Bijlage 4 Stuctuurvisie 2030 toelichting
Tekst van het document
gronden zullen worden verpacht, bijvoorbeeld
schappelijke kenmerken van het kampenland-
aan boeren die worden uitgeplaatst voor de
schap op de Wissinkbrink worden ingezet als
aanleg van de N18. In enkele gevallen kan het
basis voor de inrichting van het gebied: lokale
ook om hervestiging van agrarische bedrijven
hoogteverschillen, open kavels, houtsingels op
gaan, in dit geval gaat het verder dan enkel het
de kavelgrenzen, solitaire bomen, de beekloop
verpachten van gronden. Ook bij het realiseren
van de Bolscherbeek, clusters van erven aan
van woningbouw op de Wissinkbrink zullen
de randwegen. Bestaande erven/bebouwing
de boerderijen waar mogelijk worden gehand-
blijven in het gebied aanwezig. Plaatselijk kan
haafd, waardoor investeringen in deze panden
de landschapsstructuur worden versterkt met
gerechtvaardigd zijn.
nieuwe houtsingels, met als richtlijn het historische beplantingspatroon, dat op de kaart van
Of er nu wel of niet gebouwd zal worden op
1900 nog goed te zien is. Binnen dit landschap-
de Wissinkbrink, de harde grens tussen dorp
pelijke raamwerk kunnen geleidelijk clusters
en landschap, in de vorm van een geluidwal,
van nieuwe woningen worden gebouwd. Door
kan worden verzacht door de geluidwal te
deze opzet kan het landschap worden verdicht
verwijderen. De Noordsingel krijgt een groener,
vanuit het westen (Heetpasweg), zonder dat
landschappelijker profiel dat gebaseerd is op het
het landschap of de wijk ooit onaf oogt. Elke
omliggende kampenlandschap (zie onderdeel
buurt kan ruimtelijk en stedenbouwkundig op
‘Verzachten tangentenstructuur’). Het land-
zichzelf staan.
schap wordt weer verweven met de openbare
De es aan de oostzijde van de Wissinkbrink-
ruimtes in de wijk Hassinkbrink door het
weg wordt bij voorkeur open en dus agrarisch
beekdal, langzaam verkeerroutes en beplan-
gehouden – deze is als laatste aan de beurt voor
tingsstructuren door te laten lopen aan beide
eventuele woningbouw. Door te verdichten
zijden van de Noordsingel en zichtrelaties te
vanuit het westen zal de open ruimte aan de
herstellen.
oostzijde van het plangebied, langs de Bolscherbeek, zo lang mogelijk open blijven.
48
Huidige situatie Wissinkbrink met de op achtergrond woonwijk Hassinkbrink
Wissinkbrink rond 1900: nog een kleinschalig landschap met rond elk perceel houtsingels en bosjes
Wissinkbrink rond 2010: ontwikkelingslocatie voor woningbouw
Wissinkbrink : de kaart van 1900 geprojecteerd op de ontwikkelingslocatie voor woningbouw
49
De aanleg van de Noordsingel is hier net afgerond. Hier ligt een kans om de Noordsingel een groen, landschappelijk profiel te geven, dat gebaseerd is op het omliggende Veldontgin-
straat Hengelose
Oostelijke rand
ningslandschap (zie onderdeel ‘Verzachten tangentenstructuur’). De karakteristieken van de rafelige rand op de overgang van dorp naar landschap wordt gehandhaafd: bij nieuwe ontwikkelingen wordt ‘lucht’ (open veldkavels) in de dorpsrand behouden (zie afbeelding Facetkaart van de Oostelijke dorpsrand). Het landschap wordt met de buurten en bedrijventerreinen vervlochten door de lange lijnen ruimtelijk aan te zetten met beplanting, en te voorzien van langzaam verkeerroutes (zie onderdeel ‘ommetjes’). Bedrijventerrein Stepelerveld Voor Stepelerveld zien we kansen voor
Stepelerveld
duurzaamheid. Het concept van het eerste bedrijf dat is gevestigd op dit bedrijventerrein, Unipro, zien we graag voortgezet bij toekomStepelo
stige bedrijven.Wij stimuleren initiatieven die de duurzaamheid van dit bedrijventerreinen vergroten. Voor Stepelerveld betekent dit dat wij een hoogwaardige stedebouwkundige kwaliteit willen nastreven, waarin het accent ligt op duurzaamheid. Haaksbergen kan zich met een dergelijk bedrijventerrein onderscheiden in de regio. De projecten ‘Smart Roads’ en het
De Greune
glasvezelproject Stepelo passen in de visie die we hebben op een duurzaam Stepelerveld. We willen er wel voor waken dat we Haaksbergse ondernemers afstoten met hoge eisen op het gebied van duurzaamheid. Daarom kiezen we ervoor om een deel van Stepelerveld uit te geven als ‘duurzaam’ bedrijventerrein en een deel ervan als ‘gewone’ kavels. Dat betekent wel een stedebouwkundige/ architectonische kwaliteit, maar dat kan ook sober vormgegeven zijn. Het uitgangspunt is dat de bebouwing moet passen bij elkaar. Stepelerveld is ook de nieuwe entree van Haaksbergen vanaf de N18. Dit is de kans om het beeld van Haaksbergen als ‘groenste dorp van Twente’ uit te dragen langs de Kolenbranderweg en de Hengelosestraat (zie ook onderdeel ‘groene linten’). Stepelerveld krijgt een groene overgang naar het omringende land50
Facetkaart van de Oostelijke Dorpsrand
N18
Kol enb ran der
weg
Ha gm ole nb eek
at tra s e es
s En
ed ch
De Veldmaat
51
Hengelosestraat Stepelerveld
Stepelo
De Greune
Kolenbranderweg wordt de entree vanaf de N18 en krijgt de allure van een allee Stepelerveld wordt een bedrijventerrein in een groene setting
schap door de realisatie van nieuwe landschap-
het bedrijventerrein benadrukken zonder dat
selementen die de overgang tussen grote schaal
daarmee de oorspronkelijke functie van het
van de bedrijven en het landschap/wegen in de
bedrijventerrein in gevaar komt. Een voorbeeld
omgeving verzachten.
hiervan is het project Akzo Nobel.
De bebouwing langs de Kolenbranderweg
Woongebied De Veldmaat
wordt ingepast en profileert zich aan de weg
Van alle dorpsranden van de kern Haaksbergen
(gezicht van het bedrijventerrein). Het bedrij-
is die van De Veldmaat het meest geleidelijk.
venterrein wordt vormgegeven als een groei-
Bij het bouwen in deze dorpsrand zullen de
model binnen een landschappelijk kader. Be-
landschappelijke kenmerken van het jonge
staande landschapspatronen worden aangevuld.
ontginningslandschap worden ingezet bij
De kaders zijn gebaseerd op de ingrediënten
de inrichting van het gebied: rechthoekige
van het onderliggende veldontginningsland-
verkaveling, lineaire structuren en houtsingels.
schap. De velden blijven in agrarisch gebruik zo
Eventuele nieuwbouw wordt gekoppeld aan
lang op de bestaande bedrijventerreinen in het
de linten en/of gebouwd in kleine compacte
dorp nog ruimte is. Als de bedrijfskavels braak
buurten tussen de groenstructuren en de open
liggen en te klein zijn om agrarisch te gebrui-
velden. Belangrijk is dat een groot deel van de
ken, kunnen ze tijdelijk worden ingeplant. In de
veldkavels niet wordt bebouwd, zodat er ‘lucht’
ontwikkeling is voorzien in de totstandkoming
in het plan blijft. Een mooi bestaand voorbeeld
van een recreatieve fiets- en wandelverbinding
van deze ‘lucht’ is het open veldje naast de kerk.
die de Hassinkbrink en Wissinkbrink met de
52
Veldmaat verbindt. Ook stimuleren we initiatie-
St. Isidorushoeve
ven, bijvoorbeeld op het gebied van educatie
De Hoeve is een typisch dorp voor het jonge
en recreatie, die de multifunctionaliteit van
ontginningslandschap. Het is belangrijk dat
Stepelerveld, ontwikkeling gaat langzamer dan verwacht en het gebied ligt er afwachtend bij
eg rw e nd bra n le Ko
Voorbeeld van een rafelrand van De Veldmaat: afwisseling van bebouwde en open veldkavels
Isidorushoeve haar huidige karakter zoveel mo-
overgang naar de omgeving, die kan bestaan uit
gelijk behoudt en als eenheid herkenbaar blijft,
een bomenrij of landschappelijk groen.
zonder vast te groeien en dat het aan de zuidzijde (nieuwe N18) ‘los’ in het landschap blijft
Buurse
liggen. In het dorp wordt de Goorsestraat inge-
De karakteristieken die Buurse heeft, moe-
richt als groen lint (zie ook onderdeel ‘Groene
ten bewaard blijven. Dit betekent dat er geen
Linten’). Het infrastructurele en doorgaande
ruimte is voor grootschalige uitbreidingen.
