Bijlagen leidraad (gewijzigde versie).pdf

BIJLAGEN ONTWERPLEIDRAAD LEEFKWALITEIT OPENBARE RUIMTE

251

COLOFON FELIXX Michiel van Driessche John de Groot Elan Redekop van der Meulen Cherk Ga Leung Shuangyun Chen

ADVISEURS: GOUDAPPEL Christiaan Kwantes Stijn van der Slot STIPO Sander van der Ham UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM Marco te Brömmelstroet

IN OPDRACHT VAN / IN SAMENWERKING MET GEMEENTE GRONINGEN UITGAVE 2021

252

253

INHOUDSOPGAVE BIJLAGEN

254

Fietser in Groningen Foto door Kayla kayla_ih/Unsplash

BIJLAGE 1: Oosterhamrikzone

256

Ontwikkelzone Oosterhamrikzone Twee toekomstige dragers Alternatieve organisatie Mobiliteit Strategische raamwerken Alternatieve organisatie Oosterhamrikkade E. Thomassen à Thuessinklaan Wielewaalplein Vinkenstraat St Franciscusschool Vinkenstraat Doorsteek

260 261 262 263 264 268 270 278 284 290 296

BIJLAGE 2: Principes vanuit de 14 straattypologieën

302

Landschappelijke context Sociaal Programmatische context Mobiliteitscontext Cultuurhistorische context

304 305 306 307

BIJLAGE 3: Principes vanuit beleidsterreinen

308

Inrichtingsprincipe gebiedsontsluitingsweg Toegankelijke openbare ruimte Kunst op straat percentageregeling Beheerrichtlijnen ontwerp openbare ruimte Regenwater stroomschema Ambitieweb Groningen duurzaam GWW Richtlijn fietsvriendelijke voorzieningen

310 314 318 320 324 332 334

BIJLAGE 4: Agenda voor andere beleidsterreinen

336

Parkeerstrategie Beheer Stadstoezicht / Veiligheid

338 340 342

255

BIJLAGE 1 Oosterhamrikzone

256

257

OOSTERHAMRIKZONE In de voorliggende bijlage is de opgave voor de Oosterhamrikzone doordacht en verbeeld vanuit de Leidraad Openbare Ruimte. De Oosterhamrikzone heeft hier een andere status dan de iconische plekken die in de Leidraad zijn verbeeld, omdat de Oosterhamrikzone reeds een eigen specifieke projectopgave heeft. De Oosterhamrikzone is één van de ontwikkelzones van Groningen, waarbij de brede zone langs het Oosterhamrikkanaal zich ontwikkelt tot een veelzijdige stadsradiaal. Belangrijk onderdeel van de opgave zijn betere verbindingen met de oostzijde van de stad en het behoud van duurzaam openbaar vervoer. Maar minstens zo belangrijk is de ruimtelijke vernieuwing van dit stadsdeel, waarbij de kanaalzone als recreatieve ‘ruggengraat’ gaat werken. In de langsrichting van binnenstad tot in Kardinge, in de dwarsrichting tussen de Oosterparkwijk en de Korrewegwijk. De Mobiliteitsvisie en de Leidraad Openbare Ruimte hebben de opgave voor de Oosterhamrikzone in een nieuw daglicht gezet. Voor de Oosterhamrikzone is het ‘herwinnen van de openbare ruimte’ een enorme kans, zowel voor de buurt zelf als om de vraag naar goede verbindingen in een nieuw perspectief te zetten.

De principes die de Leidraad aanhaalt: de 10 nieuwe dimensies van de straat en de alternatieve organisatie van de buurt zijn helpende methodes om te onderzoeken hoe binnen de opgave Oosterhamrikzone de ‘nieuwe stedelijkheid’ in het straatbeeld kan worden getekend. Het onderzoek toont aan dat de opgave voor de Oosterhamrikzone zich niet beperkt tot nieuwe routes langs bestaande wijken, maar dat de echte opgave is om de eigenheid van de wijken zelf en de nieuwe kansen voor de kanaalzone elkaar te laten versterken. Met de kanaalzone krijgen de buurten een geheel nieuwe kwaliteit openbare ruimte, ontstaat een toekomstbeeld om de eigenheid en leefkwaliteit van de wijken zelf te kunnen versterken en sluiten de buurt en de kanaalzone onderling stevig op elkaar aan tot een aantrekkelijk en krachtig stadsdeel.

Zaagmuldersbrug 1954

Zaagmuldersbrug ca. 1940

De toepassing van de Leidraad Openbare Ruimte op de Oosterhamrikzone betekent een herformulering van de opgave en geeft middels de methode van straatdimensies, straatbeelden en buurtnetwerken aan hoe de opgave voor de Oosterhamrikzone zich vanuit dit nieuwe perspectief verder kan ontwikkelen. Er zijn geen ontwerpen gepresenteerd, maar inspiratiebeelden gebaseerd op de leidraad, als een mogelijke basis bij de volgende ontwerpopgaven.

Huidige Oosterhamrikkade

258

259

OOSTERHAMRIKZONE

DE BREDE KANAALZONE

CENTRALE DRAGERS ALS SCHAKEL NAAR EEN GROTERE STADSRADIAAL

TWEE TOEKOMSTIGE DRAGERS

De Oosterhamrikzone als ontwikkelzone heeft het potentieel een aanjager te zijn voor een veel groter oostelijk stadsdeel (The Next City). De kanaalzone heeft niet (meer) de kwaliteit die ze zou kunnen en moeten hebben. Het Oosterhamrikkanaal als waterlijn is daarin een prachtige ruimtelijke drager: een waterspiegel die in één keer doorverbindt van de buitenschil (het Van Starkenborghkanaal) tot de rand van het nieuwe Ebbingekwartier. Bovendien is het de overgang tussen de Korrewegwijk en de Oosterparkwijk: wijken met veel cultuurhistorisch erfgoed, architectonische zeer waardevolle publieke gebouwen en het groene tuinstadkarakter met de architectuur van de Groningse School. Juist langs het Oosterhamrikkanaal en op plekken daaromheen is de ruimte echter rommelig en sleets geworden, met buitensporig veel asfalt en functionele verkeersruimte. De Oosterhamrikzone heeft het potentieel een prachtige en krachtige stadslijn te worden, vorm gegeven als een aantrekkelijke, groene en representatieve kanaalzone.

In de Oosterhamrikzone zelf vormen het Oosterhamrikkanaal en de route Vinkenstraat – E. Thomas à Thuessinklaan twee ruimtelijke dragers, die samen de brede kanaalzone vormen en die als nieuwe ruggengraat werken voor de aanliggende wijken. Deze brede kanaalzone biedt plek aan de busroute (duurzaam Hoogwaardig Openbaar Vervoer) en heeft betere verbindingen met de oostelijke buitenstad nodig om tot volledig wasdom te kunnen komen. Dat betekent: een nieuwe oeververbinding die toegankelijk is voor bus, fiets, voetganger én auto en in de brede kanaalzone zelf een herpositionering van de busroute en nieuwe routes voor auto, fiets en voetganger.

Al in het plan Berlage werd de zone met een verbinding over het Van Starkenborghkanaal ingetekend. Door de jaren heen is er steeds een ruimtelijke en vervoerkundige behoefte geweest om de stad hier door te verbinden naar de oostelijke buitenstad. De busbaan met de Busbaanbrug is hier een uitvloeisel van, die als OV-verbinding heel goed functioneert,

maar voor de oevers van het Oosterhamrikkanaal vooral een verslechtering van de ruimtelijke en sociale kwaliteit heeft gebracht. Bovendien werkt de verbinding niet voor de voetganger, fiets en auto. Een volwaardige oeververbinding voor alle verkeersmodaliteiten is essentieel voor de ontwikkeling van Groningen-Oost als stadsdeel en ondersteunt de transformatie van het Oosterhamrikkanaal tot de ruimtelijk-aantrekkelijke kanaalzone die het kan zijn. De nieuwe oeververbinding wordt een volwaardige schakel voor de stad, niet alleen een autoverbinding. Het stratennetwerk, het stadsweefsel wordt onderling verbonden zodat er een samenhangend groter stadsdeel kan ontstaan. Betekenisvolle plekken komen opeens in een nieuw netwerk te liggen, bestaande kwaliteiten komen beter tot hun recht en er ontstaan logische routes en verbindingen die er tot nu toe niet waren. De oeververbinding vormt als het ware de kwartiermaker voor een nieuwe stadsstructuur die bestaat van het buitengebied, het stadslandschap Kardinge, de Hunzezone, de Oude Wijken tot en met het Ebbingekwartier en de binnenstad.

