Bijlage Grip op mensenhandel - Actieprogramma 2026-2029

Zonder goede nazorg bestaat het risico dat slachtoffers opnieuw in kwetsbare situaties terechtkomen of opnieuw worden uitgebuit. Onze inzet: • We werken samen met de procesregisseurs om alle slachtoffergroepen in elke fase samen- hangende hulp en ondersteuning te bieden, van eerste opvang tot nazorg. • We organiseren structureel overleg tussen de gemeente en de procesregisseurs om casussen, trends en knelpunten te bespreken en de samenwerking te versterken. 22Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak 4.4.4 Landelijke ontwikkelingen en afstemming De opvangproblematiek voor slachtoffers van mensenhandel staat landelijk al geruime tijd op de agenda. Vanuit gemeenten, politie, Comensha25 en andere betrokken organisaties is herhaaldelijk aandacht gevraagd voor het tekort aan geschikte opvangplekken. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft dit als prioriteit benoemd en het onderwerp is een terugkerend thema binnen het landelijk bestuurlijk overleg mensenhandel, waarin ook regio 3Noord is vertegenwoordigd. Binnen het landelijke programma Samen tegen Mensenhandel wordt gewerkt aan een overzicht van opvang en hulp voor slachtoffers van seksuele, arbeids- en criminele uitbuiting. Dit overzicht moet zorgcoördinatoren en opsporingsinstanties ondersteunen bij het snel en passend plaatsen van slachtoffers.

Daarnaast is een landelijk onderzoek uitgevoerd door Q-Consult Zorg naar de capaciteit, toegankelijkheid en knelpunten binnen het huidige opvanglandschap. De uitkomsten worden gebruikt om scenario’s te ontwikkelen voor een toekomstbestendig stelsel, met aandacht voor schaalgrootte, governance en instroomprocessen. Deze resultaten vormen een belangrijke basis voor beleidskeuzes in de komende jaren. Onze inzet: • We volgen actief de landelijke ontwikkelingen rondom opvang, financiering en regelgeving, en brengen de implicaties hiervan in kaart voor de regio Groningen. • We sluiten aan bij landelijke en regionale overleggen om knelpunten en ervaringen uit de praktijk te delen en invloed uit te oefenen op beleidsontwikkeling. • We benutten de uitkomsten van landelijke onderzoeken, waaronder het Q-Consult onderzoek en het landelijke overzicht van opvang- voorzieningen, bij de doorontwikkeling van het regionale opvanglandschap. 4.5 Actielijn 5: De bestuurlijke aanpak versterken Een effectieve aanpak van mensenhandel vraagt om een stevige samenhang tussen strafrechtelijke en bestuurlijke interventies. Strafrecht is onmisbaar voor het opsporen en vervolgen van daders, maar niet alle situaties lenen zich direct voor strafrechtelijk optreden.

Juist dan bieden bestuurlijke maatregelen, in combinatie met samenwerking binnen het sociaal en veiligheidsdomein, aanvullende mogelijkheden om misstanden tegen te gaan, risico’s te verkleinen en slachtoffers beter te beschermen. In Groningen zetten we bestuurlijke maatregelen actief in wanneer signalen daar aanleiding toe geven, zoals het opleggen van een last onder dwangsom, een bestuurlijke boete of het sluiten van een pand bij ernstige overtredingen. Deze maatregelen worden vooral toegepast in sectoren waar kwetsbare personen risico lopen op uitbuiting. De ervaringen die we daarbij opdoen, vormen een belangrijke basis voor het verder versterken van onze bestuurlijke aanpak. 25 Het landelijk coördinatiecentrum mensenhandel Bron: Sluit Mensenhandel Uit 23Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak We bouwen voort op deze praktijkervaringen en werken aan een aanpak waarin we bestaande instrumenten beter benutten en nieuwe mogelijkheden verkennen. Daarbij actualiseren we waar nodig bestaande kaders, zoals het handhavingsprotocol26 binnen het sekswerkbeleid, zodat deze blijven aansluiten op de praktijk. We richten ons op risicosectoren en versterken de afstemming met regionale partners, zodat bestuurlijke interventies zorgvuldig en doelgericht kunnen worden toegepast.