karakter krijgt een meer landschappelijke uit-
Buurse is uniek vanwege de twee delen die het
straling. Het lint is ‘ familie’ (eenduidige profiel,
heeft. Daardoor heeft de Buurse niet twee, maar
materialisering, stedenbouwkundige opzet) van
vier entrees. Ook voor deze entrees geldt dat
de linten in Haaksbergen. Om het karakter van
er een groene uitstraling moet zijn, passend
het lommerrijke centrum te versterken, worden
bij de sfeer van Buurse. Het dorp heeft een
de bestaande bomen verder aangevuld tot een
onmiskenbare link met het buitengebied en dat
samenhangende groene laan. De groenstructu-
moet terug te vinden zijn in het dorp zelf en
ren mogen robuust en eenvoudig zijn (bomen
de entrees. De in Buurse aanwezige bedrijvig-
in grasbermen, hagen of in verharding). Door
heid past bij de omvang van het dorp, toestaan
eenvoud in inrichting kunnen de beheerkosten
van bedrijvenlocaties past hier niet bij. Voor
laag gehouden worden en ontstaat een rustig
Buurse zoeken we meer naar een upgrade van
straatbeeld dat het afwisselende beeld van de
bestaande gebieden, een wens uit Buurse is het
bebouwing langs het lint van St. Isidorushoeve
meer vergroenen van de kern en het dorpshart
recht doet. De entrees worden herkenbare plek-
(de Trefkoel).
ken met een dorps en groen karakter. Bedrijventerrein Rietmolen wordt aan de buitenzijde voorzien van een groene lijst, als zachte 53
Inpassing nieuwe N18 Wij beschouwen infrastructuur als een integraal onderdeel van dorp en landschap, waardoor het landschap optimaal beleefbaar is en invalswegen de groene visitekaartjes van het dorp vormen. Ook de N18 krijgt een zorgvuldige landschappelijke inpassing. Daarbij zetten wij in op het minimaliseren van de impact van de weg, en het zoveel mogelijk doorzetten van structuurlijnen aan weerszijden van de nieuwe weg. De nieuwe weg wordt niet beplant. Daardoor wordt het Haaksbergse landschap vanaf de N18 ook optimaal beleefbaar. Dit landschap is de etalage van Haaksbergen, het groenste dorp van Twente. Alle ingrepen langs de nieuwe weg moeten dit karakter ondersteunen. Dat betekent bijvoorbeeld: •
hoofdwegen, langzaamverkeerroutes en beeklopen landschappelijk inpassen: niet accentueren door opvallende kunstwerken of opvallend kleurgebruik;
•
beekdalen dwars op de N18 accentueren met beekbegeleidende beplanting;
•
langzaam verkeerroutes die doodlopen op de nieuwe weg op een vanzelfsprekende manier verknopen met routes die de N18 wel kruisen: doodlopende routes voorkomen;
•
zichtlijnen en ruimtes die de N18 kruisen behouden (zie foto, inspiratie uit landgoed Twickel: het landschap loopt door ‘over’ de rondweg van Delden);
•
nieuwe bedrijven, tankstation, horeca langs de weg moet bijdragen aan het informele dorpse karakter van Haaksbergen, en worden ingepast in een groene setting.
Facetkaart Inpassing nieuwe N18
54
Inpassen N18: zo licht mogelijke weg: landschap loopt door aan beide zijden, zoals hier op de Deldenerweg te Delden
Kol enb ran der
Hengelosestraat
Go ors est raa t
weg
N18
at tra s e es
s En
ed ch
t sestraa Eiberg
55
2. Een sfeervol groen centrum met de Markt als stralend middelpunt Integraal plan Het centrum van Haaksbergen heeft veel potentie, maar vraagt nog om de nodige inspanningen om die potentie ook te benutten. De basis hiervoor moet worden gelegd in een integraal plan dat zowel aandacht besteed aan een goed stedenbouwkundig ontwerp, een zorgvuldig ontwerp van de openbare ruimte die inzet op verblijfskwaliteit, reclamebeleid, voorzieningen, routing en parkeren, en zonering van winkels. Het maken van dit plan heeft hoge prioriteit want de kwaliteit van het centrum is van levensbelang voor Haaksbergen, en het heeft de afgelopen jaren niet de zorg en de daadkracht gekregen die het verdient. Concentratie van winkels en voorzieningen Het aanbod van winkelruimte in het centrumgebied is groter dan de behoefte. Dit komt onder meer door het nieuwe winkelen ofwel internetshoppen. Om die reden is het nodig om te werken aan een compacter centrum. De Markt, Spoorstraat en de Molenstraat zijn de belangrijkste winkelstraten. De Jhr. von Heijdenstraat is ook bedoeld voor andere functies, zoals wonen, hier zal de winkelfunctie minder prominent worden. Alleen wanneer dit concentratiegebied optimaal functioneert, kan de vestiging van winkels in de zone daar omheen (Blankenburg, Blankenburgerstraat en Eibergsestraat) worden toegestaan.
Overigens zijn grootschalige detailhandel en detailhandel in volumineuze goederen niet of moeilijk inpasbaar in de historische linten. Bij het aanhelen van de winkelstraten en Markt wordt de stedenbouwkundige ingreep afgestemd op de maat van de bestaande kleinschalige lintbebouwing. Grote eenvormige blokken worden voorkomen of zo ontworpen dat het individuele panden lijken. De winkelstraten krijgen dezelfde uitstraling 56
Horeca concentreren op de markt, creëren van lommerrijk intiem verblijfsgebied in het centrum (referentie Oirschot)
t traa rses Goo
at tra s s n tio Sta
MBS
at tra s r rge bu n e nk Bla
Markt Molenstraat
Lansinkstraat
Sp oo rst raa t
J. vo n
at tra s e es
ed sch En
Heij de
nstr aat
t aa str r e s ur Bu
N18
aat gsestr Eiber
Facetkaart centrum
57
Concentratie winkels en voorzieningen: leegstand voorkomen (J. von Heijdenstraat, Haaksbergen)
Eenvoudige dorpse profielen met verblijfskwaliteit (Heemstede)
en worden sterker ingericht als verblijfsgebied,
ontmoeten en activiteiten. Daartoe moet
door een eenduidig, dorps en gelijkvloers
aan de west- en zuidkant bebouwing worden
profiel. ‘Shared space’ wordt toegepast in de
toegevoegd, en moet de openbare ruimte
winkelstraten: dit wil zeggen dat alle verkeers-
beter worden ingericht met meer ruimte voor
deelnemers gelijkwaardig zijn. De automobilist
bomen. Het streven is dat alle panden rond de
voelt zich hierdoor te gast en in de openbare
markt worden bezet met winkels, horeca en
ruimte zijn er weinig verkeerskundige elemen-
voorzieningen. Als toonkamer van het dorp
ten als anti-parkeermaatregelen, drempels, en/
moet de entree van het gemeentehuis een veel
of verkeersborden. De verblijfskwaliteit wordt
prominentere plek aan de markt krijgen.
verbeterd door de aanwezigheid van bomen en intieme ontmoetingsplekken op pleintjes en
Activiteiten
overhoeken. Het straatmeubilair moet uniform
Het organiseren van activiteiten van belang
zijn en met een duidelijke Haaksbergse identi-
voor de levendigheid en om bezoekers van
teit, zoals Haaksbergse paaltjes. Het reclame-
buiten aan te trekken. De markten van bijvoor-
beleid is terughoudend en op elkaar afgestemd
beeld Oldenzaal en Winterswijk laten zien dat
(zie voorbeeld centrum Oirschot).
de combinatie van een goed winkelaanbod, horeca en activiteiten veel Duitsers aantrekt.
58
Markt
Overigens trekt de Holland Markt ter Huurne
De Markt moet het gezellige centrum van
wel een groot aandeel Duitsers. Deze mensen
Haaksbergen worden: een intiem, lommer-
weten vervolgens niet de weg te vinden naar het
rijk plein, waarbij voldoende ruimte is voor
centrum van Haaksbergen.
