B8-2.Bijlagen bij toelichting

Het kruispunt (en naastgelegen ‘knik’) worden als onveilig ervaren, maar uit de geregistreerde ongevalsdata volgt dat er afgelopen vijf jaar (21 mei 2018 – 21 mei 2023) geen geregistreerd ongeval op deze locatie heeft plaats gevonden. In praktijk kan het echter zijn dat er ongevallen hebben plaatsgevonden die niet in het meldsysteem zijn opgenomen. In de plansituatie neemt de hoeveelheid verkeer op met name het Meuke toe, maar het planeffect op de (on)veiligheid op de locatie is marginaal. Mitigerende maatregelen vanuit de planontwikkeling zijn dan ook niet noodzakelijk. Ook het kruispunt waar de Hibbertsstraat aansluit in de Eibergsestraat vormt een aandachtspunt. Op deze locatie is in de afgelopen 5 jaar (21 mei 2018 – 21 mei 2023) één ongeval geregistreerd, waarmee het ook hier vooral om het gevoel van onveiligheid gaat. In praktijk kunnen ook op deze locatie niet geregistreerde ongevallen hebben plaatsgevonden. Ook op dit kruispunt is het planeffect op de verkeersveiligheid marginaal, waarmee aanvullende maatregelen niet noodzakelijk zijn.

14

NO01-D04-41021223-sws2

NOTITIE 3. CONCLUSIE & AANBEVELINGEN Op basis van voorliggende ‘verkeerstoets Het Marktplan Haaksbergen’ volgen de volgende conclusies: • Parkeren: Het initiatief kent een netto parkeerbehoefte van 135 (De Markt) en 42 (De Bron) parkeerplaatsen. Naast de parkeercapaciteit in de twee parkeergarages en gereserveerde plekken op maaiveldniveau, moeten maximaal 23 voertuigen in de openbare ruimte parkeren. In de directe omgeving is hiervoor voldoende restcapaciteit beschikbaar; • Inrichting parkeergarages: Parkeergarages de Markt en De Bron voldoet aan de NEN-normen. Wel zijn de parkeervakken op de kopse kanten in de Markt lastig te gebruiken. In Parkeergarage De Bron is eventueel een extra steekbeweging nodig om een parkeervak in- of uit te rijden; • Verkeersontsluiting: Met de beschikbare ontsluitingsmogelijkheden kent het plangebied een geschikte verkeerskundige ontsluitingsstructuur voor alle modaliteiten; • Verkeersbelasting: Het planvoornemen brengt voor het gehele centrumgebied een extra verkeerbelasting van circa 460 mvt/werkdag met zich mee. Door verschuivingen in verkeerstromen neemt de hoeveelheid verkeer in de directe omgeving van het Marktplan in de worst-case situatie 2.350 mvt/werkdag met zich mee. Dit verkeer ontsluit vooral via Het Meuke en de zuidelijke Hibbertsstraat.

Dit leidt tot maximale intensiteiten van circa 2.200 mvt/werkdag op Het Meuke en 2.600 mvt/werkdag op de zuidelijke Hibbertsstraat. Op basis van de huidige weginrichting en wenselijke wegvakcapaciteit is dit verkeerskundig gezien acceptabel; • Bevoorrading: Met de bevoorradingsroute, met arriveren/vertrekken via Het Meuke kan de te vestigen supermarkt op een verkeersveilige en comfortabele wijze bevoorraad worden; • Verkeersveiligheid: het planvoornemen voorziet in de basis in een verkeersveilige inrichting voor alle verkeersdeelnemers. Wel zijn er een aantal aandachtspunten voor de nadere uitwerking (zie aanbevelingen). Aanbevolen wordt om bij de nadere uitwerking van het directe plangebied aandacht te geven aan de volgende aspecten: • realisatie kruispuntplateau op kruispunt Hibbertsstraat – Het Meuke; • inrichting en zicht bij ontsluiting beide parkeergarages; • overzichtelijke en toegankelijke voetgangersverbindingen De Bron; • locaties en capaciteit fietsenstallingen appartementen; • locatie en aantallen doelgroep parkeren (mindervaliden, laadplaatsen e.d.); • toegankelijkheidseisen mindervaliden; • na realisatie: monitoring parkeerregulatie parkeergarage en direct omliggende openbare ruimte. Voor het indirecte plangebied volgt de aanbeveling om nader onderzoek te doen naar de vormgeving van het kruispunt Lansinkstraat – Het Meuke (inclusief ‘knik’).

In het kader van de planontwikkeling is dit voor de aanvaardbaarheid echter niet noodzakelijk.

15

NO01-D04-41021223-sws2

NOTITIE I.

RESULTATEN TOETSING PARKEERGARAGES

NO01-D04-41021223-sws2

NOTITIE

NO01-D04-41021223-sws2

NOTITIE II. VERKEERSGENERATIE MARKTPLAN Om de verkeersgeneratie van het complete Marktplan te berekenen is gebruik gemaakt van de kencijfers voor verkeersgeneratie, zoals opgenomen in CROW-publicatie 381. Voor de aanwezige functies zijn dezelfde uitgangspunten gehanteerd als in paragraaf 2.1 ‘Parkeren’. Verkeersgeneratie Marktplan • supermarkt (full service 2.500 m2 BVO) * 64,7 mvt/etmaal • 21 appartementen (koop, goedkoop) * 4,3 mvt/etmaal • 18 appartementen (koop, middensegment) * 5,1 mvt/etmaal • 6 appartementen (koop, middensegment) * 5,1 mvt/etmaal • 22 appartementen (koop, duur) * 6,8 mvt/etmaal Totale verkeersgeneratie initiatief

= 1.617,5 mvt/etmaal = 90,3 mvt/etmaal = 91,8 mvt/etmaal = 30,6 mvt/etmaal = 149,6 mvt/etmaal + = 1979,8 mvt/etmaal

De huidige verkeersgeneratie van het plangebied kan op 0 mvt/etmaal gesteld worden. Hiermee leidt het planvoornemen tot een extra verkeersgeneratie van (afgerond) 1.980 mvt/weekdagetmaal. Op basis van CROW omrekenfactoren voor weekdag/werkdag voor de functies wonen (1,11) en supermarkt (1,2) komt dit neer op een verkeersgeneratie van (afgerond) 2.350 mvt/werkdag.

NO01-D04-41021223-sws2

datum:

23-05-2023

opdrachtgever:

BJZ

projectnummer:

2382.1022

contactpersoon:

De heer N. Broekhuis

contactpersoon DTNP: De heer T. Wissink

Effect Lidl en trends op bezoekersstromen supermarkten Haaksbergen In het kader van de ontwikkeling van het Marktplan in Haaksbergen is behoefte aan inzicht in de gevolgen voor de verkeersbewegingen bij de toevoeging van een supermarkt aan de Markt. Een supermarkt genereert bezoek en daarmee verkeersbewegingen. Dit zijn echter niet één op één extra verkeersbewegingen. DTNP stelde onlangs het rapport ‘Actualiteitscheck Marktplan Haaksbergen’ op. Op basis van de analyse van de koopstromen van supermarktbestedingen uit dit rapport kan een vertaalslag worden gemaakt naar aantallen bezoeken, lokaal/bovenlokaal, supermarktlocaties, etc. Daarnaast voert DTNP regelmatig onderzoek uit naar de kenmerken en het gedrag van supermarktbezoekers1. Op basis van dit onderzoek en het koopstromenonderzoek OostNederland 2019 kunnen aannames worden gedaan over de verwachte modal-split (vervoermiddel) als basis voor verdere verkeerskundige analyses. De analysestappen zijn op pagina 2 en verder uitgewerkt. Hierna volgen eerst de belangrijkste conclusies van de analyse.

Conclusies •

•

•

•

De totale omzet en het aantal supermarktbezoeken binnen heel Haaksbergen nemen naar verwachting niet toe. De lokale binding wordt naar verwachting weliswaar iets vergroot met een moderne Lidl in het centrum, maar doordat gelijktijdig het inwonertal iets terugloopt en online bestedingen momenteel toenemen zal naar verwachting het aantal lokale supermarktbezoeken op eenzelfde niveau blijven, zie tabel 2, p.3: indicatie van 1,99 miljoen naar 1,90 miljoen. Het aantal supermarktbezoeken aan Haaksbergen door inwoners van omliggende gemeenten zal naar verwachting eveneens stabiel blijven of iets afnemen, zie tabel 2, p.3: indicatie van 379.000 naar 361.000. In deze omliggende gemeenten zijn al Lidlvestigingen aanwezig. Toevoeging van Lidl in het kernwinkelgebied leidt er naar verwachting toe dat er minder inwoners van Haaksbergen voor deze formule de gemeente uitrijden: indicatie van 246.000 naar 165.000 bezoeken. Met toevoeging van Lidl wordt de omzetverdeling over de supermarkten anders. De totale omzet wordt niet groter en door de toenemende concurrentiedruk zal naar verwachting met name de al zwakke positie van Coop Compact marginaliseren en zal ook de Aldi minder bezoekers ontvangen. De andere formules zullen naar verwachting in beperkte mate ook omzet inleveren, zie tabel 5, p.5 en tabel 6, p.6.

