Bijlage Nieuwe Ruimte.pdf

180

aan de Johan de Wittstraat. Pluktuin ‘De Witte Velden’ is opgezet en aangeplant door één van de bewoners en vormt het groene hart van de buurt. Maar het draagt ook bij aan de klimaatopgave en biodiversiteit. Dit soort initiatieven dragen bij aan het vergroenen van de buurt en heeft een bijzondere meerwaarde voor de sociale cohesie in een wijk. Naast de pluktuin zijn er vrij weinig groene verblijfsplekken. Het dichtstbijzijnde park is het Noorderplantsoen, maar om dit park te bereiken moet men meerdere drukke straten oversteken. De Hoogte wordt begrensd door drukke verkeersstraten die ervaren worden als ruimtelijke barrières. De Bedumerweg is een van deze barrières als aanrijroute van de Ringweg naar de binnenstad en heeft een gebrek aan voldoende oversteekmogelijkheden. Hierdoor is er in de buurt een gebrek aan comfortabele wandelroutes. De Hoogte is op dit moment een monofunctionele woonwijk met gebrek aan buurtfuncties zoals een buurtsuper of koffietent en speelplekken en pleintjes hebben een matige verblijfskwaliteit. Bewoners realiseren zelf een prachtige pluktuin die het groene hart is geworden van de wijk met zelfs een educatieve functie. Om de hoek zit ‘Handig in de buurt’ een werkplaats waar je gereedschap kunt lenen of een kleine reparatie kunt laten uitvoeren.

! Omliggende straten als barrières

! 20% minimahuishoudens

Groene verblijfsplekken

Bedumerweg als Bedumerpark

Woonstraten als woonerven

181

STRATEGISCHE RAAMWERKEN VROEGE UITBREIDING

MOBILITEITS RAAMWERK •

• •

•

•

182

Het strategisch bundelen van parkeerplekken zodat er ruimte vrijgespeeld kan worden voor groen, spelen en verblijf. Een deel van het parkeren concentreren aan de rand van de buurt De woonstraten stapsgewijs transformeren naar leefstraten met voldoende groen, meer ruimte voor de voetganger en plek voor ontmoeting. De Bedumerweg inrichten als parkway die ruimte biedt voor veilige oversteekplekken, zodat er prettige wandelroutes ontstaan van en naar de buurt. Het ‘parkway concept’ geldt voor de gehele Bedumerweg, maar reageert wel op de verschillende segmenten met betrekking tot verkeersintensiteit. Compacter maken van de kruising BedumerwegSumatralaan, door anders om te gaan met de parallelwegen.

GROENBLAUWE RAAMWERK •

•

De Bedumerweg als groene verbinding tussen het Noorderplantsoen en het Park Oost-Indische buurt. Twee haaks liggende woonstraten als groene lopers om de verschillende groene verblijfsplekjes onderling te verbinden en prettige wandelroutes van en naar de buurt te maken.

SOCIAAL RAAMWERK • •

Meer ruimte voor verblijf en sociale interactie in de woonstraten als woonerven. De Bedumerweg als groene park-bestemming dicht bij de buurt, waar kinderen veilig naar toe kunnen.

BELEVINGSRAAMWERK • • • • •

•

Niveauverschillen in het straatniveau beperken tot een minimum Terugdringen van parkeren schept ruimte voor de voetganger in de woonstraten Bestaande verblijfsplekken vergroenen en met elkaar verbinden Een comfortabel en fijnmazig wandelnetwerk waar de voetganger voorop staat Groene woonerven die de Hoogte verbinden met de omliggende buurten, maar ook verblijfsplekken binnen de buurt onderling met elkaar. De Bedumerweg als Bedumerpark inrichten. De groene parkinrichting biedt een prettige verblijfsen wandelomgeving en is een schakel naar de binnenstad en het Noorderplantsoen.

183

NAOORLOGSE UITBREIDING COENDERSBORG Net als in de rest van Nederland werd in Groningen na 1945 gepoogd de enorme woningnood op te lossen. De meeste bouwplannen die direct na de oorlog werden opgesteld, zijn zo snel en goedkoop mogelijk ontwikkeld met de beschikbare materialen. Dit gebiedstype kent een duidelijke ruimtelijke hiërarchie van hoofdstraten, woonstraten, pleinen en openbaar groen, zowel op buurt- als wijkniveau. Wijken zijn ontworpen als autonoom functionerende eenheden met een centraal gelegen wijkcentrum en een grote diversiteit aan woningtypen. De bouwvolumes zijn georganiseerd in zich herhalende patronen of stempels. Coendersborg is een wijk in het zuiden van de stad Groningen gelegen tussen Helpman en de spoorlijn Groningen-Assen. Het oudere deel van de wijk wordt gekenmerkt door sociale woningbouw uit de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw. Het nieuwere deel bestaat voornamelijk uit duurdere koopwoningen uit het eind van de twintigste eeuw.