Terughoudend reclamebeleid (Oirschot)
Acitiviteiten op de markt (referentie)
Aanhechten Museum Buurtspoorweg
Busstation en De Kappen
de winkelstraten. Bij nieuwe ontwikkelingen
Een aantrekkelijke route van het goed bezochte
Op de pleinen van het busstation en op het
aan de Markt en winkelstraten worden ook
Museum Buurtspoorweg moet bezoekers uit-
plein voor cultureel centrum De Kappen, wordt
stegen naar het achtergebied gemaakt. Een
nodigen om ook naar de Markt te komen. Ook
de verblijfskwaliteit verbeterd door aan te
ander punt van bereikbaarheid zijn de loopge-
op de Markt, de huiskamer van Haaksbergen,
sluiten op de dorpse lommerrijke sfeer van het
bieden. Hier staan nu nog veelvuldig obstakels
moet herkenbaar zijn dat de MBS een van de
centrum. De stedenbouwkundige situatie is hier
zoals fietsenstallingen die nauwelijks gebruikt
onderdelen is waar Haaksbergen trots op is. De
complex, doordat de meeste bezoekers via het
worden of uitstallingen/reclame van winkels
Spoorstraat loopt van de groene Markt tot de
binnenterrein (=achterkant) komen.
waardoor wandelaars in het centrum gedwon-
groene ruimte voor MBS. Op dit moment ligt
gen worden om op straat te lopen.
het museum aan de centrumring, los van het
Bereikbaarheid
centrum. De ruimte voor de MBS zal op een
De goede bereikbaarheid van de voorzieningen
vanzelfsprekende manier worden aangesloten
in het centrum is van levensbelang. Winkel-
op de Spoorstraat. Dat is een integrale opgave,
straten worden daarom niet autovrij, maar wel
met zowel stedenbouwkundige als verkeers-
autoluw gemaakt door hun inrichting (shared
kundige aspecten en als belangrijk onderdeel
space, auto te gast) en door het parkeerbeleid:
de inrichting van de openbare ruimte. Cruciaal
bijvoorbeeld alleen betaald kort parkeren voor
hierin is het verbeteren van de entree vanaf de
de deur van een winkel en onbetaald op de
Goorsestraat, waarbij nu de rotonde, het pand
andere parkeerterreinen.
van de ABN-Amro, en de Jumbo met de daar-
De terreinen achter de winkels voorzien in
voor gelegen parkeerplaats beeldbepalend zijn.
voldoende parkeerplaatsen en blijven ontsloten door smalle straten en stegen, die uitkomen op 59
3. Stimuleren van een gezonde plattelandseconomie en op peil houden van de ecologische en cultuurhistorische kwaliteiten van het buitengebied
Haaksbergen is gezegend met een prachtig cultuurlandschap met daarin waardevolle natuurgebieden. Dat landschap is van belang als bestaansbron voor boeren, als uitloopgebied voor dorpsbewoners, voor dagjesmensen en toeristen, en als leefgebied voor planten en dieren. Plattelandseconomie Voor de kwaliteit van het buitengebied is
Bolscherbeek
een gezonde plattelandseconomie van groot belang. In het reconstructieplan zijn doelen geformuleerd om de ruimtelijke structuur van de landbouw te verbeteren voor de grondgebonden landbouw en intensieve veehouderij. Wij bieden ruimte voor schaalvergroting en intensivering van agrarische bedrijven in het landbouwontwikkelingsgebied (L.O.G.) bij Sint Isidorushoeve. Het overige agrarische
jonge ontginningen/
gebied is verwevingsgebied en extensiverings-
veldontginningslandschap/
gebied. Wij stimuleren daar de verbreding van de plattelandseconomie naar recreatie en
oude ontginningen/ kampenlandschap
toerisme, kleinschalige bedrijvigheid en locale energieproductie. Dit sluit niet uit dat op plek-
Markveldsebeek
ken die daarvoor geschikt zijn, toch nog een mate van schaalvergroting kan plaatsvinden. In vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen bieden wij mogelijkheden voor andere dan agrarische activiteiten, en het benutten daarvan voor landelijke woonmilieus, voor zover dit in harmonie met de kwaliteiten van het buitengebied gebeurt. Groene Metropool Twente De huidige programmaperiode van zowel het Provinciaal Meerjarenprogramma (PMJP) als van de Europese Unie lopen af per eind 2013. Om die redenen is het Bestuurlijk GebiedsFacetkaart landschapsstructuur
60
Ecologische kwaliteit behouden door aanleg bufferzones
Verbreden plattelandseconomie
Drekkersstrang
Isidorushoeve
Hagmolenbeek
Haaksbergen
Hegebeek
Aamsveen
Buurserzand
Schipbeek / Buursebeek
Buurse
Scholtenhagen Witte Veen
Het Lankheet Zoddebeek Buurserveen Koffijgoot
61
Herkenbaarheid beekdalen vergroten: Door het beekdal te voorzien van beekbegeleidende beplanting wordt het weer een herkenbare landschapseenheid
overleg Zuid-West Twente begonnen met de
3. Wonen en werken in het landelijk gebied
voorbereiding van een nieuw programma voor
4. Biobased economie
de periode 2014-2020 en dit heeft geresulteerd in de gebiedsvisie Twentse Kracht: Groene
Wij willen aansluiten op de gebiedsvisie
Metropool Twente.
Twentse Kracht: Groene Metropool Twente en
De gebiedsvisie Twentse Kracht: Groene
uitvoering geven aan het bijbehorende uitvoe-
Metropool Twente is een visie over Twente,
ringsprogramma 2014-2020.
waarin stad en platteland als eenheid worden beschouwd, waar Twente als één economie en
Ecologische kwaliteiten
als een sociale eenheid wordt beschouwd.
Het Buurserveen/Haaksbergerveen, Witteveen en Buurserzand alsmede het Lankheet vallen
De versterking tussen stad en platteland is een
sinds 1990 onder de Ecologische Hoofdstruc-
succesfactor voor de “Economische Motor
tuur (EHS). Dit zijn natuurgebieden van inter-
Twente”. Twente onderscheidt zich als ken-
nationale allure. De EHS kende naast bestaande
nisregio in het groen. De grondgedachte van
natuur ook ‘nieuwe natuur’. Het gaat dan om
de gebiedsvisie sluit aan bij de “Economische
landbouwgrond die aangekocht moet worden
Motor Twente”. Vanuit dit gezichtspunt is direct
ten gunste van natuur. In Haaksbergen lag tot
een aantal concrete thema’s te noemen uit de
2010 een opgave van 500 ha. Door de herijking
gebiedsvisie Twentse Kracht: Groene Metro-
van de EHS is dit wat minder geworden. Echter
pool Twente, die aansluiten bij de Economische
doordat Haaksbergen behoorlijk wat Natura
Motor Twente en die dus voor geheel Twente
2000-gebieden heeft (Witte Veen, Haaksberger-
van groot belang zijn.
veen & Buurserzand) blijkt de nieuwe natuur
In de gebiedsvisie worden de volgende econo-
als bufferzone gewenst.
mische kansen vermeld: Leesbaarheid van het landschap
62
1. Toeristische ontwikkeling van Twente, in
De afgelopen decennia is de cultuurhistorische
relatie met Duitsland
kwaliteit van het landschap teruggelopen, door
2. De economische potentie van glasvezel in het
schaalvergroting en rationalisering van de land-
landelijk gebied
bouw. Een gevolg daarvan is onder andere dat
Voorbeeld van beekherstel in de bebouwde kom: Regge in Goor
het karakteristieke onderscheid tussen oude en
en beeldbepalend is, kan in veel gevallen beter
van het stedelijk weefsel. Waar ruimte is in
jonge ontginningen is vervaagd, en de herken-
worden ingepast door erfbeplanting.
het openbaar gebied, kan het strak getrokken
baarheid van beekdalen minder is geworden.
De beekdalen zijn vaak nauwelijks nog her-
profiel van de waterlopen worden aangepast.
Waar mogelijk zorgen wij voor het versterken
kenbaar. De waterlopen zijn gekanaliseerd, de
Door de taluds te voorzien van flauwe oevers
van de leesbaarheid van het landschap door
seizoensdynamiek en de beekdalbeplanting is
en plas-drasbermen, kan de waterbergingsca-
het versterken van de verschillen tussen de drie
grotendeels verdwenen. In samenwerking met
paciteit worden vergroot. Door het afkoppelen
belangrijkste landschappelijke eenheden: essen/
het Waterschap zullen wij de beekdalen beter
van hemelwater van het gemengd rioolstelsel,
kampen (oude ontginningen), velden (jonge
beleefbaar maken en het watersysteem verduur-
ontstaat de mogelijkheid om water ter plaatse
ontginningen) en beekdalen.
zamen, waardoor ook verdroging kan worden
te infiltreren. Ook worden vervuilende en
bestreden. Beekbegeleidende beplanting kan
voedselrijke overstorten voorkomen. Waterpro-
In het landschap van de oude ontginningen is
de natuurwaarde verhogen en voorzien in
blemen (overstromingsrisico in het centrum-
het belangrijk om de aanwezige landschapsele-
ecologische verbindingszones. In het landschap
gebied, overstorten, verdroging) lossen wij
menten (houtwallen, houtsingels, geriefbosjes,
kunnen de dalen hierdoor ook weer herken-
bij voorkeur op dicht bij het probleemgebied.
solitaire bomen, hagen, zandpaden) en erfbe-
baar worden (zie afbeelding: Herkenbaarheid
Maatregelen om het waterbergend vermogen
plantingen te behouden en aan te vullen. De
beekdalen vergroten).