Keuzes vanuit eigen identiteit De methode van de Leidraad Openbare Ruimte zet het laten spreken van de eigen identiteit van de straat, van de stadsruimte, voorop, en maakt op basis daarvan keuzes voor de beste opbouw van het straatbeeld. Bepalend is daarom de eigen kwaliteit van de kanaalruimte en van de buurtas Vinkenstraat – E. Thomas à Thuessinklaan, die leidend kan zijn voor de nieuwe inrichting. Voor de kanaalzone is dit de basis als groen-blauwe en recreatieve drager en voor de zone Vinkenstraat de basis als stedelijke buurtstraat met een woonkarakter. De keuzes voor de ligging van de bus-, auto- en fietsroute zijn afgestemd op dit eigen

karakter van de twee dragers. De huidige kanaaloever wordt op dit moment vooral bezet door de busbaan. De kanaaloever is nu een no-go area, uitgevoerd in asfalt met een vangrail op een damwand en met bushaltes die uitbuiken in het kanaal. De huidige busbaan met busbaanbrug maakt de toegankelijkheid van het kanaal voor de gehele wijken aan beide zijden onmogelijk. De busroute zelf heeft nu geen toegevoegde waarde voor de buurt: hij ligt buiten de wijk en inwoners moeten de buurt uit om een bushalte te bereiken die moeilijk benaderbaar is door de ligging op de waterkant. De keuze om de busroute in de Oosterparkwijk te leggen wordt vanuit de Leidraad Openbare Ruimte vanuit twee richtingen ondersteund. Ten eerste de ligging ín de wijk, Openbaar Vervoer dat makkelijk te voet bereikbaar is binnen de wijk zelf en waar overstappunten onderdeel zijn van dynamische buurtpleinen die méér herbergen dan alleen de halte. Ten tweede de kans voor de ruimte aan het kanaal. Bij verplaatsing van de busbaan komen de kanaaloevers vrij voor de inwoners van de wijken en de stad als wél werkelijke toegankelijke, groene en recreatieve oevers. Dit is niet alleen een kans voor bewoners aan het kanaal, maar juist ook voor de hele wijk die opeens direct verbonden is met de nieuwe, groen-recreatieve kanaalzone.

Oosterhamrikkanaal • • • •

Stedelijke drager Groenblauwe structuur Recreatieve parkzone Grens tussen de Oosterparkwijk en de Korrewegwijk

E. Thomassen à Thuessinklaan + Vinkenstraat • • •

260

Woonstraten met leefkwaliteit voorop Busverbinding met haltes in de buurt Wielewaalplein met voorzieningen als sociaal hart

261

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

MOBILITEIT

OOSTERHAMRIKZONE

EEN NIEUW PERSPECTIEF OP DE STRAAT

Optimum van leefkwaliteit en route

Alternatieve organisatie

De hoofdkeuze tot verplaatsing van de busbaan en inrichting van de nieuwe route als buurtstraat met woonkwaliteit, maakt ook duidelijk dat de hoofdfietsroute bij voorkeur in de kanaalruimte ligt, in plaats van de buurtas Vinkenstraat – E. Thomas à Thuessinklaan. Het nieuwe straatbeeld in de buurtas bestaat naast de busbaan geheel uit een leefstraat, met plekken op straat voor eigen tuinen, speelruimte en verblijfsplekken en waar de auto of de bezorgbus wel kan komen maar slechts te gast is. De inrichting van de buurtas kent als optimum de volle keuze voor de leefstraat met de busroute dóór de buurt. En leent zich niet goed om ook nog eens een hoofdfietsroute in te passen, omdat dat ten koste gaat van het leefstraatkarakter. Op deze manier ontwikkelt de zone Vinkenstraat – E. Thomas à Thuessinklaan zich heel duidelijk als een echte stedelijke buurtstraat, waar zowel de bus rijdt als gewoond wordt en die ten opzichte van de reuring aan het kanaal van fietsers, auto’s en voetgangers meer in de luwte ligt.

De bovenstaande invulling van straten past in een nieuwe, alternatieve organisatie op schaal van de buurt. De wijken komen via nieuwe en vriendelijker dwarsverbindingen veel beter aan de buurtas en de kanaalzone te liggen. Vanuit vier thema’s krijgt de buurt van binnenuit een veelzijdiger en gebruiksvriendelijke openbare ruimte. Daarvoor wordt ten eerste het netwerk van woonstraten op een andere manier ingericht en verbonden. De buurt blijft doorwaadbaar, maar de straat werkt niet meer slechts als doorrijdruimte en standplaats voor auto’s. Vanuit dit vertrekpunt wordt er ruimte gemaakt voor andere dimensies: de groene kwaliteit, de sociale dimensie en de belevingswaarde van de buurt. Op deze manier kunnen routes tussen de parken groener worden ingericht, werkt het Wielewaalplein weer als daadwerkelijk hart van de buurt en komen karakteristieke plekken beter tot hun recht. Dit beeld komt in stappen van ontwikkeling tot stand. In de praktijk volgt dit een proces waarbij de buurt (naast de grotere transformaties) in meerdere kleine stappen langzaam van kleur verschiet.

In de ruimte van het Oosterhamrikkanaal spelen de componenten van recreatieve drager langs de oevers en woonkwaliteit aan de randen de hoofdrol. De auto, fiets en wandelroutes krijgen hierin hun eigen ruimte en positie. De kanaalruimte is toegankelijk en groen van gevel tot gevel, en kent daarbinnen verschillende ruimtes om doorheen te bewegen en te verblijven. In de dwarsrichting komt de kanaalruimte op veel meer plekken en veel vriendelijker dan nu in verbinding te liggen met de woonstraten, plantsoenen en parken van de wijken.

Voor de mobiliteit in de Oosterhamrikzone staat een duurzame inrichting voor de (nabije) toekomst voorop. De mobiliteitsvisie beschrijft het belang van hoogwaardig openbaar busvervoer door de zone, over het Van Starkborghkanaal. De opwaardering van deze vaarweg impliceert onder ander de vervanging van de busbaanbrug door een nieuwe oeververbinding die voorziet in de ongehinderde passage van het openbaar vervoer. Voor de nieuwe oeververbinding is een voorkeur voor een zuidelijke ligging in het verlengde van de Vinkenstraat, vanwege de relatie met de gebiedsontwikkeling Oosterhamrikzone. Vanuit de mobiliteitsvisie is gewenst dat de oeververbinding ook ruimte biedt aan de fiets, voetganger en autoverkeer. Voor de ligging en inpassing van de hoofdinfrastructuur in de Oosterhamrikzone is in 2018 de voorkeursvariant “Splitsing” vastgesteld. Deze sluit aan op de hiervoor beschreven ambities voor de ruimtelijke kwaliteit van de zone, met een hoogwaardige busverbinding in de Vinkenstraat en E. Thomassen à Thuessinklaan en het autoverkeer op de Oosterhamrikkade Noordzijde. De mobiliteitsvisie gaat uit van een vrijliggende busroute, met een snelheid van 50 km/u tussen de haltes en stelt verder vooral de leefkwaliteit voorop, waarbij er beduidend minder ruimte wordt gegeven voor de dominantie van de auto in de straat.

De uitgewerkte inspiratiemodellen voor de inrichting nemen die leefkwaliteit als uitgangspunt. De visie beschrijft ook een nieuwe hoofdfietsroute naar Kardinge/Lewenborg (ligging nog te bepalen) en benoemd duidelijk en expliciet de wenselijkheid van een nieuwe autoverbinding vanuit de wijken naar de Oostelijke Ringweg. In de vormgeving als een buurtstraat (30 km/u) met langsparkeren is de ruimte voor de auto beperkt en blijven er veel mogelijkheden over voor het toevoegen van een fietsverbinding, verblijfskwaliteit en groen en voor de bereikbaarheid van het water.