1 DTNP (2021), Supermarktonderzoek, Passantenonderzoek trekkersrol supermarkt onder circa 3.000

respondenten in 25 dorps- en wijkcentra. Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen

024 – 379 20 83 info@dtnp.nl

www.dtnp.nl KVK 09209490

NL37 RABO 0382 8793 41 BTW NL8215.37.738.B01

•

•

Rekening houdend met de lokale context (concurrentiepositie) genereert Lidl naar verwachting zo’n 405.000 à 451.000 bezoekers per jaar, waarvan naar verwachting ruim de helft met de auto komt: 220.000 à 245.000, zie tabel 8. Per saldo wordt vooral een verschuiving van bezoekersbewegingen van het overig centrumgebied (vestigingslocatie Coop Compact en Aldi) naar het kernwinkelgebied (Lidl) verwacht (zie ook tabel 7, p.6). De toekomstige Lidl bezoeken zijn daarmee geen ‘extra’ verkeersbewegingen. Alleen inwoners van Haaksbergen die in de huidige situatie specifiek een Lidl buiten de gemeente bezoeken kunnen als ‘nieuwe verkeersstroom’ naar het centrum worden gezien. Het totaal aantal supermarktbezoeken neemt naar verwachting echter af waarmee het aannemelijk is dat de verkeersbewegingen naar het centrumgebied als geheel ongeveer gelijk zullen blijven. Kernwinkelgebied

2022

2030

1.113.045

1.397.818

Waarvan Lidl

405.818

Overig centrum

402.591

135.273

TOTAAL Centrum

1.515.636

1.533.091

Buiten centrum

852.545

721.455

2.368.182

2.254.545

TOTAAL HAAKSBERGEN Supermarktbezoeken per jaar

Indicatieve berekeningen Van marktruimteberekening naar bezoekers per jaar Tabel 1: Marktruimteberekening uit rapport ‘Actualiteitscheck Marktplan Haaksbergen’

2 van 7

Uit de indicatieve marktruimteberekening voor supermarkten in Haaksbergen komt een totale omzet per jaar naar voren. Voor een verdere toelichting op bovenstaande berekening wordt verwezen naar het rapport ‘Actualiteitscheck Marktplan Haaksbergen’. Wanneer de verwachte totale omzet gedeeld wordt op de gemiddelde besteding per bezoek ontstaat een indicatie van het aantal supermarktbezoeken dat binnen de gemeente Haaksbergen jaarlijks gedaan wordt. De gemiddelde besteding in een supermarkt ligt momenteel op € 22,- per bezoek2 (alle bedragen zijn excl. btw). Op deze wijze kan de berekening worden omgezet in indicatieve aantallen supermarktbezoeken van inwoners van binnen en buiten gemeente Haaksbergen aan supermarkten binnen en buiten de gemeente, zie tabel 2. Tabel 2: Omrekening supermarktbestedingen naar aantallen bezoeken (uitsplitsing herkomst en aankooplocatie (wel/niet gemeente Haaksbergen); gemeente Haaksbergen wordt in de tabellen afgekort tot HB). 2022

2030

Inwoners HB

24.270

23.300

Supermarktomzet per hoofd

€ 2.027

€ 1.945

Totale supermarktbestedingen

€ 49,2 mln

€ 45,3 mln

Binding aan aanbod HB

89%

92%

Bestedingen in HB door inwoners HB

€ 43,8 mln

€ 41,7 mln

Bestedingen buiten HB door inwoners HB

€ 5,4 mln

€ 3,6 mln

Gemiddelde uitgave per supermarktbezoek

€ 22

€ 22

1.990.173

1.895.137

245.977

164.795

% toevloeiing (omzetherkomst)

16%

16%

Omzet van buitenaf

€ 8,3 mln

€ 7,9 mln

Supermarktbezoeken per jaar door inwoners van buiten HB in HB

379.081

360.979

Bezoeken aan supermarkten HB door inwoners HB per jaar Bezoeken supermarkten buiten HB door inwoners HB per jaar

Van bezoekers per jaar naar modaliteitsbeeld Het vervoermiddel dat wordt gebruikt bij boodschappenbezoek in Haaksbergen komt, op basis van de uitkomsten van het koopstromenonderzoek in 2019, grotendeels overeen met de gemiddelde modal-split bij andere supermarktlocaties in dorpscentra (DTNP, 2021). Het aandeel autogebruik komt in Haaksbergen iets hoger uit en het aandeel fietsgebruik iets lager. Uitgangspunt is dat bij bezoeken van en naar andere gemeenten mensen de auto gebruiken, zoals ook blijkt uit het koopstromenonderzoek. Figuur 1: Modal-split dagelijkse winkelbezoeken in Haaksbergen en dorps- en wijkcentra Supermarktonderzoek dorps- en wijkcentra DTNP Boodschappenbezoek in Haaksbergen (inwoners en niet-inwoners) KSO 2019

Auto

Fiets

Te voet

OV

54,8%

31,3%

13,7%

0,2%

58%

27%

14%

0%

2 Marshoek B.V. (2022), Benchmark Supermarkten 2021 en eigen supermarktonderzoek DTNP.

3 van 7

De aantallen bezoeken uit tabel 2 kunnen met de lokaal gemeten modal-split worden verrekend naar bezoeken per vervoermiddel. Tabel 3: Verdeling aantallen bezoeken naar modaliteit over herkomst en aankooplocatie Auto Bezoeken van inwoners HB aan supermarkten elders 2022 Bezoeken van inwoners HB aan supermarkten elders 2030 Bezoeken aan lokaal aanbod door inwoners HB en van buitenaf 2022 Bezoeken aan lokaal aanbod door inwoners HB en van buitenaf 2030 Waarvan bezoek van buiten HB 2020 Waarvan bezoek van buiten HB 2030 Waarvan lokaal bezoek door inwoners HB 2020 Waarvan lokaal bezoek door inwoners HB 2030

Fiets

Te voet

1.382.057

647.595

339.592

1.316.060

616.671

323.376

1.002.976

647.595

339.592

955.082

616.671

323.376

245.976 164.795

379.081 360.979

Op pagina 5 wordt verder ingegaan op de verwachte modal-split bij de toekomstige Lidl. Daarvoor is eerst inzicht nodig in de te verwachten aantallen bezoekers bij de verschillende supermarkten.

Spreiding bezoekers over supermarkten in 2022 Het supermarktaanbod in Haaksbergen realiseert in de huidige situatie om en nabij de € 52,1 miljoen (zie tabel 1). Niet iedere supermarkt verdient daarvan eenzelfde aandeel. Op basis van de concurrentiepositie in de supermarktstructuur (omvang, locatie, etc.) doet DTNP een aanname over het marktaandeel van de lokale supermarkten (indicatie omzetverdeling). Hierbij is onder andere gekeken naar de uitkomsten van het KSO 2019 (bijvoorbeeld verhouding centrum/overige gemeente in dagelijkse bestedingen), ervaringscijfers, en informatie over supermarktomzetten per type winkel3. Opnieuw gebruikmakend van de gemiddelde supermarktbesteding is dit terug te rekenen naar een schatting van de bezoekersaantallen per winkel per jaar. Tabel 4: Berekening geschatte bezoekersaantallen naar supermarkt in de huidige situatie Schatting SupermarktSchatting Gemiddelde m2 wvo omzet aandeel bezoeken omzet besteding DTNP per jaar Coop 737 8% €4.168.000 €22 189.455 Compact Aldi

810

9%

€4.689.000

€22

213.136

Jumbo

2.005

32%

€16.672.000

€22

757.818

AH

984

15%

€7.815.000

€22

355.227

Coop Ferdinand Bolstraat

973

11%

€5.731.000

€22

260.500

Plus

1.702

25%

€13.025.000

€22

592.045

Totaal

7.211

100%

€52.100.000

€22

2.368.182

3 O.a. Marshoek B.V. (2022), Benchmark Supermarkten 2021.

4 van 7

Spreiding bezoekers over supermarkten richting 2030 De totale te verdelen omzet onder supermarkten in de gemeente Haaksbergen is in 2030 kleiner, namelijk circa € 49,6 miljoen (zie tabel 1). Dat betekent bij een gelijke besteding per bezoek dus een lager aantal bezoeken. Zoals beschreven in het rapport Actualisatie Marktplan Haaksbergen zijn er bij toevoeging van een moderne Lidl negatieve omzeteffecten te verwachten op andere lokale supermarkten. Dit geldt met name voor de kleinere supermarkten met een relatief slechte inpassing in het overige centrumgebied, te weten Coop Compact en Aldi. Vooral Coop Compact heeft op deze locatie en met de huidige omvang geen sterke positie in de structuur, het verdwijnen van deze winkel is aannemelijk (scenario 2030A). Bij het wegvallen van een lokale supermarkt worden omzet en dus bezoeken anders verdeeld. DTNP doet hiervoor aannames in tabel 5. In dit scenario zouden er circa 406.000 bezoeken per jaar plaatsvinden bij de nieuwe Lidl. Tabel 5: Berekening geschatte bezoekersaantallen naar supermarkt in scenario 2030 A Schatting SupermarktSchatting Gemiddelde m2 wvo omzet aandeel bezoeken omzet besteding DTNP per jaar Coop Compact Aldi

