemeentelijk rioleringsplan. Voor een restant is nog geen dekking. Op basis van de raming is en verdeling gemaakt en dienen wij circa € 280.000 te investeren. Dit betekent dat vanaf 2024 de kapitaallasten circa € 16.000 per jaar bedragen. g. Gymzaal het Pallet Vanuit de raad is de wens geuit een nieuwe gymzaal te bouwen bij de nieuwe basisschool aan de A. Brouwerstraat. De investering bedraagt ongeveer €1.250.000 met een kapitaallast van € 52.000 per jaar. h. Investeringen begraafplaatsen We willen de komende jaren o.a. investeren in: - planvorming en realisatie van een natuurbegraafplaats op het Waarveld. - nieuwe vormen van asbestemming (b.v. strooiveld in het bos) op het Waarveld. - mogelijkheden tot asbestemming op de Enschedesestraat.
- opknappen bestaande urnentuin op het Waarveld. i. Kredieten riolering De kredieten riolering betreffen diverse vervangingen en reconstructies. Zodra een krediet is afgewikkeld, wordt deze ten laste gebracht van de voorziening riolering. Deze kredieten hebben dus geen invloed op het begrotingssaldo. j. Huisvestingsplan 2021-2023 Na ingebruikname van het huidige pand in 2005 zijn er nauwelijks investeringen in het kader van huisvesting gepleegd. Dit heeft geleid tot achterstanden in noodzakelijke investeringen die gepleegd moeten worden in het kader van de Arbowet, en de veiligheid in en rondom het gemeentehuis. Er is daarom grote behoefte aan een vernieuwd huisvestingsconcept dat hieraan bijdraagt. Daarnaast versterken de investeringen de aantrekkelijkheid als werkgever (binden & boeien) en verhuurder. Voor realisatie van dit plan is een krediet van in totaal € 700.000 nodig. Bij de Programmabegroting 2020 is door de Raad € 400.000 beschikbaar gesteld. De kapitaallasten, behorend bij het aanvullend benodigd krediet van € 300.000 dekken wij uit de reeds beschikbare exploitatiebudgetten voor huisvesting.
Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en de belastingen) niet gelijk lopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd binnen de grenzen van de Wet Fido. De rente op korte schulden is momenteel ruim lager dan de rente van langlopende financiering. Door deze handelwijze worden de rentelasten van de gemeente geminimaliseerd. In de Wet Financiering decentrale overheden (Fido) is bepaald dat de gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben.
Programmabegroting 2022
66
Ontwikkeling kasgeldlimiet
Berekening kasgeldlimiet (x € 1.000)
(bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
1. Begrotingstotaal
60.108
60.828
61.800
61.800
2. Vastgesteld percentage
8,50%
8,50%
8,50%
8,50%
3. Kasgeldlimiet (1. x 2.)
5.109
5.170
5.253
5.253
Renterisiconorm Vanuit de Wet Fido moeten we rapporteren over de renterisiconorm. Deze norm geeft een kader voor de spreiding van de looptijden in de leningenportefeuille. Volgens de renterisiconorm mag in elk jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal van de lasten geherfinancierd worden. Op die manier worden de renterisico’s op de vaste schulden over de jaren gespreid. Uit onderstaande tabel blijkt dat deze norm in de jaren 2022 t/m 2025 niet wordt overschreden. Ontwikkeling renterisiconorm en de ruimte in beeld
Berekening renterisiconorm (x € 1.000)
(bedragen x € 1.000)
