Bijlage Waterbalans Water en riolering 2025-2029.pdf

Ketenoptimalisatie Onder ketenoptimalisatie verstaan we de afstemming binnen de afvalwaterketen. Het is te vergelijken met het gelijktijdig sleutelen aan vele schakels. De keten betreft het geheel van riolering en afvalwaterzuivering: van de huisaansluiting tot en met de lozing van het gezuiverde rioolwater. De afvalwaterketen is door alsmaar nieuwe uitbreidingen, en veranderende normen en inzichten, steeds complexer geworden. Een extra complicatie is dat het systeem twee beheerders kent: de gemeente en het waterschap. In onze situatie betreft het zelfs twee waterschappen: Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s.

Binnen de gemeente bestaat een structureel ‘wateroverleg’. De directies Stadsontwikkeling en Stadsbeheer zijn daarin met meerdere taakvelden vertegenwoordigd. Hierdoor worden werkzaamheden en projecten integraal opgepakt.

We willen meer zicht krijgen op het grote geheel; op de samenhang en op sturingsmogelijkheden binnen de zuiveringskring Garmerwolde. Hiermee kunnen we beter prioriteiten stellen en bepalen welke maatregelen het meest effectief zijn.

Regionaal In Groningen en Noord-Drenthe werken alle gemeenten, waterschappen en waterbedrijven samen in de waterketen. De riolering, waterzuivering en

Onze stip op de horizon is de afvalwaterketen zo te organiseren dat maximale waterkwaliteit wordt bereikt tegen zo laag mogelijke maatschappelijke

De samenwerking met inwoners en waterpartners blijft centraal staan in de manier waarop we onze taken uitvoeren.

46 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

kosten. Daarbij wordt gestreefd naar het laagst mogelijke energieverbruik en het maximaal benutten van grondstoffen uit afvalwater. De integratie van watersysteem, riolering en zuivering is zichtbaar gemaakt op de ‘waterkaart’. De waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest, en de deelnemende gemeenten in de samenwerking waterketen Groningen Kop van Drenthe, waaronder de gemeente Groningen, hebben gezamenlijk ‘de waterkaart’ opgesteld. Door deze kaart is de data van de deelnemende organisaties integraal voor elkaar beschikbaar. Dit actuele, digitale instrument bevat alle water- en rioleringsinformatie van gemeente en waterschappen. Het vergroot inzicht en bespaart tijd in de analyse van problemen. Door het extra inzicht worden minder snel verbanden over het hoofd gezien en kan doelmatiger worden gewerkt.

Participatie Voor de totstandkoming van het PWR is vooral gesproken met stakeholders zoals waterschappen. Er is niet voor gekozen inwoners daar bij te betrekken. Voor het overgrote deel betreft het namelijk de uitvoering van wettelijke taken. Het betrekken van inwoners komt in dit kader vooral bij de uitvoering van projecten in beeld. Participatie van inwoners is namelijk wel een vanzelfsprekend onderdeel van onze processen. Met name als we projecten voorbereiden gaan we tijdig in gesprek met belanghebbenden. We willen goed anticiperen op de belangen en wensen van inwoners en bedrijven die te maken krijgen met onze projecten. Tijdens de uitvoering onderhouden we contact en stemmen we tijdig af. Een mooi voorbeeld is de vervanging van de riolering in de West Indische buurt. Hoe en waarom Voor veel van wat we op het gebied van water en riolering doen, is het belangrijk daar uitleg over te geven. Wat is de aanleiding en wat willen we bereiken? Dit zorgt voor meer kennis en begrip. We informeren inwoners en bedrijven onder meer over: • goed rioolgebruik: wat hoort wel en niet thuis in het riool; • waterbesparing: goed omgaan met drink- en hemelwater; • achtergronden en noodzaak van doelen en ambities; • de waterkwaliteit: op welke locaties is recreëren (niet) veilig; • het belang van groen in plaats van verharding in relatie tot klimaatadaptatie.

8.3 Communicatie Werkzaamheden Bij rioleringswerkzaamheden die overlast kunnen veroorzaken, informeren we omwonenden en bedrijven via de gemeentelijke website en de gemeentelijke pagina in het lokale weekblad. Ook informeren we omwonenden met een brief of via voorlichtingsbijeenkomsten.