810

6%

€2.976.000

€22

135.273

Lidl

1.700

18%

€8.928.000

€22

405.818

Jumbo

2.005

30%

€14.880.000

€22

676.364

AH

984

14%

€6.944.000

€22

315.636

Coop Ferdinand Bolstraat

973

10%

€4.960.000

€22

225.455

Plus

1.702

22%

€10.912.000

€22

496.000

Totaal

7.874

100%

€49.600.000

€22

2.254.545

In hoeverre er een of meerdere winkels weg zullen vallen in Haaksbergen bij toevoeging van Lidl is onzeker. De nabijgelegen Aldi-supermarkt heeft in segment grote overlap met de Lidl en ook deze winkel is van beperkte omvang. Wanneer Coop Compact wegvalt zou de Aldi naar verwachting nog steeds zwaar ondergemiddeld functioneren. Mocht dit als gevolg hebben dat ook deze winkel wegvalt, dan wordt het aantal bezoekers weer anders over de overgebleven supermarkten verdeeld (scenario 2030 B). Dit scenario wordt uitgewerkt in tabel 6.

5 van 7

Tabel 6: berekening geschatte bezoekersaantallen naar supermarkt in scenario 2030 B Schatting SupermarktSchatting Gemiddelde m2 wvo omzet aandeel bezoeken omzet besteding DTNP per jaar Coop Compact Aldi

-

-

-

-

-

Lidl

1.700

20%

€9.920.000

€22

450.909

Jumbo

2.005

31%

€15.376.000

€22

698.909

AH

984

14%

€6.944.000

€22

315.636

Coop Ferdinand Bolstraat

973

11%

€5.456.000

€22

248.000

Plus

1.702

24%

€11.904.000

€22

541.091

Totaal

7.064

100%

€49.600.000

€22

2.254.545

Bovenstaande analyse komt tot het beeld dat een toekomstige Lidl aan de Markt naar verwachting tussen de circa 400.000 en 450.000 bezoeken per jaar mag verwachten. Naar verwachting zijn er in de toekomst om minder supermarktbezoeken in Haaksbergen als geheel. Als gevolg van de komst van Lidl zullen de bestaande bezoekersstromen in Haaksbergen wijzigen. Er vindt een herverdeling plaats, met name van ‘overig centrum’ (oosten bij huidige Aldi/Coop) naar het kernwinkelgebied (zie tabel 7). Tabel 7: Verdeling bezoekersaantallen supermarkten naar gebied in Haaksbergen

Kernwinkelgebied

2022

2030A

2030B

1.113.045

1.397.818

1.465.455

405.818

450.909

Waarvan Lidl Overig centrum

402.591

135.273

-

TOTAAL Centrum

1.515.636

1.533.091

1.465.455

Buiten centrum

852.545

721.455

789.091

TOTAAL Haaksbergen

2.368.182

2.254.545

2.254.545

Verdeling supermarktbezoeken Lidl naar vervoersmiddel Net als eerder voor heel Haaksbergen kunnen we ter indicatie ook voor de Lidl-supermarkt een modal-split-benadering toepassen. Hierbij kijken we naar de modal-split van supermarkten in het hoofdcentrum. In Haaksbergen is dat volgens koopstromenonderzoek als volgt:

6 van 7

Figuur 2: Modal-split dagelijkse winkelbezoeken in Haaksbergen en dorpscentra Supermarktonderzoek dorpscentra DTNP (niet wijkcentra) Boodschappenbezoek Haaksbergen-Centrum inwoners en niet-inwoners gemeente KSO 2019

Auto

Fiets

Te voet

OV

59,3%

30,1%

10,7%

0%

54%

28%

17%

0%

Uitgangspunt is dat bovenstaande verdeling uit het koopstromenonderzoek op hoofdlijnen ook voor de Lidl zal gelden. Belangrijke aanvulling is dat bezoek van buiten de gemeente naar verwachting beperkt is; in veel omliggende dorpen is reeds een Lidl aanwezig. De toevloeiing naar de dagelijkse sector in het centrum is beperkt (circa 7% in 2019). De aanname is dan ook dat maximaal 10% van de bezoekers van de Lidl van buiten de gemeente zal komen. Dit alles vertaalt naar de volgende modal-split van een Lidl aan de Markt in 2030. Tabel 8: Verdeling bezoekersaantallen Lidl naar modaliteit in scenario 2030A en 2030B 2030A 2030B Auto

220.359

244.844

Waarvan inwoners van buiten de gemeente (10% van totaal)

40.582

45.091

Waarvan inwoners gemeente HB

179.777

198.400

Fiets

114.847

127.607

Te voet

70.207

78.007

-

-

405.000

451.000

OV Totaal

Zoals eerder beschreven is het aannemelijk dat het aantal supermarktbezoeken in het centrum van Haaksbergen vergelijkbaar blijft (verschuiving van ‘overig centrum’ naar ‘kernwinkelgebied’ zie pagina 6). Inwoners die in de huidige situatie specifiek een Lidl buiten de gemeente bezoeken kunnen als ‘nieuwe verkeersstroom’ naar het centrum worden gezien. Het totaal aantal bezoeken neemt naar verwachting echter af, waardoor in absolute zin geen toename van verkeersstromen naar het centrum wordt verwacht.

7 van 7

MARKTPLAN HAAKSBERGEN Ladderonderbouwing 2 juni 2023

1/26

DATUM KENMERK

2 juni 2023 20190651.004/35729/JBr

PROJECT PROJECTLEIDER

Ladderonderbouwing Marktplan Haaksbergen T. Walvius

OPDRACHTGEVER B. Roerink & Nordwick B.V. PROJECTNUMMER 20190651.004 AUTEUR STATUS

2/26

Julia Breukelman Definitief

SAMENVATTING 1.1

Opgave

Al enige tijd wordt gewerkt aan het Centrumplan Haaksbergen. In de periode 1992 tot 2011 is er op vele verschillende manieren geprobeerd om een degelijk centrumplan in werking te laten treden. Uiteindelijk werd eind 2011 de stekker uit de plannen getrokken. Om het Haaksbergse centrum te versterken hebben gemeente, ondernemers, bewoners en vast-goedeigenaren in 2017 het Actieplan Centrum opgesteld. Daarin zijn concrete afspraken gemaakt op het gebied van vastgoedontwikkelingen, inrichting openbare ruimte, commerciële uitstraling en professionalisering van ondernemerschap en marketing en profilering. Cruciaal onderdeel van het Centrumplan is het ‘Gat in de Markt’. Dit is een braakliggend perceel in het centrum van Haaksbergen (figuur 1.1).

Figuur 1.1 Ligging ‘Gat in de Markt’ Centrumplan Haaksbergen (bron: Archimees, 17-05-2023) De raad van de gemeente Haaksbergen heeft in 2017 het bestemmingsplan "Centrum Haaksbergen, partiële herziening Marktplan, deelgebied Midden" vastgesteld. Dit plan is bij uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vernietigd op 17 oktober 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:3362). Volgens de Afdeling had de raad ten onrechte geen zorgvuldige afweging gemaakt voor de vestigingsmogelijkheden van een supermarkt, terwijl dit één van de voorkeursvarianten betrof uit het haalbaarheidsonderzoek uit 2011. Tegen deze achtergrond hebben de ontwikkelende partijen gezamenlijk een gedragen plan uitgewerkt voor het centrumgebied: het Marktplan. Dit plan bestaat uit de ontwikkeling van een Lidl-supermarkt met een omvang van circa 2.500 m2 bvo1

1 Bruto vloeroppervlak (inclusief magazijn- en personeelsruimtes)

3/26

(circa 1.700 m2 wvo2) en woningen. Rho adviseurs is gevraagd om de supermarktontwikkeling te toetsen aan de ladder voor duurzame verstedelijking.

1.2

Vraagstelling

Bij een nieuwe stedelijke ontwikkeling is duurzame verstedelijking het uitgangspunt. Hiertoe wordt de Ladder voor duurzame verstedelijking gevolgd die is vastgelegd in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) (artikel 3.1.6. lid 2 Bro). Een voorgenomen stedelijke ontwikkeling moet aan deze Ladder worden getoetst. Voor binnenstedelijke projecten moet de behoefte aan de betreffende functies worden beschreven. Voor een stedelijke ontwikkeling buiten bestaand stedelijk gebied moet bovendien worden gemotiveerd waarom deze niet binnen bestaand stedelijk gebied wordt gerealiseerd.

RELEVANTE REGIO Het ruimtelijk verzorgingsgebied van de stedelijke ontwikkeling bepaalt tot welk gebied de beschrijving van de behoefte zich moet uitstrekken. De begrenzing van de regio is dus afhankelijk van de aard en omvang het programmaonderdeel dat als stedelijke ontwikkeling wordt gezien. In dit geval is de gemeente Haaksbergen aan te merken als het verzorgingsgebied.

