Bijlage Leef- en klimaatstraten.pdf

86

Plekken met leefkwaliteit voorop: • Zonnelaan/WC Paddepoel • Nieuwe Ebbingestraat/Rodeweg • Boterdiep/Turfsingel • Astraat/Aweg • Stationsweg • Overwinningsplein • Rijksstraatweg/Centrum Haren • Verlengde Hereweg/WC Helpman • Princesseweg/Nassauplein • Gaykingastraat/Buurhoes • Gaykingastraat/Burgemeester Triezenbergstraat

87

CONCEPT ZONNELAAN

Paddepoel is geïsoleerd van zijn directe omgeving door de omliggende straten. In het gebied bevinden zich bijvoorbeeld veel kwetsbare ouderen die lastig het winkelcentrum kunnen bereiken. De informele oversteekplekken zijn niet goed toegankelijk voor hen vanwege de hoogteverschillen en smalle verharding. Maar ook bij de inrichting van de straten ligt de nadruk

op het autogebruik en niet op het comfort van de voetganger. De verschillende verkeersstromen zijn gescheiden om de veiligheid te garanderen. Over een lengte van 150 meter zijn hekwerken geplaatst wat exemplarisch is voor het denken in gescheiden mobiliteitsstromen.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Slechte oversteekbaarheid

!

23,5% 65-plussers

! Hittestress ivm Winkelcentrum Paddepoel

STRAKS

Winkels aan een pleinzone

STRAKS De Zonnelaan gaat meer ruimte bieden voor ‘kriskras bewegingen’ om vanuit de buurt naar de winkels te lopen en andersom. Deze bewegingen voldoen aan een aantal simpele randvoorwaarden: toegankelijk voor iedereen (ouderen, mindervaliden, blinden en/ of slechtzienden, etc.) herkenbaar en overzichtelijk. Door de helft van het wegoppervlak in te ruilen voor pleinruimte wordt in eerste instantie de straat een minder grote barrière. Het smallere wegdeel wordt vervolgens heringericht, waarbij diagonale oversteekplaatsen in het verhardingsvlak zijn opgenomen. Deze oversteekplaatsen hebben een hoogteverschil van slechts 2cm waardoor er directe looproutes ontstaan naar het winkelcentrum voor iedereen. Aan de oostzijde van het straatprofiel kan een pleinruimte ontstaan, direct grenzend aan

88

de voorzieningen waardoor een prettig leefklimaat ontstaat met voldoende ruimte voor buurtbewoners om elkaar te ontmoeten. De Zonnelaan bevindt zich in de uitbreidingszone van het betaald parkeren (derde schil). Het beprijzen van het parkeren zal zorgen voor een reductie van de parkeerdruk. Als plek met leefkwaliteit voorop zal de parkeerdruk stelliger en actiever gereduceerd moeten worden. We houden daarom rekening met een grotere reductie dan de verwachte 10 tot 20%. Het parkeren voor het winkelcentrum Paddepoel is geregeld op een tweetal grote parkeerterreinen. Dit zijn private parkeerterreinen waarbij parkeerplekken tegen commerciële tarieven worden aangeboden.

Waterpartij op het plein

Kris kras oversteekplaatsen

89

PLEK MET LEEFKWALITEIT VOOROP HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 90

91

PLEK MET LEEFKWALITEIT VOOROP

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 92

93

RAND VAN DE BINNENSTAD GRIFFEWEG

Met de groei van de stad neemt de druk op de binnenstad de komende jaren fors toe. Dit heeft zijn weerslag op de gebieden direct grenzend aan de binnenstad of aan de andere kant van de Diepenring. Denk bijvoorbeeld aan het Ebbingekwartier. Hier bevinden zich op dit moment al plekken die een binnenstedelijk karakter hebben met een hoge dichtheid aan programma en een intensief gebruik van de openbare ruimte. Deze gebieden vragen om een nieuwe frisse blik op de openbare ruimte met meer plek voor de voetganger en de fiets. Het stationsgebied met de Stationsweg is een goed voorbeeld hiervan. Naast de Stationsweg zijn er nog een aantal andere plekken aan de rand van de binnenstad waar aanleiding is om een kwaliteitsimpuls te geven. Zoals de Ossenmarkt, Damsterplein, Verlengde Visserstraat of het Boterdiep/ Dudok. De Griffeweg is een van deze plekken met een directe verbinding naar de binnenstad via de Trompbrug. De weg doorsnijdt een ruimte die de potentie heeft om als een plein te functioneren voor het aangrenzende programma, maar dit wordt nu nog niet zo ervaren. In de mobiliteitsvisie wordt voorgesteld om het autoverkeer op de Stationsweg te verminderen.

De verkeersfunctie van de Griffeweg zal daarmee veranderen wat kansen biedt om de snelheid naar beneden te brengen (van 50km/u naar 30km/u of lager) en de leefkwaliteit te verbeteren.Dit biedt kansen om de Griffeweg in zijn huidige staat aan te passen.

94

Rand van de binnenstad: • Griffeweg • Stationsweg • Astraat • Damsterplein • Ossenmarkt • Westerkade • Boterdiep/Turfsingel • Verlengde Visserstraat

95

CONCEPT GRIFFEWEG

De Griffeweg is op dit moment een onsamenhangende plek die de maat en schaal heeft van een stedelijke pleinruimte. Echter deze ruimte wordt door de Meeuwerderweg en de Griffeweg in drie losse delen geknipt. De drie afzonderlijke delen worden niet als één pleinruimte ervaren met name door

het gebrek aan samenhang en er zijn onvoldoende oversteekmogelijkheden. Het plein is ook een hotspot als het gaat om hittestress vanwege de grote hoeveelheid verharding en het beperkte aantal bomen.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Straat knipt het plein in drieën

! Oosterpoort en het conservatorium

! Hittestress ivm verharding

STRAKS

Auto te gast

STRAKS De Griffeweg kan een A-locatie worden grenzend aan de binnenstad. De nabijheid van Muziekcentrum de Oosterpoort en het conservatorium zijn aanknopingspunten om van dit gebied, een culturele hotspot te maken; een publiek plein met ruimte om te verblijven en plek voor culturele evenementen. Daarbij ligt het gebied op een steenworp afstand van de Trompbrug, een directe langzaamverkeersverbinding over de Diepenring. Door de drie afzonderlijke pleindelen met elkaar te verbinden ontstaat er een pleinruimte direct aansluitend bij het programma grenzend aan het plein. Een doorlopend bladerdak zorgt voor eenheid, voldoende beschutting en een prettig verblijfsklimaat. De groene middenberm wordt verwijderd en de rijlopers van de Griffeweg en Meeuwerderweg zijn onderdeel van het verhardingspatroon van de pleinruimte, de

96

auto is te gast. Een subtiel onderscheid tussen rijbaan en trottoir (ruw en glad) draagt bij aan een veiligere oversteekbaarheid voor mindervaliden.

Functies aan het plein

Integrerend bladerdak

De Griffeweg is op deze manier een waardevolle aanvulling op bestaande pleinruimtes van Groningen met een binnenstedelijk karakter. De Griffeweg kan met de kwaliteitsimpuls onderdeel worden van de parkeerzone van het centrumgebied. We houden daarom rekening met een verwachte reductie van de parkeerdruk van 30 tot 50%. De parkeerplaatsen die gehandhaafd blijven worden geconcentreerd aan de randen van het gebied om het plein zelf vrij te houden van geparkeerde auto’s.

97

RAND VAN DE BINNENSTAD HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 98

99

RAND VAN DE BINNENSTAD

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 100

101

WOONSTRAAT VROEGE UITBREIDING HW MESDAGSTRAAT

Wijken die onderdeel zijn van de stadsvernieuwing worden getypeerd door het nauwe stratenpatroon met gesloten bouwblokken. Deze wijken zijn gebouwd aan het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20ste eeuw, nog voor de intrede van de auto in het straatbeeld. De auto heeft hier achteraf zijn ruimte opgeëist ondanks dat hier vaak niet genoeg ruimte voor is. De H.W. Mesdagstraat bevindt zich in de Schildersbuurt, een beschermd stadsgezicht van Groningen. Het is is een monumentale straat met veel beeldbepalende panden. De buurt ligt op steenworp afstand van de binnenstad.