Om deze communicatiedoelen te bereiken, zetten we verschillende instrumenten en kanalen in. Het gebruik van flyers, folders en websites kent grenzen aan bereik en effectiviteit. Toch hebben we deze middelen nodig voor gerichte acties en het blijven informeren van inwoners en bedrijven. Naast informeren willen wij inwoners ook graag stimuleren. Laagdrempelige instrumenten zoals social media kunnen hierbij helpen. De afgelopen jaren zijn we gestart met de website ‘groningenklimaatbestendig’. Dit is 47

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

overgegaan in het online platform Duurzaam Groningen (www.duurzaamgroningen.nl). Op dit platform zijn alle op inwoners gerichte gemeentelijke activiteiten gebundeld. Hier kunnen verschillende interactieve kaarten over wateroverlast, hitte en groene tuinen worden geraadpleegd. Verder kunnen inwoners en bedrijven via algemene kanalen als het KCC en de gemeentelijke website contact zoeken voor vragen en meldingen over het thema water.

48 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Bijlagen

49 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Klimaatscenario’s KNMI 2023 Belangrijkste uitkomsten van de klimaatscenario’s Nederland (bron: KNMI) Het klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC) schrijft de belangrijkste conclusies op in wetenschappelijke rapporten. Met de gegevens uit het laatste rapport berekende het KNMI wat klimaatverandering betekent voor Nederland. Het resultaat daarvan zijn deze klimaatscenario’s. Vast staat dat hoe meer CO2 er uitgestoten wordt, hoe warmer het wordt en hoe meer de zeespiegel stijgt. Omdat het onzeker is hoeveel er wereldwijd wordt gedaan om de uitstoot te verminderen, zijn er scenario’s voor veel en voor weinig uitstoot. Die zijn allebei doorgerekend voor een droge en een natte situatie, dus in totaal zijn er vier scenario’s. Het klimaat verandert nu sneller dan in de laatste 2000 jaar. Vergeleken met de periode waarin er nog nauwelijks industrie was (1850-1900), is het wereldwijd nu gemiddeld 1,2°C warmer. In Nederland zelfs al 2,3°C. De snelle opwarming komt vooral door de uitstoot van broeikasgassen door de mens. Het belangrijkste broeikasgas is CO2. Temperatuur Rond 2050 en 2100 is de opwarming het grootst in de zomer en het kleinst in de winter. Er zijn dan meer zomerdagen en tropische nachten en minder ijs- en vorstdagen. Hittegolven komen vaker voor en worden nog heter. Steden hebben de meeste last van de opwarming.

Neerslag In een warmer klimaat gaat het ’s winters meer regenen en komen extreme buien ’s zomers vaker voor. De winters worden nog natter, de zomers juist droger. Maar áls het regent in de zomer, regent het wel harder. Droogte Zomers regent het minder en verdampt er meer vocht uit de bodem. Daardoor komt langdurige droogte vaker voor. Zonnestraling De lucht in Nederland wordt schoner en er zijn steeds minder wolken. Daardoor is er meer zon, en dus extra opwarming. Wind en storm De kans op een stormvloed (door storm veroorzaakt hoogwater) verandert niet. Maar omdat de zeespiegel stijgt, moeten we wel rekening houden met hogere stormvloeden in de toekomst. Zicht en mist Klimaatverandering heeft geen gevolgen voor mist. Maar omdat de lucht schoner wordt, is er toch minder kans op mist. Zeespiegelstijging In de laatste 100 jaar steeg de gemiddelde zeespiegel in de wereld steeds sneller. Dit gaat nog eeuwenlang door, omdat de ijskappen bij de Noordpool en de Zuidpool nog verder afsmelten. Hoeveel de zeespiegel uiteindelijk stijgt, hangt af van hoeveel CO2 we nog uitstoten en hoeveel ijs er nog smelt op de Zuidpool, waar het meeste ijs ligt.

50 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Klimaat in 2100: klimaatscenario’s KNMI 2023

51 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Toerekeningen aan Rioolheffing De rioolheffing is een bestemmingsheffing waaruit alle gemeentelijke watertaken worden bekostigd. Dat zijn enerzijds heel duidelijke taken, maar deels betreft het taken die zijdelings betrekking hebben op de gemeentelijke watertaken. In die gevallen wordt bepaald in welke mate de kosten kunnen worden toegerekend aan de rioolheffing. Als bijlage van het Programma Water en Riolering 2025-2029 (PWR) worden de gemaakte keuzes hierin vastgesteld. Er is omschreven welke kosten worden toegerekend en waarom dat gebeurt. Door dit vast te leggen is dat duidelijk voor iedereen die hier mee te maken heeft, zowel intern als extern. Juridische procedures op toerekeningen komen vaak voor. Ondanks dat gedegen is onderzocht of de toerekeningen rechtmatig zijn, biedt dit geen garantie om toekomstige procedures te voorkomen.