STEDELIJKE ONTWIKKELING De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing als een plan wordt aangemerkt als ‘nieuwe stedelijke ontwikkeling’. Of er sprake is van een ‘stedelijke ontwikkeling’ wordt bepaald door de aard en omvang van de ontwikkeling in relatie tot de omgeving. Het planologisch mogelijk maken van meer dan 500 m2 bvo aan stedelijke functies wordt gezien als stedelijke ontwikkeling. Het geldende bestemmingsplan is vertrekpunt bij de beoordeling of iets een nieuwe stedelijke ontwikkeling is. Hiervoor wordt het beoogde programma afgezet tegen de bestaande planologische mogelijkheden. Op ruimtelijkeplannen.nl is voor de projectlocatie het ontwerpbestemmingsplan ‘Centrum Haaksbergen, partiele herziening Marktplan’ (2012) raadpleegbaar. Dit plan is echter niet vastgesteld. Omdat het bestemmingsplan ‘Centrum Haaksbergen, partiele herziening Marktplan, deelgebied Midden’ is vernietigd blijft het bestemmingsplan ‘Haaksbergen-Centrum’ (vastgesteld 2003) vigerend voor de huidige gebruiksmogelijkheden. Voor de projectlocatie geldt een centrumbestemming. Binnen deze bestemming is detailhandel (met uitzondering van een supermarkt), zakelijke dienstverlening, maatschappelijke doeleinden, horeca en ambachtelijke dienstverlening toegestaan.

De ontwikkeling van een supermarkt wordt daarom aangemerkt als ‘nieuwe stedelijke ontwikkeling’ zoals bedoeld in de ladder voor duurzame verstedelijking. Hiermee is de vraag voor dit onderzoek: is er behoefte aan de ontwikkeling van een supermarkt aan de Markt in Haaksbergen?

LEESWIJZER Om de onderzoeksvraag te beantwoorden komen in dit onderzoek de volgende onderwerpen aan bod: ● een analyse van de kwantitatieve behoefte in de vorm van een distributieplanologisch onderzoek (hoofdstuk 2); ● een analyse van de kwalitatieve behoefte in het verzorgingsgebied (hoofdstuk 3); ● toetsing aan het relevante detailhandelsbeleid (hoofdstuk 4). Navolgend zijn hiervan de belangrijkste conclusies opgenomen.

1.3

Conclusies

KWANTITATIEVE BEHOEFTE BEPERKT, MAAR GEEN SPRAKE VAN ONAANVAARDBARE SITUATIE Uit de distributieplanologische marktberekening wordt geconcludeerd dat vraag en aanbod op dit moment in balans zijn. Er is in kwantitatieve zin niet direct ruimte voor uitbreiding van het dagelijkse winkelaanbod. In de Nederlandse ruimtelijke

2 Winkelvloeroppervlak

4/26

ordening mag een plan/project alleen beoordeeld worden op de ruimtelijk relevante argumenten, zoals duurzame ontwrichting en relevante leegstand die leidt tot een verslechtering van het woon-, leef- en ondernemersklimaat. Hier is echter geen sprake van. Inzichtelijk is gemaakt dat het plan uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening geen zodanige leegstand tot gevolg zal hebben dat dit tot een onaanvaardbare situatie zal leiden. Bovendien geldt dat er kwalitatieve overwegingen zijn die (ook op zichzelf bezien) maken dat het plan ruimtelijk aanvaardbaar is.

DE ONTWIKKELING HEEFT KWALITATIEVE MEERWAARDE Er is een grote kwalitatieve behoefte aan versterking van de winkelstructuur van Haaksbergen. Uit de verschillende onderzoeken blijkt dat het gewenst is om de detailhandel in Haaksbergen te concentreren in een ‘haltermodel’. De gemeente voert hier al jaren consequent beleid op. Het haltermodel in Haaksbergen moet worden gecomplementeerd met een publieksaantrekkende functie aan de Markt. Een supermarkt is hiervoor bij uitstek geschikt. Als rekening wordt gehouden met de Jumbo supermarkt aan de noordelijke pool en een tweede supermarkt aan de Markt (zuidelijke pool) kan het tussengelegen winkelaanbod optimaal profiteren van het combinatiebezoek. De beoogde ontwikkeling van het Marktplan met een cruciale publiekstrekker zorgt ervoor dat het gewenste haltermodel kan worden vorm gegeven. Hiermee wordt niet alleen het gebied rondom de Markt versterkt, maar verbetert de totale winkelstructuur. Haaksbergen krijgt hiermee een compact en toekomstbestendig centrumgebied.

DE BEOOGDE ONTWIKKELING IS BELEIDSMATIG MOGELIJK De ontwikkeling voorziet in de beleidsmatige wens voor de concentratie van het voorzieningenaanbod in het centrumgebied van Haaksbergen. De Markt is het centrale plein van Haaksbergen. Met de ruimtelijke concentratie kan het voorzieningenaanbod op peil blijven. De Markt is in de gemeentelijke detailhandelsvisie en de haalbaarheidsstudie De Markt Centraal aangemerkt als strategische ontwikkelingslocatie. In dit gebied wordt actief ingezet op versterking van de winkelstructuur. Het Marktplan voorziet daarin. De ontwikkeling vindt plaats binnen stedelijk gebied, dit sluit aan op het beleid van verstedelijking en transformatie van bestaand stedelijke gronden.

De conclusie is derhalve dat er behoefte is aan de beoogde ontwikkeling en dat met de herontwikkeling is sprake van zorgvuldig ruimtegebruik in het kader van de ladder voor duurzame verstedelijking.

5/26

INHOUD Samenvatting

3

1.1 1.2 1.3

Opgave Vraagstelling Conclusies

3 4 4

Kwantiatieve behoefte

7

2.1 2.2 2.3

7 9 10

2.

3.

4.

Kwalitatieve behoefte

12

3.1

Trends en ontwikkelingen detailhandel 3.1.1 Algemene trends en ontwikkelingen 3.1.2 Ontwikkelingen supermarkten 3.1.3 Recente ontwikkelingen: impact Corona, krappe arbeidsmarkt en geopolitieke spanningen 3.1.4 Relatie trends en ontwikkelingen met beoogde supermarkt Marktplan Haaksbergen

12 12 14 15 15

3.2 3.3 3.4

Verzorgingsfunctie Haaksbergen Behoefte aan haltermodel centrum Haaksbergen Meerwaarde van de beoogde ontwikkeling

15 16 18

Beleidskader

20

4.1

Provinciaal 4.1.1 Geconsolideerde Omgevingsvisie Overijssel vanaf 2017 (20212 4.1.2 Geconsolideerde Omgevingsverordening Overijssel vanaf2017 (2022)

20 20 20

4.2

Gemeentelijk 4.2.1 Structuurvisie Haaksbergen 2030 (2013) 4.2.2 Detailhandelsvisie Haaksbergen (2006) 4.2.3 Haalbaarheidsstudie De Markt Centraal (2011) & actualisatiecheck 2023 4.2.4 Actieplan Centrum Haaksbergen (2018)

20 20 21 22 24

4.3

Locatieafweging in relatie tot beleidskader

24

Begrippenlijst

25

Bijlage 1

6/26

Benchmarkanalyse winkelaanbod Haaksbergen Distributieplanologische marktanalyse Haaksbergen Leegstandsanalyse

2. KWANTIATIEVE BEHOEFTE 2.1

Benchmarkanalyse winkelaanbod Haaksbergen

Haaksbergen heeft momenteel een totaal dagelijks winkelaanbod van 11.839 m2 wvo, verdeeld over 31 verkooppunten (tabel 2.1). In Haaksbergen zijn momenteel 7 supermarkten en 18 speciaalzaken gevestigd. Tabel 3.1 Opbouw dagelijks winkelaanbod Haaksbergen (bron: Locatus, 2023) omvang (m² wvo)

aantal winkels

Albert Heijn

1.050

1

ALDI

810

1

Coop

1.586

2

Jumbo

2.005

1

PLUS

1.702

1

Ter Huurne

2.287

1

totaal supermarkten

9.440

7

speciaalzaken

1.051

18

totaal levensmiddelen

10.491

25

persoonlijke verzorging

1.348

6

totaal dagelijkse goederen

11.839

31

In het gemeentelijke beleid is het beeld geschetst dat Haaksbergen relatief veel winkelaanbod heeft in relatie tot het aantal inwoners. Dit beeld wordt bevestigd met actuele cijfers (2023). In figuur 2.1 is te zien dat Haaksbergen beschikt over een bovengemiddeld dagelijks winkelaanbod. Het dagelijkse winkelaanbod bestaat uit levensmiddelen (supermarkten en speciaalzaken) en persoonlijke verzorging (drogist). Met name het aanbod aan levensmiddelen is bovengemiddeld ten opzichte van het landelijke gemiddelde in kernen met 20.000 tot en met 30.000 inwoners. 14.000 12.000