Vergelijkbare buurten: • Vinkhuizen-Noord • Paddepoel-Noord • Paddepoel-Zuid • Selwerd • De Wijert-Noord • Corpus Den Hoorn-Noord

184

185

ORGANISATIE EN OPGAVEN NAOORLOGSE UITBREIDING

ALTERNATIEVE ORGANISATIE NAOORLOGSE UITBREIDING

Coendersborg is gebouwd in een periode, waar er een enorme groei in autoverkeer plaatsvond. De auto speelt dan ook een belangrijke rol in de buurt. De wijk wordt doorkruist door drie belangrijke oost-west verbindingen, de Helper Brink, De Savornin Lohmanlaan en de Goeman Borgesiuslaan. Tussen de hoofdwegen ligt er een fijnmazig netwerk van woonstraten. De bebouwing bestaat grotendeels uit een stempel van hoogbouw (drie à vier lagen) en laagbouw dat zich meermaals herhaalt. Binnen de stempel ligt een bajonet-vormige woonstraat waaraan een 10 meter brede groenzone is ingepast. Deze groenzones fungeren als centrale groene long en leefruimte voor de omliggende woningen en hun bewoners. Achter de eengezinswoningen zijn er versteende parkeerterreinen met garageboxen gebouwd om de parkeerdruk in de woonstraten te verlichten. Ondanks de parkeerclusters staan de woonstraten vol met geparkeerde auto’s. Achter de appartementenblokken liggen rustgevende groene binnentuinen, die slecht toegankelijk zijn vanaf de straat en weinig worden gebruikt. Ze functioneren voornamelijk als kijkgroen vanuit de omliggende appartementen.

van Coendersborgh en de begraafplaats Esserveld. Een groen wandelnetwerk verbindt de begraafplaats en het landgoed met elkaar, maar er ontbreekt een wandelverbinding naar het park Groenestein. Naast de landgoederen vormt de Helperzoom een groene structuur door de wijk. Het brede profiel van de Helperzoom bestaat uit brede groenstroken en een sloot met ecologische rietoevers. De wijkfuncties zijn geconcentreerd aan de oostwestelijke lanen. Aan De Savornin Lohmanlaan ligt het centrale winkelcentrum en aan de Helper Brink liggen een aantal scholen en verzorgingstehuizen. Met de aanleg van de Helperzoomtunnel is de hoeveelheid verkeer door de wijk toegenomen. Op de Helper Brink is er de keuze gemaakt om een knip te maken voor autoverkeer, in verband met de kwetsbare doelgroepen die gebruik maken van de laan (ouderen en kinderen). Dit heeft ervoor gezorgd dat de verkeersdruk op De Savornin Lohmanlaan sterk is gestegen, ondanks dat de laan aangegeven is als buurtstraat in de mobiliteitsvisie.

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

Coendersborg kent een aantal waardevolle groene kwaliteiten; zoals het park Groenestein, het landgoed

186

! Verkeersoverlast ivm Helperzoomtunnel

! Cultuurhistorische landgoederen

Autoluwe binnengebieden

Groene wandelroutes

Versmallen De Savornin Lohmanlaan

187

STRATEGISCHE RAAMWERKEN NAOORLOGSE UITBREIDING

MOBILITEITS RAAMWERK •

• •

• •

•

• •

188

Door De Savornin Lohmanlaan smaller in te richten met een andere materialisatie (denk aan gedeeltelijk elementenverharding) zal de straat de uitstraling krijgen van een buurtstraat en minder uitnodigend worden voor autoverkeer. Het plein voor het winkelcentrum meer voor de voetganger inrichten, de auto is te gast. Verbeter de oversteekbaarheid van de ‘doorgaande (auto)straten’(oost-west) met een sterke langzaamverkeerroutes en oversteekmogelijkheden in noord-zuid richting, Versmal de rijbaan en geef meer ruimte aan de fietser, Langsparkeren zoveel als mogelijk in parkeervakken op de trottoirs in plaats van op de rijbaan, om de rijbaan visueel te versmallen, Maak de straten minder het domein van de auto: minder asfalt, meer gebakken klinkerverharding, meer ruimte voor de voetganger en de fiets, Meer variatie en asymmetrie in het straatprofiel, De bajonet-vormige woonstraten kunnen autoluw worden om zo voetgangersvriendelijke binnengebieden te maken waar kinderen veilig kunnen spelen.