262

! Busbaan als barrière langs het kanaal

! 22% minimahuishoudens in de wijk

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

De andere positie van de auto in de openbare ruimte vertaalt zich ook in het lokale stratennetwerk. Verbindingen kunnen onderbroken worden, één-

richtingsstraten en woonstraten zijn opties bij de inrichting en parkeren kan anders en met minder ruimte worden ingevuld. In de uitgewerkte modellen voor de Oosterhamrikkade en Vinkenstraat/E. Thomassen à Thuessinklaan worden inspiratiebeelden en strategische raamwerken getoond waarmee zichtbaar wordt hoe straten kunnen worden met minder of geen auto’s. De auto blijft een onderdeel van de stedelijke mobiliteit en vergt dan andere manieren voor het autoparkeren. In de aanpak daarvan in de Oosterhamrikzone verschillen de mogelijke oplossingen per straat en gebied. Uitgangspunt van de parkeerstrategie is de optimale afstemming van vraag en aanbod door middel van een parkeerbalans en waarin er geen overbodige parkeerruimte meer is, gebaseerd op een minimale parkeernorm. De Leidraad Openbare Ruimte biedt daarvoor een ambitie en werkwijze. Op de Oosterhamrikkade is er ruimte voor parkeren op straat in het totale profiel van de kade en nieuwbouwontwikkelingen langs het kanaal en in de Vinkenstraat voorzien zelf in de parkeerbehoefte op eigen terrein. Met leefruimte en beperkte aanwezigheid van de auto als uitgangspunten voor de andere delen van de Vinkenstraat en de E. Thomassen à Thuessinklaan geven de inspiratiebeelden een opgave voor het autoparkeren.

In de gemeentelijke ambitie wordt echter niet meer alle parkeervraag in de (eigen) straat opgelost en biedt het parkeerbeleid handvatten voor het beperken van die parkeervraag, bijvoorbeeld met stringentere regulering. Tegelijkertijd is er nog onbenutte parkeerruimte (openbaar of privaat) in naastgelegen straten, op binnenterreinen en bijvoorbeeld het parkeerdek Wielewaalplein. Voor commercieel parkeren op het Wielewaalplein is minder ruimte, mede op te vangen met een optimale bereikbaarheid per openbaar vervoer en fiets. Een strategie voor de duurzame organisatie van autoparkeren op gebiedsniveau, te ontwikkelen in samenspraak met de inwoners, is noodzakelijk om te kunnen komen tot leefbare en betekenisvolle straten.

Woonstraten met leefkwaliteit

Wielewaalplein als sociaal hart

Recreatief Oosterhamrikkanaal

263

STRATEGISCHE RAAMWERKEN OOSTERHAMRIKZONE

MOBILITEITS RAAMWERK •

• •

• •

• •

• 264

De HOV as komt in de Vinkenstraat/E. Thomassen à Thuessinklaan in het verlengde van de nieuwe busbaanbrug. Oosterhamrikkade noordzijde wordt ingericht als 30 km/u buurtstraat (GOW30). De Oosterparkwijk is (voor de auto) niet meer direct verbonden met de Petrus Campersingel via de E. Thomassen à Thuessinklaan. De Korreweg wordt omgevormd tot een fietsstraat. Versterken van een fijnmazig netwerk van langzaamverkeersroutes die verbindingen tussen de afzonderlijke buurten en met het Oosterhamrikkanaal verbeteren. Parkeren op basis van minimum norm moet duurzaam worden aangelegd. Strategisch bundelen van parkeerplekken zodat er ruimte vrijgespeeld kan worden voor verblijfskwaliteit in de openbare ruimte met voldoende groen, spelen, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit. Voornamelijk in woonstraten is parkeren op straat in de openbare ruimte, niet meer vanzelfsprekend.

GROENBLAUWE RAAMWERK • •

•

• •

•

Bij nieuwbouwontwikkelingen wordt de parkeeropgave op eigen terrein opgelost. Langsparkeren zoveel als mogelijk in parkeervakken op de trottoirs in plaats van op de rijbaan, om de rijbaan visueel te versmallen. Vinkenstraat/E. Thomassen à Thuessinklaan wordt ingericht als nieuwe woonstraat met ruimte voor leefkwaliteit, verblijf, groen, klimaatadaptatie en duurzaam openbaar vervoer. Geen autoparkeren op straat in de Vinkenstraat/E. Thomassen à Thuessinklaan. Er zijn drie segmenten te onderscheiden: 1) segmenten autovrij: niet toegankelijk voor de auto, alleen te gebruiken voor fietsers, voetgangers en hulpdiensten. 2) segmenten auto incidenteel: incidenteel gebruik door bezorgdiensten of verhuiswagen mogelijk. 3) segmenten auto toegankelijk: auto maakt gebruik van de ruimte maar is te gast. E. Thomassen à Thuessinklaan heeft 1 en de Vinkenstraat heeft 2 oversteekmogelijkheden voor voetgangers over de busbaan.

•

•

• •

•

•

• •

Het Oosterhamrikkanaal vormt de groenblauwe ruggengraat van de Oosterhamrikzone, een kwalitatieve parkruimte van de binnenstad tot het Van Starkenborgkanaal. De Oosterhamrikkade noordzijde en zuidzijde worden omgevormd tot een recreatieve routestructuur voor langzaamverkeer met verblijfsplekken aan het water. Gorechtkade inzetten als recreatieve groenblauwe corridor door de buurt. Voeg groene verbindingen tussen de Korrewegwijk en de Oosterparkwijk toe om een fijnmazig routenetwerk te complementeren. Versterken van de groene verbinding tussen het Park Oost-Indische buurt en het Pioenpark (het oude Berlage trace). Verbind de groene kwaliteiten in de wijk, zoals het Oosterpark, met andere groene plekken en realiseer een fijnmazig groennetwerk. Versterken van de groenblauwe singelstructuur van de Petrus Campersingel. Stimuleer bewoners om de groene tuinen in

•

•

•

• •

de woonstraten in te zetten als kwalitatieve verblijfsplekken met ruimte voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Voeg een herkenbare en doorgaande bomenstructuur toe aan de Vinkenstraat/E. Thomassen à Thuessinklaan Groene bermen langs de busbaan worden ingezet voor verblijfskwaliteit, biodiversiteit en tijdelijke waterberging dat kan afwateren naar grotere groengebieden, zoals bijvoorbeeld de Gorechtkade. Onthard en vergroen de pleinruimtes, zoals het Wielewaalplein, met grote beplantingsvakken en bomen voor een beter verblijfsklimaat Meer groenoppervlak op het plein biedt ruimte voor tijdelijke waterberging. Een bladerdak over het Wielewaalplein biedt meer schaduw en draagt bij aan het verminderen van hittestress.

265

STRATEGISCHE RAAMWERKEN OOSTERHAMRIKZONE

SOCIAAL RAAMWERK •

•

•

•

•

266

De bewoners van de wijken zijn betrokken bij hun buurt. Betrek ze bij het ontwerpen van hun eigen wijk, buurt en/of straat. Bied ruimte voor ontmoeting op het Wielewaalplein en Oliemuldersplein met activiteit en programma op de schaal van de wijk. Denk hierbij aan het inpassen van de bloemenkiosk Bloemen & Zo en tabakspeciaalzaak Knollema. Op deze manier worden de pleinen het hart van de wijk. Kleinschalige pleinen (bijvoorbeeld op het Koekoeksplein) activeren met programma op buurtschaal zoals speeltuintjes, buitensport en/of zitplekken. Woonstraten zijn zoveel als mogelijk vrij van parkeren op straat om meer ruimte te realiseren voor verblijf , ontmoeting, spel en sociale interactie in de openbare ruimte. Het Oosterpark versterken als de centrale groene parkbestemming in de wijk, waar kinderen via een veilig en overzichtelijk routenetwerk naar toe kunnen.

BELEVINGSRAAMWERK •

•

Maak prettige, groene routes met voldoende ruimte voor de voetganger van en naar de pleinen en parken in de wijken. Maak verblijfsplekken aan het Oosterhamrikkanaal waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en gebruik kunnen maken van het water voor onder andere vissen en kanoën.