102

Woonstraten vroege uitbreiding: • HW Mesdagstraat • Nieuwe Blekerstraat • Wassenberghstraat • Graaf Adolfstraat • Baanstraat • Louise Henriëttestraat • Tweede Willemstraat • Van Heemskerckstraat • Floresstraat • Plantsoenstraat • IJsselstraat • Sophiastraat • Soerabajastraat • Cortinghlaan • Fruitstraat

103

CONCEPT

HW MESDAGSTRAAT Op dit moment wordt het grootste gedeelte van het straatprofiel ingenomen door geparkeerde auto’s en fietsen. Er is daardoor weinig tot geen verblijfsruimte in de straat. Er is een enkele ontmoetingsruimte te vinden direct aan de voordeur met soms een geveltuintje. Deze straattypologie kenmerkt zich door hoofdzakelijk

woonprogramma. De verharding bestaat uit kasseien, passend bij het historische karakter van de straat. Voor fietsers is dit type verharding echter niet comfortabel, zij gebruiken vaak de stoep, waardoor er onveilige situaties langs de voordeuren ontstaan.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Fietsparkeren op het trottoir

! Beschermd Stadsgezicht

! Wateroverlast ivm hoge grondwaterstand

STRAKS De H.W. Mesdagstraat heeft veel ruimtelijke kwaliteiten die niet tot hun recht komen door de dominantie van de auto in het straatbeeld. Door een deel van het parkeren te verwijderen ontstaat er schuifruimte binnen het straatprofiel. Deze ruimte kan ingezet worden om kwalitatieve verblijfsplekken te maken waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten of om de straat te vergroenen. Het karakteristieke verhardingsmateriaal van de rijloper blijft gehandhaafd. Het is onderdeel van de cultuurhistorische identiteit van de plek. Het is mogelijk om bij herinrichtingsopgaven de kasseien

te zagen voordat ze worden hergebruikt. Hierdoor wordt het voor de fietser prettiger en comfortabeler om de rijloper te gebruiken. Op die manier wordt de zone langs de voordeuren vrijgespeeld en ingericht als een sociale ontmoetingsplek met geveltuintjes die een prettige overgang maken tussen privé en openbaar. Bij een leefstraat wordt het hele straatprofiel uitgevoerd met minimale hoogteverschillen (tenminste 2cm) zodat het duidelijk is dat de straat het domein is van de voetganger en de fiets en de auto’s te gast zijn.

STRAKS

Kleinschalige buurtfuncties

De straat op één niveau

Kris kras oversteekplaatsen

Met de technische ontwikkelingen rond toekomstige mobiliteit is het op de lange termijn denkbaar dat de auto een minder dominante rol zal spelen in woonstraten. Een woonstraat als de H.W. Mesdagstraat kan mogelijk helemaal vrijgemaakt worden van auto’s. Dit is alleen mogelijk als er een parkeeroplossing is en het geen overlast geeft voor andere straten in de buurt. Een straat zonder auto’s biedt ruimte voor een creatieve en leefbare inrichting wat uitnodigt tot gezamenlijke activiteiten. Zo komt er ruimte vrij voor bewoners om elkaar te ontmoeten en kinderen veilig op straat te laten spelen. Fietsparkeerplekken kunnen geclusterd worden met een hogere capaciteit zodat geparkeerde fietsen geen belemmeringen meer vormen op de stoep. Op die manier wordt de mens centraal gezet. 104

De H.W. Mesdagstraat bevindt zich in de schilwijken met betaald parkeren. Met maatregelen (refereren naar pagina in hoofdstuk 3) houden we rekening met een verwachte reductie van het parkeren van 20 tot 30%. Een ander middel kan het doorverwijzen/ faciliteren zijn van abonnementen in garages of P&R aan de stadsrand. Dit klinkt redelijk pijnloos, maar we opereren in een commerciële markt, en die plekken zullen echter wel tegen commerciële tarieven moeten worden aangeboden. In dit gebied kan deelmobiliteit bijdragen aan het verlichten van de parkeerdruk. Bewoners van de straat kunnen zelf ook een bijdrage leveren door in de plantenbakken bloeiende planten aan te brengen en deze in de toekomst ook te onderhouden.

LATER

LATER

Autovrije leefstraat

Kinderen spelen op straat

105

WOONSTRAAT VROEGE UITBREIDING HUIDIGE SITUATIE

WOONSTRAAT VROEGE UITBREIDING INSPIRATIEBEELD STRAKS

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 106

107

WOONSTRAAT VROEGE UITBREIDING INSPIRATIEBEELD LATER

VOORBEELD LEEFSTRAAT GROTE APPELSTRAAT

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

Grote Appelstraat Foto door Alfred makelaars & adviseurs

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid

De Grote Appelstraat in de Hortusbuurt in Groningen is heringericht als leefstraat. De bewoners hebben zelf het initiatief genomen om hun straat te vergroenen en ruimte te maken voor ontmoeting. Het project wordt gesubsidieerd door de gemeente, maar bewoners leveren zelf ook een waardevolle bijdrage door het planten van het groen en het toekomstige beheer en onderhoud. De straat bood weinig ruimte voor sociale interactie en er was veel verharding. Daarnaast was er behoefte naar een structurele oplossing voor te hard rijden in de straat en geparkeerde fietsen op het trottoir. Samen met de gemeente Groningen is een plan uitgewerkt, waarbij automobilisten snelheid moeten minderen en met plantenbakken krijgt de straat meer groen en kleur. Extra fietsenrekken zorgen voor een opgeruimd beeld, terwijl bankjes uitnodigen om te verblijven en ontmoeten. De Grote Appelstraat is een goed voorbeeld voor woonstraten in vroege uitbreidingswijken waar weinig verkeer op zit in Groningen, waarbij bewoners een belangrijke rol kunnen spelen in het verbeteren van hun leefomgeving.

Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 108

109

WOONSTRAAT NAOORLOGSE WIJK BLOEDKORAALSTRAAT

In de jaren zestig van de vorige eeuw werd stempel- en strokenbouw, een herhalende woningbouw, gezien als het antwoord op de enorme woningvraag. Het stratennetwerk vormt de basis voor het ruimtelijke raamwerk, waarbij de straat ruimte biedt voor de auto en het parkeren ervan. Functies als speelplekken zijn zoveel als mogelijk losgekoppeld van verkeer in de groene binnengebieden van de stempel. De Bloedkoraalstraat is een naoorlogse woonstraat in Vinkhuizen-Noord.

110

Woonstraten naoorlogse wijk: • Bloedkoraalstraat • Hazelaarstraat • Bosboom-Tussaintstraat • Duindoornstraat • Abraham Kuyperlaan • Regulusstraat • Madame Curiestraat • Spicastraat • Amethiststraat • Mangaanstraat • Reviusstraat

111

CONCEPT

BLOEDKORAALSTRAAT In de straat vinden we typische naoorlogse bouwblokken met anonieme plinten met bergingen aan de straat. De achterzijde van het appartementenblok heeft een smal trottoir die het mogelijk maakt voor autoverkeer om de garages te bereiken. Het straatprofiel wordt aan één kant begeleid door een langsgevel van

een vierlaags appartementenblok. Aan de andere kant zijn de kopse gevels van tweelaagse grondgebonden woningen zichtbaar. Het straatbeeld wordt gedomineerd door geparkeerde auto’s en ongebruikte groenstroken. In Vinkhuizen wonen veel kwetsbare ouderen, die graag wandelingen door de buurt willen maken.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! 44% voor de auto/ 22% voor lopen

! 15,4% 65-plussers

STRAKS

Parkeerplaatsen aan de achterkanten

Speel- en Sportvoorzieningen

STRAKS Door parkeren strategisch te concentreren ontstaan er kansen om in de Naoorlogse wijken de straat anders in te richten. Dit varieert van een woonstraat met auto, auto te gast of (gedeeltelijk) autovrij. In de Bloedkoraalstraat is gekozen om het laatste in beeld te brengen. De straat wordt grotendeels vrijgemaakt van geparkeerde auto’s. De overige parkeerplekken worden geconcentreerd aan het begin en einde van de straat. Op deze manier is de doorgaande functie van de straat overbodig en is er ruimte voor verblijf en sociale buurtactiviteiten. De autovrije straat kan onderdeel worden van een prettige wandelroute door de buurt, een leefstraat met voldoende sport- en speelaanleidingen voor jong en oud. Bij woonstraten in naoorlogse wijken ontbreekt het vaak aan een specifiek karakter. Door het toevoegen van nieuwe beplanting met zowel gebruik-

112

swaarde (fruitbomen) als belevingswaarde krijgt het gebied een nieuwe identiteit: groen, klimaatadaptief en klaar voor de toekomst.