van het beeksysteem te vergroten bezien wij in
open ruimtes van de essen en kampen moeten
samenhang met het groter geheel. Daardoor
gevrijwaard blijven van bebouwing. De herken-
De beken liepen aan de noordwestzijde van de
voorkomen we dat geïsoleerde maatregelen als
baarheid van de essen en kampen kan worden
kern Haaksbergen, net als de wegen, in radialen
retentievijvers nodig zijn, en kunnen we het
versterkt door ze, net als vroeger, af te zoomen
vanuit het centrum naar het buitengebied. Door
systeem van de beekdalen steviger en herken-
met houtwallen. Bebouwing moet zich op een
ze weer als element herkenbaar te maken, kan
baarder maken.
vanzelfsprekende manier voegen in het patroon
de beek een zichtbare verbinding vormen met
van losliggende erven en clusters van erven met
het buitengebied. Aan de beekdalen kunnen
hun typische wegen, beplantingspatronen en
recreatieve routes worden gekoppeld.
erfbeplanting. Wegen volgen de topografie. Ook binnenstedelijk kunnen de beken weer In het landschap van de jonge ontginningen
(beter) zichtbaar en natuurlijker worden
is het belangrijk om de rechtlijnigheid en
gemaakt (zie voorbeeld van de Regge in Goor).
grootschaligheid te behouden en te versterken.
Door oude lopen waar mogelijk te herstel-
Agrarische bebouwing, die vaak grootschalig
len, wordt het beeksysteem weer onderdeel 63
4. Versterken van de cultuurhistorische kwaliteit van de dorpsstructuur
Om aantrekkelijk te zijn voor eigen inwoners en bedrijven, en voor bezoekers van buiten, is het versterken van de eigenheid, of de identiteit, van Haaksbergen van groot belang. De identiteit van een dorp als Haaksbergen wordt meestal niet ontleend aan de suburbane woonwijken die de afgelopen decennia zijn gebouwd, maar aan de historische dorpsstructuur en de kwaliteit van de openbare ruimte, in relatie met het omliggende cultuurlandschap. Onze inzet zal er de komende jaren dus op zijn gericht om de cultuurhistorische kwaliteit van de dorpsstructuur te verbeteren.
Go or se str aa t
Versterken en herstellen van (historische) radiaalstructuren Om van Haaksbergen het groenste dorp van Twente te maken, wordt ingezet op robuuste dorpse groenstructuren die alle groene plekken aaneenrijgen tot een stevig raamwerk. De radiaalstructuren van wegen (dorpslinten), beekdalen en daaraan gekoppelde groenstructuren, die van oudsher de opbouw van het dorp bepaalden, worden beter herkenbaar gemaakt. De infrastructuur wordt ondergeschikt gemaakt aan de ruimtelijke structuur van linten en groene plekken als de Markt, landgoederen en beekdalen. De relatie tussen landschap en dorp wordt verbeterd, waardoor het buitengebied weer voelbaar is tot diep in het dorp en het buitengebied goed bereikbaar is voor alle bewoners. Groene linten De verkeersfunctie van de linten is voor een groot deel overgenomen door de tangenten
aat gsestr Eiber
(centrumring, N18 zuid, Noord- en Westsingel). Door de aanleg van de nieuwe N18 in het noorden nemen de verkeersbewegingen verder af, vooral op de Eibergsestraat en Enschedesestraat. Door deze afname in verkeersintensiteit Facetkaart dorpsstructuur
64
1900
1935
1900 0
500
0
500
1995 500
1974
1km
0
500
2010
1988 0
1974
1935
1km
2010
2010
1km
0
500
1km
2015
1km
0
500
1km
G eu ker dijk
eg Kole nbra nder w
at Hengelosestra
Ontwikkeling van de dorpsstructuur (radiaal- en ringwegen en bouwvelden) van Haaksbergen van 1900 - 2015
at tra s e es
s En
ed ch
Buurse rstraat
65
Versterken historische radiaalstructuur (Heemstede)
Boomstructuur doorgaande route is beeldbepalend, de rotonde is ondergeschikt (Zuidlaren)
ontstaat ruimte om van deze verkeerswegen
Op een aantal plekken langs de linten, liggen
weer dorpsstraten te maken.
locaties die herontwikkeld worden of waar nieuwbouw plaats zal vinden. Stedenbouw-
Op dit moment zijn er knelpunten in de ver-
kundig moet deze bebouwing de bestaande
keersveiligheid op de radiaalwegen Goorse-
lintbebouwing versterken. De nieuwe bebou-
straat, Eibergestraat en Hengelosestraat. Door
wing is bij voorkeur vrijstaand, gevels worden
het aanpassen van de inrichting van de wegen
aangesloten op de aanwezige rooilijn(en), de
(minder breed profiel, bomen in de bermen),
hoogte wordt afgestemd op de bestaande be-
zal er minder hard worden gereden en wordt de
bouwing van 1- 2 lagen met kap. Als het nodig
dorpse sfeer versterkt.
is grotere volumes te bouwen moet er een ritme
De dorpslinten krijgen in de toekomst een een-
(parcellering) in de gevel zitten die past bij de
duidig en herkenbaar profiel. Om het karakter
maat van de lintbebouwing.
van het lommerrijke dorp te versterken, worden
66
de aanwezige groenstructuren aangevuld tot
Kolenbranderweg
samenhangende groene bomenlanen, die het
De Kolenbranderweg zal een grote verande-
centrum verbinden met het karakteristieke aan-
ring ondergaan en wordt omgevormd van een
trekkelijke buitengebied van Haaksbergen. De
eenvoudige landbouwweg naar de belangrijkste
groenstructuren mogen robuust en eenvoudig
entreeweg van Haaksbergen vanaf de N18.
zijn (bomen in grasbermen en anders bomen
Dit is een ‘nieuwe’ radiaalweg, die daarom een
in verharding). Door eenvoud in inrichting
ander uiterlijk zal krijgen dan de historische
kunnen de beheerkosten laag gehouden worden
radiaalwegen. De Kolenbranderweg zal worden
en ontstaat een rustig straatbeeld, waardoor het
ontworpen als een groene allee van formaat,
afwisselende beeld van de bebouwing langs de
vergelijkbaar met de zwaar beplante lanenstruc-
linten beter tot zijn recht komt.
tuur bij landgoederen als Twickel, het Weldam
Kolenbranderweg: groene allee naar het dorp (Gravenallee, Almelo)
Verzachten van de tangentenstructuur: landschappelijke beplanting loopt door aan beide zijden van de weg (Delden)
of Huize Almelo (Gravenallee). De Kolen-
van Haaksbergen. Hierdoor is het mogelijk om
minder verkeerstechnisch uiterlijk. We waken
branderweg wordt hierdoor een entree met
zonder in te leveren op verkeersveiligheid, de
wel voor kapitaalvernietiging en het eenzijdig
allure, en een mooi visitekaartje van het dorp.
tangentwegen te voorzien van groen, de pro-
oppakken van projecten, mogelijkheden tot wij-
In het ontwerp houden we ook rekening met
fielen aan te passen, verkeerskundige ingrepen
zigingen in de verkeersstructuur moeten passen
de afstand van de bebouwing tot de weg. Men
en kunstwerken te vervangen door dorpse
binnen een groter geheel van werkzaamheden
moet Haaksbergen niet binnenkomen als een
overgangen en logische(re) aansluitingen voor
of ontwikkelingen. Ook moeten we rekening
industriedorp, maar als een groen dorp.
langzaam verkeer. De Koningin Wilhelmina-
houden met de routing van landbouwverkeer in
laan (huidige N18) zal van een doorgaande weg
en om Haaksbergen.
Verzachten van de tangentenstructuur
worden omgevormd tot een dorpsstraat. Herbestemming van erfgoed
Haaksbergen is sinds de jaren 70 van de vorige eeuw het dorp van de tangenten geworden.