•

•

•

• • •

Het Oosterhamrikkanaal als recreatieve en landschappelijke identiteitsdrager van de Oosterhamrikzone. Herwinnen van de openbare ruimte op mobiliteit en parkeren schept ruimte voor de voetganger, verblijfskwaliteit, leefkwaliteit en nieuwe klimaatdoelstellingen van de gemeente in de woonstraten. Door het Wielewaalplein autovrij te maken ontstaat er een comfortabele en aantrekkelijk plein met meer ruimte voor verblijf, ontmoeting en groen. Het Wielewaalplein wordt daarmee het nieuwe plein voor de buurt met een sterke herkenbare identiteit. Bestaande pleinen vergroenen en met elkaar verbinden. Een comfortabel en fijnmazig wandelnetwerk waar de voetganger en beleving voorop staat. Door voor woonstraten gebruik te maken van klinkerverharding krijgt de straat een prettigere uitstraling, die beter aansluit op de beleving van de voetganger. De busroute zal in asfalt worden

• • •

•

uitgevoerd. Niveauverschillen in het straatniveau beperken tot een minimum. Maak wandelroutes langs het water om de beleving van het water te stimuleren. De groene structuur tussen het Park Oost Indische buurt en het Pioenpark sterker aanzetten als recreatieve zone. Maak obstakelvrije hardlooproutes door de buurt, waar men gemakkelijk een actieve levensstijl kan uitoefenen

267

ALTERNATIEVE ORGANISATIE OOSTERHAMRIKZONE De vier raamwerken vormen gezamenlijk de alternatieve organisatie van de Oosterhamrikzone. Dit raamwerk is een globale weergave waarin op hoofdlijnen de aanpassingen die worden gemaakt aan de opzet van de wijk zijn weergegeven. Om een gedetailleerder beeld te geven van de ingrepen op de straat zijn er vijf straatprofielen uitgewerkt volgens de methode van de leidraad openbare ruimte. De vijf straatprofielen zijn: 1. Oosterhamrikkade 2. E. Thomassen à Thuessinklaan 3. Wielewaalplein 4. Vinkenstraat St Franciscusschool 5. Vinkenstraat doorsteek

1

5 4 3 2

268

269

OOSTERHAMRIKKADE CONCEPT

HUIDIGE SITUATIE water met verbindingen tot de wijk is er ook niet. Er is hiervoor geen ruimte en de busbaan maakt de toegankelijkheid van een dergelijke route onmogelijk. De zuidzijde heeft een ander karakter. Hier wordt het kanaal begrensd door een groene oever met woonboten. Een groot gedeelte van de oever wordt gebruikt door de bewoners van woonboten als tuin, opslag, berging of parkeerplek. De resterende ruimte is voor beplanting, groen en bomen. Direct grenzend aan de groenstrook ligt de Oosterhamrikkade Zuid met langsparkeren, een rijbaan en een trottoir van 3m. De zuidzijde van het Oosterhamrikkanaal heeft een zichtbaar andere inrichting, maar de barrièrewerking is gelijk aan die van de noordzijde. De woonboten en de inrichting van de oever dragen niet bij aan de beleving van het water of de verblijfskwaliteit van de oever. En de Oosterparkwijk en de nieuwe gebiedsontwikkeling Oosterhamrikkade Zuid zijn niet verbonden met het kanaal waardoor de woningen vanuit de beleving van de bewoners ver verwijderd zijn van het water. Verder draagt de zuidzijde niet bij aan een groter recreatief langzaamverkeernetwerk.

HUIDIGE SITUATIE

De Oosterhamrikkade bevindt zich naast het Oosterhamrikkanaal, een historische waterverbinding tussen de binnenstad van Groningen en het rurale ommeland. Zowel de noord- als de zuidzijde begeleiden het rechtlijnige water waarbij er een overduidelijk verschil zit tussen rand van de noord- en de zuidzijde. De noordkant van de Oosterhamrikkade is ingericht als een harde, rechte kade. Direct naast de betonnen dekstenen op de damwandprofielen staat een vangrail met daarachter een vrijliggende busbaan (Oosterhamrikbaan) van 7meter breed. De rest van het noordelijke profiel wordt ingevuld met een groenstrook van 3m, een straat met aan weerszijden langsparkeren en een trottoir van 3m. Het is op dit moment niet mogelijk om langs het kanaal te wandelen of fietsen. Er is ook geen plek waar het water beleefbaar is of een zichtbare relatie of verbinding met het kanaal is. De busbaan werpt letterlijk een barrière op waardoor de Korrewegwijk geen relatie heeft met het water en waardoor er geen routes zijn die dit mogelijk maken. Ruimte voor een aangename en attractieve langzaamverkeersroute, als onderdeel van een groter recreatief routenetwerk, langs het

! Busbaan als barriere langs het water

! Brede ventweg met veel parkeren

! Smalle stoep

STRAKS

Het oeverpark op de Oosterhamrikkade noordzijde krijgt een wandelpad langs het water met verblijfsplekken aan en op het water. De fietsroute is onderdeel van het hoofdfietsnetwerk in de stad en een belangrijke nieuwe verbinding tussen binnenstad en Kardinge. Daarbij is het fietsen langs het kanaal in een groene setting ook nog eens recreatief aantrekkelijk. Deze kwalitatieve fietsroute profiteert namelijk van de rijke waterbeleving van het Oosterhamrikkanaal en de groene parkbeleving van de oever.

270

In de zone tussen de waterkant en de woningen loopt een buurtstraat (GOW30) met op korte afstand gelegen oversteekmogelijkheden, waardoor direct aanwonenden, maar ook bewoners uit de Korrewegwijk, veilig en comfortabel naar de groene waterkant toe kunnen wandelen. Naast de rijbaan worden langsparkeerplaatsen gerealiseerd. Ze worden op het niveau van de stoep uitgevoerd om hiermee de rijbaan visueel te versmallen en het trottoir breder te maken wanneer er niet wordt geparkeerd. Tussen de parkeerplaatsen staan bomen in ruimte groenvakken. De parksfeer reikt hierdoor tot aan de woningen waardoor de bewoners van de Oosterhamrikkade noordzijde direct aan het park wonen. Voor de woningen is een zone gereserveerd voor tuintjes, waar men de ruimte krijgt om te tuinieren en te verblijven. De stoep krijgt voldoende maat om sociale interactie te stimuleren tussen de bewoners onderling.

Park langs het Oosterhamrikkanaal

STRAKS

De Oosterhamrikkade noordzijde kan binnen de herontwikkeling van de Oosterhamrikzone een belangrijke rol vervullen als landschappelijke, recreatieve identiteitsdrager. De oever kan opnieuw toegankelijk gemaakt worden door het verwijderen van de busbaan langs het water. Dit biedt de kans om een groen oeverpark te realiseren, die reikt tot aan de gevel van de woningen, waar omwonenden kunnen wandelen, fietsen en verblijven. Met deze groene parkidentiteit draagt het Oosterhamrikkanaal met de Oosterhamrikkade bij aan het versterken van deze groenblauwe ruggengraat van de omliggende wijken met ruimte voor biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Park tot aan de gevel

Natuurlijke oever

Oosterhamrikkanaal zuidzijde wordt volledig heringericht waarbij zicht op en contact met het water een belangrijk uitgangspunt is. Hiervoor krijgen de tuinen van de woonboten een ‘make-over’ met voldoende ruimte om zichtlijnen te maken tussen de nieuwbouw en het water. Op een aantal plekken is er ook aan deze zijde de ruimte om verblijfsplekken aan het water te maken.

271

OOSTERHAMRIKKADE CONCEPT 0

0. Laan variant (50km/u): Een gebiedsontsluitingsweg met 50km/u met aan weerszijden een haag en bomenrijen.

1

1. Kade variant (30km/u): Een promenade langs het water met een groene strip tussen de promenade en de gebiedsontsluitingsweg.

Inrichting met 30 of 50 km/u: wat maakt het anders Voor de Oosterhamrikkade Noordzijde werd in 2018, vóór de ontwikkelingen van de Mobiliteitsvisie en de Leidraad Openbare Ruimte, nog uitgegaan van een gebiedsontsluitingsweg (G.O.W.) met 50 km/u. Dit uitgangspunt is nu veranderd naar een buurtstraat waar 30km/u wordt gereden en die heel anders in de ruimte kan liggen. De buurtstraat maakt onderdeel uit van de lokale inrichting van woning tot waterkant, in plaats van een G.O.W.-50 die nog steeds een barrière in stand hield tussen de woonkant en het kanaal. Buurtstraat -30km/u: onderdeel van de lokale openbare ruimte Bij de keuze om 30 km per uur te rijden past een heel ander straatbeeld en inrichtingsprincipe dan bij de G.O.W.-50km/uur. De straat krijgt een informele uitstraling en inrichting: deels uitgevoerd in klinkers, zonder rijbaanstrepen en net zoals bij een woonstraat veel meer gelegenheid om vrij over te steken en door de ruimte te bewegen. De buurtstraat is één straat die vooral de wijken en daarmee ook de woningen ontsluit, met parkeren langs de weg. Het is niet meer nodig om een aparte ventweg te maken, de buurtstraat is ook de woonstraat. Daarmee is de buurtstraat onderdeel van de hele ruimte van woning tot waterkant, en komt er letterlijk meer ruimte vrij om te leven en te verblijven.