Autovrije woonstraat

De Bloedkoraalstraat bevindt zich buiten de derde schil. Er zijn nog geen plannen om hier betaald parkeren in te voeren. Er zijn voor dit gebied geen middelen om de parkeerdruk omlaag te brengen, behalve het verlokken van mensen om minder gebruik te maken van de auto. De nadruk ligt in dit gebied op het verplaatsen en concentreren van parkeerplaatsen in plaats van het verwijderen van parkeerplaatsen. Wel kan rekening gehouden worden met een kleine reductie van de parkeerdruk door het aanbieden van deelmobiliteit.

113

WOONSTRAAT NAOORLOGSE WIJK HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 114

115

WOONSTRAAT NAOORLOGSE WIJK

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 116

117

WOONERF DUKDALF

Sinds de jaren zeventig zijn in Nederland uitbreidingswijken gebouwd die zich kenmerken door een sterk hiërarchisch, maar onoverzichtelijk verkeersnetwerk. Collectieve woonerven vormen de uiteinden van de zogenaamde ‘bloemkoolstructuur’. Het woonerf werd gezien als een nieuwe interpretatie van de straat met een snelheidslimiet van 15km/u (stapvoets). Waar functies als auto- en fietsverkeer en/of speelruimte voorheen gescheiden waren, werden die op het woonerf juist samengebracht met als doel ontmoetingen te stimuleren. In werkelijkheid zijn de woonerven grotendeels vol komen te staan met geparkeerde auto’s en is er weinig ruimte voor verblijf en ontmoeting. Dukdalf is een straat in Lewenborg-Zuid waar drie woonerven het einde vormen van een stukje ‘bloemkoolstructuur’. Het woonerf is typerend voor de woonwijken in Lewenborg en Beijum.

118

Woonerven: • Dukdalf • Jaltadaheerd • Fultsemaheerd • Boelemaheerd • Bunnemaheerd • Kluisgat • Vaargeul • Du Perronlaan • Ten Oeverlaan • Orchideestraat • Hans Lodeizenstraat • Barthstraat • Voetiusstraat

119

CONCEPT DUKDALF

Het originele idee achter het woonerf is om spelen, verblijven, te combineren op straat en deze verkeersruimte te delen met de auto. Echter de substantiële toename van het bezit en gebruik van de auto resulteert in woonerven die volledig gevuld zijn met geparkeerde auto’s. Het woonerf kenmerkt zich daarnaast door een grote hoeveelheid verhard oppervlak (voornamelijk gesloten verharding zoals asfalt) met als gevolg; hitte eilanden, een zware belasting van het rioolstelsel en een uitdagende wateropgave. De ‘bloemkoolwijken’

hebben een bijzondere stedenbouwkundige opbouw. Een opvallend gevolg is een dubbele oriëntatie van de woningen met bijvoorbeeld entree en voortuinen aan het woonerf. De tuinen zijn echter vaak omsloten door hoge schuttingen en hagen om het zicht op de geparkeerde auto’s te weren. Er is weinig samenhang waardoor een rommelig beeld ontstaat. Dit zorgt voor een anonieme beleving van het woonerf, een lage verblijfskwaliteit en de beoogde spontane sociale ontmoeting is er niet.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! 66% auto/ 9% lopen

! 37,3% gezinnen met kinderen

! Gesloten erfafscheidingen

STRAKS

Collectieve tuinen

STRAKS De ruimtelijke en stedenbouwkundige opzet van het woonerf voorziet in de ideale randvoorwaarden om een sociale ontmoetingsruimte te zijn voor de buurt. Door het parkeren efficiënter te organiseren en op een aantal plekken in de buurt te clusteren, kan het woonerf vrijgespeeld worden van parkeren. Deelmobiliteit kan hier ook deels een oplossing voor zijn om een bijdrage te leveren aan het verminderen van de hoeveelheid parkeren. Met deze ‘speelruimte’ ontstaat de kans om het woonerf weer terug te geven aan de buurtbewoners en direct aanwonenden.

Het woonerf kan een groene ruimte worden met picknicktafels, boomgaard en informele speelplekken. De hoge schuttingen en erfafscheidingen kunnen in overleg met de woningbouwcorporatie en bewoners een overtuigend herontwerp krijgen waarbij overzicht en samenhang wordt nagestreefd. Het nieuwe groene woonerf is namelijk een fijn uitzicht, een verlengde van je woonkamer. Daarom is het goed denkbaar dat de erfafscheidingen verlaagd worden om op deze manier de sociale ontmoeting en het collectieve gevoel te versterken.

Clusteren van het parkeren

Lage erfafscheidingen

Op de lange termijn zien we kansen dat het woonerf een zelfvoorzienende plek binnen de wijk kan worden. Een collectieve moestuin en kassen zorgen voor voedselproductie, met kleinschalige windmolens en zonnepanelen die zorgen voor de opwekking van energie. Hiervoor zal er een stevige ondergrondse infrastructuur nodig zijn met bijvoorbeeld een warmte-koude opslag. De openbare ruimte wordt op dat moment meer dan alleen een plek voor recreatie en sociale interactie. Het vervult de wens van de gemeente voor een toekomstbestendige stad. Dukdalf bevindt zich buiten de uitbreidingszone 120

betaald parkeren (derde schil). Er zijn nog geen plannen om hier betaald parkeren in te voeren. Er zijn voor dit gebied geen middelen om de parkeerdruk omlaag te brengen, behalve het verlokken van mensen om minder gebruik te maken van de auto. De aanwezige parkeerplaatsen zijn zeer inefficiënt verspreid door de wijk. Het concentreren van de parkeerplaatsen dichter bij de verbindingswegen zal ervoor zorgen dat de woonerven meer ruimte bieden voor verblijf en sociale interactie. We kunnen wel rekening houden met een kleine reductie (0-10%) van de parkeerdruk door het aanbieden van deelmobiliteit.

LATER

LATER

Energie productie

Collectieve moestuinen

121

WOONERF

HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 122

123

WOONERF

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 124

125

WOONERF

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD LATER

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 126

127

BEDRIJFSSTRAAT STAVANGERWEG

Geparkeerde auto’s, busjes en vrachtwagens domineren het straatbeeld op bedrijventerreinen. De straten worden begrensd door lange blinde gevels of stalen hekwerken als erfafscheiding van de afzonderlijke kavels. Dit zorgt voor een rommelig en anoniem straatbeeld. De openbare ruimte is primair ontworpen voor gemotoriseerd verkeer met brede wegen, waarbij er weinig tot geen aandacht of ruimte is besteed aan de voetganger en de fietser. De Stavangerweg is een voorbeeld van een typische bedrijfsstraat.

128

Bedrijfstraten: • Stavangerweg • Protonstraat • Koldingweg • Rigaweg • Bremenweg • Rouaanstraat • Felland Noord • Smirnoffstraat • Lamsoor • Beckerweg • Bieslookstraat • Gotenburgweg • Pop Dijkemaweg • Bedrijvenweg • Sylviuslaan

129

CONCEPT

STAVANGERWEG Het bedrijventerrein bestaat voor bijna 100% uit verharding zowel in de openbare ruimte, op de kavels als op het dakoppervlak. Dit soort gebieden zijn dan ook binnen de gemeente bekend als hitte-eilanden waar ook een substantiële kwalitatieve wateropgave

ligt. De Stavangerweg bevindt zich in Eemspoort, een bedrijventerrein dat langs de Hunzezone is gebouwd. Ondanks dat er twee bedrijventerreinen direct aan dit natuurgebied grenzen, zijn de verbinding en de routes er naar toe minimaal benut.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! 56% voor vrachtverkeer / 14% voor lopen

! Anonieme erfafscheidingen

! Hittestress ivm bedrijventerrein

STRAKS De opgave voor klimaatadaptatie in dit soort gebieden is urgent en groot. De straten moeten klimaatbestendig worden ingericht, voorbereid op de toekomst. ‘De straat is klimaatadaptief’ en ‘de straat is een ecosysteem’ zijn de belangrijkste dimensies voor een bedrijfsstraat. Langs de rijbaan wordt een bioswale voorzien die het vervuilde regenwater van het wegdek en het dakoppervlak verzamelt om vervolgens te filteren

voordat het afgevoerd wordt naar de Hunzezone. Naast een waterzuiverende en -bergende functie biedt het beschutting voor voetgangers en draagt het bij aan de biodiversiteit. Het naastgelegen voetpad heeft een directe verbinding met het natuurgebied, waardoor werknemers een aantrekkelijke wandeling kunnen maken tijdens de lunch.