GROENBLAUWE RAAMWERK •

•

•

•

•

•

Het landgoed van Coendersborgh en het park Groenestein met elkaar verbinden door het groen rond de tennisvelden en school complexen open te stellen als groene corridor met parkpaden, Verbind groene kwaliteiten in de wijk met elkaar en realiseer een fijnmazig groennetwerk, zoals het zichtbaar maken van Landgoed Coendersborgh in de buurt, Versterken van de groene laankwaliteit van De Savornin Lohmanlaan door de bestaande groenstrook aan de zuidkant van de rijbaan ook aan de noordkant te realiseren, De groene longen aan de bajonet-vormige woonstraten kunnen samengevoegd worden met de binnentuinen achter de appartementenblokken om groene wandel verbindingen te maken binnen de stempel en richting het landgoed van Coendersborgh, Versterk de biodiversiteit met groene erfafscheidingen, diverse soorten bomen en groene (voor)tuinen, als voorbeeld de Troelstralaan, Koester de groene binnengebieden als oases van rust.

SOCIAAL RAAMWERK •

•

•

Door de bajonet-vormige woonstraten autoluw te maken worden de centrale groenzones versterkt als verblijfsplekken voor sociale interactie tussen buurtbewoners. Biedt ruimte voor ontmoeting op het plein rond het winkelcentrum aan De Savornin Lohmanlaan. Zo wordt het plein het sociale hart van de buurt. Bewoners zijn betrokken, betrek ze bij het ontwerpen van hun eigen buurt en/of straat zoals aan de Groen van Prinsterelaan.

BELEVINGSRAAMWERK •

•

• •

• •

Het gebied binnen de stempel wordt het domein van de voetganger, waar men comfortabel kan bewegen en verblijven, Versterk de contrasten binnen de wijk met verborgen groene oases binnen de stempels, meer spelen en verblijven in de woonstraten en versterk een gedeeld gebruik bij van de straat bij de oostwest lanen en noord-zuid straten, Maak sportgebieden onderdeel van een routenetwerk: ‘Zien bewegen, doet bewegen’, Versterk het gebied rond het winkelcentrum aan De Savornin Lohmanlaan als comfortabele pleinzone. De hoogbouw dat eraan ligt vormt een oriëntatiepunt binnen de buurt, Maak verschillende ‘wandelrondjes’ zichtbaar en beleefbaar, Versterk de routes, zichtbaarheid en verbindingen met een krachtige identiteitsdrager als Landgoed Coendersborg en de buurt.

189

WOONERFWIJK LEWENBORG-ZUID De grootschalige opzet van het naoorlogse weefsel werd in de jaren zeventig beantwoord met de woonerven. Het weefsel richt zich voornamelijk op kwaliteiten als rust, groen en intimiteit als alternatief voor de drukte van de binnenstad. Het doorgaande verkeer werd uit de woonbuurten gehouden. Geknikte straten en verkeersdrempels moesten de snelheid van het verkeer remmen. De wijken kennen hierdoor een sterk vertakte plattegrond waarvan de woonstraten merendeels eindigen in doodlopende erven. Lewenborg is een wijk in het oosten van de stad Groningen. Lewenborg ligt buiten de ringweg en wordt begrensd door het Damsterdiep aan de zuidkant en het ommeland aan de noord- en oostkant. De bouw van de wijk begon in 1971.

Vergelijkbare buurten: • Beijum • De Wijert-Zuid • Oosterhoogebrug • Gravenburg • De Held