G.O.W.-50km/u: barrière veroorzaakt twee smalle leefkanten De G.O.W.-50 uit 2018 splitste de ruimte nog steeds op in twee delen. Aan de woonzijde was een extra ventweg voorzien, om zodoende voor de bewoners een ‘eigen ruimte’ te creëren los van de doorgaande weg. Aan de waterkant bleef een smalle strook over die als wandelpad en recreatieve kant gebruikt kon worden. Op oversteekpunten konden deze ruimtes met elkaar verbonden worden, maar met dit model kon er nog geen prioriteit en invulling gegeven worden aan de leefkwaliteit in de zone en langs het water Drie basismodellen Drie basismodellen voor de buurtstraat 30 km/uur zijn verkend die laten zien hoe de huidige Oosterhamrikkade Noordzijde van straatbeeld kan veranderen. Het opvallendst daarin is de inrichting met deels klinkers, een veel groener straatbeeld en een ruimte die van woning tot waterkant veel meer als één ruimte toegankelijk is. Nu ontstaat ook daadwerkelijk de mogelijkheid om leefruimte en recreatieve ruimte te maken. Niet alleen de Oosterhamrikkade Noordzijde, maar de hele kanaalruimte van de Oosterhamrikkade Noordzijde en Zuidzijde kan zo als één toegankelijke en aantrekkelijke stadsruimte gaan werken.

De drie verschillende modellenlaten steeds net een andere opbouw zien, waardoor de nadruk op een kade (waterkant), een laan (groen langs de route) of een park (een groene wandelomgeving aan het water) wordt getoond. Juist die bandbreedte laat zien dat er verschillende beelden mogelijk zijn door de openbare ruimte anders te ordenen. De basismodellen zijn een vertrekpunt. Ter verdere inspiratie is het model park verder uitgewerkt vanuit de kansen van de Leidraad Openbare Ruimte. Daarin zijn ook specifieke thema’s dieper uitgewerkt, zoals de leefruimte bij de woning, een brede recreatieve oever en de buurtstraat als onderdeel van de gehele ruimte.

m/u kade 2. Laan variant (30km/u): Bomenrijen aan weerszijden van de gebiedsontsluitingsweg.

2

3. Park variant (30km/u): Een groene invulling van de kade waar de gebiedsontsluitingsweg in het park en de woningen direct aan het park liggen.

3

k Renderbeelden door gemeente uit eerder proces 272

273

OOSTERHAMRIKKADE HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit

274

275

OOSTERHAMRIKKADE INSPIRATIEBEELD

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit

276

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

277

E. THOMASSEN À THUESSINKLAAN CONCEPT

De Thomassen à Thuessinklaan is een woonstraat van 24 meter breed. Het straatprofiel wordt gedomineerd door een brede asfalt rijbaan met aan weerszijden parkeerplaatsen op het niveau van de rijbaan. Dit zorgt ervoor dat de straat voor minimaal 70% verhard en stenig is. De woningen aan beide zijden van de straat hebben tuinen, meestal omsloten door hoge groene hagen. Hierdoor is er weinig interactie tussen de woningen en de straat. De tuinen zijn geen onderdeel

van de perceelsgrenzen van de woningen en bevinden zich op openbaar terrein. Een groot gedeelte van de tuinen wordt voornamelijk gebruikt voor het stallen van fietsen en zijn vaak verhard met betontegels. De bomen in de straat hebben een klein formaat. Dit zou deels kunnen liggen aan de slechte groeiomstandigheden van de bomen. De straat bevindt zich namelijk op zware zeeklei en de bomen staan in de verharding met een minimale boomspiegel.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Brede asfalt rijbaan

! Gesloten erfafscheidingen

! Slechte groeiplaats voor bomen

STRAKS

De busroute vraagt een vrije ruimte binnen het straatprofiel die is ingepast door brede groenvakken met een verhoogde betonnen zitrand naar de woonstraten gericht. In de groenvakken worden twee parallele bomenrijen geplaatst. Het is belangrijk om voor het planten van de nieuwe bomen een kwalitatieve groeiplaats volgens de Groningse standaard toe te passen met voldoende bomenzand, de bomen die geplaatst worden zijn van de eerste grootte (>15m maximum hoogte). De twee parallele groenstroken worden ook gebruikt om het fietsparkeren in de straat een plek te geven. Aan beide zijden van de busroute wordt de openbare ruimte en straat primair ingericht als woonstraat, een plek met leef278

en verblijfskwaliteit waar de voetganger en ontmoeting voorop staat. Deze ruimte is een gedeelde ruimte waar kinderen veilig kunnen spelen, en bewoners kunnen verblijven. De noordzijde van de E. Thomassen à Thuessinklaan kan worden ingericht als woonpad dat incidenteel gebruikt wordt door bezorgdiensten, hulpdiensten en/ of bewoners om hun boodschappen etc uit te laden. Direct langs en dichtbij de woningen is ruimte voor bewoners om te tuinieren en elkaar te ontmoeten in groene verblijfsplekken die bewoners gezamenlijk in een participatief proces kunnen inrichten. Als gevolg van de nieuwe indeling van de openbare ruimte zullen dit geen privetuinen zijn.

Groene verblijfsplekken aan de woningen

STRAKS

De E. Thomassen à Thuessinklaan kan binnen de herontwikkeling van de Oosterhamrikzone een nieuwe rol vervullen als onderdeel van een nieuwe structuurdrager voor de buurt met buurtpleintjes. De structuurdrager bestaat uit drie hoofdsegmenten: de E. Thomassen à Thuessinklaan, het Wielewaalplein en de Vinkenstraat. Deze buurtas vervult een belangrijke rol voor de Oosterhamrikzone namelijk het voorzien van duurzame mobiliteit en toekomstbestendig openbaar vervoer in de wijk. De E. Thomassen à Thuessinklaan kan een autoluwe woonstraat worden met verblijfskwaliteit, ontmoeting, groen en ruimte voor de bus op straat.

Groene bermen met bomenrijen

Gedeelde woonstraat

Aan de zuidzijde van de E. Thomassen à Thuessinklaan kan de straat ingericht worden als een kwalitatieve woonstraat, een gedeelde ruimte met de voetganger en fietser voorop. De auto is hier te gast om de circulatie van de omliggende straten te waarborgen. Ook aan deze kant is er ruimte voor groene verblijfsplekken, plek voor ontmoeting, maar ook voor bijvoorbeeld fietsparkeren. De groenvakken worden strategisch ingezet om de snelheid in de straat laag te houden zodat de veiligheid op straat wordt gegarandeerd. 279

E. THOMASSEN À THUESSINKLAAN HUIDIGE SITUATIE

!

66% auto/ 9% lopen

!

Gesloten erfafscheidingen

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid

!

Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 280

Slechte groeiplaats voor bomen

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

281

E. THOMASSEN À THUESSINKLAAN INSPIRATIEBEELD

Groene verblijfsplekken aan de woningen

Groene bermen met bomenrijen

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 282

Gedeelde woonstraat

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

283

WIELEWAALPLEIN CONCEPT

Het Wielewaalplein is een versteende ruimte die voornamelijk wordt gebruikt voor het parkeren van auto’s en fietsen. De ruimte wordt aan twee zijden begrenst door bouwblokken, maar wordt vanwege de invulling en het gebruik niet als plein ervaren. Aan het plein liggen ‘de Groenling’, een 62 meter hoge woontoren, een Lidl en een Action, twee winkels die bezoekers trekken van binnen en buiten de wijk. Deze winkels hebben anonieme gesloten plinten die het gebrek aan verblijfskwaliteit versterken. Het ‘plein’ heeft geen verblijfs- of zitplekken en wordt voornamelijk gebruikt als beweegruimte door mensen

die komen en zo snel mogelijk weer weg gaan. Naast het grote aantal parkeerplaatsen is er ook een kleine kiosk met een bloemenwinkeltje.Tussen de parkeerplaatsen bevindt zich een groene berm met struiken en kleine bomen. De overige delen van het plein zijn volledig verhard. Dit zorgt voor hitteoverlast in de zomer, wat de verblijfskwaliteit niet ten goede komt. Boven op de Lidl ligt een parkeerdek. Dit parkeerdek is gebouwd voor de bewoners van de woontoren, maar wordt niet optimaal gebruikt. De meeste mensen maken waarschijnlijk gebruik van de parkeerplaatsen op straat.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Veel ruimte voor parkeren

! Hitte overlast ivm verharding

! Anonieme plinten van de winkels

STRAKS

Het Wielewaalplein wordt tussen de Zaagmuldersweg en de Gorechtkade autovrij gemaakt waardoor er ruimte ontstaat om er een comfortabel en aantrekkelijk plein te maken met meer ruimte voor verblijf, ontmoeting en groen. Het nieuwe Wielewaalplein wordt primair ingericht voor de voetganger en fietser met genoeg verblijfskwaliteit. Het Wielewaalplein wordt daarmee het nieuwe plein voor de buurt met een sterke herkenbare identiteit.