STRAKS

Groene kavelgrenzen

Wandelroute naar natuurgebied

Bioswale

LATER

130

straat met vrachtverkeer en grote draaicirkels is dan niet meer vanzelfsprekend. De bedrijfsstraten leveren officieel geen bijdrage aan parkeervoorzieningen in de openbare ruimte. De brede bedrijfsstraten nodigen echter wel uit om een auto op de rijbaan te parkeren. Onder andere door werknemers die niet in het gebied zelf werkzaam zijn, maar hier gratis kunnen parkeren. Om ruimte te winnen en de verblijfskwaliteit te verbeteren kan hiervoor een parkeerverbod ingesteld worden.

LATER

Aansluitend bij de voorstellen die gepresenteerd zijn tijdens de Klimaatmanifestatie van januari 2021 kan het bedrijventerrein in de toekomst verder geïntensiveerd worden. Door functies te stapelen kan een hogere dichtheid worden gerealiseerd om het omliggende groene landschap te besparen van nieuwe ontwikkelingen. De openbare ruimte vraagt met een hogere dichtheid om een inrichting die voorziet in kwalitatieve routes en uitnodigende verblijfsplekken. De straat wordt dan steeds meer van de voetganger en de fietser. De bedrijfsmatige functionaliteit van de

Gemengd district

Uitnodigde verblijfsplekken

131

BEDRIJFSSTRAAT HUIDIGE SITUATIE

BEDRIJFSSTRAAT

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 132

133

BEDRIJFSSTRAAT

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD LATER

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 134

135

DOORGAANDE DORPSSTRAAT GAYKINGASTRAAT

Deze Dorpsstraat typologie is meestal terug te vinden in de dorpskernen rondom de stadskern zoals bijvoorbeeld; Ten Boer, Zuidwolde, Woltersum, Schildwolde, Noordlaren etcetera. Maar er zijn ook gebieden dichter bij de binnenstad die overeenkomstige kenmerken hebben passend bij deze typologie. Denk hierbij aan Hoogkerk en centrum Haren. Dorpsstraten met een doorgaande functie hebben verschillende soorten gebruikers. Van fietsers en voetgangers tot auto’s, bussen en landbouwverkeer. Omdat deze straten vaak dwars door het dorp heen gaan kan dit voor conflicten zorgen. De Gaykingastraat is zo’n doorgaande straat die het dorp Ten Boer doorkruist dwars door het dorpscentrum met het dorpsplein en het buurhoes. Dit deel van de Gaykingastraat is dan ook aangegeven als een plek waar de leefkwaliteit voorop moet komen te staan.

136

Doorgaande dorpsstraten: • Gaykingastraat (Ten Boer) • Stadsweg (Ten Boer) • Riekele Prinsstraat (Ten Boer) • Eestumerweg (Ten Post) • B. Kuiperweg (Ten Post) • Rijksweg (Ten Post) • Felland (Haren) • Rijksstraatweg (Glimmen) • Dorpsweg (Onnen)

137

CONCEPT

GAYKINGASTRAAT Het deel van de Gaykingastraat tussen het dorpsplein en het buurhoes is een plek waar de straat letterlijk een barrière vormt tussen woningen, winkels, ontmoetingscentrum en de aangrenzende openbare ruimte. Dit komt door de materialisering, maar ook

door het beperkt aantal oversteekmogelijkheden. Plein en buurhoes zijn ruimtelijk twee losse plekken omdat ze beiden geen relatie aangaan met de straat en met elkaar.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Straat scheidt pleinruimtes

! Dorpsplein en Buurhoes

! Hittestress

STRAKS Zowel plein als buurhoes zijn twee belangrijke bestemmingen in het dorp voor verblijf en sociale ontmoeting. Echter de interactie en de meerwaarde die dat oplevert ontbreekt. Door het plein en buurhoes met elkaar te verbinden ontstaat er een nieuw dorpshart voor Ten Boer. Een plek waar grotere evenementen

138

plaats kunnen vinden, maar ook de plek waar je je bruiloft wilt vieren in de zomer. Het voorstel is om de pleinvloer een nieuwe materialisering te geven die de pleinruimte versterkt en begrenst. Autoverkeer is hier te gast en de snelheid wordt verlaagd.

STRAKS

Integrerend bladerdak

Evenementenruimte voor het Buurhoes

139

DOORGAANDE DORPSSTRAAT HUIDIGE SITUATIE

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 140

141

DOORGAANDE DORPSSTRAAT

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

INSPIRATIEBEELD STRAKS

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 142

143

NIET DOORGAANDE DORPSSTRAAT STADSWEG

De Dorpsstraat typologie is te vinden in de dorpskernen van de gemeente. Dorpsstraten door de kleine kernen met historische lintbebouwing hebben vaak geen doorgaande functie. Ze werken meer als woonstraat en worden voornamelijk gebruikt door aanwonenden. Dorpslinten hebben een sterk landelijk en informeel karakter. Dit wordt gekenmerkt door een rafelige rand van vrijstaande bebouwing. De kavels zijn relatief groot, wat zorgt voor een open structuur en zicht op het achterliggende (landelijke) gebied. De Stadsweg in Winneweer is een voorbeeld van een dorpsstraat zonder doorgaand verkeer. De kern bevindt zich in het meest noordelijke deel van de gemeente Groningen en loopt parallel aan het Damsterdiep. Aan de straat liggen zowel vrijstaande woningen als bedrijfshallen.

144

Niet doorgaande dorpsstraten: • Stadsweg (Winneweer) • Hoofdweg (Woltersum) • Rijksweg (Garrelsweer) • Mottenbrink (Onnen) • Kerkstraat (Thesinge)

145

CONCEPT STADSWEG

Damsterdiep. De levendigheid speelt zich met name af in de achtertuinen. Hierdoor voelt de Stadsweg als een anonieme straat, waar ook nog eens hard wordt gereden omdat de rijbaan breed is.

STRAKS

De Stadsweg is een smalle dorpsstraat, bestaande uit een zes meter brede rijbaan en een smalle sloot. De rijbaan is deels uitgevoerd in asfalt en deels in elementenverharding, wat zorgt voor een rommelig beeld. De kavels hebben een kleine verharde voortuin aan de straat en een grote groene achtertuin aan het

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

STRAKS Ondanks de brede rijbaan biedt het smalle profiel van de Stadsweg weinig ruimte voor een andere opzet. Het is lastig om de straat structureel aan te passen. De straat kan opgewaardeerd worden met aanpassingen aan de materialisatie. Elementenverharding sluit beter aan op het gebruik en geeft de straat een zachtere uitstraling.

146

Bomen kunnen optisch de rijbaan versmallen en gebruikt worden als natuurlijke markering tussen auto en voetganger. Ruimte om tegemoetkomend verkeer te laten passeren kan worden ingepast in het straatontwerp.