11.839 10.000

10.000

10.491 8.700

8.000 6.000 4.000 1.348 1.300

2.000 0 dagelijks Haaksbergen

levensmiddelen

persoonlijke verzorging

landelijk gemiddelde aanbod in kernen met 20.000 t/m 30.000 inwoners

Figuur 2.1 Vergelijking dagelijks winkelaanbod Haaksbergen met het landelijke gemiddelde aanbod in kernen met 20.000 t/m 30.000 inwoners (bron: Locatus, 2023) Binnen de dagelijkse goedersector zijn supermarkten de belangrijkste consumenttrekkers. In Haaksbergen is het supermarktaanbod vooral geconcentreerd in het centrumgebied (figuur 2.2). Hier zijn 4 supermarkten gevestigd. Supermarkt Plus is

7/26

gevestigd in het buurtcentrum aan de Veldmaterstraat. Supermarkt Coop aan de Ferdinand Bolstraat 11 ligt als enige supermarkt solitair (maakt geen onderdeel uit van een winkelgebied). Daarnaast is supermarkt Ter Huurne gevestigd buiten de kern. Dit is een grenssupermarkt in die in het buitengebied vlak aan de grens met Duitsland ligt. Uit de inventarisatie valt op dat een aantal supermarkten beschikt over een moderne winkelmaat (Jumbo, Albert Heijn en Plus), maar dat de overige supermarkten relatief klein zijn als deze worden vergeleken met moderne maatstaven. Dit geldt voor Aldi en beide Coop’s.

Figuur 2.2 Spreiding supermarktaanbod kern Haaksbergen (bron: Locatus, 2023) Supermarkten kunnen op basis van functie en kenmerken worden ingedeeld in 5 categorieën: ● Megasupermarkten: grootschalige supermarkten, zeer uitgebreid productaanbod vooral voor de weekendaankopen. Voorbeelden zijn AH XL en Jumbo Foodmarkt. ● Full-servicesupermarkten: supermarkten met ruim productaanbod, meer versproducten t.o.v. andere supermarkten voor de dagelijkse en weekendaankopen. Voorbeelden zijn Albert Heijn, Jumbo en Plus. ● Goedkope servicesupermarkten (ook wel servicediscounters): supermarkten voor de dagelijkse en weekendaankopen, met als kenmerk lage prijzen en beperkte service en een kleiner assortiment dan de full-servicesupermarkten. Voorbeelden zijn Dirk, Lidl en Nettorama. ● Harddiscountsupermarkten: supermarkten met een beperkt assortiment, een zeer lage prijs, gericht op de aanvullende aankopen (bezoekfrequentie: 1x per één of twee weken). De enige harddiscountsupermarkt in Nederland is Aldi. ● Buurtsupermarkten: kleinschalige supermarkten met een beperkt assortiment, gericht op service en nabijheid. Deze hebben vooral een functie als supermarkt voor vergeten boodschappen en versaankopen. Voorbeelden zijn Spar en Coop Compact.

8/26

Op basis van de inventarisatie van het supermarktaanbod wordt geconcludeerd dat het aanbod in Haaksbergen vrij compleet is. Albert Heijn, Jumbo en Plus vertegenwoordigen het full-service segment. De supermarkten van Coop liggen op het grensvlak van een full-service supermarkt en een buurtsupermarkt. Ter Huurne is een grenssupermarkt die zich met name op klanten uit Duitsland richt, gelet op het aanbod is dit een supermarkt die zich in het supermarktlandschap laat typeren als goedkope servicesupermarkt. Tot slot vertegenwoordigt Aldi het (hard)discountsegment. Met de ontwikkeling van Lidl wordt er een supermarktsegment (goedkope servicesupermarkt) toegevoegd aan het supermarkt aanbod in de kern Haaksbergen.

2.2

Distributieplanologische marktanalyse Haaksbergen

DTNP heeft in 2011 een Haalbaarheidsstudie uitgevoerd voor het Marktplan. In het kader van de bestemmingsplanprocedure is in 2023 een actualiteitscheck uitgevoerd. Onderdeel hiervan is een marktruimteberekening om de indicatieve uitbreidingsruimte voor supermarkten in Haaksbergen in beeld te brengen. De resultaten hiervan zijn gepresenteerd in figuur 2.3. Hieruit blijkt dat er op dit moment geen kwantitatieve uitbreidingsruimte is voor supermarkt in Haaksbergen. Er is zowel in de huidige situatie als in de toekomstige situatie sprake van een omzet die 13,7% onder het landelijke gemiddelde ligt. Hier is wel een nuancering op zijn plaats. Uit het Koopstomenonderzoek Oost-Nederland uit 2019 blijkt dat de dagelijkse winkels in Oost-Nederland een vloerproductiviteit realiseren die gemiddeld 13% onder het landelijk gemiddelde ligt. Hierin wordt geconstateerd dat “het een gebruikelijk beeld is dat minder centraal gelegen regio’s een lagere vloerproductiviteit realiseren dan grote centraal gelegen regio’s in ons land (Randstad) waar over het algemeen de exploitatiekosten ook hoger liggen.” Belangrijk is dat de distributieplanologische marktanalyse een indicatie geeft van het functioneren van de sector. De berekende distributieve ruimte is het resultaat van berekeningen die zijn gebaseerd op meerdere aannames.

Een aantal uitgangspunten, zoals de demografische ontwikkeling, de koopstroomgegevens of de omvang van het winkelaanbod kunnen veranderen. Omdat de uitgevoerde berekeningen indicatief zijn, is het van belang om ook de kwalitatieve aspecten van ontwikkelingen mee te wegen in een beoordeling. In hoofdstuk 3 worden deze kwalitatieve aspecten nader onderbouwd.

9/26

Figuur 2.3 Indicatieve marktruimteberekening (bron: Actualiteitscheck Haalbaarheidsstudie Marktplan Haaksbergen, 2023)

2.3

Leegstandsanalyse

Eventuele ruimtelijke effecten komen vaak tot uiting in leegstand. Ondanks dat Haaksbergen relatief veel winkelaanbod heeft is de leegstand de afgelopen 5 jaar afgenomen (figuur 2.4). De leegstand (zowel in meters als in aantal verkooppunten) was in 2010 zeer laag te noemen. In de periode 2010-2015 is de leegstand (enorm) toegenomen. In de periode 20152023 is de leegstand in meters weer afgenomen, en in verkooppunten gestabiliseerd. 25%

22%

20% 15% 11%

5%

10%

9%

10%

9%

4%

4%

0% meters (m² wvo)

verkooppunten 2010

2015

2020

2023

Figuur 2.4 Ontwikkeling leegstand Haaksbergen (bron: Locatus, 2010; 2015; 2020; 2023)

10/26

10%

Als de huidige leegstand in Haaksbergen wordt afgezet tegen het provinciale – en landelijke gemiddelde van vergelijkbare kernen (20.000 t/m 30.000 inwoners) wordt geconcludeerd dat de leegstand van het aantal verkooppunten en winkelomvang groter is dan gemiddeld in de provincie Overijssel en het gemiddelde in vergelijkbare kernen (tabel 2.2). Tabel 2.2 Leegstandsanalyse Haaksbergen (bron: Locatus, 2023) meters (m² wvo)

verkooppunten

totaal (N)

leegstand (N)

leegstand (%)

totaal (N)

leegstand (N)

leegstand (%)

provincie Overijssel

3.237.555

165.823

5%

14.189

880

6%

Haaksbergen

57.822

5.195

9%

294

29

10%

66.780

3.453

5%

281

17

6%

landelijk gemiddelde aanbod in kernen met 20.000 t/m 30.000 inwoners

11/26

3. KWALITATIEVE BEHOEFTE Een stedelijke ontwikkeling kan conform de systematiek van de ladder voor duurzame verstedelijking zowel op kwantitatieve argumenten, als op kwalitatieve argumenten onderbouwd worden. Hierbij is het van belang, zo blijkt uit jurisprudentie (Overzichtsuitspraak ABRvS 28 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1724, r.o. 9), dat de kwalitatieve onderbouwing moet gaan om kwalitatieve elementen van de voorziene stedelijke ontwikkeling zelf die zich onderscheiden ten opzichte van de huidige situatie.3 De ontwikkeling moet dus echt iets nieuws toevoegen.

3.1

Trends en ontwikkelingen detailhandel

3.1.1 Algemene trends en ontwikkelingen De retailbranche is de laatste jaren sterk aan verandering onderhevig. Deze, soms structurele, veranderingen hebben invloed op de fysieke verkooppunten van commerciële voorzieningen in steden en dorpen.

