Bijlage Economische agenda 2023-2026.pdf

sten op de campus. Om het potentieel van Campus Zernike ten volle te benutten werken we samen met Campus partners aan de totstandkoming van een nieuwe ontwikkelvisie voor locatie Zernike waarin we ontmoeten, onderzoeken, leren, wonen en ondernemen combineren in een aantrekkelijke omgeving. Samen met Founded in Groningen creëren we een klimaat waarin ondernemers kunnen starten en innoveren: zo kunnen zij van enkel een idee tot een succesvol bedrijf groeien. Groningen staat inmiddels op de kaart als startup locatie: voor het tweede achtereenvolgende jaar is Groningen in Nederland de regio met de hoogste banengroei bij startups. Ongeveer 200 startups hebben inmiddels zo’n 3300 banen gecreëerd.�� Maar ook in Drenthe en Friesland ontplooien zich nieuwe ideeën en initiatieven. Het is daarom tijd voor een volgende fase voor dit entrepreneurial ecosysteem waar binnen founders, investeerders, angels, mentoren, universiteiten en accelerators samenwerken, met support van landelijke en regionale overheden uit heel Noord-Nederland. Door het verbinden van deze Noord-Nederlandse systemen voor startup initiatieven faciliteren we de creatie van nieuwe, innovatieve start-ups. Door massa en kwaliteit te creëren wordt onze regio aantrekkelijker voor investeerders.

OPGAVEN

INNOVATIE

Innovatie komt tot stand op regionaal niveau binnen kennis- en innovatie-ecosystemen. Dit zijn netwerken

❶

waarin ondernemers, onderzoeks- en onderwijsinstellingen en overheden samen werken op dit gebied. Groningen heeft als internationale kennisstad alles in huis voor het laten floreren van innovatie met

❷

economische en maatschappelijke waarde��. De sterke

In samenhang vormen bovenstaande (stedelijke) innovatie- en samenwerkings ‘hotspots’ een zwaartepunt voor de bredere regionale en thematische ecosystemen. Zo werken de groene chemie clusters in Delfzijl en Emmen bijvoorbeeld intensief samen op het gebied van onderzoek en talentontwikkeling met de technische faculteiten van de Rijksuniversiteit Groningen. Deze regionale ecosystemen

36

Ook de creatieve sector is onderdeel van onze kenniseconomie, biedt kansen en uitdagingen voor jong talent en versterkt het innovatievermogen van onze gemeente. Zeker als het lukt om onverwachte verbindingen te leggen waarbij er verrassende oplossingen kunnen komen voor vraagstukken op het gebied van voedselproductie, klimaatadaptatie, circulaire economie en gezond oud worden. Zo’n 4% van de werkgelegenheid in de stad bevind zich in de creatieve industrie. We hebben het dan over de sectoren creatieve zakelijke dienstverlening, cultureel erfgoed, kunst en media en Entertainment. We koppelen de creatieve industrie aan het bedrijfsleven zodat er nieuwe verbindingen kunnen ontstaan. Dit zijn twee groepen die niet automatisch met elkaar kennis maken en ook niet altijd weten waar ze elkaar kunnen vinden. Vanuit gesprekken met verschillende ondernemers en bedrijvenverenigingen komt vaker naar voren dat ze wel eens een creatief vraagstuk hebben maar niet weten wie ze kunnen benaderen. Het doel is daarom om nieuwe verbindingen te leggen om zo oplossingen te vinden voor (maatschappelijke) vraagstukken en daarmee meer werkgelegenheid/ opdrachten te creëren voor de sector en een groter innovatievermogen van de regio.

concentratie van onderzoeks- en kennisinstellingen, bedrijven, in combinatie met state-of-the-art fysieke infrastructuur scheppen gezamenlijk de optimale omstandigheden waar kennis, talent en kapitaal elkaar ontmoeten en co-creëren. Die infrastructuur bestaat naast een goede bereikbaarheid en werklocaties ook uit gemeenschappelijke plekken voor fieldlabs, pilotfa-

❸

Verbinden van het Noordelijk ecosysteem voor startups en scaleups: massa en kwaliteit Versterken van brede kennis- en innovatie infrastructuur voor onderzoek, onderwijs en bedrijfsleven binnen de gemeente, met verbinding naar de regio

H2-EVENT TIJDENS ESNS

Tijdens Eurosonic Noorderslag worden culturele en creatieve initiatieven verbonden aan innovatie en technische ontwikkelingen uit de technische industrie. Dit jaar gebeurde dat met een speciaal ingerichte Waterstof Experience Center op de Grote Markt, waarin

Innovatie en creatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken door (onverwachte) verbindingen tussen creatieve ondernemers en andere bedrijven

bezoekers zicht konden laten informeren. Het was het eerste event in de openbare ruimte dat draaide op een waterstof-aggregaat. De gemeente Groningen heeft al twintig wagens, apparaten en machines die op waterstof functioneren en dat breidt komende jaren uit.

brieken, en incubators.

37

economische agenda 2023–2026

4.4 TOEKOMSTBESTENDIGE ARBEIDSMARKT De arbeidsmarkt in de regio is momenteel ongekend krap.�� Op alle niveaus en in alle branches is een dringende behoefte aan extra mensen. Het tekort aan gekwalificeerde mensen maakt dat een deel van de werkgevers aangeeft daardoor belemmeringen bij de productie of dienstverlening te ervaren. Deze krapte werkt door in de maatschappelijke transities waar we voor staan. Zo vraagt de energietransitie om extra vakmensen van alle niveaus, en door de groeiende zorgbehoefte is de zorg nu al sterk overbelast. In de toekomst zullen ontgroening en vergrijzing verdere druk zetten op de omvang van de beroepsbevolking in onze regio. Tegelijkertijd verandert de aard van de werkgelegenheid. Werknemers hebben nieuwe vaardigheden nodig omdat hun werkzaamheden veranderen, onder invloed van digitalisering, robotisering, en de opkomst van nieuwe sectoren en bedrijfsmodellen, die we nu nog niet goed kunnen voorspellen. Ook de arbeidsmarkt maakt een transitie door, die parallel verloopt aan de hierboven geschetste transities: het personeel van de toekomst moet