! 44% voor de auto/ 13% voor lopen

! 26,2% 65-plussers

! Hard rijdend verkeer

Toevoegen van een bomenrij

Straat in elementenverharding

147

NIET DOORGAANDE DORPSSTRAAT HUIDIGE SITUATIE

NIET DOORGAANDE DORPSSTRAAT INSPIRATIEBEELD STRAKS

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 148

149

‘HARENS PROFIEL’ DORPSSTRAAT WESTERSE DRIFT

Het dorp Haren heeft een raamwerk van straten met een kenmerkend straatprofiel wat zichtbaar is en terugkomt in de hele kern; het zogenoemde ‘Harens profiel’. De opbouw van het straatprofiel bestaat uit een rooilijn, een tuin, een groene erfafscheiding, een trottoir van gesloten asfaltverharding, een groene berm met bomen en dan de rijbaan en vervolgens weer hetzelfde aan de andere zijde van de weg-as. Opvallend is dat dit resulteert in een groene en weelderige beleving van de straat. Het rijke en diverse palet aan verschillende boomsoorten in de groene bermen is hierbij kenmerkend. De Westerse Drift is een typische straat in Haren, waarvan een gedeelte al is opgebouwd uit dit karakteristieke ‘Harens profiel’.

150

‘Harens profiel’ dorpsstraat: • Westerse Drift • Emmalaan • Vondellaan • Onnerweg • Mellensteeg • Kaverlaan • Rijksstraatweg • Molenweg • Kromme Elleboog • Spinozalaan • Wilhelminalaan • Julianalaan

151

CONCEPT

WESTERSE DRIFT Het programma langs de Westerse Drift bestaat voornamelijk uit vrijstaande woningen waarvan een aantal een cultuurhistorische waarde hebben. Het deel van de Westerse Drift rond de brandweerkazerne en de gemeentewerf is op dit moment een verhard

gebied. Het ‘Harens profiel’ is hier nog afwezig in verband met de hulpdiensten. De Westerse Drift wordt tevens gebruikt als sluiproute voor verkeer dat vanuit Haren naar de snelweg moet. Dit heeft deels te maken met de breedte van de rijbaan.

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! 79% voor de auto/ 21% voor lopen

! Sluipverkeer door de woonstraat

! Geasfalteerd trottoir

STRAKS Het samenhangende groene beeld van het ‘Harens profiel’ is een belangrijke identiteits- en structuurdrager voor Haren. Aangezien een gedeelte van de Westerse Drift al is ingericht met dit straatprofiel is de keuze voor de rest van de straat evident. De landschappelijke identiteit en het groene karakter kan worden versterkt. ‘De straat is een ecosysteem’ en ‘de straat heeft identiteit’ sluiten naadloos aan bij het ‘Harens profiel’. Er zijn plannen om de brandweerkazerne te verplaatsen naar een ander gebied. Dit maakt het mogelijk om het straatprofiel aan te passen. De brede rijbaan kan versmald worden, waardoor er ruimte vrijgespeeld

152

wordt om de kenmerkende groene bermen met een rijke variatie aan beplanting en bomen van het ‘Harens profiel’ te realiseren. Dit versterkt het groene karakter en draagt bij aan de biodiversiteit in het gebied. Voorstel is om het trottoir uit te voeren in elementenverharding, omdat dit bijdraagt aan een betere infiltratie en een prettige uitstraling heeft voor een woonstraat. Bij de huidige brandweerkazerne, waar het straatprofiel een stuk breder is, is er ruimte om een verblijfsplek te realiseren voor ontmoeting. Een groene plek met wat zitgelegenheid draagt bij aan de beleving van de wandelaar die een rondje loopt door de buurt.

STRAKS

Toevoegen van het Harens profiel

Straat in elementenverharding

Ecologische groene bermen

153

‘HARENS PROFIEL’ DORPSSTRAAT HUIDIGE SITUATIE

‘HARENS PROFIEL’ DORPSSTRAAT INSPIRATIEBEELD STRAKS

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 154

155

BUITEN DE BEBOUWDE KOM ZUIDVELD

Rond de bebouwde stads- en dorpskernen bevinden zich landschappelijke straten die de kernen onderling met elkaar verbinden. Het zijn straten die voornamelijk te vinden zijn buiten de stad in landbouw- en natuurgebieden en ze hebben vaak ook een recreatief gebruik. De straten kenmerken zich door een smalle rijbaan begeleid door landschapselementen zoals; bomenrijen, sloten of hagen. Deze straten buiten de bebouwde kom hebben een snelheidslimiet van 60km/u. Er zijn straten buiten de bebouwde kom waar fietsers gebruik kunnen maken van een vrijliggend fietspad, maar er zijn ook straten met een gemengd profiel, waar de fietsers en auto’s dezelfde rijbaan delen. Zuidveld bevindt zich tussen de dorpskernen Onnen en Noordlaren. De weg wordt voornamelijk gebruikt door landbouwverkeer, direct aanwonenden en gebruikers die vanuit Noordlaren richting Haren of Groningen rijden. Ook recreatief fietsverkeer maakt gebruik van Zuidveld (onderdeel van knooppunten-route). Aan weerszijden van Zuidveld liggen agrarische graslanden.

156

Buiten de bebouwde kom: • Zuidveld • B. Kuiperweg • Boersterweg • Driebondsweg • Eemskanaalzone Zuid. • Groningerweg • Hoendiep • Noodweg • Winschoterweg • Zuidlaarderweg • Slochterdiep • Rijksweg

157

CONCEPT ZUIDVELD

samen. Op dit moment is er een smal fietspad dat in twee richtingen wordt gebruikt waar ook voetgangers gebruik van maken. Dit zorgt voor onveilige en onoverzichtelijke situaties. Lopen en fietsen wordt hierdoor als niet uitnodigend ervaren.

LATER Op de korte termijn is er binnen het bestaande smalle profiel weinig mogelijk. Een fietspad aan weerszijden van het straatprofiel is gewenst, maar in verband met eigendomsgrenzen is hier nu geen ruimte voor. Het onteigenen van grond is op dit moment geen optie. Recentelijk is dit gebied heringericht waarbij gebieden zijn aangewezen voor noodberging in combinatie met natuurontwikkeling en daarbij is een duidelijk onderscheid gemaakt tussen NNN-natuur, beheer natuur en meer reguliere landbouw. Tijdens de klimaatmanifestatie in het begin van 2021 is er een

158

mogelijke toekomst van dit gebied geschetst. Hierin wordt de focus gelegd op het verder versterken van natuur en waterberging, waardoor er kansen ontstaan om het profiel van Zuidveld aan te passen. Met dergelijke ontwikkelingen kan het recreatieve gebruik van Zuidveld versterkt worden en is het toevoegen van een tweede fietspad wenselijk. De fietsroute kan in dit scenario open zichtlijnen krijgen over het nieuwe natuurlijke veenlandschap wat de beleving van de route verrijkt.

LATER

Zuidveld is een historisch lint in het buitengebied tussen Onnen en Noordlaren. Het bevindt zich op de oostelijke flank van de Hondsrug en heeft open zichtlijnen over het beekdal van de Hunze. Recreatie, mobiliteit, landschap en wonen komen hier allemaal

HUIDIGE SITUATIE

HUIDIGE SITUATIE

! Gemengd fiets- en voetpad

! Bomenlaan aan het Hunzedal

! Esdorpenlandschap op zand

Recreatief fietspad langs natuurlijke Hunzedal

Fietspad aan weerszijden

159

BUITEN DE BEBOUWDE KOM HUIDIGE SITUATIE

BUITEN DE BEBOUWDE KOM INSPIRATIEBEELD LATER

* Dit is een inspiratiebeeld en géén ontwerp

Mobiliteit Veiligheid Toegankelijkheid Gezondheid Sociaal Economie Beleving Ecologie Klimaatadaptatie Identiteit 160

161

ZANDWEGEN IN HAREN

In het landelijke gebied van de Hondsrug bevinden zich historische zandwegen en andere onverharde paden. Ze vormen de basis van een fijnmazig recreatief netwerk van wandel- en fietspaden of ruiterroutes dat gekoesterd en gewaardeerd wordt in de wijde omgeving. De zandwegen zijn van grote betekenis vanwege de hoge landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden. Ze dragen bij aan de herkenbaarheid en afleesbaarheid van de landschapsgeschiedenis van dit deel van de Hondsrug. De landschappelijke verschijningsvorm (de ligging, de samenhang met de omgeving en het van oorsprong aanwezige zand uit de laatste ijstijd) is zeer bepalend voor de identiteit van het esdorpenlandschap. De zandwegen vertegenwoordigen bovendien een hoge ecologische waarde omdat ze bijdragen aan een groene dooradering van het landelijke gebied. Zandwegen zijn belang voor het leefgebied van (zeldzame) planten- en dierengemeenschappen. Dieren kunnen zich langs bermen en hout- en bossingels verplaatsen en daarnaast zijn onverharde wegen – makkelijk neembare - ecologische verbindingen tussen natuurgebieden. De zandwegen horen bij het karakter van het gebied. Maar het gebruik van de zandwegen is in de loop der jaren veranderd. Er is meer verkeer bijgekomen, de recreatie (in allerlei vormen) is toegenomen terwijl de agrarische functie minder is geworden, maar niet verdwenen.