De ruimtelijke dominantie van de tangenten zal
Het versterken van de cultuurhistorische
De veelal overgedimensioneerde dominante
worden verzacht door beplantingselementen
kwaliteit van de dorpsstructuur betekent ook
verkeerskundige inrichting van de tangenten,
aan weerszijden van deze wegen te laten door-
dat voor karakteristieke panden die leeg komen
zal in de komende jaren waar mogelijk beter
lopen, fietsroutes en beeklopen zoveel mogelijk
te staan actief naar een nieuwe invulling zal
worden aangesloten op de dorpse sfeer. De tan-
door te laten lopen aan weerszijden van de
worden gezocht. Zo zullen wij onze uiterste
genten worden daardoor dorpser, landelijker en
ringweg. Waar mogelijk worden geluidswallen
best doen om mee te denken over een nieuwe
groener. Binnen de bestaande profielen is hier-
verwijderd of minder strak ingeplant. Het be-
bestemming voor de Lourdeskerk. Sloop van
voor voldoende ruimte, vanwege de aanwezige
heer van de wegbermen zal worden geëxtensi-
karakteristieke panden is de laatste optie bij
brede bermen, ruime aansluitingen, lussen van
veerd en beplantingssoorten worden afgestemd
herontwikkeling. Wij hanteren daarbij het ada-
langzaam verkeerroutes, ruime rotondes, en
op de soorten uit het aanliggende landschap.
gium bij ieder pand dat Haaksbergen karakteri-
dergelijke. Daarnaast neemt op de Westsingel
Hierdoor krijgen de tangenten een minder
seert ‘behoud door ontwikkeling’.
en op de plaats van de huidige N18 (Koningin
stedelijke uitstraling en zal de weg een zachtere
Wilhelminastraat) de verkeersintensiteit af,
overgang naar het landschap vormen. Ook bin-
door aanleg van de nieuwe N18 ten noorden
nen de bebouwde kom krijgen de tangenten een 67
5. Benutten van de toeristische potentie van de samenhang tussen dorp en landschap De toeristisch-recreatieve sector is in Haaks-
verschillende voorzieningen bij horeca accom-
bergen een belangrijke bron voor de lokale
modaties zoals kegelen, midgetgolf, boerengolf
economie en werkgelegenheid. De toeristisch-
en speeltuin van belang.
recreatieve sector neemt steeds meer in beteke-
Haaksbergen heeft een prachtig buitengebied
nis toe, terwijl door de economische crisis het
met hoge natuurwaarden, goede recreatieve
aantal arbeidsplaatsen in de bouwsector de
routestructuren, een hoog voorzieningenni-
afgelopen jaren behoorlijk is afgenomen. Ook
veau, en Museum Buurtspoorweg als regionale
de betekenis van de agrarische sector neemt in
dagattractie. Haaksbergen heeft echter weinig
toenemende mate af. De toeristisch-recreatieve
dagattracties in het buitengebied, een on-
sector biedt dus perspectieven voor de lokale
duidelijk imago, en kampt met teruglopende
economie.
bezoekersaantallen. Het toerisme in Haaksbergen is nu sterk gericht
68
Er zijn ongeveer 175.000 toeristische over-
op het buitengebied. De grote natuurgebieden
nachtingen per jaar, in hotels, Bed & breakfasts
trekken veel bezoekers, en ook het aantrekke-
en campings. Voor dagrecreatie zijn Museum
lijke cultuurlandschap oefent een grote aantrek-
Buurtspoorweg en recreatiebad De Wilder de
kingskracht uit op bezoekers. Veel mensen laten
grootste trekkers. Daarnaast zijn Waterpark
echter de dorpskern links liggen. Wanneer het
Het Lankheet, Golfclub Het Langeloo, de beide
centrum aantrekkelijker wordt gemaakt, kan
molens in Haaksbergen, de schaapskudde,
door een daar op toegesneden gebiedspromotie
Promotiebeelden van Haaksbergen tonen vooral beelden van het buitengebied (bron: website van de VVV)
het aantal bezoekers van de dorpskern toene-
Langelo / Scholtenhagen en de Zoutmarke, de
men, waardoor mensen langer zullen blijven,
realisatie van de schaapskooi, het versterken
meer zullen besteden, en de levendigheid van
van de grensfunctie en het stimuleren en on-
het centrum zal worden vergroot. Dat effect kan
dersteunen van de realisatie van dagattracties.
worden vergroot door de samenhang tussen de toeristisch-recreatieve voorzieningen te verster-
Vanuit het centrum worden de routes naar
ken en de samenwerking te verbeteren (arran-
buiten verbeterd, met name die naar Scholten-
gementen), ook in regionaal verband. Daaraan
hagen. Dit is mogelijk vanaf het moment dat de
gekoppeld zetten wij sterk in op promotie en
regionale functie van de N18 verdwijnt.
het versterken van het toeristische imago. Naast het vergroten van de samenhang in het toeristisch product van dorp en buitengebied willen we de komende jaren inzetten op het versterken van de relatie tussen Museum Buurtspoorweg en het dorpscentrum, en het professionaliseren van het museum. Daarnaast zetten wij ons in voor het versterken van de toeristische kwaliteiten van de gebieden
69
Nieuwbouw in ontwikkeling op Stepelerveld; duurzaam gebouw in groene setting
Bedrijventerrein Stepelo
6 Versterken van de veelzijdigheid van de Haaksbergse economie Haaksbergen heeft dankzij de spoorlijn een
en op peil te houden, worden bedrijven verleid
behoorlijke industriële ontwikkeling door-
om op de bestaande locatie uit te breiden of te
gemaakt. Dit is goed te zien aan de grote op-
vernieuwen. Infrastructuur en openbare ruimte
pervlakten aan bedrijventerrein, die midden in
moeten robuust en eenvoudig zijn, ingericht
het dorp liggen langs de (voormalige) spoorlijn.
zijn op vrachtverkeer en tegen een stootje kun-
Daarnaast liggen er bedrijventerreinen aan de
nen. Aan de rand van bedrijventerreinen liggen
noordzijde van de kern Haaksbergen en een
op een groot aantal plekken woonstraten of
bedrijventerrein aan de zuidzijde van Isido-
groengebieden. De bedrijventerreinen worden
rushoeve. In totaal beslaat de oppervlakte be-
waar mogelijk voorzien van een groene lijst
drijventerrein bijna 176 hectare. Kenmerkend
als overgang van de grootschaligheid van de
voor Haaksbergen is de grote diversiteit aan
bedrijfsgebouwen naar de menselijke maat van
soorten bedrijven (detailhandel, groothandel,
de recreatieve routes en de groengebieden. Zo’n
bouwbedrijven, autoreparatie en industrie) en
lijst kan bestaan uit een rij bomen, houtsingels
dus een grote mate van werkgelegenheid in een
of een parkachtige overgang. Daarnaast willen
breed spectrum. Dit is van grote waarde voor
we een zachte overgang creëren van industrie-
de werkgelegenheid en de lokale economie.
gebieden naar woonwijken. Een voorbeeld waar zo’n extra overgang aandacht verdient is de
70
Bestaande bedrijventerreinen benutten
omgeving van Industrieterrein West (Twij-
Vanuit duurzaam ruimtegebruik wordt de
nerstraat, Spoelsterstraat). We willen benadruk-
ruimte op de bestaande bedrijventerreinen de
ken dat de overlast die wordt ervaren vanaf
ruimte in de directe omgeving van de terreinen
Industrieterrein ’t Varck niet alleen kan worden
beter benut. Door het kwaliteitsniveau van de
opgelost door een zachte overgang te maken.
(gedeeltelijk verouderde) terreinen te verhogen
We vragen in deze structuurvisie wel aandacht
Bedrijventerrein ‘t Varck
Groene inpassing bedrijventerrein met recreatieve route (Utrecht)
om woon- en werkgebieden op een dergelijke
Haaksbergen kent een aantal binnenstedelijke
aan het uitbreidingsplan moet voldoen. Deze
manier met elkaar te verbinden dat de overlast
bedrijfslocaties, aangeduid als het Binnenste-
uitgangspunten worden in deze structuurvisie
wordt verminderd.
delijk Bedrijventerrein Goorsestraat (BBG-
overgenomen.
gebied). Deze gebieden komen in aanmerking
• het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein
Ontwikkelingslocatie Stepelerveld
voor transformatie.
dient voor een belangrijke mate bijdrage te
Stepelerveld wordt ontwikkeld tot een duur-
Binnen het programma van Haaksbergen moet
leveren aan de vitaliteit en de leefbaarheid van
zaam bedrijventerrein met een overwegend
goed afgewogen worden welke functies hier
de kern Sint Isidorushoeve;
lokale functie en een optimale bereikbaarheid.
een plek kunnen krijgen. Vanuit de wens voor
• het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein zal
De duurzaamheid van dit bedrijventerrein
een compact centrum, zonder leegstand, is het
als “werklandschap” worden gerealiseerd met
wordt gewaarborgd door bedrijven, die zich
ongewenst om hier winkels of centrumfuncties
kleinschalige bedrijfskavels en aandacht voor
hier willen vestigen tot deelname aan parkma-
te vestigen.
een goede landschappelijke inpasbaarheid;
nagement te verplichten. Het nieuwe bedrijven-
• het bedrijventerrein zal uitsluitend worden
terrein kent flexibele kavelmaten om zo in te
Mogelijke uitbreiding bedrijventerrein
ontwikkeld ten behoeve van ondernemers die
spelen op de specifieke behoefte van bedrijven.