wendbaar, duurzaam en flexibel zijn, om de transities mogelijk te maken. De krapte is dusdanig groot dat we het ons niet kunnen veroorloven om doelgroepen en oplossingen links te laten liggen. Er ligt een opgave om talent voor de regio te werven, scholen, behouden en te ontwikkelen. Alleen met voldoende en gekwalificeerd personeel is er zicht op gezonde economische ontwikkeling. Onze rol bestaat uit: bedrijven helpen formuleren wat hun vraag is als het gaat om toekomstbestendig ondernemen; het verbinden van bedrijfsleven en kennisinstellingen om tot de juiste opleidingen voor de toekomst te komen. We werken samen met werkgevers om zoveel mogelijk mensen eerlijk en betekenisvol werk te bieden. Onze focus ligt bij de werkgelegenheid op de thema’s energie, gezondheid en digitaal. Hierbij hebben we expliciet aandacht voor het werven én opleiden van praktijken mbo-geschoolde medewerkers en voor hun duurzame inzetbaarheid. Dit zijn immers de mensen die nu én in de toekomst een belangrijk deel van de beroepen uitoefenen die de transities mogelijk maken.

HOUDEN, HALEN, WERVEN, MATCHEN

POTENTIEEL OPTIMAAL BENUTTEN

TALENT OPTIMAAL BENUTTEN

We stimuleren en ondersteunen bedrijven om anders te werven en te selecteren en hun arbeidsorganisatie aan te passen aan het talent dat wél beschikbaar is. Daarnaast zetten we in op het aantrekken en behouden van talent in de regio

We activeren, stimuleren en ondersteunen mensen die nog niet (volledig) actief zijn op de arbeidsmarkt

We helpen bedrijven en (vak)talenten bij de ontwikkeling van vaardigheden die nodig zijn voor de veranderende arbeidsmarkt

OTP

‘Stichting Ondernemerstrefpunt (OTP) verbindt onderwijs en bedrijfsleven in de arbeidsmarktregio Groningen. Dit doen zij door de organisatie van loopbaan oriëntatie activiteiten in het VO en MBO (CheckTheBizz). Hierbij maken leerlingen laagdrempelig kennis met en voeren opdrachten uit voor het lokale MKB. Ook hun docenten worden uitgedaagd via docentstages up to date blijven van de ontwikkelingen in het bedrijfsleven. Hiernaast organiseert het OTP met partijen zoals NEC, Campus Groningen en het IWCN carrière events voor het MBO, HBO, WO en zelfs Oe-

Werkgevers informeren en mobiliseren, zij-instroom, omscholing, skillsmatching, internationals o.a.

38

Werkzoekenden, herintreders, parttimers, opleidingskiezers o.a.

Bijscholing, herscholing, LLO, zij-instromers o.a.

kraïners onder de naam ‘Meet Your Future’. En samen met ons eigen Talent Perron organiseren ze praktische beroepsoriëntatie activiteiten voor zij-instromers onder de naam Check the New Bizz.’

39

economische agenda 2023–2026

OPGAVEN

❶

Voorlichting geven aan mkb’ers en hen helpen bij de inventarisatie van hun toekomstige arbeidsmarktbehoeftes.

❸

Groningen is een internationale stad, met nu al een grote aantrekkingskracht voor internationaal talent.

Onder andere met het OTP verbeteren we de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt zo dat vraag en aanbod beter en in een vroeger stadium aansluiten. Daarvoor continueren we succesvolle campagnes, zoals die voor vakkrachten in de energiesector, met Marketing Groningen en New Energy Coalition. Bovendien versterken we de leer- en ontwikkelcultuur bij mkb-bedrijven, zie het kader hieronder.

Daarop bouwen we verder, en dat is ook nodig om bepaalde moeilijk vervulbare vacatures in te kunnen vullen.�� Met bijvoorbeeld het project Make It In The North en de omvattende dienstverlening van het International Welcome Center North is Groningen goed opgesteld. Hier is winst te behalen, door bijvoorbeeld werkgevers te stimuleren om meer vacatures in het Engels te plaatsen.

❷

❹

Werkgevers verbinden met het totale aanbod aan arbeidspotentieel.

Denk aan mensen met een zekere afstand tot de arbeidsmarkt, internationals of nieuwe wervingsmethodes. Onbekend maakt onbemind. Met de juiste voorlichting en passende ondersteuning kan een geschikte werkomgeving ontstaan, waarin tot dan toe ongeziene talenten tot hun recht komen en van waarde zijn. Door een gebiedsgerichte aanpak waarin Economische Zaken en Werk & Participatie samenwerken, creëren we (laagdrempelige en passende) werkgelegenheid in de verschillende gebieden van de gemeente, waarin ongezien talent wordt gekoppeld aan lokale ondernemers. Deze aanpak is met name geschikt voor praktisch geschoolden. Het Talentperron is de plek waar ongezien talent met alle carrièrevragen terechtkan en hulp krijgt richting een (nieuwe) baan of opleiding. Met Werk In Zicht denken we met werkgevers mee aan een oplossing voor hun tekort aan vakmensen (bepalen van de vraag).

40

Het opstellen en uitvoeren van programma’s op het gebied van Human Capital en een Leven Lang Ontwikkelen en het verwerven van subsidies en fondsen daarvoor.