Deze verandering van gebruik heeft invloed op de gebruiks- en belevingswaarde van zandwegen maar ook op de manier waarop het beheer en onderhoud van de zandwegen moet gebeuren.

Aanbevelingen: • Verharden van de zandwegen is in principe uitgesloten • Behoud van de zandwegen en -paden in hun oorspronkelijke landschappelijke en cultuurhistorische opzet • Versterk de landschappelijke en cultuurhistorische beleving • Verspreid het verhaal van de zandwegen door voorlichting, promotie of exposities • Herstel “verdwenen” zandpaden wanneer kansen zich aandienen • Zorg voor voldoende en duidelijke bebording • Onderzoek (de noodzaak van) snelheidsbeperkende maatregelen • Ontwikkel een beleidsvisie met beheerplan die de ecologische waarde versterkt • Onderzoek de mogelijkheden en wenselijkheid tot afsluiten van bepaalde zandwegen voor niet bestemmingsverkeer • Onderhoud de zandwegen en -paden volgens een hanteerbare norm

Vanuit de Leidraad koesteren we de landschappelijke, recreatieve en ecologische waarde van de zandwegen, maar onderkennen ook de problematiek. Ontwerpprincipes voor zandwegen zijn niet opgenomen in dit document, wel zijn hieronder aanbevelingen opgenomen die bijdragen aan de versterking van de zandwegen;

162

163

DE BUURT

“Groningen herbergt verschillende leefwerelden, ieder met een eigen karakter. Deze eigenheid schatten we op waarde en koesteren we.“ 164

165

BUURTEN Binnen het stedelijk weefsel vormen de straten, samen met parken en pleinen, de openbare ruimte van een stad. Deze straattypologieën staan echter niet op zichzelf. Ze zijn namelijk altijd onderdeel van een netwerk, van een wijk of buurt en van de stad en omliggende dorpen. Op de grotere (buurt)schaal zijn er andere krachten die invloed hebben op de inrichting van de straat en de openbare ruimte. Soms ligt de prioriteit meer bij oversteekbaarheid en verkeersveiligheid, wanneer bijvoorbeeld leerlingen van een (basis)school een stadsradiaal moeten oversteken. Soms kan het juist een schakel zijn in een groenblauw netwerk waarmee je in één klap een substantiële bijdrage levert aan de klimaatopgave. De buurtschaal kan hierin een grotere slagkracht vervullen. Daarom is voor de buurtschaal getest hoe de nieuwe straattypologieën kunnen leiden tot een alternatieve organisatie van de verschillende buurten. Het belangrijkste uitgangspunt hierbij is het stimuleren van lopen, bewegen en de belevingswaarde verhogen. Op een strategisch niveau is de organisatiestructuur onderzocht en zijn de straten getest op buurtschaal. Het resultaat is 4 strategische raamwerken per buurt, met ‘maatregelen’ en ‘verfijningen’ voor zowel de buurtschaal als de straattypologieën.

Voor de raamwerkkaarten zijn de tien dimensies gegroepeerd in vier specifieke thema’s: Mobiliteit (Mobiliteit, Veiligheid en Toegankelijkheid), Groenblauw (Ecologie en Klimaatadaptatie), Sociaal (Sociale cohesie, Gezonde omgeving en Economie) en Beleving (Beleving en Identiteit). Om tijdens het opstellen van de raamwerkkaarten de juiste informatie boven water te krijgen, is er een participatief proces opgezet. Herinrichting van de openbare ruimte is niet een ‘top down’ proces. Een buurt maak je samen met bewoners, ondernemers en andere stakeholders. Daarom zijn er tijdens het opstellen van Leidraad in elke buurt ‘belevingswandelingen’ georganiseerd samen met bewoners, belangstellenden en de gebiedsteams. Tijdens de wandelingen zijn de indrukken op kaart aangegeven, de opgaven en aandachtspunten benoemd en in tweetallen vertaald naar het scherpstellen van de buurtopgaven en de straattypologieën. De buurten staan, net als de straattypologieën, niet op zich. In overleg met de gebiedsmanagers zijn zes buurten uitgekozen passend bij de historische ontwikkeling (en verschillende schillen) van de stad, die een specifieke stedenbouwkundige opzet representeren. Dit zijn: de Vroege uitbreiding, de Naoorlogse uitbreiding, Woonerfwijk, Stadsrand, Dorpskern en Bedrijventerrein.

LEESWIJZER DE BUURT Locatie Op de kaart van de gemeente Groningen worden de buurten aangegeven die binnen dit specifieke stedelijke weefsel vallen.

Spindiagram Het spindiagram of het radardiagram is een webvormig diagram dat wordt gebruikt binnen de statistiek om de relatieve invloed van verschillende numerieke parameters aan te duiden. Bij de 6 buurten geeft het spindiagram de waardering aan van de 10 dimensies op buurtschaal. Het diagram is opgezet voor de huidige situatie als voor de alternatieve organisatie van de buurt. Op deze manier wordt inzichtelijk gemaakt welke dimensies veranderen en op welke thema’s de buurt verbeterd. De spindiagrammen laten in één oogopslag de hiërarchie van de dimensies per buurt zien. Naast de spindiagram van de huidige situatie zijn een aantal kenmerken (met een uitroepteken) genoteerd vanuit de analyse van de buurt of context. Naast het spindiagram van de buurten ‘straks’ worden een aantal ontwerpprincipes (met een lampje) benoemd.

Concept schema’s De gekleurde schema’s naast de spindiagrammen laten de conceptmatige ontwikkeling van de buurt organisatie zien.

Alternatieve organisatie De schematische plankaart toont de alternatieve organisatie van de buurt. Het is een globale weergave van een nieuw toekomstbestendig ruimtelijk raamwerk. Hierbij zijn de 10 dimensies van de straat gebundeld in vier thematische kaartlagen voor de buurt; mobiliteit, sociaal, beleving en groenblauw.

Strategische raamwerken De vier strategische raamwerken zijn afzonderlijk weergegeven. Ze laten zien waar per thema de kansen liggen voor de tien dimensies met bijbehorende maatregelen.

166

167

VROEGE UITBREIDING DE HOOGTE Vergelijkbare buurten: • Indische buurt • Professorenbuurt • Oranjebuurt • Noorderplantsoenbuurt • Schildersbuurt • Zeeheldenbuurt • Badstratenbuurt

Wijken die onderdeel waren van de stadsvernieuwing bevatten elementen van verschillende bouwperiodes. Zo is de basis van het smalle stratenpatroon met gesloten bouwblokken opgezet aan het einde van 19e eeuw tot aan het begin van de 20e eeuw. In de jaren zeventig was de kwaliteit van de woningen dusdanig slecht dat ze werden gerenoveerd of gesloopt en soms ook vervangen door nieuwbouw. Volgens diverse studies zijn veel stadsvernieuwingswijken nu opnieuw toe aan een nieuwe transformatie ronde. De Hoogte is een woonwijk in het noorden van de stad Groningen. De wijk wordt in het zuidwesten begrensd door de Noorderstationsstraat, in het westen door de spoorlijn Groningen-Delfzijl, in het noorden door het Van Starkenborghkanaal en in het oosten door de Bedumerweg en Indische Buurt. Tot 1953 liep op de plaats van de huidige Bedumerweg het Boterdiep, de vaarweg van Groningen naar Bedum en het noorden van de provincie. De spoorlijn naar Delfzijl werd in 1884 aangelegd. Het Van Starkenborghkanaal werd in 1938 voltooid. Het deel direct ten noorden van de Noorderstationsstraat is de buurt Selwerderwijk-Zuid, die zich uitstrekt tot de Asingastraat. De buurt is onderdeel van het gebied ‘Oude Wijken’.