alleen beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de zorgplichten voor hemelwater, afvalwater en grondwater. De inkomsten uit de rioolheffing mogen wel aangevuld worden met inkomsten uit de algemene middelen. In fiscaal-juridische zin betekent dit dat de heffing een zuivere belasting is. Belangrijke aandachtspunten van de rioolheffing zijn: •

•

De opbrengsten zijn specifiek bestemd voor het doel waarvoor de heffing in het leven is geroepen. De heffing mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente voor dit doel maakt (maximaal 100% kostendekkend). Ook mag de gemeente de opbrengst niet aan andere zaken uitgeven. De vormgeving van de heffing moet een relatie hebben met de gemeentelijke watertaken. De gemeente treft de voorzieningen in het algemeen belang, maar zij moet de kosten wel op een aanvaardbare manier verdelen. Dit houdt in dat er een zekere relatie moet zijn tussen het kostenverhaal via de rioolheffing en het belang dat de belastingplichtige heeft bij de voorzieningen (profijtbeginsel). Kostenen/of profijtbeginselen zijn veelgebruikte rechtvaardigingsgronden.

Basis toerekeningen aan rioolheffing Zoals uit artikel 228a Gemeentewet blijkt, kan de gemeente met de rioolheffing ook nadrukkelijk de kosten voor regen- en grondwatertaken verhalen. Bijvoorbeeld de kosten voor afkoppelvoorzieningen en drainageriolen. Maar ook andere praktische oplossingen, zoals het verhogen van stoepranden om regenwater langer op straat vast te houden. Voor de kostenverdeling geldt de wettelijke hoofdregel: “Gemeenten mogen het aandeel in de kosten doorberekenen dat redelijkerwijs aan het nakomen van de zorgplichten kan worden toegerekend.” Het begrip redelijkerwijs is hier vooral gericht op de onderbouwende argumenten. Bij de toerekening moet de nadruk dan ook liggen op de toelichting. Artikel 228a van de gemeentewet biedt de basis voor de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing. De inkomsten uit rioolheffing zijn

Uitgaven met bijkomende voordelen Alle uitgaven die worden gedaan vanuit de gemeentelijke watertaken worden vanuit verschillende oogpunten bekeken om de leefomgeving optimaal te 52

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

verbeteren, waarbij alle taken met betrekking tot de volksgezondheid op de eerste plaats komen, of het uitgangspunt zijn. Zo kan het dus voorkomen dat investeringen 100% worden bekostigd vanuit de rioolheffing omdat deze vanuit de zorgplichten worden verricht, maar tevens bijdragen aan recreatieve doeleinden (bijvoorbeeld door het creëren van meer water of waterpleinen), verbetering van flora en fauna (bijvoorbeeld door meer water, betere waterkwaliteit of groene daken), bijdragen aan het verminderen van hittestress of in de breedste zin een verfraaiing zijn van de leefomgeving. BTW Als gemeenten diensten of goederen extern inkopen, betalen zij daarover btw. In tegenstelling tot bedrijven konden zij die btw vóór 2003 niet terugvorderen van de Belastingdienst. Sinds de introductie van het btw-compensatiefonds (BCF) in 2003 kunnen gemeenten de btw wel terugvragen die ze over uitbesteed werk hebben betaald. Maar om dit te financieren, heeft de rijksoverheid de uitkering van het Gemeentefonds gekort met een btw-component. Om inkomensverlies te voorkomen, mogen gemeenten de btw in de rioolheffing daarom blijven doorberekenen. Uitspraak: Rentecomponent over btw-deel kapitaallasten is te verhalen via rioolheffing.