284

De busroute loopt diagonaal over het plein en de bussen halteren midden op de pleinruimte. De bushaltes wordeningepast in grote groenvakken met vaste planten, die bijdragen aan de verblijfskwaliteit van het plein, maar ook ruimte bieden voor klimaatadaptatie, een verbeterde waterberging en een sterkere biodiversiteit. In de groensvakken worden bomen van de eerste grootte (>15m maximum hoogte) geplant, waardoor het plein een doorlopend bladerdak krijgt. Zo wordt de ruimte als één geheel ervaren en krijgt het een duidelijke identiteit. Er is voldoende ruimte over voor de bevoorrading van de supermarkt. Langs de dichte geveldelen van de Action worden groenvakken geplaatst met een zitrand, waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten.

Groene verblijfsplekken op het plein

STRAKS

Het Wielewaalplein is onderdeel van de nieuwe buurtas en bevindt zich tussen de E. Thomassen à Thuessinklaan en de Vinkenstraat. Door de nieuwe busroute en bushaltes in de wijk te plaatsen heeft het Wielewaalplein de potentie om als pleinruimte een sociaal en programmatisch hart van de omliggende buurten te worden. Het Wielewaalplein is een vanzelfsprekende plek om een bushalte te plaatsen omdat het direct aansluit op het aanliggende programma, er voldoende beschikbare ruimte is en de plek centraal in de wijk ligt.

Doorgaand bladerdak

Groene pleinruimte

De parkeerplaatsen langs de Zaagmuldersweg blijven gehandhaafd. De verwijderde parkeerplaatsen worden deels gecompenseerd in de buurt. Mogelijk kan het parkeerdek op de Lidl daar een rol in spelen of kan er een gebouwde parkeervoorziening worden gerealiseerd. Dit vraagt een verdere studie in het vervolgproces.

285

WIELEWAALPLEIN HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 286

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

287

WIELEWAALPLEIN INSPIRATIEBEELD

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 288

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

289

VINKENSTRAAT ST FRANCISCUSSCHOOL CONCEPT

Het gedeelte van de Vinkenstraat tussen de Zaagmuldersweg en het Koekoekplein, langs de SintFranciscuskerk en de Sint-Franciscusschool, is het smalste segment binnen de buurtas. Direct grenzend aan de woningen aan de noordzijde van de straat bevinden zich tuinen die omsloten zijn met een groene haag. De tuinen zijn afwisselend en divers ingericht, soms verhard met geparkeerde fietsen en soms groen met beplanting. In de tuinen staan af en toe karakteristieke bomen en heesters. Aan de

andere kant van de straat liggen de monumentale Sint-Franciscusschool en -kerk. De school heeft een verharde voorzone langs de gevel met een karakteristiek gemetseld muurtje als erfafscheiding. In deze zone staan monumentale bomen (Populus nigra ‘Italica’). De kerk heeft een groene haag als erfafscheiding. Het midden van het profiel is ingericht voor de auto, met een asfalt rijbaan, langsparkeren en trottoirs.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Gemengd fiets- en voetpad

! Tuinen als fietsenstallingen

! Muur om het entreeplein van de school

STRAKS

Direct grenzend aan de woningen aan de noordzijde van de straat ontstaat een autovrije en sociale leefruimte waar bewoners elkaar ontmoeten, kinderen kunnen spelen en verblijven. De voorzones van de woningen bieden ruimte voor geveltuintjes en verblijfsplekken met een open karakter om het zicht op de straat te bevorderen. Het woonpad voor de woningen wordt ingericht voor

290

voetgangers, maar kan incidenteel gebruikt worden door bezorgdiensten, hulpdiensten en/of bewoners indien nodig. Aan de zuidkant van de straat van de school biedt de verplaatsing van het gemetselde muurtje ruimte voor een wandel- en fietspad langs de school. Aan de zuidkant van de populieren is ruimte om het muurtje terug te plaatsen. Het trottoir langs de school wordt uitgevoerd in een karakteristieke bestrating met een bijzonder legpatroon om het monumentale pand te markeren en de identiteit van de plek te versterken. In het midden van het straatprofiel is ruimte voor de busroute ingepast met aan weerszijden groene bermen met een opstaande zitrand. De groene bermen met twee parallele bomenrijen dragen bij aan een sterkere biodiversiteit, groenbeleving, waterberging en klimaatadaptatie.

Ruimte voor ontmoeting langs de gevels

STRAKS

De Vinkenstraat kan binnen de herontwikkeling van de Oosterhamrikzone een nieuwe rol vervullen als onderdeel van een nieuwe buurtas met buurtpleintjes. De Vinkenstraat is op te delen in twee segmenten. Een deel waar de monumentale Sint-Franciscuskerk en Sint-Franciscusschool aan liggen en het deel met alleen woningbouw, ten oosten van het Koekoekplein. Het gedeelte met de kerk en school kan een autovrij woonpad worden met verblijfskwaliteit, ontmoeting, groen en ruimte voor de busroute.

Gemarkeerde ruimte langs de monumenten

Groene woonstraat

291

VINKENSTRAAT ST FRANCISCUSSCHOOL HUIDIGE SITUATIE

!

66% auto/ 9% lopen

!

Tuinen als fietsenstallingen

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid

!

Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 292

Muur om het entreeplein van de school

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

293

VINKENSTRAAT ST FRANCISCUSSCHOOL INSPIRATIEBEELD

Groene verblijfsplekken aan de woningen

Groene bermen met bomenrijen

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 294

Fiets- en voetpad langs de school * Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

295

VINKENSTRAAT NIEUWBOUW CONCEPT

Het deel van de Vinkenstraat tussen de twee woonblokken is een groene woonstraat. Aan weerszijden van de straat hebben de woningen tuinen omsloten door groene hagen. In de diepe tuinen staan karakteristieke bomen en heesters. Een deel van de tuinen wordt gebruikt voor het stallen van fietsen. De tuinen van de woningen aan de noordzijde hebben beduidend meer kwaliteit dan de tuinen aan de zuidzijde. Het midden van het straatprofiel is stenig

met een rijbaan in asfalt. Het parkeren verspringt met deels aan beide zijde parkeren zodat er een versmalling plaats vind en je op elkaar moet wachten omdat de rijbaan te smal om elkaar te kunnen passeren, dit zorgt voor een snelheidsverlaging. Tussen de parkeerplaatsen staan monumentale hoge bomen (Alnus cordata) die een duidelijke identiteit geven aan de straat.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Geasfalteerde woonstraat

! Groene tuinen en bomenrijen

! Slecht waterdoorlatende bodem

STRAKS

De woningen van het nieuwe bouwblok, direct grenzend aan de straat, krijgen een ‘monumentale meter’, een ruimte van een meter breed langs de gevel die bewoners zelf mogen invullen. Dit kan door middel van een geveltuintje, bloembakken of bloempotten of een bankje. Hiermee wordt het woonpad en de straat geactiveerd

296

met meer sociale interactie tussen de bewoners. De andere kant van het woonpad wordt begrensd door een groenstrook met een verhoogde zitrand voor ontmoeting en verblijf. De groenstrook wordt beplant met een diversiteit aan vaste planten die bijdraagt aan de biodiversiteit in de straat. Met deze strook wordt ook de busroute ingepast. Aan de zuidzijde van de Vinkenstraat blijven de bestaande tuinen gehandhaafd. Hier ligt de nadruk op het verbeteren van de groeninrichting, meer verblijfskwaliteit en een diversiteit aan tuininvulling. Door de tuinen een meer open karakter richting de straat te geven wordt het verblijfsgebied vergroot tot en met de straat met meer aandacht voor sociale interactie, verblijfsruimte, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Langs de tuinen ligt een shared space zone die door auto’s, fietsers en voetgangers wordt gedeeld, maar primair ingericht is voor voetgangers.