4.5.1 Samenwerking binnen de gemeente Een stevige bestuurlijke aanpak begint bij goede samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen. Mensenhandel raakt aan meerdere domeinen, van toezicht en vergunningverlening tot signalering via financiële hulpverlening. Door informatie beter te delen en signalen te verbinden, kunnen we sneller en gerichter optreden. Ook inhoudelijke afstemming met andere gemeentelijke aanpakken, zoals spookbewoning, zorgfraude en ondermijning, versterkt de effectiviteit van onze inzet. Onze inzet: • We versterken de samenwerking met afdelingen zoals Burgerzaken, VTH, Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR) en de Groningse Kredietbank (GKB), zodat signalen sneller worden herkend en interventies beter worden afgestemd. • We borgen dat signalen van mensenhandel structureel worden geregistreerd binnen de bestaande werkprocessen van de betrokken gemeentelijke afdelingen. • We verbinden de aanpak van mensenhandel met andere gemeentelijke veiligheidsaanpakken, zoals spookbewoning, zorgfraude en geweld in afhankelijkheidsrelaties. • We zetten in op casusgestuurde samenwerking om bestuurlijke maatregelen gericht en effectief in te zetten. • We werken toe naar een handelingskader voor informatiedeling bij signalen van mensenhandel, met aandacht voor privacy en bestuurlijke effectiviteit.

• We stimuleren deelname aan trainingen over mensenhandel voor gemeentelijke medewerkers. Casus: bestuurlijke en strafrechtelijke samenwerking Een man huurde in de periode 2022-2023 meerdere woningen in onder andere Groningen en verhuurde deze bewust aan sekswerkers, van wie een deel illegaal in Nederland verbleef. Op basis van informatie van de politie en handhaving heeft de burgemeester, via de afdeling Openbare Orde en Veiligheid (OOV), de man een last onder dwangsom opgelegd wegens het herhaaldelijk exploiteren van een seksbedrijf zonder vergunning, zoals vastgelegd in de APVG. Daarnaast heeft het college van B&W, via de afdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH), hem een bestuurlijke boete opgelegd op grond van de Huisvestingsverordening wegens het herhaaldelijk onttrekken van woonruimte. Bezwaarschriften tegen beide maatregelen werden ongegrond verklaard. De strafrechter veroordeelde de man tot drie jaar gevangenisstraf, mede op grond van mensenhandel. Deze casus laat zien hoe bestuurlijke en strafrechtelijke instrumenten elkaar kunnen versterken en biedt aanknopingspunten voor vergelijkbare inzet in toekomstige zaken. 26 Handhavingsprotocol seksbedrijven 24Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak 4.5.2 Toezicht en handhaving Toezicht en handhaving vormen een belangrijke pijler in de bestuurlijke aanpak van mensenhandel.

Toezichthouders komen op plekken waar andere professionals niet altijd komen en signaleren omstandigheden die kunnen wijzen op uitbuiting. Vanuit de aanpak mensenhandel sluiten we aan bij controles wanneer signalen of omstandigheden daar aanleiding toe geven, zodat bestuurlijke en zorggerichte interventies snel kunnen worden ingezet. Binnen de onvergunde sekswerkbranche is de samenwerking stevig georganiseerd. TMM voert samen met gemeentelijke toezichthouders maandelijkse integrale controles uit. Daarnaast voeren toezichthouders zelfstandig frequente controles uit binnen de branche. Bij zowel integrale als bestuurlijke controles sluit Time2Connect aan. Regelmatig worden personen aangetroffen die zich in een kwetsbare positie bevinden; deze signalen vormen het vertrekpunt voor bestuurlijk optreden, zorgtoeleiding en verdere samenwerking. Ook in andere kwetsbare sectoren, zoals de huisvesting van arbeidsmigranten, zijn bij eerdere controles schrijnende situaties zichtbaar geworden. Daarbij is samengewerkt met gemeentelijke afdelingen zoals Team Woontoezicht (VTH) en Burgerzaken, en met externe partners zoals de NLA, de Belastingdienst en AVIM. Deze gezamenlijke inzet maakt het mogelijk om misstanden snel te signaleren en gericht op te treden.