De Hoge Raad oordeelde dat het de gemeente vrijstond om rente over het niet afgeschreven deel van de investeringen inclusief de daarover verschuldigde btw te rekenen tot de kapitaallasten die via de rioolheffing kunnen worden verhaald. Tegelijk met de invoering van het BTW-compensatiefonds heeft namelijk een uitname uit het gemeentefonds plaatsgevonden. Gemeente Groningen rekent de BTW 100% door in het tarief. Bijna alle gemeenten hanteren een maximaal percentage. Vanaf 2023 is de methodiek gewijzigd naar een verrekening over de uitgaven die daadwerkelijk jaarlijks worden gedaan (in plaats van de btw-component mee te nemen in de kapitaallasten). Dat heeft geleid tot een verhoging van de rioolheffing vanaf 2023 (extra btw toerekening van toen € 810.000). Op lange termijn heeft het een gunstig effect op het verloop van de rioolheffing, omdat de btw niet langjarig wordt afgeschreven.

Rente – notitie Rente BBV De uitspraken van de Commissie BBV gaan over de verslaggeving technische verwerking van de rente op de taakvelden (de boekhouding). De Commissie BBV doet geen uitspraken over hoe de gemeente haar tarieven moet berekenen. Juridisch gezien mag een redelijk deel van de rentelasten mee worden genomen in de kostenonderbouwing waarop de tariefberekening is gebaseerd. Wat de gemeente redelijk vindt, moet gemotiveerd toegelicht zijn in de paragraaf lokale heffingen. Bij een eventueel geschil moet de rechter oordelen of de toerekening juist is, hierover zijn nog geen uitspraken. Gemeente Groningen rekent met een rentepercentage van 1,70%. Overigens is het belangrijk te rekenen met verschillende scenario’s voor de toekomst, ook met hogere rentepercentages. Het renteomslagpercentage is vrij stabiel, er is uitgerekend dat bij een stijging van de marktrente van 1,0% dat een invloed heeft van 0,2% op het renteomslagpercentage van de gemeente. In die zin is er tijd om te anticiperen op een stijgende rente. Overhead Doordat de gemeente de kosten voor de rioleringszorg verspreid over verschillende taakvelden boekt, moet het rioolheffingstarief extracomptabel worden berekend. Daarbij moet de gemeente de overhead op een consistente manier toerekenen. Hoe dat in de tariefstelling moet schrijft de wetgever niet voor.

Dit heeft geleid tot de stellige uitspraak van de Commissie BBV in de notitie Overhead, dat de raad de methode waarop de gemeente de overhead toerekent aan lokale heffingen moet vaststellen en in de Financiële verordening moet opnemen. Bij de methodiek kan de door het CBS gehanteerde techniek worden gebruikt (op basis van personeelskosten) of bijvoorbeeld naar rato van de omvang van de taakvelden. Salariskosten Alle salariskosten van de betreffende werknemers mogen worden toegerekend aan de rioolheffing. Gemeente Groningen berekent deze lasten door. Dit betreft alleen de salariskosten, geen overhead. Dit zijn de kosten van medewerkers die direct of indirect werken aan de gemeentelijke watertaken. 53

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Veegkosten Om te voorkomen dat zwerfvuil in de kolken terechtkomt, worden de goten periodiek geveegd. Door het periodiek reinigen van goten en kolken wordt de kans op water-op-straat-situaties verminderd. Door een Arrest van de Hoge Raad mag je meer kosten toerekenen aan de riool- en afvalstoffenheffing dan eerder is aangenomen. Als je kunt aantonen dat je de kosten voor meer dan 10% kunt toerekenen aan de riool- en/of afvalstoffenheffing dan zou je theoretisch de kosten voor 100% mogen toerekenen aan de riool- en/of afvalstoffenheffing. Er zijn veel gemeenten die de totale veegkosten 50/50 toerekenen aan de afvalstoffen- en rioolheffing. Er zijn ook gemeenten die de totale veegkosten toerekenen aan de afvalstoffen- en rioolheffing en aan beheer openbare ruimte in de verhouding 33%/33%/33%. Onkruid De toerekening van het verwijderen van planten op verharding is omstreden. Enkele gemeenten rekenen een klein deel van deze kosten toe aan de rioolheffing. We verwijderen planten in goten en voor kolken mede voor de verbetering van afvoer van hemelwater naar het water- en of rioolsysteem. Het verwijderen van deze planten zou daarom een reden kunnen zijn voor een toerekening aan de rioolheffing. Maar aan de andere kant werken we ook aan het vertraagd afvoeren van hemelwater, en dan is plantengroei op verharding (alleen niet voor de kolk) misschien juist wel wenselijk.