Rietmolenweg Isidorushoeve
een sterke binding hebben met de kern Sint
Vanuit een onzeker toekomstperspectief is het
Bij een aantal Hoevense ondernemers bestaat
Isidorushoeve;
ruimtelijk en stedenbouwkundig van belang om
al langere tijd de wens om het bedrijventer-
• het bedrijventerrein zal worden ontwikkeld
Stepelerveld fasegewijs te ontwikkelen en zoveel
rein aan de Rietmolenweg uit te breiden. Het
in onderlinge samenhang met de revitalisering
mogelijk aan te sluiten op het bestaande infra-
betreft een uitbreiding van ongeveer 2 hectare.
van het bestaande bedrijventerrein, dat wil
structuren en landschapspatronen. Dit zorgt dat
De gemeente wil hierin een faciliterende rol
zeggen dat eerst de mogelijkheden worden
het bedrijventerrein altijd ‘af ’ lijkt, als volgende
vervullen. Er is nog sprake van een zacht plan.
bekeken om een bestaand bedrijf op de huidige
fases nooit ontwikkeld worden. Percelen die
Voor de uitbreiding van het bedrijventerrein
locatie te behouden en pas in de laatste plaats
nog niet in ontwikkeling zijn, blijven zo lang
zijn in de bedrijventerreinenvisie de onder-
plek te bieden op het nieuw te ontwikkelen
mogelijk in agrarisch gebruik.
staande uitgangspunten geformuleerd waar-
bedrijventerrein 71
Inbreidingslocatie Het Meuke
Nieuwbouw nabij Veldkampstraat
7. Verbreden van het aanbod aan woonmilieus
Dorp met aantrekkingskracht
op zoek zijn. Juist voor jongeren en ouderen
Haaksbergen is een geliefd dorp. Veel mensen
is een goed aanbod aan passende woningen
melden in de bewonersenquête dat ze met veel
beperkt. Deze groepen hebben meestal behoefte
plezier in Haaksbergen wonen. De kwaliteiten
aan wat kleinere, betaalbare woningen in de
die Haaksbergen heeft met het hoge voor-
omgeving van het centrum. In de omgeving van
zieningenniveau, de nabijheid van grote(re)
het centrum zijn inbreidingslocaties om hieraan
steden als Hengelo en Enschede, en het mooie
invulling te geven, ruimschoots voorradig.
buitengebied, zorgen voor een aantrekkelijk
Bij elke ontwikkeling is aandacht nodig voor de
woonklimaat voor jong en oud.
levensloopbestendigheid van woningen, zodat ze voor alle doelgroepen (starters, senioren,
72
Diversiteit in woningen en woonmilieus
gezinnen, 1-2 persoonshuishoudens) aantrek-
Ook Haaksbergen ontspringt de dans van
kelijk zijn. De opgave die hiermee samenhangt,
‘vergrijzing’ en ‘ontgroening’ niet: veel jongeren
is dat mensen zoveel mogelijk in hun woonom-
keren na hun studie niet meer terug naar
geving moeten kunnen blijven wonen, ook als
Haaksbergen, terwijl het aandeel oudere bewo-
ze zorgbehoevend worden.
ners naar verhouding toeneemt. Haaksbergen
Haaksbergen kent een rijke traditie aan zelf-
wil graag haar jongere inwoners behouden en/
bouw. Het uitgeven van kavels onder particulier
of haar voormalige inwoners laten terugkeren.
opdrachtgeverschap loopt ondanks de eco-
Het is daarvoor een belangrijke opgave om
nomische crisis nog steeds naar behoren. Om
het woningaanbod aantrekkelijk en gevarieerd
zelfbouw ook voor starters mogelijk te maken
te houden en daarnaast de voorzieningen en
worden ook kavels onder collectief particulier
werkgelegenheid te bieden waarnaar de mensen
opdrachtgeverschap (CPO) uitgegeven.
Herontwikkelingslocaties centrum zuid: gedeelte van Saalmerink
Herontwikkelingslocatie De Kalter aan de rand van het centrum (foto: Nico Asbroek)
Sint Isidorushoeve
voorzieningenniveau in het dorp, maar ook
de voorzieningen van het centrum liggen, en
In Sint Isidorushoeve is een uitbreiding moge-
de bereikbaarheid van en naar het dorp. Voor
dat tegelijkertijd kan worden gebouwd aan een
lijk van 61 woningen. Deze grond is in eigen-
de dorpsranden van Buurse is onlangs een
mooier en groener Haaksbergen, waarbij het
dom van Domijn en op dit moment wordt daar
visie ontwikkeld, waarbij plaatselijk kansen
herstel van de dorpsstructuur een belangrijk
nog niet gebouwd. Deze uitbreiding is voor de
zijn voor het verzachten van de dorpsranden
doel is. Ook op termijn liggen rond het cen-
komende jaren voldoende voor het kerkdorp.
in combinatie met kleinschalige woningbouw.
trum nog veel potentiële inbreidingslocaties op
In het Dorpsplan-plus, dat enkele jaren geleden
Dit heeft geleid tot een uitbreidingslocatie van
plaatsen waar nu nog (grootschalige) bedrijvig-
door en voor St. Isidorushoeve is opgesteld,
16 kavels, welke thans in de verkoop zijn. Deze
heid is gevestigd.
stonden woonvoorzieningen voor starters en
visie zal de komende jaren worden gerealiseerd.
ouderen als belangrijk item op de wensenlijst.
Wel richten we ons in de komende periode op
Buiten de bebouwde kom zijn alleen nog
Doordat de ontwikkeling in Hoeve-Oost nog
nieuwe zoeklocaties voor woningbouw. Deze
uitbreidingen aan de oostzijde, De Veldmaat, en
niet van de grond is gekomen, zijn hierin nog
locaties moeten passen bij de schaal van Buurse
aan de noordzijde, op de Wissinkbrink gepland.
geen stappen gezet. Op korte termijn willen we
en zullen zodoende kleinschalige inbreidingen
De uitbreiding bij De Veldmaat is al gedeelte-
de nieuwbouw in Sint Isidorushoeve weer een
betreffen.
lijk uitgevoerd. Op termijn zal blijken of, en in
impuls geven, zodat de in de woningbehoefte van de Hoevenaren kan worden voorzien.
welke mate, de Wissinkbrink nog nodig is voor Bouwlocaties
woningbouw.
Voor de komende jaren bouwt Haaksbergen
In het buitengebied kunnen op beperkte schaal
Buurse
vooral op inbreidingslocaties als het Meuke,
woningen worden toegevoegd, dit kan alleen
In Buurse spelen we in op ontwikkelingen die
de Greune en op een aantal schoollocaties die
op basis van regelingen zoals Rood-voor-Rood.
zich voordoen, zoals vergrijzing en ontgroe-
vrijkomen door samenvoeging. Het voordeel
Locaties, die vrijkomen doordat agrariërs stop-
ning. Leefbaarheid in het dorp staat daarbij
van deze locaties is dat aantrekkelijke woon-
pen met hun bedrijfsvoering, krijgen prioriteit
voorop. Dit betekent niet alleen een voldoende
milieus kunnen worden gemaakt, die dicht bij
boven nieuwe locaties.
73
Herontwikkelingslocatie oude Mavo
8. Op peil houden en concentreren van het voorzieningenniveau
Compact centrum
kelijk zijn (ouderen, jongeren, 1/2-persoons-
Een belangrijk onderdeel van ambitie 2 is dat
huishoudens en gezinnen), en levensbestendige
leegstand in het centrum moet worden voorko-
woningen mogelijk zijn. De schoollocaties
men. Wij zullen daarom inzetten op een com-
hebben geografisch gezien een goede spreiding,
pact centrum zonder leegstand. De gevels rond
waardoor het aantrekkelijke locaties zijn om
de Markt en de belangrijkste winkelstraten, die
de diverse voorzieningen te clusteren. Scholen
daarop aansluiten, moeten gevuld zijn met goed
kunnen ook een maatschappelijk functie gaan
lopende winkels en voorzieningen. Leegstand
vervullen, door ze open te stellen voor wijkra-
kan worden voorkomen door te stimuleren dat
den en andere organisaties (BSO, oefenruimte
winkels vanuit de straten in de omgeving naar
harmonie, etc.), op de momenten dat er geen
de centrumlinten worden verplaatst. We zullen
leerlingen zijn.
daarbij rekening houden met de toename van
Op de schoollocaties komt daarnaast ruimte
het ‘nieuwe winkelen’: door de toenemende in-
vrij door het samenvoegen van enkele basis-
ternetverkoop zal benodigde oppervlakte voor
scholen. Deze ruimte kan ook aangewend
winkels in het centrum afnemen.
worden voor voorzieningen of juist om de mix aan woningen in de wijk te verbeteren.
74
Voorzieningen
Buitengebied
In de wijken moet het bestaande aanbod voor
In het buitengebied is sinds enkele jaren meer
de dagelijkse voorzieningen (winkels, zorg,
vraag naar woon/zorg- of dagopvangplekken.
onderwijs, sport, cultuur en maatschappelijke
In het beleid rondom vrijkomende agrarische
instellingen) zoveel mogelijk behouden blijven,
gebouwen (VAB) zijn mogelijkheden om deze
zodat de wijken voor alle doelgroepen aantrek-
bebouwing hiervoor in te zetten.