Zo nemen we deel aan het programma Werken aan Ontwikkeling en een Regionaal Plan voor een rechtvaardige transitie (JTF). Daarnaast werken we met provincies en andere Noordelijke arbeidsmarktregio’s aan een gezamenlijke Human Capital Agenda. KONNECT

Konnect-project ‘Experimentontwikkeling Leer- en Ontwikkelcultuur’.�� Met dit project willen we het (in) formele leren gedurende de loopbaan bevorderen door de leer- en ontwikkelcultuur in MKB-bedrijven in Noord-Nederland te versterken. Dat doen we door met kennisinstellingen en in samenwerking met bedrijMAKE IT IN THE NORTH

venclusters en de eerstelijnsorganisaties uit de drie Noordelijke provincies te experimenteren met verschil-

Make it in the North zorgt ervoor dat in het Noorden

lende methodieken om de leer- en ontwikkelcultuur

aanwezig internationaal talent aan het werk gaat bij

in bedrijven een stap verder te brengen. Daarbij willen

het noordelijke MKB. Het is een project van gemeente

we experimenteren met verschillende manieren om

Groningen in samenwerking met bedrijven, kennisin-

ondernemers te bereiken, met de juiste taal (bewust-

stellingen en overheden uit Groningen, Friesland en

wording, informatieaanbod, ondersteuning) en door de

Drenthe.

juiste persoon/organisatie

41

economische agenda 2023–2026

4.5 RUIMTE VOOR ONDERNEMEN De ruimte in Nederland is schaars en dat geldt in toenemende mate ook voor Groningen. Woningbouw, de energietransitie en natuurherstel concurreren met economische bedrijvigheid om de beschikbare ruimte. Dat is in Groningen zichtbaar door bijvoorbeeld de ontwikkeling van Vierverlaten als knooppunt locatie waar de groene energie via Eemshaven op het Nederlandse energienet aansluit (Groningen als groene stopcontact voor (Noord-) Nederland). Bedrijvigheid vanuit energie-intensieve sectoren vraagt hierdoor om extra ruimte. Ook de verwachte demografische groei van de stad zal de behoefte aan nieuwe banen, en ruimte daarvoor op bedrijventerreinen en kantoorlocaties, vergroten. Veel van de economische bedrijvigheid in Nederland vindt plaats op bedrijventerreinen. Ook in Groningen. Het gaat daarbij om banen op alle opleidingsniveaus en in het bijzonder om mbo-geschoolde vakmensen. Ook in de binnenstad en met name in de retail is werk voor mbo-ers. Voor regulier mkb is gemeente Groningen momenteel zo goed als uitverkocht. Door de schaarste aan ruimte gaan huuren grondprijzen omhoog en worden binnenstedelijke bedrijfsruimten voor met name het MKB en startende bedrijven moeilijk betaalbaar. Voldoende en kwalitatief juiste ruimte voor bedrijvigheid op een goede locatie is een vereiste voor een goed vestigingsklimaat en behoud van werkgelegenheid.

Door accountmanagement en op basis van de juiste data zorgen we voor inzicht in vestigings- en uitbreidingswensen en belangrijke trends en ontwikkelingen. Omdat de ruimte schaars is het zoeken naar een balans tussen wat goed is voor een bedrijf en wat goed is voor (de economie van) de gemeente. Het faciliteren van bestaande bedrijvigheid dat wil doorgroeien en nieuwe bedrijven die waarde toevoegen aan het Groningse ecosysteem hebben daarbij de prioriteit. Er moet ruimte zijn voor ruimtevragers die bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken, zoals grootschalige circulaire bedrijfsactiviteiten, maar ook op het gebied van electrolysers, batterijen en waterstof. Zoals we in hoofdstuk 4.4. Arbeidsmarkt

42

beschrijven, zetten we ons in voor ruimte binnen deze bedrijven voor mensen van alle opleidingsniveaus en ook voor hen die op een andere manier betekenisvol ingezet kunnen worden. We stemmen regionaal en nationaal af voor het borgen van ruimte voor de economie. Samen met G6 steden die soortgelijke ruimtelijke uitdagingen ervaren zoeken we de samenwerking hierop met het Rijk. Van belang voor (investeringen van) ondernemers is dat we transparant en consistent handelen en adequaat communiceren over onze keuzes.

aantrekkelijkheid van de binnenstad is dus van groot belang voor de Groningse economie. De komende jaren zetten we daarom in op het voorkomen van leegstand, het aantrekken van interessante nieuwe ondernemers en de doorontwikkeling van huidige locaties in de binnenstad met de uitvoering van de retailvisie ‘Ruimte voor Retail’ In deze opgaven staat Groningen niet alleen. Samen met de G6 steden zoeken we daarom de samenwerking op richting Rijk om, in de vorm van een citydeal, onze inzet op een vitale binnenstad verder te versterken.

Hiernaast ontwikkelen we nieuwe werklocaties en maken we bestaande locaties toekomstbestendig. We breiden de voorraad werklocaties aan de westkant (Westpoort) en oostkant (Meerstad) van de stad uit. We investeren in de binnenstedelijke gebieden waar we de komende jaren groei voorzien in bedrijven en werkgelegenheid, namelijk het Stationsgebied, Europapark, Corpus den Hoorn en Campus Groningen. Daarin past het toekomstbestendig maken van huidige werklocaties (Strategie werklocaties (revitalisering)). Denk aan het voldoen aan de energielabel C duurzaamheidscriteria en aan klimaatneutrale gebouwen. We werken samen met ondernemers om dit te realiseren (Groningen werkt Slim). Voor specifieke doelgroepen zoals start- en scale-ups en creatieven onderzoeken we de mogelijkheden om betaalbare huisvesting te blijven bieden in een creatieve broedplaats met bijvoorbeeld kantoren voor IT-bedrijven, werk- en atelierruimtes. We zijn alert op ondermijning en de negatieve gevolgen daarvan voor ondernemers.

Werken in de wijken en de dorpen Groningen kent een groot aantal levendige wijken en dorpscentra waar inwoners toegang hebben tot winkels, voorzieningen, en ook tot mogelijkheden om te werken, juist ook voor praktisch geschoolden

Het belang van de binnenstad De stad Groningen vervult een belangrijke centrumfunctie voor de eigen inwoners en de omliggende regio, met ruim 27.000 banen alleen al in de binnenstad. De binnenstad van Groningen is zeer in trek bij winkelend publiek, toeristen en (jonge) bedrijven. Waar Groningen door het Planbureau voor de Leefomgeving bij het uitbreken van de coronacrisis nog als zeer kwetsbaar werd aangemerkt, met een mogelijke leegstandsstijging naar 25%, is de leegstand juist gedaald naar minder dan 4% (ver onder de frictieleegstand). Groningen krijgt één van de hoogste waarderingen voor het winkelaanbod van Nederland. De waarde van de binnenstad draagt hiermee bij aan een gunstig vestigingsklimaat. De

10 (Europese Commissie - Joint Research Centre, ‘Technical Report

of mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We stroomlijnen onze werkgeversdienstverlening om dit laatste goed tot stand te brengen. De komende periode blijven we ons inzetten om deze wijk- en dorpscentra te versterken en houden we aandacht voor de wijkwinkelcentra. Het is van belang dat we er voor zorgen dat bedrijvigheid niet overal uit de wijken verdwijnt. Als onderdeel van de verstedelijkingstrategie wordt in nieuwe gebieden voor woningbouw daarom ook ruimte gereserveerd voor werk. Werkgelegenheid en economische activiteit draagt bij aan de leefkwaliteit van al onze inwoners. We nemen alle wijken, dorpen en buitengebieden mee in al onze initiatieven, in nauw overleg met de belangenvertegenwoordigers en houden oog voor de specifieke lokale situaties.