190

191

ORGANISATIE EN OPGAVEN

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

WOONERFWIJK

WOONERFWIJK

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

Lewenborg wordt gekenmerkt door een zogenoemde boom-vormige verkeersstructuur. De doodlopende woonstraten eindigen in omsloten woonerven. Het zijn monofunctionele woonerven zonder commercieel programma of voorzieningen. De woonerfwijk is oorspronkelijk bedacht als groene rustige woonwijk, waar de voetganger en fietser voorop staan. In werkelijkheid worden de woonerven gedomineerd door de auto. De woonerven staan vol met geparkeerde auto’s, die vaak rommelig en inefficiënt zijn geplaatst. Ze zijn grotendeels geasfalteerd met weinig groen. De omliggende woningen hebben hun voortuinen aan het woonerf. De tuinen zijn echter vaak omsloten door hoge schuttingen en hagen om het zicht op de geparkeerde auto’s te weren. Dit zorgt voor een anonieme beleving van het woonerf, een lage verblijfskwaliteit en de beoogde spontane sociale ontmoeting is er niet. De achterzijdes van de woningen grenzen aan een groenstructuur die grotendeels bestaat uit ondoordringbaar struikgewas. Het wonen in een woonerf heeft daardoor een zeer privaat karakter.

192

De doorlopende groenstructuur is een belangrijke identiteitsdrager en is gevuld met speelvoorzieningen en sportvelden. Vanwege het gebrek aan doorgaande wandelroutes kunnen deze groenzones anoniem aanvoelen. De Bakboordswal is de verkeersader die de woonerven aaneenschakelt en Lewenborg met de rest van de stad verbindt. Aan deze groene laan bevinden zich de bushaltes. In Lewenborg-Zuid is er een onderscheid te maken tussen het deel met koopwoningen en het deel met huurwoningen. De delen met veel sociale huur hebben veel doorloop van bewoners, waardoor er minder sociale cohesie ontstaat. Dit is zichtbaar in de staat van de openbare ruimte. Het deel van de wijk met koopwoningen is ontzettend verhard, maar ziet er beter onderhouden uit. Mensen voelen meer eigenaarschap van de openbare ruimte voor hun huis.

! Inefficiënte parkeerplaatsen

! Ontoegankelijk groen

Collectieve tuinen

Wandelroutes door het groen

Clusteren van parkeren

193

STRATEGISCHE RAAMWERKEN WOONERFWIJK

MOBILITEITS RAAMWERK •

•

• •

• •

Door het parkeren op een aantal punten zo dicht mogelijk bij de Bakboordswal te clusteren, kunnen de woonerven vrij gehouden worden van geparkeerde auto’s. De auto’s zullen dan ook minder ver de buurt in rijden, waardoor er ruimte ontstaat voor ontmoeting en activiteit; Parkeren in de wijk strategisch clusteren (bijvoorbeeld aan de zijkanten van woningen waar geen adressen zijn) om ruimte vrij te maken in de karakteristieke woonerven; Mobiliteitshub plaatsen aan de Bakboordswal gecombineerd met pakket- en briefautomaat; De groene ring om de buurt kan geactiveerd worden door een goed fiets- en wandelnetwerk met goede verbindingen de woonerven in, Straten opnieuw herinrichten zodat de snelheid wordt verminderd; De Bakboordwal inzetten als hoogwaardige openbaar vervoer ring door de buurt.

GROENBLAUWE RAAMWERK •

• •

•

• •

De groene ring om de buurt biedt veel kansen. Door de groengebieden een stuk toegankelijker te maken door middel van wandel- en fietsverbindingen, kunnen de groengebieden de nieuwe voorkant worden waar mensen de buurt binnen komen, Hoogteverschillen in het maaiveld ontnemen het zicht op de auto, Verbind de gefragmenteerde groengebieden met elkaar tot een overzichtelijk fijnmazig groen netwerk, Groene erfafscheidingen geven een rustig beeld, mits voldoende samenhang en adequaat beheer en onderhoud, Meer variatie in groen qua beeld, beleving en biodiversiteit, Beter onderhoud van het groen, om doorzichten te verbeteren en het rommelige groen een kwaliteitsimpuls te geven.

SOCIAAL RAAMWERK •

•

•

Het private karakter van de woonerven kan als startpunt dienen om de erven te transformeren tot collectieve binnentuinen. Hier kunnen de buurtbewoners elkaar ontmoeten, terwijl ze een gevoel van eigenaarschap en verantwoordelijkheid hebben voor de ruimte, Meer diversiteit in verblijfsplekken in de openbare ruimte en koppel die aan het aangrenzende programma waar de behoefte het grootst is, bijvoorbeeld bij appartementengebouwen, De groene ring in en door de buurt zal geactiveerd worden met doorgaande fiets- en wandelroutes, waar het publieke programma zoals speelvoorzieningen aan ligt.

