Conceptversie 5 juli Energie Strategie Twente 2.0

11.1 Maak samen met de netbeheerder plannen om de capaciteit van het net te vergroten (en invoeding wind/zon mogelijk te maken) en werk hier als gemeenten actief aan mee door het versnellen van procedures 11.2 Creëer kleinschalige gemeentelijke (wijkniveau) en regionale grootschalige energieopslag 11.3 Stimuleer nieuwe ideeën en innovaties voor batterijen en opslag zonder het wiel opnieuw uit te vinden

12.1 Stimuleer koppelkansen: breng opwek en -vraag bij elkaar 12.2 Stimuleer woningen op boerenerven, die verwarmd kunnen worden met biogas 12.3 Wees kritisch op nieuwe afnemers (bedrijven die warmte nodig hebben)

49

Energiestrategie Twente 2.0, Conceptversie 26 augustus 2024

aansluitvolgorde. Daarbij wordt rekening gehouden met het maatschappelijk belang.

13. Maak het regionale warmtenet toekomstbestendig en eerlijk (en maak snelheid)

13.1 Maak voor de warmtetransitie plannen voor de korte-én langetermijn 13.2 Voorkom monopolie-posities op het warmtenet 13.3 Verwerk ook maatschappelijke kosten in de prijs van warmte en fossiele brandstoffen 13.4 Leg als gemeenten zelf warmtenet-infrastructuur aan

14. Stimuleer de ontwikkeling van kleinschalige warmte-opwek/netten in Twente

14.1 Onderzoek de mogelijkheden voor kleine (aard)warmte-netten 14.2 Stimuleer experimenten in de warmte-techniek 14.3 Start een pilot voor heatpipes in Twente 14.4 Onderzoek warmteterugwinning uit riool-en aquathermie 14.5 Start een lobby voor experimenteer-gebieden 14.6 Zet ook in op low-tech innovaties

15. Stimuleer de opschaling van biogas in Twente

15.1 Ga nu aan de slag met biogas 15.2 Creëer kansen voor de opschaling van biogas 15.3 Benut de huidige gasnetten voor biogas

Wij nemen dit advies ter harte 13 Er wordt gewerkt aan een toekomstbestendig regionaal warmtenet, waarbij transparantie wordt geboden over de gefaseerde opbouw. 13.1 Hier wordt aan gewerkt. De gemeenten Borne, Hengelo en Enschede hebben een intentieovereenkomst getekend met Twence om een verdiepend haalbaarheidsonderzoek uit te voeren, om tot versnelling te komen. Voor de langere termijn kan het regionale warmtenet doorgetrokken worden naar andere steden, afhankelijk van de beschikbaarheid van de warmte. 13.2 Het regionale warmtenet wordt een open warmtenet, waar verschillende bronnen op gekoppeld kunnen worden. Er zijn alleen een paar partijen die betrokken zijn, waardoor er een monopoliepositie ontstaat. Daarom heeft minister Jetten een besluit genomen dat in de nieuwe Warmtewet warmtenetten door publieke partijen aangelegd moeten worden. 13.3 In de nieuwe Warmtewet wordt, er met een kostprijs+ gerekend. Daarbij worden ook de maatschappelijke kosten ingecalculeerd. Daardoor ontstaat er transparantie over de tarieven voor warmte. 13.4 Niet alle gemeenten hebben de mogelijkheid om zelf warmtenetten aan te leggen. Twence en Cogas hebben het voornemen om samen te werken bij de aanleg van het regionale warmtenet. Dit zijn publieke bedrijven en gemeenten hebben als aandeelhouders daardoor wel zeggenschap over de warmteinfrastructuur.

Wij nemen dit advies waar mogelijk over 14.1 We delen deze inzet en voegen daaraan toe dat het ontwikkelen van kleinschalige warmteprojecten een verantwoordelijkheid is van gemeenten. Onderzoek naar kleinschalige (aard)warmtenetten kan als techniek gekozen worden in een gemeentelijke WUP die samen met inwoners worden opgesteld. 14.2, 14.3 en 14.6 Via de Agenda van Twente werken we aan nieuwe technieken en zoeken daarin samenwerking met kennisinstellingen. Heatpipes worden kleinschalig al toegepast, meestal op daken. Gemeenten kunnen in een WUP de kansen verkennen. 14.4 Waterschap Vechtstromen is partner in de RES Twente. Zij zetten hun kennis in om warmteterugwinning uit het riool en aquathermie in te zetten voor de warmtetransitie. Er lopen een aantal pilots bij Twentse gemeenten. 14.5 We zullen sterker dan voorheen experimenteer-gebieden onderdeel laten uitmaken van onze lobby-activiteiten. Wij nemen dit advies over 15.1 Biogas/groengas is één van de belangrijkste bronnen als alternatief voor aardgas in Twentse plattelandsgemeenten. Bij verschillende gemeenten worden er al biogasinstallaties gerealiseerd. 15.2 Eens. Er is een uitgebreide lobby gestart bij het Ministerie van EZK en LNV om de kansen in Twente voor de opwek van biogas te benutten.