12 UWV Regio In Beeld november 2022

Higher Education for Smart Specialization, The Case of the

13 SER: Arbeidsmigratie in Noord-Nederland, juni 2022

Northern Netherlands ‘, Januari 2021)

14 https://konnect.nu/

11 Netherlands Startup Employment 2022, Techleap

❶

Voldoende en kwalitatief juiste ruimte voor bedrijvigheid: inzet op ontwikkeling toekomstbestendige (nieuwe) werklocaties en behoud van werkgelegenheid in de wijken en de dorpen.

❷

Samenwerking G6 steden en het Rijk op het gebied van ruimtelijke uitdagingen en een vitale binnenstad.

43

economische agenda 2023–2026

FINANCIEEL KADER

Met deze economische agenda intensiveren we het ingezette beleid op de thema’s energietransitie, gezondheidseconomie en digitale economie. In aanvulling daarop ligt de focus de komende jaren op toekomstbestendig en maatschappelijk ondernemerschap. Waarbij we in het bijzonder werken aan ontwikkelingen in de circulaire economie en impact/sociaal ondernemen. Hiervoor is €400.000 beschikbaar via intensiveringsmiddelen. We zetten de beschikbare middelen nadrukkelijk in als cofinancieringsgeld. We doen aanvullende bijdragen aan projecten die onze partners en (clusters van) bedrijven uitvoeren. De bedragen die we budgetteren zijn gebaseerd op enerzijds projecten die starten in de komende periode, anderzijds op basis van ambities en opgaven op de onderwerpen in deze economische agenda.

De beschikbare middelen vormen slechts een klein deel van de benodigde middelen die helpen de economie te verstevigen. Vanuit Provincie, Rijk en Europese Unie komen er aanzienlijke financiële middelen beschikbaar die in de gemeenten en/of regio geïnvesteerd kunnen worden. We trekken daarbij veel op in (inter-) nationale of regionale consortia van wisselende samenstellingen van bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voorbeelden van dit soort fondsen en middelen zijn de fondsen Nationaal Groeifonds, Just Transition Fund, EFRO, Interreg, NPG en RegioDeals. Ook co-financieren we projecten die ondernemers uitvoeren, vanuit het Ondernemersfonds. Los hiervan bestaan nog tal van investeringsfondsen die meer bedrijfsgerelateerde financieringen doen.

In de veranderende wereld en economie is flexibiliteit van belang. We monitoring onze inzet en herijken deze waar nodig. In de begroting en jaarrekening benoemen we jaarlijks welke middelen we voor welke projecten inzetten of hebben ingezet. We verwachten voor de economische agenda in de periode 2023-2026 in totaal 1.6 miljoen per jaar in te zetten, verdeeld over de thema’s:

5

Energietransitie

€275.000

Gezondheidseconomie

€275.000

Digitale economie

€200.000

Impact ondernemen

€200.000

Circulaire economie

€200.000*

Groningen: kennis en innovatie

€275.000

Toekomstbestendige arbeidsmarkt

€50.000

Ruimte voor ondernemen

€ 125.000 *middelen beschikbaar in 2023 en 2024.

45

46

economische agenda 2023–2026

BIJLAGEN

BIJLAGE 1: ECONOMIE VAN GRONINGEN, TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Groningen: Centrum van economische bedrijvigheid en werkgelegenheid van Noord-Nederland Groningen is het economische centrum van Noord-Nederland. Het Bruto Regionaal Product (BRP) van de gemeente Groningen bedraagt circa 14 miljard euro (inclusief gaswinning). Dat is ruim 54% van de totale Regio Groningen–Assen en 21%

van het geheel van de drie Noordelijke provincies. Tussen 2018 en 2021 is dit aandeel vrij stabiel gebleven. Exclusief gaswinning ligt het aandeel van Groningen lager, maar neemt dit aandeel over tijd wel toe. In 2023 zal het BRP van Overig Groningen volgens de Rabobank licht afnemen. De gaswinning is hier voornamelijk debet aan.

FIGUUR 1 BRUTO REGIONAAL PRODUCT 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 2018

2019

2020

Noord-Nederland

mln euro

De werkgelegenheidscijfers bevestigen het beeld van Groningen als economisch zwaartepunt. Ongeveer 54% van de werkgelegenheid van de provincie Groningen is gehuisvest binnen de gemeente. Wanneer we kijken naar het Daily Urban System, grofweg de Regio Groningen–Assen, dan herbergt dat een derde van de totale werkgelegenheid in Noord-

RGA

2021

Gemeente Groningen

bron: CBS

Nederland. In een vergelijking van de ontwikkeling van het aantal banen sinds 2017 ligt de groei van Groningen boven die van de groep van referentiegemeenten (Arnhem, Eindhoven, Enschede, Leiden, Maastricht, Nijmegen en Tilburg) en boven het Nederlands gemiddelde.

FIGUUR 2 ONTWIKKELING AANTAL BANEN (2017=100) 115

110

105

100

95 2017 Groningen

2018 Noord-Nederland

2019 Nederland

2020 RGA

2021

2022

Referentiegemeente

49

bron: LISA/OIS

economische agenda 2023–2026

De regionale werkgelegenheidsfunctie van de gemeente Groningen blijkt ook uit de cijfers ten aanzien van pendel. De inkomende pendel is bijna twee keer zo groot als de uitgaande pendel. De RGA is goed voor ruim de helft van de inkomende pendel en een derde van de uitgaande pendel.