Cultuur
bouw, passend bij de omvang van het dorp is
De culturele Haaksbergse instellingen theater
daar één van. Maar ook de voorzieningen in het
De Kappen en de bibliotheek Haaksbergen
dorp zijn van belang in het dorp; beide dorpen
gaan samen een nieuwe culturele organisatie
hebben bijvoorbeeld een eigen basisschool en
vormen (besluit oktober 2013). Op termijn is
een ontmoetingscentrum (’t Meuken en de
het de wens dat deze partijen dichter bij elkaar
Trefkoel). De beide belangengemeenschappen
gehuisvest zijn, dit is echter vooralsnog niet het
(maar ook de andere wijkraden in Haaksber-
geval. De nieuwe culturele organisatie vormt
gen) zijn samen met de gemeente - onder meer
samen met de Noaberpoort het Kulturhus
in het kader van de woonservicezones - continu
nieuwe stijl. In de Noaberpoort (voormalige
bezig om de leefbaarheid in de dorpen op peil
basisschool OBS Dorp) zijn maatschappelijke
te houden.
partijen gehuisvest zoals de SMD, het WMO
Ook toerisme en recreatie zorgen voor inkom-
loket, steunpunt informele zorg, Loesloket.
sten en levendigheid in en om het dorp. De
Dit pand wordt in 2014 gerenoveerd en verder
verdere ontwikkeling van de plattelandseco-
geschikt gemaakt voor dienstverlening op het
nomie kan daaraan bijdragen. Dit mag echter
terrein van welzijn en zorg. De voormalige
niet zorgen voor verstoring van de rust en het
huishoudschool komt in 2014 leeg te staan. Een
kenmerkende landschap. Tevens kan er gedacht
herinvulling voor dit pand ontbreekt nog.
worden aan nieuwe voorzieningen op het gebied van horeca en bijvoorbeeld fietsenverhuur.
De kerkdorpen
Deze kleinschalige activiteiten zorgen voor de
Leefbaarheid in kerkdorpen hangt af van ver-
gewenste levendigheid in het dorp zonder het
schillende factoren. Continuering van woning-
rustige leefklimaat ernstig te verstoren.
75
9. Verduurzamen en beleefbaar maken van het watersysteem
Bij de ontwikkeling van Haaksbergen zijn in de afgelopen decennia veel kenmerken van het oorspronkelijke landschap verdwenen. Het reliëf werd vaak geëgaliseerd en beken werden omgevormd tot rechte sloten en singels, of het water werd ondergronds afgevoerd in rioolbuizen. Door de klimaatverandering worden de pieken in de neerslag groter, en wordt het vasthouden en bergen van water belangrijker, voordat het kan worden afgevoerd. Dat betekent dat het watersysteem van Haaksbergen moet worden aangepast aan de eisen van de
Bolscherbeek
tijd. Dit biedt kansen om het beeksysteem beter zichtbaar te maken in de wijken. Wij willen de overmaat binnen de dorpsstructuur zoveel mogelijk benutten om het watersysteem naar de oppervlakte te brengen, waardoor waterberging eenvoudiger is te realiseren, natuurwaarden binnen de dorpskern worden vergroot, en het water beter beleefbaar wordt. Ook kunnen daarmee doorlopende ruimtelijke structuren worden gemaakt die de zichtbare relatie tussen dorp en buitengebied versterken.
Fluttersbeek
Markveldsebeek
76
Bestaande watergang in Haaksbergen: ruimte voor beekherstel
Bergingscapaciteit en ecologische waarde van watergangen vergroten door het aanbrengen van plas-drasbermen of flauwe oevers (referentie)
Drekkersstrang Hagmolenbeek
Schipbeek / Buurser beek
Facetkaart watersysteem: Beekdalen herstellen waar mogelijk, zowel in als buiten de bebouwde kom, zichtbaar watersysteem
77
5
Uitvoeringsprogramma In de structuurvisie staat welk beleid de ge-
3. Stimuleren van een gezonde plattelandseco-
meente voert voor de thema’s wonen, bedrij-
nomie en op peil houden van de ecologische en
vigheid, natuur en landschap, voorzieningen,
cultuurhistorische kwaliteiten van het buiten-
infrastructuur en ruimtelijke kwaliteit. In de
gebied
structuurvisie hebben we ambities opgeschre-
4. Versterken van de cultuurhistorische kwali-
ven en vertaald naar de kaart. We willen door
teit van de dorpsstructuur
het vaststellen van deze structuurvisie onze
5. Benutten van de toeristische potentie van de
ambities de komende jaren gaan waarmaken
samenhang tussen dorp en landschap
en tegelijkertijd ongewenste ontwikkelingen
6. Versterken van de veelzijdigheid van de
tegengaan.
Haaksbergse economie
De gemeente hanteert de structuurvisie als
7. Verbreden van het aanbod aan woonmilieus
een toetsingskader: op basis van de gestelde
8. Op peil houden en concentreren van het
ambities wordt gekeken of een initiatief kansrijk
voorzieningenniveau
is. De visie daagt de maatschappij uit om in
9. Verduurzamen en beleefbaar maken van het
de lijn van de structuurvisie te ontwikkelen.
watersysteem
De gemeente heeft met de structuurvisie een instrument om de regie te voeren over haar
Elk initiatief dat bij de gemeente wordt inge-
grondgebied.
diend moet een bijdrage leveren aan onze ambities. Dat hoeft niet te betekenen dat een plan
De structuurvisie is de voorloper van een
aan álle ambities moet voldoen, maar het mag
bestemmingsplan. Dit is de manier waarop de
niet tegen ambities ingaan, en waar mogelijk
gemeente middels de publiekrechtelijke weg
moet het bijdragen aan meerdere ambities.
rechten en plichten op kan nemen. Een nieuw op te stellen bestemmingsplan wordt getoetst
Voor het vergroten van de verblijfskwaliteit en
aan de structuurvisie en is een gedetailleerde
het versterken van de dorpse sfeer is het van
uitwerking van de visie.
groot belang dat alle ontwikkelopgaven op een
Bij elk plan wordt getoetst of de Welstandsnota
integrale projectmatige manier worden aan-
voorziet in de beoordeling van een plan, of
gepakt. Ingrepen worden altijd in samenhang
dat er aanvullend een beeldkwaliteitplan moet
bezien met het groter geheel, en moeten altijd
worden opgesteld.
bijdragen aan hogere doel: het groenste en gezelligste dorp van Twente worden. Maatregelen
Uitwerken van ambities
voor het verbeteren van de verkeersveiligheid
De uitvoeringsagenda wordt gebaseerd op
of de aanleg van nieuwe infrastructuur worden
de negen ambities die we in de visie hebben
altijd beschouwd als ingrediënten voor een
opgesteld. Deze ambities zijn de opmaat voor
integraal plan, waardoor wegen een vanzelf-
de uitvoeringsprogramma dat hoort bij deze
sprekend onderdeel worden van dorp en land-
structuurvisie. De negen ambities nog een keer
schap. Stedenbouw en landschapsarchitectuur
op een rij:
worden ingezet als integrerende disciplines, die samenhang kunnen brengen tussen gewenste
78
1. Verbeteren van de relatie en verzachten van
maatregelen, en ervoor zorg dragen dat deze
de overgangen tussen dorp en buitengebied
bijdragen aan de beoogde identiteit en sfeer.
2. Een sfeervol groen centrum met de Markt als
Bij de ontwikkeling van nieuwe woon- en
stralend middelpunt
werkgebieden wordt de ‘lagenbenadering’
gehanteerd. Dat betekent dat goed rekening
mogelijk zal aansluiting worden gezocht met
de ontwikkeling staat hierbij altijd voorop.
wordt gehouden met het natuurlijke systeem
andere projecten of overheden om zaken te
De achterliggende gedachten achter deze kwali-
(de eerste laag: bodem, geomorfologie, water,
koppelen. Dit kan bijvoorbeeld door aansluiting
teitsambities, zoals omschreven in de Omge-
ecologie en cultuurhistorie) en de netwerken
te zoeken met programma’s bij de provincie of
vingsvisie, zijn voor ons belangrijke drijfveren:
(de tweede laag: wegen, waterwegen, spoor-
door binnen wijkraden en belangengemeen-
•
lijnen en andere verbindingen zoals kabels en
schappen een gemene deler te zoeken van pro-
bestaande kwaliteiten en het versterken
leidingen). Door de lagenbenadering toe te
jecten. Hierdoor kunnen ook subsidies worden
van deze kwaliteiten door ze ontwik-
passen, worden de twee onderste lagen sterker
aangevraagd voor specifieke projecten.
kelingsgericht in te zetten in ruimtelijke
sturend in het ruimtelijk ontwerp en worden
Koesteren, conserveren, consolideren van
ontwikkelingen;
ingrepen gebiedsspecifieker en vanzelfspreken-
Ruimtelijke kwaliteit
der onderdeel van een plek. Daarnaast worden
Wij willen er voor zorgen dat alle nieuwe ont-
len, ontbrekende schakels toevoegen,
de ingrepen in grotere verbanden geplaatst,
wikkelingen een bijdrage gaan leveren aan de
versnipperde onderdelen samenvoegen;
waardoor er meer samenhang ontstaat (bijvoor-
ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Haaks-
beeld groengebieden als onderdeel van groene
bergen. Dat betekent dat we aandacht vragen
raamwerken, bergingsgebieden als onderdeel
voor een goede ruimtelijke inpassing daarvan.
van een bekensysteem of recreatienetwerk, etc.)