168

169

ORGANISATIE EN OPGAVEN

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

VROEGE UITBREIDING

Vroege uitbreidingswijken hebben een kenmerkende stedenbouwkundige opzet. De Hoogte kent een dicht patroon van woonstraten met weinig onderlinge hiërarchie. De geparkeerde auto drukt een zware stempel op de verblijfskwaliteit van straten in de buurt. Maar ook de geparkeerde fiets draagt niet bij aan een prettige leefomgeving op straat. De woonstraten zijn niet royaal opgezet, ze hebben smalle trottoirs waardoor inrichtingselementen of geparkeerde fietsen al snel obstakels vormen. De straten zijn ingericht op het autoverkeer met een verhoogde trottoirband tussen trottoir en rijbaan. Het straatprofiel is ‘opgeknipt’ waardoor de verschillende gebruikers een eenzijdige beleving hebben van de straat. Het niveauverschil draagt niet bij aan de toegankelijkheid van de straat of kris-kras bewegingen.

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

De buurt heeft veel verhard oppervlak in de openbare ruimte waardoor er regelmatig wateroverlast is. De oorzaak is deels te vinden in de ondergrond, namelijk een zware kleibodem, die slecht water infiltreert, maar ook vanwege het gebrek aan groene plekken om het water op te vangen. Het bestaande spoortalud is een groenblauwe zone aan de rand van de buurt. Het is onderdeel van de Stedelijke Ecologische Structuur (SES) van Groningen en draagt bij aan een groene beleving in de buurt. De ecologische structuur is echter geen onderdeel van een netwerk en beperkt verbonden met andere groene plekken in de buurt, zoals de pluktuin

170

VROEGE UITBREIDING

aan de Johan de Wittstraat. Pluktuin ‘De Witte Velden’ is opgezet en aangeplant door één van de bewoners en vormt het groene hart van de buurt. Maar het draagt ook bij aan de klimaatopgave en biodiversiteit. Dit soort initiatieven dragen bij aan het vergroenen van de buurt en heeft een bijzondere meerwaarde voor de sociale cohesie in een wijk. Naast de pluktuin zijn er vrij weinig groene verblijfsplekken. Het dichtstbijzijnde park is het Noorderplantsoen, maar om dit park te bereiken moet men meerdere drukke straten oversteken. De Hoogte wordt begrensd door drukke verkeersstraten die ervaren worden als ruimtelijke barrières. De Bedumerweg is een van deze barrières als aanrijroute van de Ringweg naar de binnenstad en heeft een gebrek aan voldoende oversteekmogelijkheden. Hierdoor is er in de buurt een gebrek aan comfortabele wandelroutes. De Hoogte is op dit moment een monofunctionele woonwijk met gebrek aan buurtfuncties zoals een buurtsuper of koffietent en speelplekken en pleintjes hebben een matige verblijfskwaliteit. Bewoners realiseren zelf een prachtige pluktuin die het groene hart is geworden van de wijk met zelfs een educatieve functie. Om de hoek zit ‘Handig in de buurt’ een werkplaats waar je gereedschap kunt lenen of een kleine reparatie kunt laten uitvoeren.

! Omliggende straten als barrières

! 20% minimahuishoudens

Groene verblijfsplekken

Bedumerweg als Bedumerpark

Woonstraten als woonerven 171

STRATEGISCHE RAAMWERKEN VROEGE UITBREIDING

MOBILITEITS RAAMWERK • • • •

•

172

Het strategisch bundelen van parkeerplekken zodat er ruimte vrijgespeeld kan worden voor groen, spelen en verblijf. Een deel van het parkeren concentreren aan de rand van de buurt De woonstraten stapsgewijs transformeren naar leefstraten met voldoende groen, meer ruimte voor de voetganger en plek voor ontmoeting. De Bedumerweg inrichten als parkway die ruimte biedt voor veilige oversteekplekken, zodat er prettige wandelroutes ontstaan van en naar de buurt. Het ‘parkway concept’ geldt voor de gehele Bedumerweg, maar reageert wel op de verschillende segmenten met betrekking tot verkeersintensiteit. Compacter maken van de kruising Bedumerweg-Sumatralaan, door anders om te gaan met de parallelwegen.

GROENBLAUWE RAAMWERK • •

De Bedumerweg als groene verbinding tussen het Noorderplantsoen en het Park Oost-Indische buurt. Twee haaks liggende woonstraten als groene lopers om de verschillende groene verblijfsplekjes onderling te verbinden en prettige wandelroutes van en naar de buurt te maken.

SOCIAAL RAAMWERK • •

Meer ruimte voor verblijf en sociale interactie in de woonstraten als woonerven. De Bedumerweg als groene park-bestemming dicht bij de buurt, waar kinderen veilig naar toe kunnen.

BELEVINGSRAAMWERK • • • • • •

Niveauverschillen in het straatniveau beperken tot een minimum Terugdringen van parkeren schept ruimte voor de voetganger in de woonstraten Bestaande verblijfsplekken vergroenen en met elkaar verbinden Een comfortabel en fijnmazig wandelnetwerk waar de voetganger voorop staat Groene woonerven die de Hoogte verbinden met de omliggende buurten, maar ook verblijfsplekken binnen de buurt onderling met elkaar. De Bedumerweg als Bedumerpark inrichten. De groene parkinrichting biedt een prettige verblijfs- en wandelomgeving en is een schakel naar de binnenstad en het Noorderplantsoen.

173

NAOORLOGSE UITBREIDING COENDERSBORG Vergelijkbare buurten: • Vinkhuizen-Noord • Paddepoel-Noord • Paddepoel-Zuid • Selwerd • De Wijert-Noord • Corpus Den Hoorn-Noord

Net als in de rest van Nederland werd in Groningen na 1945 gepoogd de enorme woningnood op te lossen. De meeste bouwplannen die direct na de oorlog werden opgesteld, zijn zo snel en goedkoop mogelijk ontwikkeld met de beschikbare materialen. Dit gebiedstype kent een duidelijke ruimtelijke hiërarchie van hoofdstraten, woonstraten, pleinen en openbaar groen, zowel op buurtals wijkniveau. Wijken zijn ontworpen als autonoom functionerende eenheden met een centraal gelegen wijkcentrum en een grote diversiteit aan woningtypen. De bouwvolumes zijn georganiseerd in zich herhalende patronen of stempels. Coendersborg is een wijk in het zuiden van de stad Groningen gelegen tussen Helpman en de spoorlijn Groningen-Assen. Het oudere deel van de wijk wordt gekenmerkt door sociale woningbouw uit de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw. Het nieuwere deel bestaat voornamelijk uit duurdere koopwoningen uit het eind van de twintigste eeuw.

174

175

ORGANISATIE EN OPGAVEN NAOORLOGSE UITBREIDING

HUIDIGE SITUATIE ALTERNATIEVE ORGANISATIE

NAOORLOGSE UITBREIDING

Coendersborg kent een aantal waardevolle groene kwaliteiten; zoals het park Groenestein, het landgoed van Coendersborgh en de begraafplaats Esserveld. Een groen wandelnetwerk verbindt de begraafplaats en het landgoed met elkaar, maar er ontbreekt een wandelverbinding naar het park Groenestein. Naast de landgoederen vormt de Helperzoom een groene structuur door de wijk. Het brede profiel van de Helperzoom bestaat uit brede groenstroken en een sloot met ecologische rietoevers.

Coendersborg is gebouwd in een periode, waar er een enorme groei in autoverkeer plaatsvond. De auto speelt dan ook een belangrijke rol in de buurt. De wijk wordt doorkruist door drie belangrijke oostwest verbindingen, de Helper Brink, De Savornin Lohmanlaan en de Goeman Borgesiuslaan. Tussen de hoofdwegen ligt er een fijnmazig netwerk van woonstraten. De bebouwing bestaat grotendeels uit een stempel van hoogbouw (drie à vier lagen) en laagbouw dat zich meermaals herhaalt. Binnen de stempel ligt een bajonet-vormige woonstraat waaraan een 10 meter brede groenzone is ingepast. Deze groenzones fungeren als centrale groene long en leefruimte voor de omliggende woningen en hun bewoners. Achter de eengezinswoningen zijn er versteende parkeerterreinen met garageboxen gebouwd om de parkeerdruk in de woonstraten te verlichten. Ondanks de parkeerclusters staan de woonstraten vol met geparkeerde auto’s. Achter de appartementenblokken liggen rustgevende groene binnentuinen, die slecht toegankelijk zijn vanaf de straat en weinig worden gebruikt. Ze functioneren voornamelijk als kijkgroen vanuit de omliggende appartementen.