Gemeente Groningen rekent op dit moment geen kosten van het verwijderen van plantengroei op verharding toe aan de rioolheffing. Onderhoud oppervlaktewatersysteem Gemeente Groningen ziet het gehele oppervlaktewatersysteem als functie van afvoer van hemelwater en of berging van overstortwater. Er zijn in de gemeente veel solitaire vijvers die oorspronkelijk ook zijn aangelegd als verlengstuk van het rioleringssysteem. Incidentele kosten, zoals het verwijderen van exoten vallen hier niet onder.

Gemeente Groningen rekent 63% van het structurele onderhoud oppervlaktewatersysteem toe aan de rioolheffing. Dit is ontstaan uit een zakenkundige benadering van diverse uitgaven en kan daardoor jaarlijks iets fluctueren. Baggerkosten De reden van het baggeren van wateren in Groningen is primair om de afvoer van regenwater te verbeteren of om vijvers waarop riooloverstorten uitkomen te reinigen. Baggeren heeft een gunstig effect op de waterkwaliteit. Alle oppervlaktewater in de gemeente wordt beschouwd als onderdeel van het water- en rioolsysteem. Om die reden wordt 100% van alle baggerkosten toegerekend aan de rioolheffing. In een recente rechtszaak (gemeente Steenwijkerland) is expliciet aan de orde geweest of de baggerkosten voor 100% mogen worden doorberekend als baggeren ook andere doelen dient (zoals bijvoorbeeld scheepsvaart). De gemeente is daarover in het gelijk gesteld. Kolkenreinigen Alle kolken in de gemeente Groningen worden jaarlijks minimaal eenmaal gereinigd. De totale lasten (100%) hiervan worden doorberekend aan de rioolheffing. Deze taak valt volledig binnen onze zorgplicht voor een goedwerkend afvoersysteem. Klimaatadaptatie en herinrichtingen Projecten die worden uitgevoerd in het kader van klimaatadaptatie worden voor het deel dat het binnen de zorgplichten valt toegerekend aan de rioolheffing.

Dit is maatwerk per project, waarbij de uitgangspunten helder zijn: er wordt vooraf een berekening gemaakt door deskundigen over een rechtmatige verdeling van kosten. Voorbeeld: planten van bomen kan niet worden bekostigd uit de rioolheffing als dit een op zichzelf staand project is. Als door werkzaamheden aan het water- en of rioolsysteem bomen gekapt moeten worden, kunnen ter compensatie wel bomen worden geplant. Uitgangspunt hierbij is dat door werkzaamheden de huidige situatie niet mag verslechteren en dat compenserende 54

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

maatregelen daarom uit de rioolheffing gedekt kunnen worden. De hoeveelheid terug te plaatsen bomen wordt bepaald volgens het beleid van de gemeente (de Beleidsregels APVG Behoud van groen) en is bijvoorbeeld afhankelijk van het boomkroonvolume. Van belang is dat bij de bepaling van de toerekeningen aan de rioolheffing de rechtmatigheid wordt getoetst. De verantwoordelijkheid ligt, in samenwerking met Financiën, bij de budgethouders. Verharding bij rioolprojecten Op dit moment worden de kosten van verwijderen en terugbrengen van de bestaande verharding bekostigd vanuit de rioolheffing. Indien een ander soort verharding wordt aangebracht (bijvoorbeeld van klinkers naar asfalt of nieuw type verharding - niet zijnde waterpasserende verharding), dan worden de meerkosten ten laste gebracht van het budget wegen. Uitgangspunt ook hier is dat door werkzaamheden de huidige situatie niet mag verslechteren en dat compenserende maatregelen daarom uit de rioolheffing gedekt kunnen worden. Grondwater Gemeenten hebben vanuit de Omgevingswet een grondwaterzorgplicht. Deze zorgplicht bevat zeven elementen die tezamen bepalen of de gemeente verantwoordelijk kan worden gehouden om nadelige grondwaterstandgevolgen te voorkomen. Het moet gaan om: • het treffen van maatregelen, • in openbaar gebied, • om structureel nadelige gevolgen voor de grondwaterstand,

• • • •

voor de aan de grond gegeven bestemming, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, mits dit doelmatig is, en voor zover er, geen verantwoordelijkheid bestaat voor de waterbeheerder of de provincie.