INTERNETVERKOOP HEEFT EEN BLIJVENDE IMPACT OP FYSIEK WINKELAANBOD De wereld van de retail is al jaren bijzonder dynamisch. Concurrentie neemt vanuit verschillende branches toe en de technologische ontwikkelingen leiden tot een verdere druk op de marktverhoudingen. Het online afzetkanaal valt niet meer weg te denken en neemt nog steeds in belang toe. Onder andere door online concurrentie is het aantal fysieke winkels in Nederland de afgelopen tien jaar met gemiddeld 12% afgenomen (figuur 3.1). Het aantal webwinkels blijft stijgen, in 2021 bijvoorbeeld met 28% ten opzichte van het jaar ervoor. Internetverkoop heeft blijvende invloed op het koopgedrag van de consument en daarmee de behoefte aan fysieke winkelmeters. Toch zijn er ook uitzonderingen. Zo nam het aantal winkels in de food-sector in Nederland gemiddeld genomen toe in 2022 (+3,4%). Het aantal winkels met non-foodproducten bleef in 2022 nagenoeg gelijk ten opzichte van het jaar ervoor. Er zijn wel een aantal groeibranches binnen deze niet-dagelijkse goederensector, zoals telefoonwinkels, warenhuizen, winkels in persoonlijke verzorging, woninginrichting, rijwielzaken en tuincentra. Generieke producten die gemakkelijk ook online te bestellen zijn, zijn steeds minder vaak in de fysieke winkel te vinden. Winkels die dit soort producten verkopen verdwijnen steeds meer uit het Nederlandse straatbeeld (figuur 3.1).

Tegelijkertijd openen steeds meer online bedrijven fysieke winkels, vaak als een soort ‘etalage’ van de producten of als servicepunt. Door gebruik te maken van bijvoorbeeld showrooms en nieuwe technieken worden consumenten verleid om (online) een product aan te kopen.

3 Overzichtsuitspraak ABRvS 28 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1724, r.o. 9.

12/26

Figuur 3.1 Ontwikkeling fysieke winkelvestigingen (CBS, 2023)

BRANCHEVERVAGING EN -VERBREDING: DE DISCUSSIE OVER ‘BLURRING’ In de detailhandel vindt al enkele jaren branchevervaging en -verbreding plaats. Dit betekent dat het aangeboden assortiment in veel winkels (sterk) is uitgebreid met artikelen die niet thuishoren in de oorspronkelijke branchegroep. Het gaat hierbij steeds meer om nieuwe combinaties van bedrijfsmodellen in de horeca, detailhandel en dienstverlening. Dit wordt vaak samengevat met de term ‘blurring’. Een voorbeeld is een kapper die ook koffie schenkt. Het inpassen van deze nieuwe bedrijfsmodellen in bestaande regels levert vaak discussie op, met name als de verkoop van alcohol daarbij in het spel is (Drank- en Horecawet).

SCHAALVERGROTING IN DE RETAIL Veel winkelbedrijven realiseren steeds grotere winkels om de veeleisende consument een zo groot mogelijk assortiment en veel comfort (veel kassa’s, ruime gangpaden en extra diensten) te kunnen bieden. Zo hebben nieuwe supermarkten tegenwoordig een omvang vanaf circa 1.500 m2, maar soms ook al 3.000 m² winkelvloeroppervlak (wvo). Schaalvergroting vindt eveneens plaats op het niveau van winkelketens. Er komen meer en meer ketenbedrijven en deze krijgen ook steeds meer filialen: de zogenaamde filialisering. De consument ervaart de aanwezigheid van de bekende (grootschalige) ketens in een winkelgebied als aantrekkelijk. Het aantal zelfstandige winkeliers is flink gedaald, veelal mede door gebrek aan opvolging. Tot slot is ook schaalvergroting waarneembaar bij afzonderlijke winkelgebieden. In grotere winkelgebieden is de kans groter dat consumenten vinden wat ze zoeken. Hierbij is wel sprake van specifieke wensen ten aanzien van de omvang van winkelgebieden gericht op bezoekmotief en het verzorgingsgebied.

BEZOEKMOTIEF CONSUMENT VERANDERT De consument bezoekt verschillende winkelgebieden met een verschillend motief en gaat daarbij ook steeds anders om met de push- en pull-factoren. In het algemeen voelen consumenten zich aangetrokken tot winkelgebieden met een ruim winkelaanbod in een compacte structuur. Als de consument langer in een gebied verblijft, is ook een aantrekkelijke openbare ruimte en goede horeca van belang. Deze kenmerken worden wel omschreven als de pull-factoren. Voor het overige verwachten consumenten dat een aantal zaken goed is geregeld in een winkelgebied. De consument verwacht een goed

13/26

bereikbaar winkelcentrum met voldoende (gratis) parkeren op korte afstand van de winkels. Als dit niet aanwezig is dan 'duwt' dit hen als het ware naar concurrerende winkelcentra (of naar het internet). In dit verband spreekt men van pushfactoren. Voor reguliere winkelgebieden zijn er drie soorten bezoekmotieven: ● Boodschappen doen: voor de dagelijkse en frequent benodigde niet-dagelijkse goederen doet de consument vooral lokaal boodschappen. Supermarkten zijn de belangrijkste soort detailhandel voor het doen van boodschappen. Consumenten combineren in 52% van de gevallen (DTNP, 2021) een bezoek aan een supermarkt met een bezoek aan naastgelegen speciaalzaken. De kwaliteit van een boodschappengebied wordt bepaald door de compleetheid van het aanbod, de omvang en complementariteit van de supermarkten, de autobereikbaarheid en de parkeermogelijkheden. ● Recreatief winkelen: bij deze categorie gaat het om het kopen van mode en luxeartikelen of de aanschaf van woonartikelen, waarbij het vergelijken tussen winkels en een dagje uit belangrijk zijn. Van belang is een complete mix van grootschalige trekkers en interessante, kleinschalige boetieks. Trekkers die wenselijk zijn voor centrumgebieden zijn modezaken. De grote woonwarenhuizen zijn de trekkers van recreatief bezochte woonboulevards. Ook horeca is van belang voor een recreatief winkelgebied.

● Doelgerichte aankopen: bij deze categorie heeft de consument vooraf bepaald wat wordt gekocht en waar. Het betreft kooptrips naar grote winkels vaak op perifere locaties, zoals bouwmarkten. Om de doelgericht winkelende consument de keuzevrijheid te bieden, hebben de winkels een uitgebreid assortiment onder één dak, waarbij de consument het productaanbod binnen dezelfde winkel vergelijkt. Productvergelijking in meer dan twee winkels onderling vindt relatief weinig plaats. 3.1.2

Ontwikkelingen supermarkten

ONTWIKKELINGEN AANBODZIJDE SCHAALVERGROTING VAN SUPERMARKTEN, MAAR OOK MEER STADSWINKELS Afgelopen jaren heeft een consolidatieslag plaatsgevonden in de supermarktbranche, waarbij kleinere supermarkten zijn overgenomen door grotere. Hierdoor blijven minder, maar ‘sterkere’ supermarktketens over in Nederland. In de steden is de afgelopen jaren daarnaast een duidelijke groei zichtbaar van het aantal stadswinkels. Het aanbod in zulke winkels richt zich sterker op broodjes, kant-en-klaarmaaltijden en kleinverpakkingen. De gemiddelde omvang is ongeveer 300 m2 wvo. Ook is er een duidelijke schaalvergroting waarneembaar op winkelniveau. Was een supermarkt in 2010 nog gemiddeld 957 m² wvo, is dat nu ruim 1.100 m² wvo. Een moderne discounter vraagt meer dan 1.000 m² wvo, terwijl voor een reguliere toekomstbestendige full-service supermarkt een maat van 1.600 m² wvo normaal is geworden. De schaalvergroting richt zich vooral op het aanpassen van de winkels naar de wens van de consument: het bieden van meer ruimte voor het versaanbod, ruime gangpaden en ruimte voor een groter assortiment. Daarbij is het van belang dat de winkels een duidelijk concept hebben met een vernieuwende winkelbeleving.

ONLINE SUPERMARKTAANKOPEN NEMEN TOE Het aandeel online in de supermarktbranche is de afgelopen jaren flink gegroeid en ligt op dit moment ongeveer 5% van de totale supermarktomzet (figuur 3.2, links). Inmiddels acteren de meeste supermarktformules (deels) online. Ook het aandeel online bestedingen is de afgelopen jaren gegroeid. Tussen 2018 en 2021 zijn online bestedingen in de supermarktbranche gegroeid van 3,1% naar 6% (figuur 3.2, rechts).