176

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

De wijkfuncties zijn geconcentreerd aan de oostwestelijke lanen. Aan De Savornin Lohmanlaan ligt het centrale winkelcentrum en aan de Helper Brink liggen een aantal scholen en verzorgingstehuizen. Met de aanleg van de Helperzoomtunnel is de hoeveelheid verkeer door de wijk toegenomen. Op de Helper Brink is er de keuze gemaakt om een knip te maken voor autoverkeer, in verband met de kwetsbare doelgroepen die gebruik maken van de laan (ouderen en kinderen). Dit heeft ervoor gezorgd dat de verkeersdruk op De Savornin Lohmanlaan sterk is gestegen, ondanks dat de laan aangegeven is als buurtstraat in de mobiliteitsvisie.

! Verkeersoverlast ivm Helperzoomtunnel

! Cultuurhistorische landgoederen

Autoluwe binnengebieden

Groene wandelroutes

Versmallen De Savornin Lohmanlaan 177

STRATEGISCHE RAAMWERKEN NAOORLOGSE UITBREIDING

MOBILITEITS RAAMWERK •

• • • • • • •

178

Door De Savornin Lohmanlaan smaller in te richten met een andere materialisatie (denk aan gedeeltelijk elementenverharding) zal de straat de uitstraling krijgen van een buurtstraat en minder uitnodigend worden voor autoverkeer. Het plein voor het winkelcentrum meer voor de voetganger inrichten, de auto is te gast. Verbeter de oversteekbaarheid van de ‘doorgaande (auto) straten’(oost-west) met een sterke langzaamverkeerroutes en oversteekmogelijkheden in noord-zuid richting, Versmal de rijbaan en geef meer ruimte aan de fietser, Langsparkeren zoveel als mogelijk in parkeervakken op de trottoirs in plaats van op de rijbaan, om de rijbaan visueel te versmallen, Maak de straten minder het domein van de auto: minder asfalt, meer gebakken klinkerverharding, meer ruimte voor de voetganger en de fiets, Meer variatie en asymmetrie in het straatprofiel, De bajonet-vormige woonstraten kunnen autoluw worden om zo voetgangersvriendelijke binnengebieden te maken waar kinderen veilig kunnen spelen.

GROENBLAUWE RAAMWERK • • • •

• •

Het landgoed van Coendersborgh en het park Groenestein met elkaar verbinden door het groen rond de tennisvelden en school complexen open te stellen als groene corridor met parkpaden, Verbind groene kwaliteiten in de wijk met elkaar en realiseer een fijnmazig groennetwerk, zoals het zichtbaar maken van Landgoed Coendersborgh in de buurt, Versterken van de groene laankwaliteit van De Savornin Lohmanlaan door de bestaande groenstrook aan de zuidkant van de rijbaan ook aan de noordkant te realiseren, De groene longen aan de bajonet-vormige woonstraten kunnen samengevoegd worden met de binnentuinen achter de appartementenblokken om groene wandel verbindingen te maken binnen de stempel en richting het landgoed van Coendersborgh, Versterk de biodiversiteit met groene erfafscheidingen, diverse soorten bomen en groene (voor)tuinen, als voorbeeld de Troelstralaan, Koester de groene binnengebieden als oases van rust.

SOCIAAL RAAMWERK • • •

Door de bajonet-vormige woonstraten autoluw te maken worden de centrale groenzones versterkt als verblijfsplekken voor sociale interactie tussen buurtbewoners. Biedt ruimte voor ontmoeting op het plein rond het winkelcentrum aan De Savornin Lohmanlaan. Zo wordt het plein het sociale hart van de buurt. Bewoners zijn betrokken, betrek ze bij het ontwerpen van hun eigen buurt en/of straat zoals aan de Groen van Prinsterelaan.

BELEVINGSRAAMWERK • •

• • • •

Het gebied binnen de stempel wordt het domein van de voetganger, waar men comfortabel kan bewegen en verblijven, Versterk de contrasten binnen de wijk met verborgen groene oases binnen de stempels, meer spelen en verblijven in de woonstraten en versterk een gedeeld gebruik bij van de straat bij de oost-west lanen en noord-zuid straten, Maak sportgebieden onderdeel van een routenetwerk: ‘Zien bewegen, doet bewegen’, Versterk het gebied rond het winkelcentrum aan De Savornin Lohmanlaan als comfortabele pleinzone. De hoogbouw dat eraan ligt vormt een oriëntatiepunt binnen de buurt, Maak verschillende ‘wandelrondjes’ zichtbaar en beleefbaar, Versterk de routes, zichtbaarheid en verbindingen met een krachtige identiteitsdrager als Landgoed Coendersborg en de buurt.

179

WOONERFWIJK LEWENBORG-ZUID Vergelijkbare buurten: • Beijum

De grootschalige opzet van het naoorlogse weefsel werd in de jaren zeventig beantwoord met de woonerven. Het weefsel richt zich voornamelijk op kwaliteiten als rust, groen en intimiteit als alternatief voor de drukte van de binnenstad. Het doorgaande verkeer werd uit de woonbuurten gehouden. Geknikte straten en verkeersdrempels moesten de snelheid van het verkeer remmen. De wijken kennen hierdoor een sterk vertakte plattegrond waarvan de woonstraten merendeels eindigen in doodlopende erven. Lewenborg is een wijk in het oosten van de stad Groningen. Lewenborg ligt buiten de ringweg en wordt begrensd door het Damsterdiep aan de zuidkant en het ommeland aan de noord- en oostkant. De bouw van de wijk begon in 1971.

180

181

ORGANISATIE EN OPGAVEN

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

WOONERFWIJK

ALTERNATIEVE ORGANISATIE

HUIDIGE SITUATIE

Lewenborg wordt gekenmerkt door een zogenoemde boom-vormige verkeersstructuur. De doodlopende woonstraten eindigen in omsloten woonerven. Het zijn monofunctionele woonerven zonder commercieel programma of voorzieningen. De woonerfwijk is oorspronkelijk bedacht als groene rustige woonwijk, waar de voetganger en fietser voorop staan. In werkelijkheid worden de woonerven gedomineerd door de auto. De woonerven staan vol met geparkeerde auto’s, die vaak rommelig en inefficiënt zijn geplaatst. Ze zijn grotendeels geasfalteerd met weinig groen. De omliggende woningen hebben hun voortuinen aan het woonerf. De tuinen zijn echter vaak omsloten door hoge schuttingen en hagen om het zicht op de geparkeerde auto’s te weren. Dit zorgt voor een anonieme beleving van het woonerf, een lage verblijfskwaliteit en de beoogde spontane sociale ontmoeting is er niet. De achterzijdes van de woningen grenzen aan een groenstructuur die grotendeels bestaat uit ondoordringbaar struikgewas. Het wonen in een woonerf heeft daardoor een zeer privaat karakter.

182

WOONERFWIJK

De doorlopende groenstructuur is een belangrijke identiteitsdrager en is gevuld met speelvoorzieningen en sportvelden. Vanwege het gebrek aan doorgaande wandelroutes kunnen deze groenzones anoniem aanvoelen. De Bakboordswal is de verkeersader die de woonerven aaneenschakelt en Lewenborg met de rest van de stad verbindt. Aan deze groene laan bevinden zich de bushaltes. In Lewenborg-Zuid is er een onderscheid te maken tussen het deel met koopwoningen en het deel met huurwoningen. De delen met veel sociale huur hebben veel doorloop van bewoners, waardoor er minder sociale cohesie ontstaat. Dit is zichtbaar in de staat van de openbare ruimte. Het deel van de wijk met koopwoningen is ontzettend verhard, maar ziet er beter onderhouden uit. Mensen voelen meer eigenaarschap van de openbare ruimte voor hun huis.

! Inefficiënte parkeerplaatsen

! Ontoegankelijk groen