Nieuwe ontwikkelingen mogen in geen geval een negatief effect hebben op de kwaliteit van
Uitvoeren betekent dat er geld beschikbaar
de dorpen en het landschap.
•
•
Samenhang en continuïteit herstel-
Contrasten opvoeren, differentiatie en variatie vergroten;
•
Ruimtelijke expressie en uitstraling vergroten;
•
Beleefbaar, toegankelijk maken van gebieden.
moet zijn. Wij zullen als gemeente in eerste instantie niet de initiator worden van nieuwe
Het basisprincipe van ruimtelijke kwaliteit is
Bij grootschalige ontwikkelingen in het bui-
initiatieven, tevens zijn er op voorhand geen
dat er alleen ruimte is voor een nieuwe ontwik-
tengebied (nieuw of uitbreiding van bestaande
middelen beschikbaar. Wanneer een initiatief
keling, als die de ruimtelijke kwaliteit versterkt.
situatie) is de Kwaliteitsimpuls Groene Omge-
echter van toegevoegde waarde is voor onze
De essentie van het streven naar ruimtelijke
ving (KGO-beleid) van toepassing. Naast een
gemeente en aansluit bij onze ambities dan
kwaliteit zit hem in het verbinden van nieuwe
investering in de ontwikkeling zelf, vragen we
zullen wij ons inzetten om op diverse manie-
ontwikkelingen met bestaande gebiedskwali-
dan tegelijkertijd om investeringen (kwaliteits-
ren middelen beschikbaar te krijgen. Wat we
teiten, waarbij bestaande kwaliteiten worden
prestaties) in de omgevingskwaliteit rondom de
in het verlengde van de structuurvisie, maar
beschermd en versterkt, en nieuwe kwaliteiten
eigen locatie. Lukt dit niet rondom de eigen lo-
nog meer als onderdeel van de pilot dorps- en
worden toegevoegd. In haar Omgevingsvisie
catie dan wordt gezocht naar een locatie in het
stadsrandzones wèl doen is het maken van uit-
definieert de provincie Overijssel ruimte-
buitengebied waar structuurversterkingen van
werkingen voor een aantal ruimtelijke opgaven.
lijke kwaliteit als volgt: “Datgene wat ruimte
het landschap noodzakelijk zijn. In Haaksber-
Dat betekent niet dat met het vaststellen van
geschikt maakt en houdt voor wat voor mens,
gen vragen we voor het realiseren van ruimte-
de structuurvisie ook wordt besloten dat deze
plant en dier belangrijk is”. Deze algemene defi-
lijke plannen in het buitengebied een bijdrage
uitwerkingen ten uitvoer moeten komen. De
nitie is in de Omgevingsvisie concreet gemaakt
voor het verder ontwikkelen en versterken van
uitwerkingen geven alleen de mogelijkheden
met een sturingsmodel dat ook toegepast moet
de landschappelijke kwaliteiten in het buiten-
van opgaven weer binnen de ambities van
worden op ruimtelijke ontwikkelingen in het
gebied en de zone tussen dorp en buitengebied.
de structuurvisie, het zijn inspiraties voor de
buitengebied. Sturen op ruimtelijke kwaliteit
De basisideeën hiervan zijn opgenomen in het
inwoners en ondernemers van Haaksbergen en
betekent beoordelen of een ontwikkeling past
Landschapsontwikkelingsplan Haaksbergen
maken de abstracte structuurvisie een stukje
binnen beleid, waar de ontwikkeling past en
en Hof van Twente. Uitgangspunt hierbij is dat
concreter.
hoe het uitgevoerd kan worden op basis van de
ontwikkelingsruimte en kwaliteitsprestaties
Catalogus Gebiedskenmerken. Aan de geboden
moeten in evenwicht zijn.
Geen geld betekent niet dat we geen mede-
ontwikkelruimte worden voorwaarden gesteld
werking kunnen verlenen. Goede initiatieven
om de gewenste ruimtelijke kwaliteit te kunnen
zullen door ons worden gefaciliteerd en waar
realiseren. Een goede ruimtelijke inpassing van 79
Vertaalslag naar de praktijk
11. Stimuleren cultuurhistorie
Voor elke ambitie maken we een quick-scan.
Deze deeluitwerkingen zijn verwerkt in de
Wat kunnen we doen om deze ambitie waar te
onderstaande projecten
maken, wie kan hieraan bijdragen, waar wordt deze ambitie waargemaakt, hoe gaan we dat doen en wanneer willen we dat doen? Bij elke ambitie benoemen we een aantal opgaven die ofwel in de bewonersbijeenkomst zijn geop-
Ambitie 1: Verbeteren van de relatie en verzachten van de overgangen tussen dorp en buitengebied
perd, ofwel in de bijeenkomsten met wijkraden en belangengemeenschappen, ofwel door de
Het dorp Haaksbergen begint bij de entrees.
gemeente zelf in samenwerking met het steden-
Ons motto, het groenste dorp van Twente, moet
bouwkundig bureau. In enkele gevallen wordt
daar al beginnen. Dat betekent dat de uitstra-
al een voorschot genomen op de deeluitwer-
ling moet veranderen van verkeerstechnisch
king die wordt gemaakt of op een reeds ingezet
naar een groene dorpse sfeer.
traject in wijk of dorp. Deeluitwerkingen
Wat
Entrees in Haaksbergen verbeteren
Wie
Gemeente als onderdeel van een inte
De projectgroep heeft een lijst gemaakt met
graal project (bijvoorbeeld aanpak
mogelijke deeluitwerkingen. De Deeeluit-
riolering)
werkingen zijn bedoeld om op korte termijn
Waar
Alle entrees van Haaksbergen
inzichtelijk te maken wat de boodschap is van
Hoe
Medewerking gemeente, grondeige
de Structuurvisie. De lijst van deeluitwerkingen
naren en op basis van een meervou
hebben we voorgelegd aan de inwoners van
dige opgave
Haaksbergen tijdens de bewonersbijeenkom-
Wanneer Afhankelijk van kansen die zich
sten. Op basis van de voorkeuren die uit deze
voordoen bij andere opgaven en al
avonden naar voren zijn gekomen, hebben we
leen op basis van integraliteit
er zeven geselecteerd: 1. Markt (centrumverbinding met MBS) en impressie Spoorstraat
Wat
Ommetjes in Haaksbergen
2. Aansluiting Veldmaterstraat/Enschedese-
Wie
Voornamelijk wijkraden en belangen
straat
gemeenschappen als initiatiefnemer,
3. Afgewaardeerde N18 (Zuidrand)
ondersteuning in de uitvoering door
4. Stepelerveld
gemeente
5. Kolenbranderweg
Waar
Dankzij een aantal wijken is het
6. Inpassing nieuwe N18
ommetje al in de realisatiefase
7. Watersysteem / beekherstel hele dorp icm
(Veldmaat, Sint Isidorushoeve
radiaal Eibergsestraat
tezamen met ’t Wolferink en de Hassinkbrink, Buurse). We willen die
We hebben de inwoners ook gevraagd om een
ommetjes waar mogelijk verbinden
nieuwe deeluitwerking toe te voegen. Dit heeft
door één groot ommetje Haaksber-
de volgende voorstellen voor deeluitwerkingen
gen te maken
opgeleverd.
80
Hoe
Medewerking gemeente,
8.Vergroening kern Buurse
grondeigenaren, vrijwilligers
9. Centrum de Veldmaat
Wanneer Afhankelijk van financiële middelen,
10. Verbinding Spoorstraat met MBS
inzet van vrijwilligers en grondeigenaren
4
6
5
9 10
7
2
1 3
8
Overzicht van de gekozen deeluitwerkingen: Dit zijn de voorbeelduitwerkingen, die de boodschap van de structuurvisie verduidelijken en als voorbeeld dienen voor andere uitwerkingen (nummers verwijzen naar de tekst)
Wat
Afwaardering N18
Hoe
(zuidrand Haaksbergen)
Start met een deeluitwerking voor de huidige N18. Er komt een
Tijdens de bewoners-bijeenkomsten is gebleken