De verwevenheid tussen Groningen en haar omgeving neemt bovendien toe over tijd, zowel de inkomende als uitgaande pendel groeien. Het belang van de RGA als arbeidsreservoir neemt toe. De pendel richting de Randstad (G4) is klein en betrekkelijk stabiel door de tijd heen.

zich beiden in de top 100 van grootste werkgevers in Nederland. In de tabel is het aandeel in de totale werkgelegenheid voor de gemeente Groningen en de Provincie Groningen (inclusief de gemeente). Afgezet tegen de rest van de provincie (zonder de gemeente Groningen) liggen de verschillen dus nog aanmerkelijk scherper.

Binnen de Provincie Groningen, maar ook tot op zekere hoogte binnen Noord-Nederland, heeft de gemeente Groningen zich ontwikkeld als centrum van zakelijke en niet-commerciële dienstverlening. De concentratie van zorg en onderwijs-instellingen leiden tot een sterke regionale dienstverleningsfunctie. De universiteit en het UMCG bevinden

FIGUUR 3 PENDEL

Inkomende pendel – 72.400 Top 10 inkomende pendel

Gemeente Groningen 78.700

FIGUUR 4 SECTORSTRUCTUUR GEMEENTE GRONINGEN & PROVINCIE GRONINGEN In 2021 waren er 161.641 banen in Groningen (gem.) Deze zijn als volgt verdeeld over de sectoren

Uitgaande pendel – 39.300

Top 10 uitgaande pendel

Sector

Banen

Zorg

38.202

Gemeente

Omvang

Gemeente

Omvang

Zakelijke dienstverlening

27.476

Westerkwartier

9.300

Assen

3.400

Handel

20.377

Midden-Groningen

8.100

Midden-Groningen

2.500

Onderwijs

18.358

Het Hogeland

7.500

Leeuwarden

2.200

Overheid

12.199

2.000

Communicatie

9.542

1.800

Horeca

8.147

Industrie

7.965

Bouw

5.336

Sport

5.009

Vervoer

3.410

Tynaarlo

5.000

Assen

4.700

Westerkwartier Het Hogeland

Noordenveld

3.700

Tynaarlo

1.500

Veendam

2.200

Smallingerland

1.100

Oldambt

2.100

Amsterdam

900

Leeuwarden

1.800

Heerenveen

900

Overige dienstverlening

3.142

Delftzijl

1.700

Delftzijl

800

Financiën

2.101

Landbouw

377

Inkomende pendel

Uitgaande pendel

Regio

Omvang

Regio

Omvang

G4

1.000

G4

2.100

Overig RGA

38.300

Overig RGA

12.000

0% Gemeente

Provincie

2%

bron: De Staat van Groningen (provincie groningen)

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

Aandeel in de totale arbeidsmarkt (%)

bron: CBS

50

51

20%

22%

24%

economische agenda 2023–2026

De sectorstructuur in Groningen is het resultaat van een langere termijn ontwikkeling. In de afgelopen jaren zien we dat Groningen zich in de gemeente steeds verder ontwikkelt als een dienstenstad. Het aantal banen in de (maak-) industrie, nutsbedrijven, de bouwnijverheid en landbouw tezamen is nog geen tiende van het totaal en slinkt bovendien.

De industriële sector betreft minder dan 3% van de werkgelegenheid, inclusief de sociale werkvoorziening. De overige 90+ procent van het werk is te vinden in de tertiaire en quartaire sectoren, met name de commerciële dienstverlening, de gezondheidszorg, de handel/horeca en het onderwijs.

Demografie: de jongste stad van Nederland met grote aantrekkingskracht Groningen is een sterk groeiende stad met een jonge bevolking. De bevolking van Groningen groeit sneller dan haar referentiegemeenten en het

landelijke gemiddelde. Dit is met name het gevolg van een positief buitenlands migratiesaldo. Dat saldo loopt al een aantal jaren op (uitgezonderd het coronajaar 2020). Daarnaast heeft Groningen per saldo een kleine natuurlijke aanwas.

FIGUUR 6 BEVOLKINGSONTWIKKELING Groningen tov diverse regio’s en referentiegemeenten (2005=100) bron: LISA en OIS 115

FIGUUR 5 SECTORSTRUCTUUR AANTAL BANEN Bijdrage aan banen vanuit de verschillende sectoren (bron: OIS)

110

2022

2005

105

40000 100

35000 30000

95

25000 90

20000

2005 2006 2007 2008 2009 2010 Gemeente Groningen

15000

2011

Landsdeel Noord

2012

2013

2014

Nederland

2015

2016 RGA

2017

2018

2019 2020

Referentiegemeente

10000 5000

st en

O

ve

rig

e

O

di

en

Zo rg

ijs nd

er

rh

w

ei

d

ng

ve O

rle

ni

ge lin ijk e

di

en

e ël ci

Za ke l

an Fi n

st ve

st el In

m C om

In

fo

rm

at ie

en

Ve r

n

at ie

a

ic

H

en er vo

ut

un

sl op

an

or ec

ag

l de

uw H

st du In

rij ed sb

Bo

n ve

uw bo nd N

La

rie

0

52

53

2021

2022

economische agenda 2023–2026

Door het hoge aantal studenten is Groningen één van de jongste steden van Nederland met een bevolkingsopbouw die sterk afwijkt van zowel de provincie als die van Nederland in geheel.

De gemeenten rondom de stad groeien tot op zekere hoogte mee met de groei van Groningen, maar hebben tegelijkertijd te maken met zowel ontgroening en vergrijzing.

Volgens ramingen van OIS blijft de bevolking van Groningen de komende jaren gestaag doorgroeien tot ruim 270.000 in 2042. Het versterkt de

positie van Groningen als economisch centrum van Noord-Nederland.