14/26

Figuur 3.2: links: Ontwikkeling online supermarktomzet in marktaandeel (Supermarkt & Ruimte, 2022); rechts: Ontwikkeling aandeel online bestedingen (KSO, 2021)

ONTWIKKELINGEN VRAAGZIJDE BESTEDINGEN Ondanks bovenstaand beschreven groei van de online bestedingen, zijn ook de fysieke bestedingen aan dagelijkse goederen de afgelopen vijf jaar gegroeid. De winkelomzet per persoon aan dagelijkse goederen is toegenomen van € 2.553,- in 2017 naar € 2.778,- in 2021 (Notitie Omzetkengetallen, 2022). Met name de supermarktbranche blijkt in staat om voortdurend de omzet te laten groeien. Hoewel in 2020 corona hier een rol bij speelt is de omzet in supermarkten ook in 2021 verder gegroeid ten opzichte van 2020. 3.1.3 Recente ontwikkelingen: impact Corona, krappe arbeidsmarkt en geopolitieke spanningen Reeds ingezette ontwikkelingen treden vanwege de coronamaatregelen in versterkte mate op. Er is behoefte aan snel en veilig winkelen; gemak staat centraal. Mode en horeca worden het hardst geraakt; zo ook de centrumgebieden waar deze sectoren sterk vertegenwoordigd zijn en/of die sterk afhankelijk zijn van toerisme. Afgelopen jaren is het aanbod in de branchegroep mode & luxe al teruggelopen. Als gevolg van recente geopolitieke spanningen, inflatie en krapte op de arbeidsmarkt is een verdere daling te verwachten. Komende jaren staat in het teken van consolidatie. De verwachting is dat consumenten blijvend minder winkels bezoeken en gerichter en meer lokaal gaan winkelen.

Dit zal positieve effecten hebben op de dagelijkse goederensector en in de branchegroep mode & luxe specifiek op het middenen hogere segment. Maar per saldo leiden ontwikkelingen tot een verminderde vraag naar winkelmeters in de niet-dagelijkse goederensector. 3.1.4 Relatie trends en ontwikkelingen met beoogde supermarkt Marktplan Haaksbergen De algemene trend van internetverkoop zal ook effecten hebben in Haaksbergen. Het effect van internet op dagelijkse goederen is vooralsnog beperkt, maar uiteraard wordt hier wel rekening mee gehouden, bijvoorbeeld in koopstromenonderzoek. Verder is de trend van schaalvergroting relevant voor het Marktplan. Op de projectlocatie ontstaat de mogelijkheid om schaalvergroting te faciliteren op een beleidsmatig gewenste ontwikkellocatie. Tot slot wordt het winkelaanbod in Haaksbergen vooral bezocht voor het bezoekmotief dagelijkse boodschappen met aanvullend een beperkt niet-dagelijks winkelaanbod (recreatief winkelen). Bij de uitwerking van het Marktplan wordt rekening gehouden met deze trends en ontwikkelingen.

3.2

Verzorgingsfunctie Haaksbergen

In het gemeentelijke beleid is beschreven dat Haaksbergen primair een verzorgingsfunctie heeft voor de eigen kern. Dit beeld wordt bevestigd in het (meest) recente koopstromenonderzoek voor de gemeente Haaksbergen: Koopstromenonderzoek Oost-Nederland (2019). Inwoners van Haaksbergen waarderen met name de bereikbaar per fiets. Inwoners uit Haaksbergen zijn voor niet-dagelijkse artikelen sterk georiënteerd op Enschede en Hengelo. Deze kernen kennen een groter winkelaanbod en liggen op relatief korte afstand (figuur 3.3).

15/26

Figuur 3.3 Winkelgebieden in de omgeving van Haaksbergen (bron: Locatus, 2022)

3.3

Behoefte aan haltermodel centrum Haaksbergen

In de Haalbaarheidsstudie De Markt Centraal (zie hoofdstuk 2; bron: DTNP, 2011) wordt de ‘tweepolenstructuur’ genoemd als gewenste ruimtelijk-functionele structuur voor het centrum van Haaksbergen. Dit wordt ook wel het haltermodel genoemd. Aan de rand van een compact centrumgebied zijn twee publiekstrekkers gevestigd. Bezoekers worden door de magneetwerking van de ‘polen’ door het gebied getrokken, waardoor de tussengelegen winkels profiteren van combinatiebezoek. Als rekening wordt gehouden met de verzorgingsfunctie van Haaksbergen als belangrijke aankoopplaats voor de dagelijkse boodschappen fungeert vaak een supermarkt als publiekstrekker in een centrumgebied. Uit onderzoek van DTNP (Passantenonderzoek trekkersrol supermarkten, 2021) blijkt dat supermarkten een cruciale publiekstrekker zijn voor centrumgebieden. Uit het onderzoek blijkt dat circa 52% van de supermarktbezoekers ook bij één of meer andere winkels binnen loopt. De onderlinge afstand en zichtrelatie spelen hierbij een belangrijke rol.

16/26

Figuur 3.4 Mate van combinatiebezoek tussen supermarkten en speciaalzaken (bron: Passantenonderzoek trekkersrol supermarkten, 2021, DTNP)

Uit figuur 3.4 blijkt dat een supermarkt circa 10.000 bezoekers per week aantrekt. Voor de situatie in Haaksbergen wordt een hoge mate van combinatiebezoek verwacht. Het merendeel van de (relatief grote) winkels is gelegen binnen de beoogde halterstructuur (figuur 3.5). De supermarktlocatie van Aldi en Coop ligt te ver buiten het aangewezen, compacte kernwinkelgebied waardoor de mate van combinatiebezoek een stuk lager ligt. Bovendien zijn deze supermarkten relatief klein en hebben hiermee een minder grote aantrekkingskracht op de consument.

17/26

Figuur 3.5 Toepassing haltermodel centrum Haaksbergen Andere winkelfuncties die zelfstandig een sterke publieksaantrekkende functie hebben zijn warenhuizen (waaronder HEMA), winkels in huishoudelijke artikelen (waaronder Action) of een grote modezaak. Deze winkels zijn reeds gevestigd in het centrum. De aantrekkingskracht van deze winkels is aanzienlijk kleiner dan die van een supermarkt vanwege het lagere aantal bezoekers per week.

3.4

Meerwaarde van de beoogde ontwikkeling

Naast de behoefte aan versterking van de winkelstructuur van Haaksbergen door uitvoering van het haltermodel, blijkt de kwalitatieve meerwaarde van de ontwikkeling blijkt ook uit een aantal andere aspecten: ● Omvang van het pand: het beoogde winkelpand heeft een omvang van circa 1.711 m2 wvo. Daarmee kan een supermarkt van een moderne omvang worden gerealiseerd, waarbij ruimte is voor bredere gangpaden, ruimte voor uitstalling van het assortiment en het versaanbod. Ook zal sprake zijn van een inpandige stalling van winkelwagens. ● Parkeren en verkeerssituatie: Met de ontwikkeling wordt voldoende parkeergelegenheid geboden. Parkeren kan onder andere in de parkeerkelder onder de Markt, en langs de Hibbertstraat (tussen het kruispunt Hibbertstraat/Het Meuke en de Spoorstraat). Het gebied wordt ontsloten via de Hibbertstraat en Het Meuke, daarmee loopt de verkeersontsluiting niet via het centrumgebied. Het laden en lossen gaat ook aan de zijde Hibbertstraat via Het Meuke. ● Ruimtelijke inpassing: Met de ontwikkeling kan een kwalitatieve impuls worden gegeven. Het momenteel braakliggende gebied heeft weinig kwaliteit. Met de nieuwe bebouwing wordt weer aansluiting gevonden met de huidige bebouwing aan de Markt. In de bebouwing wordt daarnaast rekening gehouden met een groene inpassing.

18/26

●

19/26

Duurzaamheid Lidl heeft als streven om ‘duurzaamheid en een gezonde leefstijl voor iedereen betaalbaar en toegankelijk maken’. Lidl vindt het niet alleen belangrijk dat producten en de verpakkingen van producten duurzaam zijn, maar ook de bedrijfsvoering. Zo zorgt Lidl voor duurzaam bouwen, hergebruik van reststromen en het tegengaan van voedselverspilling. Alle filialen van Lidl in Nederland zijn aardgasvrij. In 2019 is een energie-neutraal filiaal geopend (als eerste supermarkt in Nederland). Daarnaast wordt ook in de distributie kritisch gekeken naar efficiëntie (minder kilometers) en de beschikbare brandstoffen. Lidl sinds 2016 met LNG en sinds 2020 bioLNG waarmee de CO2 uitstoot nog verder verlaagd kan worden.

4. BELEIDSKADER Vertrekpunt van de ruimtelijk-economische analyse is het vigerende beleidskader. In dit hoofdstuk wordt het relevante beleidskader uiteengezet in relatie tot het beoogde Marktplan.

4.1

Provinciaal

4.1.1 Geconsolideerde Omgevingsvisie Overijssel vanaf 2017 (20212 Duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit zijn de leidende principes of ‘rode draden’ bij alle initiatieven in de fysieke leefomgeving van de provincie Overijssel. Ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit hanteert de provincie de volgende definitie: ‘datgene wat ruimte geschikt maakt en houdt voor mens, plant en dier belangrijk is’. Ruimtelijke kwaliteit is de optelsom van: ● Gebruikswaarde: functionaliteit, bereikbaarheid, toegankelijkheid, nut en noodzaak van een initiatief. ● Belevingswaarde: beeldkwaliteit, identiteit. ● Toekomstwaarde: flexibiliteit en beheerbaarheid. Voor het behoud en versterken van de leefbaarheid in steden en dorpen is een goed functionerende detailhandelsstructuur van belang. Door detailhandel te concentreren in kernwinkelgebieden blijven de binnensteden, historische dorpskernen en wijkwinkelcentra vitaal. Het compacter maken van kernwinkelgebieden kan bijdragen aan het tegengaan van leegstand van winkelpanden in belangrijke routestructuren in steden en dorpen. Door voorzieningen in steden en dorpen zoveel mogelijk te concentreren in kernwinkelgebieden wordt niet alleen de dynamiek van deze gebieden vergroot, maar ook de bereikbaarheid van de voorzieningen geborgd.