2022
1. Begrotingstotaal
2023
2024
2025
60.108
60.828
61.800
61.800
2. Vastgesteld percentage
20%
20%
20%
20%
3. Renterisiconorm (1. x 2.)
12.022
12.166
12.360
12.360
4. Herfinanciering bestaande leningen
6.000
8.000
3.000
4.000
5. Ruimte onder renterisiconorm (3.-4.)
6.022
4.166
9.360
8.360
Renteschema Om inzicht te hebben in de renteberekening en de bepaling van het omslagpercentage is onderstaand renteschema opgenomen. Dit is overeenkomstig de BBV-regels. Renteschema (bedragen *€ 1.000) a
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
1.035
b
De externe rentebaten
-103
Totaal door te rekenen externe rente c
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
932 -124 0
Per saldo
-124
Saldo door te rekenen externe rente
808
d1
Rente over eigen vermogen
0
d2
Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)
0
Per saldo
0
De aan taakvelden toe te rekenen rente
808
e
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
808
f
Renteresultaat op het taakveld treasury
0
Als we de werkelijk toegerekende rente uit bovenstaand overzicht delen door het totaal aan investeringen per 1 januari 2022 dan komen we op een omslagpercentage van 1,65%. € 808.000 ----------------- x 100% = 1,65% € 49.029.000 Onze gemeente heeft geen renteresultaat begroot.
Programmabegroting 2022
67
Rentevisie De gemiddelde verwachting van vijf banken is dat de rente in 2022 stabiel op het huidige niveau blijft. Voor de toekomstig af te sluiten leningen is echter rekening gehouden met een stijging van de rente met 0,5%. Risicobeheer Onder financiële risico’s worden zowel rente- als krediet-, liquiditeiten- en koersrisico’s verstaan. Een belangrijke eis uit de Wet Fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Om de risico’s te beperken, hanteren we de volgende uitgangspunten: • Wij bezitten aandelenpakketten uitsluitend in het kader van de publieke taak. • Er wordt zeer terughoudend omgegaan met het verstrekken van leningen. Er is momenteel alleen een lening verstrekt aan Stichting Groot Scholtenhagen. • Sinds 2009 is het verstrekken van geldleningen aan gemeentepersoneel niet meer toegestaan. De portefeuille met personeelshypotheken wordt daarom steeds kleiner. • Instellingen met een maatschappelijk nut kunnen in aanmerking komen voor een garantstelling Met garanties wordt terughoudend omgegaan. Vaak zijn het sportverenigingen die een grote investering doen in een sportveld of gebouw. De risico’s die hieruit voortvloeien, zijn opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen.
• Wij nemen een achtervangpositie in bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voor verstrekte leningen aan corporaties. De risico’s hiervan zijn ingeschat op nihil aangezien er momenteel geen aanwijzingen zijn dat het WSW niet aan haar garantieverplichtingen kan voldoen en de gemeente aanspreekt op haar achtervangpositie. • Wij maken geen gebruik van derivaten. Aandelen Wij hebben van een aantal nutsbedrijven aandelen in bezit. Deze zijn uit hoofde van de publieke taak aangetrokken. De aandelen zijn tegen de aankoopprijs gewaardeerd, in overeenstemming met de BBV. De geschatte marktwaarde is het totale eigen vermogen van een bedrijf/het totaal aantal uitstaande aandelen x het aantal aandelen dat wij bezitten. Aankoopwaarde en de geschatte marktwaarde van onze aandelen
Aandeel
Aankoopwaarde
BNG
Geschatte marktwaarde
81.585
1.900.000
Twence
0
4.600.000
Crematoria Twente
0
300.000
2.665
650.000
561.000
561.000
Enexis Twente Milieu
EMU-saldo Onderstaande tabel is een uitvloeisel van het bestuurlijk akkoord "Beheersen EMU-saldo lokale overheid" waarbij is afgesproken dat elke gemeente onderstaande tabel dient op te nemen in de begroting. (bedragen x € 1.000) Nr. Berekening EMU-saldo / liquiditeitsprognose
2
Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves Mutatie (im)materiële vaste activa
3
Mutatie voorzieningen
4
Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)
1
5
Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa Berekend EMU-saldo
Programmabegroting 2022
2021
2022
2023
1.014
18
-710
-2.366
-2.853
-3.001
-580
-1.059
-705
-1.197
-1.721
-2.212
0
0
0
3.997
3.533
3.798
68