FIGUUR 8 BEVOLKINGSPROGNOSE 2022 – 2042; BRON: OIS 280000

FIGUUR 7 BEVOLKINGSOPBOUW Gemeente Groningen in vergelijking tot Provincie Groningen en Nederland

270000 260000

95+

Gemeente Groningen

250000

90-94

Provincie Groningen

240000

Nederland

230000

85-89

bron: De Staat van Groningen (provincie groningen)

80-84

220000 210000

75-79

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 bron: OIS

70-74 65-69

De samenstelling van de bevolking verandert wel sterk, vooral door vergrijzing (en niet zozeer door ontgroening). De potentiële beroepsbevolking zal tot 2030 toenemen met circa 12.000 personen. Dat betekent een groei van de beroepsbevolking met circa 8.300 personen. Ook na 2030 gaat OIS uit van een stijging van nog eens 10.300 personen tot 2040. De beroepsbevolking in Groningen groeit dus

60-64 55-59 50-54 45-49 40-44

door. Dat geldt niet voor de gehele Regio Groningen–Assen, het voornaamste arbeidsreservoir van de gemeente Groningen. Dat potentiële reservoir wordt volgens het CBS tot 2050 16.000 mensen kleiner. Dat impliceert een krimp van de beroepsbevolking met 11.000 mensen. Projecties voor geheel Noord-Nederland gaan ook uit van een krimp van de beroepsbevolking.

FIGUUR 9 VERDELING TOTALE POPULATIE PER LEEFTIJDSCATEGORIE (2022, 2030, 2040)

35-39

100%

30-34

15320

20880

25665

191311

203167

213472

28294

29011

31061

2030

2040

90% 80%

25-29

70% 20-24

60% 50%

15-19

40% 10-14

30% 20%

5-9

10%

0-4

0% 0,2%

0,4%

54

0,6%

0,8%

1,0%

1,2%

1,4%

1,6%

1,8%

2,0%

2,2%

2,4%

2,6%

2,8%

3,0%

3,2%

3,4%

2022 0-14

15-74

75+

bron: OIS

55

economische agenda 2023–2026

De Groningse economie presteert relatief goed, ondanks dalende gaswinning Het Bruto Binnenlands Product (BBP) in het gebied ‘Overig Groningen’ (gemeente Groningen, Hogeland, Midden-Groningen en Westerkwartier) bereikte in 2013 haar voorlopige hoogtepunt (als gevolg van de toename van de gaswinning) en daalde in de jaren daarna door de afname van de gasproductie. Daarmee blijft de ontwikkeling fors achter bij de landelijke trend. Gecorrigeerd voor de

delfstofwinning ligt de groeivoet echter gelijk aan of zelf iets boven het landelijke gemiddelde. Door de gaswinning ligt het BBP per inwoner in Overig Groningen structureel boven het landelijke gemiddelde, maar de verschillen worden kleiner wegens het teruglopen van de gasproductie. Gecorrigeerd voor de gaswinning ligt het BBP per inwoner boven dat van het Noorden, maar lager dan landelijk. De lagere arbeidsparticipatie, arbeidsproductiviteit en hogere werkloosheid zijn hier mede debet aan.

crisis was er sprake van convergentie, inmiddels loopt het verschil weer op door een sterke werkgelegenheidsgroei. Over de gehele periode 2005–2021 houden de ontwikkeling van de beroepsbevolking en de werkgelegenheid gelijke pas.

Groningen telt structureel meer arbeidsplaatsen dan de beroepsbevolking groot is. Tegenover elke persoon in de beroepsbevolking, staat 1,16 arbeidsplaatsen. Dit impliceert een sterke regionale werkgelegenheidsfunctie en wederzijdse afhankelijkheid tussen stad en ommeland. In de vorige economische

FIGUUR 12 TRENDMATIGE ONTWIKKELING IN VERHOUDING TUSSEN GEMEENTELIJKE BEROEPSBEVOLKING EN AANTAL BANEN 180000

FIGUUR 10 BBP ONTWIKKELING INCLUSIEF EN EXCLUSIEF GASWINNING BBP Overig Groningen, marktprijzen (CR) 25000

mln. €

20000

20000

160000 140000

BRP Overig Groningen (basisprijzen, mln. € excl. delfstofwinning)

120000 100000 80000

15000

60000

15000

40000

10000

20000

10000

0

5000

5000

2005 2006 2007 2008 2009 2010

Aantal banen op historische hoogte, maar de rek is eruit Groningen telde in 2022 (peildatum 1 april 2022) ongeveer 170.000 arbeidsplaatsen. Nooit eerder telde de gemeente zoveel banen. De werkgelegenheid groeide ten opzichte van 2021 met 7.600 arbeidsplaatsen. Ook deze groei was niet eerder ver-

2019

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Beroepsbevolking

2018

2019 2020 2021

bron: waarstaatjegemeente.nl, 2022

2020*

2017

2018

2015

2016

2013

2014

2011

2012

2010

toond en met de huidige krapte op de arbeidsmarkt is continuering van deze snelle groei niet waarschijnlijk. De laatste economische crises hebben per saldo betrekkelijk weinig effect gehad op het aantal arbeidsplaatsen. Tijdens de coronacrisis gingen 400 arbeidsplaatsen verloren. Ten opzichte van 2005 zijn er per saldo 39.000 arbeidsplaatsen bijgekomen.

FIGUUR 11 AANTAL ARBEIDSPLAATSEN IN GEMEENTE GRONINGEN 180000

2009

2007

2008

2005

0

2006

2021*

2019

2020*

2018

2015

2016

2013

2014

2011

2012

2010

2009

2007

2008

2005

0

2006

Aantal banen

bron: CBS

160000

De werkloosheid in Groningen ligt structureel boven het gemiddelde van Nederland en de referentiegemeenten. De dominante aanwezigheid van het hoger onderwijs is daar mede debet aan omdat die

leidt tot tijdelijke werkloosheid in de overgang van afstuderen naar werk. De werkloosheid is historisch gezien echter zeer laag en gaat richting de recente lage niveaus van direct vóór de kredietcrisis.

FIGUUR 13 ONTWIKKELING WERKLOOSHEIDPERCENTAGE 12% 10% 8%

140000 6%

120000 100000

4%

80000 60000

2%

40000 0%

20000

2005 2006 2007 2008 2009 2010

0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

56

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Groningen

Noord-Nederland

2011

2012

2013

Nederland

2014

2015 RGA

2016

2017

2018

2019 2020 2021

Referentiegemeente

57

bron: CBS

economische agenda 2023–2026

De participatie bevindt zich zelfs op recordhoogte en beschrijft hetzelfde beeld van een krappe arbeidsmarkt. Dat betekent dat er betrekkelijk weinig

rek meer zit in zowel het verder terugdringen van de werkloosheid als om het verhogen van de arbeidsparticipatie.