4.1.2 Geconsolideerde Omgevingsverordening Overijssel vanaf2017 (2022) De Omgevingsverordening Overijssel is de juridisch bindende uitwerking van de Omgevingsvisie Overijssel. Gelet op het provinciale beleid voor voorzieningen in stedelijke netwerken, streekcentra en de overige steden en dorpen, wordt in de Omgevingsverordening het principe vastgelegd dat detailhandel geconcentreerd dient te worden in of bij bestaande kernwinkelgebieden. Onder kernwinkelgebieden wordt verstaan die delen van binnensteden en dorpscentra waar de detailhandelsvoorzieningen van de betreffende kern geconcentreerd zijn en wijkwinkelcentra. Nieuwe vestigingen voor detailhandel kunnen uitsluitend bij uitzondering worden toegelaten buiten de bestaande kernwinkelgebieden.

4.2

Gemeentelijk

4.2.1 Structuurvisie Haaksbergen 2030 (2013) Een van de belangrijkste uitgangspunten in de structuurvisie is dat op termijn sprake zal zijn van inkrimping van de bevolking in Haaksbergen. Dit heeft grote gevolgen voor de ruimtebehoefte. In de structuurvisie zijn de volgende ambities uitgewerkt: 1. Verbeteren van de relatie en verzachten van de overgangen tussen dorp en buitengebied. 2. Een sfeervol groen centrum met de Markt als stralend middelpunt. 3. Stimuleren van een gezonde plattelandseconomie. 4. Versterken van de cultuurhistorische kwaliteit van de dorpsstructuur. 5. Benutten van de toeristische potentie van de samenhang tussen dorp en landschap. 6. Versterken van de veelzijdigheid van de Haaksbergse economie. 7. Verbreden van het aanbod aan woonmilieus. 8. Op peil houden en concentreren van het voorzieningenniveau. 9. Verduurzamen en beleefbaar maken van het watersysteem.

20/26

Ambitiepunt 8 is gericht op het voorzieningenniveau. De gemeente zet in op een compact centrum zonder leegstand. De gevels rond de Markt en de belangrijkste winkelstraten, die daarop aansluiten, moeten gevuld zijn met goed lopende winkels en voorzieningen. Leegstand kan worden voorkomen door te stimuleren dat winkels vanuit de straten in de omgeving naar de centrumlinten worden verplaatst. Elk initiatief dat bij de gemeente wordt ingediend moet een bijdrage leveren aan de ambities. Dat hoeft niet te betekenen dat een plan aan álle ambities moet voldoen, maar het mag niet tegen ambities ingaan, en waar mogelijk moet een plan bijdragen aan meerdere ambities. 4.2.2 Detailhandelsvisie Haaksbergen (2006) Haaksbergen heeft in vergelijking met kernen van gelijke omvang een groot winkelaanbod. Het grootste winkelaanbod bevindt zich in het centrum van de kern. Het centrum heeft hoofdzakelijk een functie voor dagelijkse boodschappen voor de inwoners uit de eigen kern. Uit de berekende distributieve mogelijkheden van destijds komt naar voren dat er geen substantiële uitbreidingsmogelijkheden zijn voor het winkelaanbod in Haaksbergen. Het centrum is en blijft het belangrijkste winkelgebied van Haaksbergen. Dit winkelgebied heeft ook in de toekomst een belangrijke functie voor dagelijkse boodschappen. Daarnaast is er ruimte voor een gevarieerd recreatief winkelaanbod.

Om de positie van het centrumgebied te kunnen behouden, is versterking van het centrumgebied gewenst. Nieuwe initiatieven voor winkelontwikkelingen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de gewenste versterking van het centrum. Het kernwinkelgebied wordt in de visie gevormd door de Markt (en directe omgeving) en de Spoorstraat. In dit gebied wordt actief ingezet op versterking van de structuur door stimulering van de ontwikkeling van een aantal strategische locaties (figuur 4.1).

Figuur 4.1 Strategische ligging conform Detailhandelsvisie Haaksbergen (2006) In de detailhandelsvisie zijn naast het kernwinkelgebied nog drie centrumstraten aangewezen: Blankenburgerstraat, Von Heijdenstraat en Molenstraat. Ook deze straten maken onderdeel uit van het centrumgebied in 2006. Rondom de Markt wordt voorgesteld om het voetgangersgebied beperkt uit te breiden, zodat een aantrekkelijk gebied ontstaat waar ruimte

21/26

is voor recreatief winkelen en verblijven. Op de Markt kan de uitstraling worden versterkt door het uitbreiden van de horeca- en terrasfunctie. 4.2.3 Haalbaarheidsstudie De Markt Centraal (2011) & actualisatiecheck 2023 Hoewel de Haalbaarheidsstudie geen formeel beleidsstuk is, staat het proces inzake het Marktplan in dit document beschreven. In het verlengde van de Detailhandelsvisie uit 2006 heeft DTNP in 2011 de Haalbaarheidsstudie De Markt Centraal opgesteld. Met de haalbaarheidsstudie is ingegaan op: ● De haalbare omvang en branchering van het centrum van Haaksbergen. ● De gewenste ruimtelijk-functionele ontwikkelingsrichting van het centrum (positie van deelgebieden binnen het totaal). ● Het haalbare programma voor het nieuwe plan aan de Markt. ● Het gewenste functioneel-ruimtelijke concept voor het nieuwe Marktplan. Voor het centrum is een tweepolenstructuur voorgeschreven. De polen bestaan uit winkel(s) waar grote aantallen bezoekers op af komen en de bijbehorende parkeercapaciteit. In dit kader is aanbevolen om de zuidelijke pool, de Markt, te versterken. De noordelijke pool wordt reeds gevormd door een supermarkt: Jumbo. De Markt functioneert als scharnierpunt waar alle functies en bezoekers samenkomen. Dit plein heeft naast winkels ook een functie voor horeca, verblijven, warenmarkt, evenementen, toerisme, het gemeentehuis en de kerk.

Om ook op doordeweekse dagen voldoende levendigheid op de Markt te creëren zijn de thans aanwezige functies niet toereikend. Toevoeging van een substantiële publiekstrekker is gewenst. De ontwikkeling van het nieuwe Marktplan draagt bij voorkeur bij aan deze gewenste functioneel-ruimtelijke structuur (tweepolenstructuur). In figuur 4.2 staat de gewenste functioneel-ruimtelijke structuur weergegeven conform de haalbaarheidsstudie.

Figuur 4.2 Gewenste functioneel-ruimtelijke structuur centrum Haaksbergen (2011) Op basis van de gewenste functioneel-ruimtelijke structuur zijn een tweetal ontwikkelvarianten beschreven. Daarbij is variant 1 als voorkeursvariant benoemd. Begin januari 2023 heeft de gemeenteraad van Haaksbergen ook gekozen voor deze variant:

22/26

Inpassing supermarkt. Met deze variant wordt een supermarkt op de projectlocatie ingepast en is er ruimte voor overige detailhandel aan de Markt. Aan de Marktzijde worden twee lagen appartementen gerealiseerd. Aan de Hibbertstraat is sprake van één laag appartementen en grondgebonden woningen (figuur 4.3).

Figuur 4.3 Ontwikkel variant 1 haalbaarheidsstudie (2011) De haalbaarheidsstudie biedt de kaders voor verdere uitwerking van het Marktplan en de uitgangspunten voor marktpartijen bij de ontwikkeling van plannen. Actualisatiecheck Marktplan Haaksbergen (2023) In 2023 heeft DTNP een actualiteitscheck uitgevoerd op de Haalbaarheidsstudie. Daarin is onderzocht of het beoogde programma op deze locatie nog steeds een te verwachten positief effect kan hebben op de centrum- en winkelstructuur van Haaksbergen. Geconcludeerd wordt dat een nieuwe supermarkt, direct gelegen aan de Markt, nog steeds een wenselijke ontwikkeling is voor het centrum van Haaksbergen. Het beoogde Marktplan versterkt de compactere centrumstructuur en voldoet aan de voorwaarden om een economische impuls aan het centrum te geven. ● De gewenste centrumstructuur, met een compact kernwinkelgebied tussen een noordelijke en zuidelijke pool, is nog steeds actueel als beleidsambitie. Met de verplaatsing van de Hema is het versterken van de zuidelijke pool rondom de Markt zeer wenselijk. Noch de actuele gemeentelijke context (situatie vraag- en aanbodzijde) noch het vigerende beleid geeft aanleiding om van de gewenste centrumstructuur uit 2011 af te wijken. ● De ontwikkeling van online winkelen is de afgelopen jaren verder toegenomen, met als gevolg dat de fysieke winkels in centrumgebieden onder druk staan.