50

Energiestrategie Twente 2.0, Conceptversie 26 augustus 2024

15.4 Verkort de (vergunnings)procedures voor nieuwe energieprojecten

15.3 Via bijmenging van groengas wordt nu al gebruik gemaakt van het huidige aardgasnet. Daarnaast verkent Cogas of het gasnet van de Gasunie dat niet in gebruik is, benut kan worden voor opslag van biogas. 15.4 Gemeenten werken samen om een biogascoalitie op te zetten. Daarin willen ze samen werken om beleidskaders op te stellen, die bijdragen aan efficiëntere procedures.

0. Buiten kaders: kijk breder dan wind en zon vóór 2030

We nemen dit advies niet over 0. Alle gemeenten, provincies en waterschappen hebben de RESsen opdracht gegeven om zich te binden aan de kaders van het Klimaatakkoord en de Klimaatwet en de afspraken die daarin zijn gemaakt. Het Nationaal Programma RES heeft een handreiking opgesteld waar RES-organisaties zich aan moeten houden. Dit betekent dat we de opgave voor 2030 moeten realiseren met realistische, haalbare en bewezen methoden (gevalideerde en gecertificeerde technieken, die in productie zijn voor 2030).

Verbreed de scope van de RES 2.0 (voor 2030)

Innovatie 16. Breng technische kennis op de juiste plek

Wij nemen dit advies over 16.1 We werken op meerdere manieren samen met de Twentse kennisinstellingen. Zo hebben experts van de Universiteit Twente en Saxion Hogescholen bijgedragen aan het inwonersforum. De experts van de kennisinstellingen hebben op uitnodiging van de RES-Twente in digitale bijeenkomsten hun kennis gedeeld over (onderdelen van) de energietransitie met betrokken professionals. Via een verbindingsofficier van het coördinatieteam is er eveneens een sterke verbinding met de kennisinstellingen en zijn de lijntjes met de experts kort. 16.2 Tijdens maandelijkse Energiewerkplaatsen vergroten we de kennis en expertise van ambtenaren. Deze Energiewerkplaatsen zijn een coproductie van het provinciale programma Nieuwe Energie Overijssel en de RES-Twente 16.3 De gezamenlijke kennisinstellingen in Twente (ROC van Twente, Saxion Hogeschool en Universiteit Twente) zijn bezig met het opzetten van een Centre of Expertise Versnelling Energie en Grondstoffentransitie. RES-Twente is een partner van dit initiatief. Via die Centre wordt een langjarige regionale samenwerking op het gebied van onderzoek en onderwijs gefaciliteerd. Eén van de concrete acties die hier onder vallen is het opzetten van een ‘learning community’ voor de bouw- en installatiesector.

In die sector is grote behoefte aan de ontwikkeling van duurzame innovaties als de instroom van jonge professionals en de om- of bijscholing van ervaren werknemers. De Bouw-Hub zou zich moeten richten op zowel energie-gerelateerde als circulaire innovatievragen. 16.3 Twenteboard organiseert activiteiten i.s.m. het bedrijfsleven rond innovatie, zoals het ‘battery programme’. Rijksoverheid en brancheorganisaties zijn hier intensief mee bezig. RES volgt deze ontwikkelingen. 16.4 Eens. Dit gaan we meenemen in de programmering van de Energiewerkplaatsen voor ambtenaren.

17. Leer van praktijkvoorbeelden hier en elders

Wij nemen dit advies over 17.1 Hier kunnen we het alleen maar mee eens zijn. Het liefst zetten we regionale succesvolle projecten in het zonnetje. De

16.1 Zoek de verbinding met de Twentse kennisinstellingen 16.2 Vergroot kennis en expertise bij gemeenten over de energietransitie en toekomstige bronnen 16.3 Verklein de kennisachterstand in de bouw en installatie-branche 16.4 Deel kennis over energiecoaches tussen Twentse gemeenten onderling

51

Energiestrategie Twente 2.0, Conceptversie 26 augustus 2024

17.1 Leer van inspirerende (buitenlandse) voorbeelden en deel deze verhalen 17.2 Organiseer een excursie naar goede voorbeelden 17.3 Leer van de lessen die nu worden opgedaan in Aadorp

suggestie nemen we mee in een nog te ontwikkelen communicatieplan. 17.2 Dit doen we met regelmaat. 17.3 Dit moet zeker gebeuren. Sterker nog: we zijn aan het onderzoeken of we deze aanpak, de coöperatieve warmte, kunnen uitbreiden naar de andere Twentse gemeenten. Er is een Landelijke Coalitie Coöperatieve Warmte; er zal deze maanden onderzocht worden of samenwerking op landelijke niveau bijdraagt aan het Twentse regionale/lokale niveau. PowerPoint-presentatie (topsectorenergie.nl)