Paragraaf Bedrijfsvoering Doelstelling Wij zijn in staat ons werk efficiënt, effectief en op een professionele, eigentijdse manier uit te voeren, voor en samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers en gericht op realisatie van de visie Haaksbergen 2030. Een drietal projecten uit “Haaksbergen ster(ker) in ontwikkeling” heeft een rechtstreekse relatie met onze bedrijfsvoering. Dit zijn Organisatieontwikkeling, Samenwerking IT-infrastructuur en Onderzoek en versterken informatiemanagement. Organisatieontwikkeling De organisatieontwikkeling vormt onderdeel van “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling” zoals beschreven onder taakveld 0.1 Bestuur en in de paragraaf Centrale Thema’s. In spoor 3 (een stabiele en veerkrachtige organisatie) van organisatieontwikkeling willen we functies en rollen beschrijven en processen verder inrichten en optimaliseren. Directieplan en teamplannen In 2022 willen wij een directieplan opstellen dat dient als strategisch plan voor de organisatie met daarin de organisatievisie, missie, beschrijving organisatiefilosofie en de kernwaarden van de organisatie. Het directieplan is de basis voor de jaarlijkse teamplannen die bestaan uit beoogde resultaten, doelen en inzet van het betreffende team en de individuele medewerkers. Op deze wijze is de ambtelijke organisatie in staat te sturen op realisatie van de vastgestelde begroting.
Functies en rollen In 2022 willen we een helder en compleet functie- en formatiehuis dat aansluit op HR21. Omdat HR21 een generieke functiebeschrijving hanteert, gaan we een duidelijke beschrijving geven van alle functies en rollen binnen de organisatie. Inclusief competenties, vaardigheden en verantwoordelijkheden. Ook willen we in 2022 de capaciteitsmonitor implementeren om sturing te houden op inzet van medewerkers, zowel projectmatig als regulier. Projectmatig werken In 2022 gaan we starten met het opzetten van de werkwijze projectmatig werken. Deze werkwijze is nodig om grip te houden op specifieke doelen en resultaten, die vastgelegd worden in de projecten. Hiermee is betere sturing op maatschappelijke effecten in de samenleving mogelijk vanuit een integraal en gericht kader. In de komende jaren wordt dit verder uitgewerkt, geïmplementeerd en doorontwikkeld. Een leven lang ontwikkelen Digitalisering en de veranderende rol van de overheid beïnvloeden de manier waarop we werken fundamenteel. Benodigde kennis en vaardigheden verouderen sneller naarmate de snelheid van technologische verandering toeneemt.
In 2022 starten we met het project een leven lang ontwikkelen waarin we instrumenten gaan ontwikkelen (zoals bijvoorbeeld strategische personeelsplanning en een strategisch opleidingsplan) om kennis en vaardigheden actueel te houden en zo bij te dragen aan een stabiele en veerkrachtige organisatie. Dienstverlening en informatievoorziening In 2022 starten we met de borging van de dienstverlening richting inwoners in processen en systemen om zodoende beter te sturen op de dienstverlening en beter te kunnen monitoren. Dit gaan we doen door processen LEAN in te richten en door processen vast te leggen, te digitaliseren en eenvoudig te ontsluiten. Dienstverleningsnormen en servicenormen worden in deze processen ingericht (onder andere reactietermijnen, digitale informatieverstrekking). Huisvesting/verbouwingen worden gebruikt als aanjager voor het thema hybride werken.
Programmabegroting 2022
69
Samenwerking IT-infrastructuur Het doel is de (harde) IT van Haaksbergen soepel onder te brengen in het ICT bedrijf van Hengelo, waar ook de ICT van Oldenzaal en SWB Midden Twente zijn belegd. Dit om de kwetsbaarheid op IT op te lossen en een constante en robuuste ICT-dienstverlening tot stand te brengen voor inwoners, ondernemers en interne organisatie (primair proces, bestuur en politiek). Onderzoek informatiemanagement We onderzoeken op welke wijze we informatiemanagement verder vorm kunnen geven. Als eerste verkennen we daarvoor alle opties (uitbesteding, samenwerking, versterken in eigen huis). De reden is dat informatie en informatievoorziening steeds belangrijker worden voor onze organisatie. Met de verdergaande digitalisering van werkzaamheden en een groei van informatie gestuurd werken, is de informatievoorziening bepalend voor de strategie en werkprocessen van onze organisatie. Hierdoor komt de nadruk van ICT steeds meer te liggen op de informatie en functionele inrichtingskant en dus op informatiemanagement. Onder informatiemanagement verstaan we het proces dat zorgt voor de vertaling van de informatiebehoeften (die uit de verschillende werk- en bedrijfsprocessen van onze organisatie ontstaan) naar de informatievoorziening die deze processen optimaal ondersteunt.