Onze inzet: • We sluiten structureel aan bij integrale controles en interventies in kwetsbare sectoren waar risico’s op uitbuiting aanwezig zijn. • We continueren en versterken de controles in de onvergunde sekswerkbranche met inzet van Time2Connect. • We onderzoeken hoe het barrièremodel bescherming arbeidsmigranten kan worden toegepast in beleid, toezicht en handhaving. • We evalueren het handhavingsprotocol binnen het sekswerkbeleid en nemen de uitkomsten mee in de herijking van het beleid. 25Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak 4.6 Actielijn 6: Meer inzicht in aard en omvang Mensenhandel speelt zich vaak af buiten het zicht. Slachtoffers melden zich niet altijd, uit angst, schaamte of omdat zij niet beseffen dat ze worden uitgebuit. Ook voor professionals zijn signalen soms moeilijk te duiden. Daardoor blijft onduidelijk hoeveel slachtoffers er zijn en waar zij zich bevinden. Goed zicht op aard en omvang is daarom essentieel om mensenhandel effectief te kunnen voorkomen en bestrijden. Landelijk wordt het aantal slachtoffers van mensenhandel geschat tussen de 5.000 en 7.500 per jaar. Toch komt slechts een klein deel daadwerkelijk in beeld. In 2023 werden bij Comensha 868 nieuwe slachtoffers geregistreerd; in 2024 steeg dit aantal verder naar 944. Ook in Groningen zien we een duidelijke toename van signalen27.

Waar in 2020 nog ongeveer 60 signalen werden geregistreerd, liep dit aantal in 2025 op tot 131. Deze stijging hangt samen met de intensieve inzet op bewustwording, scholing en samenwerking. Professionals herkennen signalen beter en er is meer aandacht voor verschillende vormen van uitbuiting, waaronder criminele en arbeidsuitbuiting. Onderzoeken zoals Groningse Praktijken28 en Ondermijning in het Ommeland29 hebben daarnaast bijgedragen aan meer inzicht in deze fenomenen in onze regio. 27 De cijfers over signalen van mensenhandel zijn afkomstig van het ZVHG. Signalen worden doorgegeven door professionals werkzaam bij gemeenten, zorginstellingen, onderwijs en veiligheidsorganisaties. 28 Van de Torre, E. & Tops, P . (2022), Groningse praktijken: Een analyse van de (gemeentelijke aanpak van) ondermijning in gemeente Groningen. 29 Van de Torre, E., Tops, P ., Van Duin, M. & Jongepier, T. (2023), Ondermijning in het Ommeland: Een analyse van de (gemeentelijke aanpak van) ondermijning in negen Groningse gemeenten. 30 Centrum Kinderhandel en Mensenhandel (2023), Seksuele en criminele uitbuiting in de gemeente Groningen: Een verkenning van de aard en omvang en de mogelijkheden om de gemeentelijke aanpak te versterken, Utrecht. Om scherper zicht te krijgen op wat er speelt in onze gemeente, liet Groningen in 2023 het CKM onderzoek30 doen naar seksuele en criminele uitbuiting.

Ruim de helft van de 222 bevraagde eerstelijnsprofessionals gaf aan in de afgelopen twee jaar contact te hebben gehad met vermoedelijke slachtoffers. Op basis van hun ervaringen werd de omvang geschat op 280 slachtoffers van seksuele uitbuiting, 275 van criminele uitbuiting en 190 slachtoffers van beide vormen. Hoewel dit gaat om vermoedens, laat het zien dat mensenhandel als een reëel probleem wordt ervaren. Tegelijkertijd blijft de registratie achter, wat wijst op een grote kloof tussen vermoedens en geregistreerde gevallen. Samen met partners zoals het ZVHG, het RIEC en lokale organisaties bouwen we verder aan gedeeld inzicht. Door signalen, onderzoek en praktijkervaringen te verbinden, kunnen we risico’s beter herkennen en gerichter optreden. 26Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak 4.6.1 Samenbrengen van signalen en versterken van ketensamenwerking Signalen van mensenhandel komen binnen via gemeentelijke medewerkers, zorginstellingen, WIJ- teams, scholen en andere partners. Vaak zijn deze signalen klein, indirect of onvolledig. Op zichzelf lijken ze onvoldoende, maar samen kunnen ze een duidelijk beeld vormen. Dit principe 0 + 0 + 0 = 1 is een belangrijk uitgangspunt in onze aanpak: losse puzzelstukjes worden pas waardevol als ze worden samengebracht. Om dat goed te kunnen doen, is vertrouwen tussen professionals essentieel.