Als voldaan wordt aan alle elementen van de grondwaterzorgplicht tezamen, dan is de gemeente gehouden maatregelen te treffen om de grondwateroverlast te voorkomen of te beperken. Om deze reden worden alle kosten (100%) die te maken hebben met grondwater, zoals het meetnet of aanleg van drainage in infra volledig bekostigd uit de rioolheffing. Conclusies Gemeente Groningen rekent op dit moment de meeste kosten maximaal toe die vallen onder de gemeentelijke watertaken en passen binnen de zorgplichten. Met name voor veegkosten geldt dat er ruimte is dit te verhogen. Verder zijn er rechtmatig gezien geen opties meer toe te rekenen dan nu gebeurt. Aanbevelingen Wijzigingen in toerekeningen horen vooraf bepaald te worden en vastgelegd te worden in het beleid. De meeste zaken liggen vast in het PWR 2025-2029. Toerekeningen blijven in sommige gevallen een grijs gebied. De VNG biedt een handreiking voor toerekeningen. Het is altijd van belang om vooraf hierover afspraken te maken en dit vast te leggen en hiervan in de praktijk niet af te wijken. Volg procedures en rechtelijke uitspraken en pas indien noodzakelijk de kostendekkingsberekening van de rioolheffing hierop aan.

55 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Urgente wateroverlast toestroomgebieden 56 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Begrippenlijst Afkoppelen Afvalwater Afwatering Basisinspanning Basisrioleringsplan Bedrijfsafvalwater Bergbezinkbassin (BBB) Berging Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Doelmatig Drukriolering Droogweerafvoer (DWA) Drukriolering Gemengd rioolstelsel Gescheiden rioolstelsel Grondwater Hemelwaterriool Huishoudelijk afvalwater Hydraulisch hydraulische berekening IBA Infiltratie Inspectie Klimaatadaptatie Meten en monitoren

De afvoer van hemelwater loskoppelen van de afvoer van afvalwater naar de rioolwaterzuivering (zie ook gescheiden rioolstelsel). Zie Stedelijk afvalwater. Afvoer van hemelwater via het maaiveld, via greppels en kanalen of regenwaterriool naar het oppervlaktewater Term die de capaciteit van een referentie-rioolstelsel aangeeft, en als maat dient voor de hoeveelheid afvalwater die via een overstort in het oppervlaktewater komt. Rapportage die de feitelijke werking van het rioolstelsel beschrijft en uit te voeren verbeteringsmaatregelen conform de doelen. Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in omvang als zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is. Reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden, waarin tevens slibafzetting plaatsvindt, met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen. De inhoud van de riolering uitgedrukt in m3 of mm/ha. In het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie werken gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk samen aan maatregelen die ervoor moeten zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. De verhouding tussen de in te zetten (financiële) middelen en de te realiseren prestaties en/of effecten.

Mechanische riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompjes en persleidingen. De hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd. Riolering waarbij het transport van afvalwater gebeurt door middel van pompen en persleidingen. Rioolstelsel, waarbij stedelijk afvalwater (afvalwater + afvloeiend hemelwater) door één leidingstelsel wordt getransporteerd. Rioolstelsel, waarbij afvalwater en afvloeiend hemelwater door twee afzonderlijke leidingstelsels, vuilwaterriool en hemelwaterriool, worden afgevoerd. Het hemelwater heeft een verbinding met het oppervlaktewater. Water dat zich in de bodem bevindt, meestal beperkt tot het water beneden de grondwaterspiegel. Zie regenwaterriool. Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden. Dit is de leer van waterbeweging: hierbij wordt gebruik gemaakt van de leer van de praktische toepassing van waterbeweging. Het door rekenen bepalen van het hydraulisch functioneren van een rioolstelsel. Individuele Behandeling Afvalwater. Het is een systeem dat huishoudelijk afvalwater zuivert van één object. Intreding van water in de bodem. Om dit te benutten en versnellen worden ook hulpmiddelen gebruikt: kratten, buizen of bollen. Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand waarin de riolering verkeert.

Het nemen van maatregelen die nodig zijn vanwege het veranderende klimaat. Het verrichten van waarnemingen van waterstanden, debieten en waterkwaliteit, het beheer van data, en het analyseren van resultaten, teneinde een beeld te krijgen van het functioneren van het rioolstelsel. 57

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Onderhoud Ontwatering Operatie Steenbreek Overstort(ing) PWR Randvoorziening Rechtmatig Regenwaterriool/ RWA-riool Riolering Riool Rioolput Rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) Stedelijk afvalwater Stedelijk watersysteem Stresstest Systeem Stedelijk Water (SSW) Verhard oppervlak Vuilwaterriool/ Droogweerafvoerriool /DWA-riool Wadi Water op straat Waterpasserende verharding Waterketen Wateroverlast