Gedeelde woonstraat

STRAKS

De Vinkenstraat kan binnen de herontwikkeling van de Oosterhamrikzone een nieuwe rol vervullen en is onderdeel van een nieuwe buurtas met buurtpleintjes. De Vinkenstraat is op te delen in twee segmenten. Het tweede deel van de Vinkenstraat heeft aan weerszijden woningen. De straatwand en woningen aan de noorzijde van de Vinkenstraat worden vervangen door nieuwbouw. De rooilijn van de nieuwe bouwblokken zal twee meter opschuiven naar het noorden, met meer ruimte in het straatprofiel. Hierdoor ontstaat er extra lucht in het straatprofiel van de Vinkenstraat voor een autoluwe woonstraat met verblijfskwaliteit, ontmoeting, groen en plek voor de busroute.

Groene verblijfstuinen

Woonpad langs nieuwbouw

297

VINKENSTRAAT NIEUWBOUW HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 298

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

299

VINKENSTRAAT NIEUWBOUW INSPIRATIEBEELD

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 300

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

301

BIJLAGE 2 Principes vanuit de 14 straattypologieën

Woonstraat Foto door Kayla

302

303

PRINCIPES VANUIT DE 14 STRAATTYPOLOGIEËN SOCIAAL PROGRAMMATISCHE CONTEXT

LANDSCHAPPELIJKE CONTEXT ONDERGROND: Op zware zeeklei: • Hoogteverschillen in het groen om water te bufferen. • Wadi: • Bioswale: • Goot in de bestrating • Bij het planten van bomen minimaal 25m3 aan bomenzand Op zand: • Infiltratie in groen: • Waterdoorlatende verharding. • Een rijke variatie aan bomen die het goed doen op zand zoals: Acer platanoides, Gleditsia triacanthos, Quercus robur.

ALGEMEEN: • • • • •

Straat op een oor Oppervlakte water Toevoegen van bomen Bomen in een groene berm van minimaal 3m breed Diversiteit in beplanting

PROGRAMMA:

BEWONERS:

Winkels: • Plek met de leefkwaliteit voorop • Snelheid minder dan 30km/u • Verblijfsplekken in de openbare ruimte • Flaneerruimte langs de winkels • Bladerdak van bomen voor prettig klimaat • Oppervlakte water voor prettig klimaat

Ouderen: • Zitplekken (bankjes) als rustplekken tijdens een wandeling door de buurt • Sportvoorzieningen in de openbare ruimte • Obstakelvrije stoep voor mindervalide ouderen • Prettige en veilige oversteekmogelijkheden

Scholen: • Plek met de leefkwaliteit voorop • Snelheid minder dan 30km/u • Entreeplein ruimte aan de straat • Bladerdak van bomen voor prettig klimaat • Oppervlakte water voor prettig klimaat

Mindervaliden en slechtzienden: • Hoogteverschillen van 2cm in het straatoppervlak, die voelbaar zijn voor blinden en slechtzienden en rolstoeltoegankelijk zijn.

Horeca: • Plek met de leefkwaliteit voorop • Snelheid minder dan 30km/u • Verblijfsplekken in de openbare ruimte • Bladerdak van bomen voor prettig klimaat • Oppervlakte water voor prettig klimaat • Ruimte bieden voor terrassen.

Kinderen: • Speelvoorzieningen in de straat • Autovrije wandelroutes Studenten: • Verblijfsplekken op straat • Fietsparkeergelegenheden

Dorpscentrum: • Plek met de leefkwaliteit voorop • Snelheid minder dan 30km/u • Verblijfsplekken in de openbare ruimte • Bladerdak van bomen voor prettig klimaat • Oppervlakte water voor prettig klimaat • Ruimte voor kleinschalige evenementen Monofunctionele woonwijk: • Toevoegen van kleinschalige buurtfuncties Monofunctionele bedrijventerrein: • Toevoegen van verzamelfuncties

304

305

PRINCIPES VANUIT DE 14 STRAATTYPOLOGIEËN MOBILITEITS CONTEXT AUTOFUNCTIE: Aanrijroute en Verbindingswegen: • 50km/u • Rijbaan in asfalt • Vrijliggende fietspaden • Veilige oversteekplaatsen met groene middenberm als vluchtheuvel Buurtstraat: • 30km/u • Rijbaan in elementenverharding • Fietssuggestiestroken of gemengd verkeer Buiten de bebouwde kom: • 60km/u • Rijbaan in asfalt • Vrijliggende fietspaden • Groene berm tussen fietspad en rijbaan Woonstraat: • 30km/u • Rijbaan en trottoir in elementenverharding • Gemengd verkeer met de voetganger voorop • Straten op een niveau (met een subtiel hoogteverschil van 2cm voor blinden en slechtzienden) Woonerf: • 15km/u • Woonerf in elementenverharding • Voetganger voorop / Fiets en Auto te gast • Straten op een niveau (met een subtiel hoogteverschil van 2cm voor blinden en slechtzienden)

CULTUURHISTORISCHE CONTEXT FIETSFUNCTIE: Fietsstraat: • Rijbaan in rood asfalt of elementenverharding met rabat in elementenverharding • 30km/u • Gemengd verkeer met de fietser voorop Recreatieve fietsroute: • Vrijliggende fietspaden • Groene berm met bloemrijke en geurrijke beplanting

STEDELIJK WEEFSEL: Vroege uitbreidingswijken: • Parkeren zoveel als mogelijk concentreren aan de rand van de wijk • Geveltuinen • De monumentale meter • Kleinschalige verblijfsplekken op straat

MONUMENTEN EN KUNST OP STRAAT: Rijksmonument: • Zichtlijnen maken richting het rijksmonument • Pleinruimtes: • Kunst in de openbare ruimte

Naoorlogse uitbreidingswijken: • Parkeren zoveel als mogelijk concentreren aan de achterkanten van de bouwblokken • Groene verblijfsplekken aan de straatkant • speel- en sportvoorzieningen op straat • Karakteristieke beplanting planten om identiteit te geven aan een plek. Woonerfwijken: • Collectieve groene tuinen als woonerven • Picnicktafels op het woonerf • Lage en groene erfafscheidingen van voortuinen, om sociale veiligheid te bewerkstelligen. Dorpswijken: • Bomenrij om de straat te begeleiden • Bomen in groene bermen • Groene erfscheidingen Bedrijventerreinen: • Ruimte voor lunchplekken in de buitenruimte

Woonpad: • 5km/u • Pad in elementenverharding • Autovrij / Voetganger voorop Bedrijfsstraat: • 50km/u • Rijbaan in asfalt • Fietsers gebruiken de rijbaan • Doorlopende trottoirs

306

307

BIJLAGE 3 Principes vanuit beleidsterreinen

Martinikerkhof Foto door Mark Boss

308

309

INRICHTINGSPRINCIPES GEBIEDSONTSLUITINGSWEG PRINCIPES VANUIT BELEIDSTERREINEN Gebiedsontsluitingsweg 50 Algemeen - CROW richtlijnen mede bepalend. - Gebiedsontsluitingsweg 50 voorrang op gebiedsontsluitingsweg 30 en erftoegangsweg. - Asmarkering. Fietsvoorzieningen - Vrijliggend fietspad, bij ruimtegebrek fietsstrook. - Geen fietsstraat. - Breedte fietspad en fietsstrook afhankelijk van fietsintensiteit. - Bromfietsen, speedpedelecs op de rijbaan. Openbaar Vervoer Halteren buiten de rijbaan. Haltes toegankelijk voor mindervaliden. Halteren op de rijbaan afhankelijk van gewenste doorstroming autoverkeer. Rijbaanbreedte minimaal 6,50 meter. Parkeren en laden en lossen Toestaan afhankelijk van gewenste doorstroming autoverkeer. Naast de rijbaan. Langs de rijbaan, niet haaks. Oversteken Middengeleider bij (belangrijke) kruisende fiets- en voetgangersroutes. Snelheidsremmende maatregelen Asverspringing. Middengeleider. Rotonde. Terughoudend met toepassen verhoging (drempel, plateau, verhoogd kruispunt). Verhoging met 40-50 km/uur te passeren. Gebruik door bussen stelt extra eisen aan verhoging. Verharding - Rijbaan asfalt. - Fietspad asfalt. Op kruisingsvlakken rood asfalt. Buiten kruisingsvlakken rode slijtlaag.

Gebiedsontsluitingsweg 30 Algemeen -

Continue bebouwing in de nabijheid van de weg. CROW richtlijnen mede bepalend. Gebiedsontsluitingsweg 30 heeft voorrang op erftoegangsweg. Geen asmarkering.