De informatievoorziening bestaat uit mensen en middelen (informatie, applicaties, ICT-infrastructuur en dienstverleningsprocessen). Personeel De uitkomst van de businesscase Bedrijfsvoering is dat de gehele uitplaatsing van de bedrijfsvoering naar de gemeente Hengelo niet plaats kan vinden. Wij bereiden alleen de uitplaatsing van IT naar Hengelo voor. Op enkele kritische onderdelen wordt de bedrijfsvoering in Haaksbergen versterkt, ondermeer door de toevoeging van personeel. Formatie
Aantal fte
Formatie was 1-1-2021
128,6
Formatie per 1-1-2022
131,75
Personeelskosten Loonkosten 1. Loonkosten formatie (incl. vacatures)
(bedragen x € 1.000) Begroot 2021
Begroot 2021 na wijzigingen
Mutatie 2022
Begroot 2022
10.655
9.581
1.721
11.302
99
220
-37
183
3. Inhuur (boven formatie)
63
1.288
-1.168
120
4. Detachering
-65
-65
0
-65
2. Loonkosten bovenformatieve medewerkers
5. Voormalig personeel Totaal
130
150
-20
130
10.882
11.174
496
11.670
Vitaliteit De wereld verandert, werk verandert en mensen veranderen ook. Het is van belang dat je gezond, vitaal en met plezier blijft (samen) werken. De komende jaren zetten we, in samenwerking met onze arbodienstverlener, in op vitaliteit, duurzame inzetbaarheid en gezond werken. Hierbij wordt verbinding gezocht met lopende projecten die aansluiten bij “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling”. Generatiepact Op 1 juni 2018 is het Generatiepact in werking getreden met als doelstellingen: - Creëren van banen voor jongeren, de doorstroom bevorderen. - Doorontwikkelen van onze organisatie. - Vitaal doorwerken van oudere medewerkers.
Programmabegroting 2022
70
Medewerkers vanaf 60 jaar kunnen deelnemen aan het generatiepact. Dit betekent dat ze minder gaan werken (tot 50%), waarbij over de ingeleverde uren 50% van het salaris wordt doorbetaald en volledig pensioen wordt opgebouwd. Het generatiepact heeft een looptijd tot juni 2022. In juni 2021 heeft een evaluatie plaatsgevonden van de huidige regeling. Hieruit blijkt dat er bij de invoering van het generatiepact geen aanvullende middelen zijn vrijgemaakt. Hierdoor is de instroom van jongeren slechts zeer beperkt gerealiseerd en zijn knelpunten in de bezetting ontstaan. Door nu middelen vrij te maken om de vrijgekomen uren in te vullen, is de verwachting dat de doelstellingen van het generatiepact wel kunnen worden behaald. Informatie en automatisering De organisatie blijft inzetten op het verhogen van de efficiency van de bedrijfsvoering en verbetering van de dienstverlening. Het belang van ICT als middel om dit te bereiken neemt nog steeds toe: ICT als middel om strategische resultaten te behalen. Prestaties - ICT-apparatuur beschikbaar houden. - Bijdrage leveren aan (wettelijke) digitalisering. - Dienstverlening en bedrijfsvoering faciliteren.