Ook is het belangrijk dat duidelijk is welke informatie gedeeld mag worden en hoe dat zorgvuldig gebeurt. In de praktijk bestaat hierover soms onzekerheid. Heldere afspraken en samenwerking helpen om signalen veilig en doelgericht te bundelen. In 2023 organiseerden we een vierdaagse training ketensamenwerking met deelnemers uit verschillende organisaties. Deze training heeft een stevige basis gelegd voor verder. We onderzoeken hoe we dit structureel kunnen voortzetten, onder andere via een gemeentelijk casusoverleg waarin signalen worden gedeeld en acties worden afgestemd. Onze inzet: • We versterken de interne signaleringsstructuur binnen de gemeente en zorgen voor zorgvuldige opvolging van casussen. • We versterken de samenwerking met Veilig Thuis Groningen en ondersteunen hen in het verkennen van hun rol binnen de aanpak. • We ondersteunen het ZVHG bij het ontwikkelen van een duurzame registratiestructuur en werken toe naar een halfjaarlijks overzicht van signalen. • We richten een gemeentelijk casusoverleg mensenhandel in en betrekken hierbij de relevante partners. 4.6.2 Onderzoek en kwetsbare locaties In verschillende sectoren en leefomgevingen zien we plekken waar mensen extra risico lopen op uitbuiting, zoals in zorg en begeleiding, het onderwijs, flexibele arbeid en wijken met sociale achterstanden.

Om beter zicht te krijgen op de aard en omvang van mensenhandel in Groningen, brengen we deze sectoren stap voor stap in kaart. Daarbij kijken we niet alleen naar aantallen, maar ook naar de omstandigheden waarin mensen kwetsbaar kunnen worden, de manieren waarop daders druk uitoefenen en de rol van faciliteerders. Een belangrijk aandachtspunt is de positie van arbeidsmigranten. Veel arbeidsmigranten staan niet of onjuist ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP), waardoor er onvoldoende zicht is op waar zij verblijven. Informatie hierover is versnipperd over verschillende gemeentelijke domeinen. Samen met het RIEC en netwerkpartners wordt daarom een onderzoek voorbereid naar de woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten, met aandacht voor slechte huisvesting en mogelijke uitbuiting. Als uit dit onderzoek blijkt dat een aanvullende vergunning31 voor het verhuren van woon- en verblijfsruimte aan arbeidsmigranten noodzakelijk en proportioneel is, kan de invoering daarvan worden overwogen. Onze inzet: • We bereiden samen met het RIEC en netwerkpartners een onderzoek voor naar woon- en werklocaties van arbeidsmigranten, met specifieke aandacht voor risico’s en signalen van arbeidsuitbuiting. • We brengen kwetsbare sectoren in Groningen in beeld en kijken waar extra onderzoek nodig is.

31 Het gaat om een mogelijke aanvullende gemeentelijke vergunning op basis van de Wet goed verhuurderschap, specifiek gericht op het verhuren van woon- en verblijfsruimte aan arbeidsmigranten. 27Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 5. Financieel4. Aanpak 5. Financieel kader (2026-2029) Voor de uitvoering van het actieprogramma mensenhandel is structureel budget van € 300.000 per jaar beschikbaar gesteld. Deze middelen vormen een solide basis voor de activiteiten binnen de zes actielijnen. Omdat de prioriteiten per jaar kunnen verschillen, wordt geen vaste verdeling per actielijn vastgesteld. In plaats daarvan hanteren we een flexibele inzet, waarbij middelen worden toegewezen op basis van actuele ontwikkelingen en behoeften. De gemeentelijke middelen voor de aanpak van mensenhandel vormen hierbij het fundament. Daarnaast zullen we landelijke ontwikkelingen nauwgezet volgen en waar mogelijk gebruikmaken van incidentele en/of additionele financierings- mogelijkheden om lokaal extra te kunnen investeren.

Actielijn Voorbeelden van inzet Actielijn 1: Samenwerken aan een stevige aanpak Netwerk- en samenwerkingsbijeenkomsten Actielijn 2: Bewustwording en signalering versterken Trainingen, publiekscampagnes, themabijeenkomsten, inzet ervaringsdeskundigen en communicatie Actielijn 3: Slachtofferschap en daderschap voorkomen Voorlichting/preventie, trainingen, beleid en handhaving en daderaanpak Actielijn 4: Goede zorg en opvang voor slachtoffers Ondersteuning van slachtoffers Actielijn 5: De bestuurlijke aanpak versterken Trainingen voor gemeentelijke medewerkers, integrale controles en bestuurlijke maatregelen Actielijn 6: Meer inzicht in aard en omvang Onderzoek naar aard en omvang van mensenhandel 28Inhoud 1. Inleiding 2. Inzicht 3. Positionering 4. Aanpak 5. Financieel