BELEVINGSRAAMWERK •

• •

•

•

De groene structuur wordt de comfortabele beweegroute door de buurt. In de groene structuur bevinden zich de openbare buurtfuncties zoals speelplekken, Breng meer variatie in speel- en verblijfsplekken, De woonerven worden de collectieve buurttuinen waar buren elkaar ontmoeten en voetgangers zich vrij kunnen bewegen, Maak heldere en overzichtelijke voor- en achterkanten die de structuur van de wijk versterken om de rommelige openbare ruimte te verbeteren, Erfafscheidingen richting het woonerf verlagen om meer sociale controle te creëren.

• 194

195

STADSRAND DE HELD - VINKHUIZEN De stadsrand is de overgangszone tussen stad en het landschap. In de stadsrand is er naast wonen en bedrijvigheid ook ruimte voor onder andere volkstuincomplexen, grootschalige groengebieden en recreatiegebieden. Daarnaast zien we dat stadsranden steeds meer in beeld komen voor opwekking van duurzame energie uit zon en/of wind. Per stadsrand is de samenstelling van deze verschillende functies anders. Maar alle randen hebben gemeen, dat zij als een ‘bufferzone’ werken: een gebied dat de wrijving tussen het hoogstedelijke rood en landschappelijke groen verbindt. De wijk Vinkhuizen ligt in het noordwesten van de stad, ten westen van de westelijke Ringweg (de Friesestraatweg). De zuidelijke begrenzing wordt gevormd door het Hoendiep, de wijk Kostverloren en het bedrijventerrein West-end. Aan de westzijde liggen De Held, het Roege Bos en het landelijk gebied Westpark en aan de noordzijde grenst het gebied aan het landelijke Golden Raand, waar ook een volkstuincomplex ligt.

Vergelijkbare buurten: • Reitdiep • Gravenburg • Hoornse Meer • Piccardthof

196

197

ORGANISATIE EN OPGAVEN

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

STADSRAND

STADSRAND

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

Vinkhuizen is net als Coendersborg ontworpen in de periode na de tweede wereldoorlog. De enorme woningnood zorgde ervoor dat de wijk in een snel tempo is gebouwd. Dat betekende de meest vergaande standaardisatie en rationalisatie van de bouwpraktijk die de stad Groningen in haar geschiedenis heeft gekend. De hoofdstructuur van Vinkhuizen bestaat in oost-west richting uit de Siersteenlaan en in noordzuid richting uit de Diamantlaan. Aangehaakt op deze verkeersaders liggen de buurten met een fijnmazig netwerk van woonstraten. De woonstraten zijn vrij verhard met weinig groen, waardoor de wijk regelmatig last heeft van wateroverlast en hittestress. De groene verblijfsplekken in de buurt zijn voornamelijk geconcentreerd achter de bouwblokken. De straat heeft een anonieme sfeer mede dankzij de hoeveelheid parkeren dat zich op straat bevindt. Een aantal woonstraten is ingericht als autovrije woonpaden. Ook deze woonpaden zijn vaak vrij verhard, maar bieden de ruimte voor spelende kinderen. Naast gezinnen met kinderen wonen er veel ouderen in Vinkhuizen, met name in de appartementenblokken. Deze kwetsbare groepen vragen om veilige en comfortabele leefomgeving.

198

De commerciële functies en voorzieningen zijn centraal in de wijk geclusterd. Aan de Siersteenlaan ligt het winkelcentrum Vinkhuizen en de vensterschool. Aan de Diamantlaan rondom de Metaallaan liggen scholen die geen adres hebben aan de straat zijn gekeerd. Dit is mede vanwege het drukke verkeer op de Diamantlaan. Die verkeersdruk zal de komende jaren alleen maar toenemen in verband met de geplande ontwikkelingen net buiten de wijk Vinkhuizen. In het zuiden zal er een verbinding komen met de nieuwe woonwijk Suikerzijde en in het westen zijn er ontwikkelplannen voor het gebied rond De Held. Tussen De Held en Vinkhuizen liggen de recreatieve groengebieden het Roege Bos en het Westpark. Ondanks de nabijheid van deze groengebieden is de relatie tussen stad en landschap nog onbenut. Het Diamantpark en het Park Kornalijnlaan zijn een eerste aanzet om het groene landschap de wijk in te trekken. Desondanks is het omliggende landschap niet erg zichtbaar of beleefbaar in de buurten.

! Verharde woonstraten

! Kwetsbare ouderen

Woonstraten als woonpaden

Omliggend landschap de buurt in

Parkeren aan de achterkanten 199