Wettelijke verplichtingen Op het niveau van (verplichtende) wetgeving zien we als belangrijkste ontwikkeling de Omgevingswet en de Wet Open Overheid (Woo) op ons afkomen: - Digitale ondersteuning ten behoeve van Omgevingswet Op 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Bij de Omgevingswet hoort een goede digitale ondersteuning. Dat is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Alle digitale informatie is straks op één plek te vinden: het Omgevingsloket. Via dit loket kan iedereen snel zien wat mag en wat niet volgens de Omgevingswet. We streven naar een tijdige oplevering van de verschillende digitale voorzieningen, waaronder zaakgericht werken, alsook de noodzakelijke koppelingen. - Wet Open Overheid De Wet Open Overheid (Woo) treedt waarschijnlijk in de loop van 2022 in werking. Deze wet verplicht ons informatie in een vroegtijdig stadium actief openbaar te maken. Dat vereist een goede toegankelijkheid en beschikbaarheid van informatie en dwingt ons onze informatiehuishouding op orde te hebben. Na vaststelling van de Woo wordt gelijktijdig de Wet openbaarheid bestuur (Wob) ingetrokken. Informatieveiligheid Uit extern onderzoek is gebleken dat er technische verbeteringen doorgevoerd moeten worden om de digitale weerbaarheid te verhogen. Het implementeren van al deze verbeteringen brengt hoge kosten met zich mee.
We wegen risico’s en kosten af en voeren in afstemming met Hengelo al dan niet verbeteringen door, zodat de kans op een groot cyberincident wordt gereduceerd. We investeren in de belangrijke menselijke factor om de kans op incidenten te reduceren. Daarvoor wordt het huidige programma om veiligheidsbewustzijn onder medewerkers te verhogen gecontinueerd. Waar nodig wordt dit op basis van het actuele dreigingsbeeld uitgebreid. De implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) wordt gecontinueerd. Tijdens het uitwerken van de IT-dienstverleningsovereenkomst met Hengelo worden ook de gevolgen voor de Informatiebeveiliging en de implementatie van de BIO in kaart gebracht. Via de “éénduidige normatiek single information audit” (ENSIA) leggen we verantwoording af over de status van Informatieveiligheid aan de wettelijke toezichthouders en de raad. Een externe auditor checkt daartoe de zelfevaluatie-vragenlijst en collegeverklaring en stelt een Assurance Verklaring op. Archief (Verbeterplan) Over 2021 scoren we oranje op het onderdeel Archief in de beoordeling van de provincie in het kader van het Interbestuurlijk toezicht. In haar beoordeling geeft de provincie aan dat het domein
Programmabegroting 2022
71
Archief onder druk staat door personeelswisselingen. Er zijn meerdere aandachtspunten die een planmatige aanpak vereisen om de basis op orde te krijgen. Nu de uitbesteding van het informatie- en archiefbeheer naar de gemeente Hengelo (nog) geen doorgang vindt, moet gekeken worden hoe we de belangrijkste aandachtspunten in eigen beheer oppakken. Er wordt een verbeterplan opgesteld voor Informatie- en archiefbeheer. Dit heeft een sterke relatie met het onderzoek naar informatiemanagement. In het verbeterplan wordt aangegeven wat nodig is om weer te kunnen voldoen aan de gestelde eisen. Eventuele financiële consequenties worden te zijner tijd voorgelegd. Juridische zaken Doelstelling van juridische zaken is om bij te dragen aan zorgvuldig bestuur via juridische kwaliteitszorg. Prestaties - Juridisch advies en ondersteuning bestuur en organisatie. - Behandeling bezwaren, die de kritiek van de rechtelijke macht kan doorstaan. De klachtenbehandeling is breed in de organisatie en bij meerdere coördinatoren belegd. Afhandeling heeft als resultaat dat het de kritiek van de Overijsselse Ombudsman kan doorstaan. - Coördinatie regelgeving, met oog voor kwaliteit, deregulering en digitaal toegankelijk. - Coördinatie verbonden partijen en Interbestuurlijk toezicht. - Actieve ondersteuning verbetering kwaliteit besluitvormingsprocessen. Indicatoren