FIGUUR 14 ONTWIKKELING NETTO ARBEIDSPARTICIPATIE 72%

Inzoomen op ZZP: specialisaties en hoe ontwikkelen ze zich over tijd? Het aantal zzp’ers is sinds 2005 gegroeid met 340%. Daarmee zijn zij goed geweest voor een derde van de totale werkgelegenheidsgroei in Groningen. De groei is onder meer het gevolg van een (gedwongen en steeds vaker vrijwillige) flexibilisering van de ar-

beidsmarkt, aantrekkelijke fiscale omstandigheden, lage instapdrempels en een krappe arbeidsmarkt. Van de 18.600 zzp’ers is circa 30% actief in de zakelijke dienstverlening en 20% in de overige dienstverlening. Dat zijn de afgelopen jaren ook de sterkste stijgers geweest.

70%

FIGUUR 16 ZZP’ERS NAAR SECTOR(2005 EN 2022)

68%

2005

2022

6000 66%

5000 4000

64%

3000

62%

Sterke groei grootbedrijf en ZZP’ers De 78 grootste werkgevers zijn goed voor 35% van de werkgelegenheid in Groningen. De grootste groei in banen van de afgelopen jaren was te vinden bij de (grote) zorg- en kennis/onderwijsinstellingen. Zij zijn de afgelopen jaren de grootste banenmotor gebleken, gevolgd door de zzp’ers. Onduidelijk is of het MKB minder groeipotentie heeft of dat het het bijvoorbeeld in de struggle for talent aflegt tegen de grootste werkgevers en het fiscaal aantrekkelijke

RGA

Referentiegemeente

perspectief van de eenmanszaak. In 2022 heeft het MKB wel een sterke groei doorgemaakt. Daar kwamen in één jaar 4.300 banen bij, waarvan een groot deel in de horeca dat na de lockdowns weer open ging. De grote werkgevers groeiden in 2022 met 1.850 arbeids-plaatsen, het aantal zzp’ers groeide met 1.340. Het aantal zzp’ers is tussen 2005 en 2022 meer dan verdrievoudigd. Het aantal grote werkgevers is ook in aantal toegenomen, het aantal MKB’ers is nagenoeg gelijk gebleven.

2005

2022

60000

59909

50000

di

en

st en

Zo rg

ijs nd

er

w

rh ei

rig

e

O

ve O

di

ve

ke l

ijk e

d

st v. en

In s

t.

…

ël ci an

90% 327

408

472

38292

40553

40516

28799

779

990

1060

61

67

50

391

515

538

40%

20%

20000

10%

16901

10000

667 594

30%

33960

607

485

60% 50%

40000

17919

Fi n

FIGUUR 17 ANALYSE WERKGELEGENHEIDSONTWIKKELING COHORTEN ZZP’ERS (2005; 2006; 2007)

70%

18577

e

en

a at ie

or ec

sl op

H

een vlucht genomen en hebben activiteiten meer een tijdelijke karakter, de dynamiek van starten, maar ook stoppen neemt toe. In coronatijd zijn er veel nieuwe activiteiten ontstaan die het gevolg waren van de lockdown (personel coaching en training, huiswerkbegeleiding, fotografie en webdesign, webshops, etc.). Veel mensen zijn toen (tijdelijk) iets voor zichzelf begonnen.

De meeste zzp’ers blijven tijdens hun ondernemersbestaan zzp’er. Uit de levensloop van de zzp’ers die gestart zijn in de periode 2005–2007 blijkt dat: na vijf jaar 40-45% weer was opgeheven en 5–8% was uitgegroeid tot werkgever (met het accent op 2–3 werkzame personen). Na 15 jaar meer dan 75% is gestopt of verhuisd naar buiten de gemeente, en circa 3% 2 of meer werkzame personen telt. Met name de afgelopen jaren heeft het aantal zzp’ers

80%

70000

30000

bron: OIS

100%

FIGUUR 15 AANTAL BANEN NAAR BEDRIJFSOMVANG

0

ag

l de an H

Bo

uw

rie st du

ed

bron: CBS

O

Nederland

Za

Noord-Nederland

Ve r

Groningen

rm

2019 2020 2021

fo

2018

In

2017

en

2016

er

2015

vo

2014

sb

2013

rij

bo 2012

ut

2011

N

2005 2006 2007 2008 2009 2010

La

nd

56%

In

0

uw

1000

58%

ve n

2000

60%

41

53

41

253

330

342

743

820

24

33

26

161

214

214

2005

2006 15 jaar later

2007

0% 21

0

geen vast pers.

58

2005

5469 1 persoon

2-9 personen

10-49 personen

50-249 personen

250 en meer pers.

2006 BEGIN

ZZP’er gebleven

2007 Werkgever

2005

2006 5 jaar later

2007

2005

2006 10 jaar later

2007

bron: OIS

Niet meer actief binnen gemeente

59

economische agenda 2023–2026

Een andere ontwikkeling is dat ‘nieuw ondernemerschap’ bloeit in Groningen: er is een groeiende groep nieuwe ondernemers, vaak innovatief en gericht op impact en met de ambitie om snel (internationaal) te groeien. Wanneer we naar snelgroeiende bedrijven (vestigingen die na 3 jaar minimaal 50

banen hebben en 60% of meer zijn gegroeid in het aantal banen) presteert de gemeente Groningen goed. Ter vergelijking, in 2021 scoren de overige G6 steden als volgt: Utrecht (54), Eindhoven (24), Amsterdam (148), Rotterdam (49), Den Haag (31).

FIGUUR 18 SNELGROEIENDE BEDRIJVEN

bron: LISA

De kennisgebieden (Zernike Campus en Healthy Ageing Campus) tellen naar verhouding minder vestigingen maar groeien daarentegen sterk. Het aantal corporates is in zeven jaar verdubbeld van drie naar zes. Het aantal startups, gevestigd op de Campus Groningen en de Healthy Ageing Campus is sinds

tussen 2015 en 2020 bijna verdrievoudigd. In 2021 is het aantal vestigingen iets afgenomen ten gevolge van effecten van Corona op jonge en startende bedrijven. De werkgelegenheid op deze werklocaties is in dezelfde periode behoorlijk toegenomen (+3.500 arbeidsplaatsen).