Fietsvoorzieningen Vrijliggende fietspad, fietsstrook of fietsstraat afhankelijk van auto- en fietsintensiteit, percentage vrachtverkeer en plaats in fiets- en openbaar vervoernetwerk. Keuze vrijliggend fietspad of fietsstrook afhankelijk van beschikbare ruimte. Breedte fietspad, fietsstrook en fietsstraat afhankelijk van fietsintensiteit. Bromfietsen, snorfietsen, speedpedelecs op de rijbaan. Openbaar Vervoer Halteren op de rijbaan. Haltes toegankelijk voor mindervaliden. Rijbaanbreedte minimaal 6,50 meter. Parkeren en laden en lossen Naast of op de rijbaan als overgebleven rijbaanbreedte voldoende is voor tweerichtingsverkeer. Langs de rijbaan. Haaksparkeren mogelijk als parkeervak voldoende diep is. Oversteken Middengeleider bij (belangrijke) kruisende fiets- en voetgangersroutes afhankelijk van autointensiteit. Snelheidsremmende maatregelen Asverspringing. Middengeleider. Rotonde. Drempel. Plateau. Verhoogd kruispunt. Verhoging met 30 km/uur te passeren. Terughoudend met toepassen verhoging (drempel, plateau, verhoogd kruispunt) op busroute. Mate waarin afhankelijk van soort busroute. Gebruik door bussen stelt extra eisen aan verhoging. Verharding - Rijbaan asfalt met aan zijkanten klinkers. Op busroutes aan zijkanten streetprint of andere visuele versmalling in gesloten verharding. - Klinkers op bijzondere plekken. - Fietspad asfalt. Op kruisingsvlakken rood asfalt.

Buiten kruisingsvlakken rode slijtlaag. - Fietsstraat asfalt met aan zijkanten klinkers.

310

311

INRICHTINGSPRINCIPES GEBIEDSONTSLUITINGSWEG PRINCIPES VANUIT BELEIDSTERREINEN Gebiedsontsluitingsweg 30 Referentie beelden

Gebiedsontsluitingsweg 30 zonder bus Gebiedsontsluitingsweg 30 met bus

Gebiedsontsluitingsweg 30 zonder bus Gebiedsontsluitingsweg 30 met bus

Gebiedsontsluitingsweg 30 zonder bus

312

313

TOEGANKELIJKE OPENBARE RUIMTE PRINCIPES VANUIT BELEIDSTERREINEN VN-verdrag ‘Gelijke rechten/kansen van en voor mensen met een handicap’: werk in uitvoering.

Thema’s VN-verdrag en deel-domeinen van de Gemeente 1. Bouwen en wonen

INLEIDING Het VN-verdrag ‘Gelijke rechten en kansen van en voor mensen met een handicap’. In 2017 heeft Nederland het VN-verdrag ‘Gelijke rechten’ geratificeerd. Vanaf dat moment ligt er een mooie, maar soms best ingewikkelde taak bij de overheid en de burgers zelf om uitvoering te geven aan wat is afgesproken. Een Inclusieve samenleving klinkt makkelijk, maar is in de praktijk een behoorlijke inspanningsverplichting. De Gemeente Groningen is met nog 24 andere Gemeenten koploper-gemeente in het kader van het VN-verdrag. Dat zegt iets over hoe belangrijk de Groningse gemeenschap het vindt dat alle burgers de kans krijgen om actief deel te nemen aan hun samenleving. Koers Inclusief. Groningen kiest voor Inclusief beleid. Dat betekent: zoveel mogelijk burgers meenemen in algemeen beleid, zodat er minder aanpassingen en hulpconstructies nodig zijn. Maar als er een bijzondere regeling nodig is om zo gewoon mogelijk mee te kunnen doen, dan hoeven burgers er niet om te bedelen. Het doel: gelijke kansen en mee kunnen participeren, weegt immers zwaarder dan de middelen die daarvoor nodig zijn. Ideaal is en blijft om ruimte te maken in de ‘mainstream maatschappij’. Dat is de koninklijke weg en draagt bij aan een duurzaam sociaal leefklimaat waar we allemaal plezier van hebben. Inclusief beleid is verstandig investeren in de toekomst.

Betrokken burgers: de Werkgroep Toegankelijk Groningen. De Werkgroep Toegankelijk Groningen (WTG) is een netwerk van en voor burgers met een handicap/beperking in de Gemeente Groningen.

2. Werk en inkomen 3. Onderwijs en ontwikkeling 4. Vrije tijd: recreatie, evenementen, horeca, musea, theaters, natuurgebieden … 5. Sport 6. Gezondheid en welzijn 7. Toegankelijkheid openbare ruimte 8. Toegankelijkheid openbare gebouwen en algemene voorzieningen 9. Mobiliteit 10. Veiligheid

7. TOEGANKELIJKHEID OPENBARE RUIMTE 7.1 PROJECT PROCES 1.

Betrek de WTG direct bij de start van projecten die verandering van de openbare ruimte betreffen.

2.

Breng bij een project betrokken partijen met elkaar in contact, vooral als hun gezichtspunten ver uit elkaar liggen.

3.

Benut de experts van de WTG bij en tijdens de uitvoering van een project. Zodat goede bedoelingen ook goed gerealiseerd worden. Een methode om projectleiders en uitvoerende medewerkers bewust te maken van obstakels en knelpunten, is mensen zelf een handicap laten ervaren: de ‘belevingsexcursie’.

Mensen zijn natuurlijk niet in een hokje te vangen, maar om de ‘kruiwagen kikkers’ enigszins in te delen, zijn er 5 ‘bloedgroepen’:

7.2 VEILIGHEID

1. mensen met een fysieke handicap en mobiliteitsgedoe

1.

Zorg voor veilige oversteekplaatsen voor blinden en slechtzienden. Ook mensen die langzaam ter been of wielen zijn, hebben daar belang bij. Het weghalen van zebra’s, stoplichten en rateltikkers is voor deze burgers gevaarlijk.

2.

Zorg voor blindegeleidelijnen volgens de geldende richtlijnen en in overleg met de WTG. Zo nodig kan er een professioneel adviesbureau bij geraadpleegd worden. Dit is ook van toepassing op andere aanpassingen: verzin niet zomaar een eigen variant. Dat geeft verwarring.

3.

Maak medeburgers bewust van de zin en betekenis van vrije blindegeleidelijnen. Is dat niet voldoende? Zorg dan voor handhaving.

4.

Zorg bij werkzaamheden aan rijweg en voetpad voor duidelijke hekken en borden. Als de situatie druk of complex is, zorg dan ook voor verkeersregelaars.

5.

Shared space is een probleem voor blinden, maar voor mensen in een rolstoel een oplossing. Als ervoor gekozen wordt, moet de oriëntatie en de veiligheid geborgd worden door goede geleidelijnen, verschillende steenstructuren, veilige oversteekplaatsen en herkenningspunten.

2. blinden/slechtzienden 3. de dovengemeenschap en slechthorenden 4. mensen met een verstandelijke beperking 5. mensen met een psychische handicap Dat feit is uniek in Nederland: wij zijn met z’n allen daadwerkelijk ‘handicap-breed’ vertegenwoordigd en actief. Respect voor verschil in combinatie met solidariteit en slim gebruik maken van elkaars bijzondere kwaliteiten, blijkt een sterk recept. Reden waarom we een open netwerk zijn en blijven: zo is er gelegenheid voor alle ervaringsdeskundigen om te zijn wie we zijn en te doen waar we goed in zijn, allemaal anders. Verschil van mening of belang, is voor ons geen probleem: naast A en B is altijd een C of D oplossing te verzinnen. De WTG ziet als haar bestaansrecht het helpen van de Gemeente Groningen om het VN-verdrag handen en voeten te geven. Voor dat goede doel waar we zelf ook belang bij hebben, dragen we graag onze expertise en ervaring bij. Universele aandachtspunten A. Bewustwording en beeldvorming B. Communicatie en contact C. Participatie en burgerschap D. Keuzevrijheid

314

1

7.3 TOEGANKELIJKHEID 1.

Zorg voor een veilig en begaanbaar voetpad met zo min mogelijke obstakels, breed genoeg voor 2 personen of een kinderwagen/rolstoel.

2.

Maak beleid voor fiets-parkeren en handhaaf dat ook.

3.

Maak één integraal beleid voor uitstallingen en terrassen. Handhaven!

4.

Houd op/afritten open. Zo nodig: handhaven.

5.

Zorg voor zo min mogelijk niveauverschillen bij woningen en winkels (maximaal 2 cm).

6.

Plaats zo nodig signaal-tegels voor blinden en slechtzienden.