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt. Afvoer van water uit percelen over en door de grond, en eventueel door drains, kleine sloten en greppels, naar een stelsel van grote waterlopen. Stichting Steenbreek is een landelijke kennis- en netwerkorganisatie die ondersteuning biedt bij het duurzaam vergroenen van onze leefomgeving. Rioolput met een opening achter een drempel: bij extreem hoge rioolwaterstanden loost rioolwater zo naar oppervlaktewater. Programma Water en Riolering Voorziening in het rioolstelsel die tot doel heeft de lozing van afvalwater uit het riool, naar het oppervlaktewater, op een specifieke plaats te verminderen (bijvoorbeeld een bergbezinkbassin). Het juridische begrip rechtmatigheid heeft in beginsel betrekking op alle geldende wetten en (interne) regels. Rechtmatigheid is het handelen in overeenstemming met deze wetten en regels. Voorziening voor de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater. Het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater. Constructie die toegang geeft tot het rioolstelsel (te herkennen aan gietijzeren deksels in de weg).

Het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van afvalwater. Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater, waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Het water dat deel uitmaakt van het watersysteem in de bebouwde kom. Onderzoek naar effecten van klimaatverandering op water en ruimte, natuur en landbouw, infra, energie en ICT, veiligheid en recreatie, en gezondheid. In een SSW worden basisrioleringsplan, stresstest, grondwater- en oppervlaktewaterplannen samengevoegd en maatregelen integraal geanalyseerd. Oppervlak waar neerslag niet kan infiltreren, maar oppervlakkig afstroomt (huizen, straten… etc.). Voorziening voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Brede greppelachtige voorziening voor de (tijdelijke) opvang van hemelwater en (vertraagde) infiltratie naar de bodem. Het optreden van waterstanden boven het maaiveldniveau. Waterpasserende elementenverharding voor de infiltratie van hemelwater naar de bodem. De keten van waterproductie (drinkwaterbedrijven), waterverbruik (huishoudens, bedrijven en instellingen), inzameling en transport van afvalwater (gemeenten en waterschappen) en rioolwaterzuivering (waterschappen). Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden. 58

WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

Bronnen • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Basismonitor Groningen; Coalitieakkoord gemeente Groningen 2022 - 2026, ‘Het begint in Groningen Voor wat echt van waarde is’; Deltaprogramma.nl; Groninger Ambitieweb; Groninger water en rioleringsplan ( GWRP) Groningen 2020-2024; Handreiking beheer van grondwaterkwaliteit onder de omgevingswet, ministerie van infrastructuur en waterstaat; Handreiking stedelijk waterbeheer onder de omgevingswet, ministerie van infrastructuur en waterstaat; Handreiking afvoer hemel- en grondwater en omgevingsplan, ministerie van infrastructuur en waterstaat; Kennis- en datacentrum KNMI: klimaatscenario’s 2023; Omgevingsvisie ‘levende ruimte’ gemeente Groningen, 2021; regionale adaptatie strategie Groningen en Noord-Drenthe 2022; Regionale uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2023-2027 werkregio Groningen en Noord-Drenthe; Rijksbrief water en bodem sturend, ministerie van infrastructuur en waterstaat, november 2022; Uitvoeringsagenda klimaatbestendig Groningen 2020 - 2024; regionale uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2023-2027, Werkregio Groningen en Noord-Drenthe Verordening afvoer hemel- en grondwater gem. Groningen; Waterbeheerprogramma 2022 - 2027 waterschap Noorderzijlvest; Waterbeheerprogramma 2022 - 2027 waterschap Hunze en Aa’s;

59 WATERBALANS – Programma Water en Riolering 2025-2029 – Stadsbeheer / Beheer Openbare Ruimte gemeente Groningen

colofon

project

Programma Water en Riolering

titel

Waterbalans – Programma Water en Riolering 2025-2029

opdrachtgever

Directie Stadsbeheer gemeente Groningen

opdrachtnemer

Afdeling Beheer Openbare Ruimte / Beleid, Projecten & Participatie

werkgroep

Alexander de Jong, Eric Ebbers, Gerrit Joustra, Imke de Vries, Jacky van Geffen, Klaas Hoomans, Marcia de Vries, Richard Walters, Klaas Schuurman

financiële paragraaf

Waterbureau Schepers, Hilda Smit

datum

30 september 2024

status

definitief