18. Maak een integraal en wendbaar plan voor de Twentse Energie Agenda (2030-2050)

Wij nemen dit advies deels over 18.1 De Twentse Energie Agenda houdt diverse kansrijke ontwikkelingen voor het bespoedigen van de energietransitie in de gaten en heeft de signaalfunctie wanneer een innovatie of doorontwikkeling kansrijk wordt voor 2030. Met RETSI brengen de Twentse kennisinstellingen dit ook in de praktijk en ontwikkelen adviezen ter versnelling. In de Twentse Energie Agenda worden geen keuzes gemaakt omdat je hiermee de blik vernauwd naar de kansen van dit moment. Wel kan meer focus worden aangebracht. 18.2 Dit is inderdaad inmiddels aan de orde en kan worden doorgevoerd. Het aankomende jaar wordt een bronnenstrategie opgesteld.

19. Verbind de energietransitie aan andere opgaven

Wij nemen dit advies ter harte 19. Dit omarmen we. Sluit bijvoorbeeld goed aan bij het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). 19.1 Zowel bij het opstellen van WUP's als bij de realisatie van duurzame energieprojecten wordt er integraal gewerkt en verschillende opgaven aan elkaar gekoppeld. Zo wordt bij wind- en zonneprojecten gestreefd naar dubbelgebruik van de gronden. Vanuit het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) wordt naast de opgave om stikstof terug te dringen ook gewerkt aan bodemkwaliteit, water, duurzame energieopwekking, biodiversiteit, klimaatadaptatie, enz. We verwijzen naar ons antwoord bij 6.3. 19.2 Onderdeel van de RES Twente is de regionale structuur warmte, waar alle beschikbare warmtebronnen in kaart zijn gebracht en de bovenlokale warmtebronnen worden verdeeld. Hiermee geeft de RES sturing om de warmtebronnen maximaal te benutten. De afspraak staat, de impementatie en de tijdsfasering vragen aandacht. 19.3 Duurzame mobiliteit is onlosmakelijk verbonden met de energietransitie. Zo heeft de provincie een coördinerende rol in de Nationale Agenda Laadinfrastructuur. Duurzame mobiliteit moet dan ook een onderdeel zijn van integrale gebiedsgerichte aanpakken. Dit valt echter buiten het bestek van de RES.

20. Nadere invulling rol gemeenten: toon lef en ga aan de slag!

Wij nemen dit advies deels over 20.1 Dit advies stellen we voor aan de RES-bestuurders in de RES 2.0 (die mede daarom Energiestrategie Twente 2.0 gaat heten): om thema's te verkennen waar Twentse samenwerking op georganiseerd wordt in een uitvoeringsprogramma. Er wordt op een aantal thema's al samengewerkt. Zo kopen de RES-gemeenten samen al duurzame elektriciteit in die duurzaam opgewekt wordt in Twente en 6 gemeenten werken samen met Rijkswaterstaat om gronden langs de A35 en A1 te benutten voor zonnevelden. Op

18.1 Maak in de Twentse Energie Agenda integrale keuzes 18.2 Prioriteer de toekomstige bronnen en kansen

19.1 Ga gebiedsgericht te werk en verbind meerdere opgaven die daar spelen 19.2 Spreek samen af om gebruik te maken van de bronnen die we in Twente hebben 19.3 De energietransitie is sterk verbonden met mobiliteit

20.1 Maak een doe-agenda; laat concreet zien wat regio Twente gaat dóen 20.2 Zorg voor uniforme groene leges en garantstelling voor leningen o.a. van LEI's in alle Twentse gemeenten

52

Energiestrategie Twente 2.0, Conceptversie 26 augustus 2024

20.3 Maak snelheid met een eerste windmolen(cluster) in Twente zodat mensen kunnen wennen 20.4 Durf het voorkeursrecht te vestigen op zoekgebieden voor wind (zodat opbrengsten 100% lokaal blijven)

regionaal niveau zullen we een uitvoeringsprogramma koppelen aan de Energiestrategie Twente 2.0. 20.2 Op dit moment is het aan de gemeenten hoe wordt omgegaan met leges en garantstellingen. Vanuit de RES vinden we het wenselijk dat er structurele samenwerking ontstaat tussen gemeenten bij de ondersteuning van LEI’s. 20.3 Op een aantal plaatsen in Twente zijn al windinitiatieven, zoals op de grens van Almelo, Tubbergen en Twenterand, de Lutte en langs de A35. Vraag is niet of, maar wanneer de eerste windturbine in Twente wordt opgericht. 20.4 Projectontwikkelaars hebben voor de meeste gronden waar windturbines technisch mogelijk zijn contracten gesloten met de grondeigenaren. Bij het ontwikkelen van een windturbine op die gronden kunnen we privaatrechtelijk niet onder deze contracten uit. Bij grondbezit van de overheid en een aantal maatschappelijk betrokken particuliere eigenaren is dit sowieso gemakkelijker.

53