FIGUUR 20 AANTAL START-UPS EN CORPORATES ZERNIKE EN HEALTHY AGEING

70

70

60

60

50

50

40

40 30

30

20

20

10

10

0

0 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2015

2021

2016

Corporate

Groningen scoort de afgelopen jaren ook hoog op de lijst van snelgroeiende (tech)bedrijven. Er is een goed klimaat ontstaan waarin deze bedrijven ontstaan en doorgroeien. Startups in Groningen laten daarmee zien dat een business model gebaseerd op maatschappelijke transities loont. Bovendien zien we de werkgelegenheid die deze startup en scale-ups genereren flink toenemen. Voor het tweede opeenvolgende jaar is Groningen de snelst-groeien-

de regio in Nederland op het gebied van groei van de werkgelegenheid bij start-ups. Sinds 2018 is het aantal banen jaarlijks met ongeveer 12% gestegen.* Wat nog ontbreekt zijn bedrijven die nog verder doorgroeien, en de stap maken naar meer dan 500 werknemers.

2017

2018

1%

6% 4%

16%

9%

ment-2022-report/

5%

7%

KNEL PUNTEN

5000 8%

4000

7%

3000

37%

2000

1000

0 2018 2–10

10–15

2019 50–200

60

200–500

2020

2021

2022

2020

2021

FIGUUR 21 ERVAREN KNELPUNTEN BIJ WERKGEVERS (2022)

* https://www.techleap.nl/reports/netherlands-startup-employ-

FIGUUR 19 AANTAL BANEN GECREËERD DOOR STARTUPS EN SCALEUPS IN GRONINGEN (PROV.)

2019

Startups + Scale-ups

Huur opgezegd

Afwezigheid geschikte kavel

Uitstraling omgeving

Aantrekkelijk zijn voor personeel

Verduurzaming

Vinden van geschikt personeel

Bereikbaarheid

Verschuiving in de afzetmarkt

Uitbreiding huidige locatie

Huidige economische conjunctuur

Omgaan met schaarste van menselijk kapitaal en werklocaties De komende decennia zal de beschikbaarheid van arbeid en ruimte een steeds belangrijkere beperkende factor vormen voor economische ontwikkeling. Dit beeld wordt bevestigd in het jaarlijkse werkgelegenheidsonderzoek van OIS waarin werkgevers is gevraagd om, indien aanwezig, knelpunten te benoemen die zij ervaren. Van de 6.434 respondenten op deze vraag geeft 20% aan een knelpunt te ervaren (en 80% geen knelpunt). Door de 1.300 respondenten die aangaven een knelpunt te ervaren werden in totaal 2.056 knelpunten benoemd. Daarvan had in totaal 44% betrekking op de huidige krapte op de arbeidsmarkt en 15% was ruimtegerelateerd. Andere veelvoorkomende knelpunten betroffen uitdagingen voortvloeiende uit de huidige economische onzekerheden (corona, inflatie, energieprijzen) en bereikbaarheid van de bedrijfsomgeving.

61

economische agenda 2023–2026

Schaarste op de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt van de arbeidsmarktregio Groningen is krap, net als in de andere twee Noordelijke regio’s. In de rest van Nederland krijgen de regio’s de kwalificatie ‘zeer krap’. De krapte is het minst voelbaar bij creatieve en taalkundige beroepen. Technische beroepen worden veelal als voorbeeld

genoemd als het gaat om de krapte, maar volgens de cijfers van het UWV is de situatie in andere beroepsgroepen in de arbeidsmarktregio Groningen nijpender. Dat lijkt verband te houden met de specifieke kenmerken van de sectorstructuur van de gemeente Groningen.

FIGUUR 22 ARBEIDSMARKTKRAPTE (DECEMBER 2022)

Tegelijk wordt de ruimte om te ondernemen schaarser. De kantorenmarkt bevindt zich in Groningen én omliggende gemeenten onder frictieleegstand en beschikbare werklocaties zijn grotendeels uitgegeven. De leegstand qua aantallen objecten bedrijfsvastgoed is de laatste jaren fors afgenomen. Vooral voor kantoren en bedrijfspanden geldt dat de situatie in snel tempo is verschoven van een ruime naar een (zeer) krappe markt. Dit toont dat programmering en ontwikkeling, aansluitend op de

behoefte, een ingewikkelde aangelegenheid is. De afgelopen jaren is een beperkt aantal meters aan de markt toegevoegd terwijl de vraag sterk is toegenomen. In 2018 stond 16% van de kantoren leeg, in 2022 is dat aandeel gedaald tot circa 5%. Ook het aantal leegstaande bedrijfspanden is hard gedaald (van 13,5% leegstand tot circa 2%). En ook in de retail liep de leegstand terug. De leegstand op basis van vierkante meters laat een vergelijkbare ontwikkeling zien (niet weergegeven).

Beroepsklasse (Groningen) ICT

FIGUUR 24 TOTAAL BESCHIKBARE RUIMTE IN M�

zeer krap

zeer krap

krap

Dienstverlenend

zeer krap

Commercieel

zeer krap

ruim

1600000

Managers

zeer krap

zeer ruim

1400000

Pedagogisch

zeer krap

1200000

Zorg en welzijn

zeer krap

1000000

Openbaar bestuur

zeer krap

800000

Transport en logistiek

krap

600000

Economisch en administratief

krap

Technisch

krap

Creatief en taalkunduig

gemiddeld

Totaal

krap

1800000

gemiddeld

400000 200000 0

bron: UWV

Retail 2015

2016

2017

Kantoren 2018

2019

2020

2021

Bedrijven 2022

bron: Gemeente Groningen

FIGUUR 23 HET BELANG VAN WERKLOCATIES VOOR BEDRIJVIGHEID EN WERKGELEGENHEID 180000

Het belang van de werklocaties De werkgelegenheid in Groningen is door de jaren heen steeds meer geconcentreerd op werklocaties. Inmiddels accommoderen de diverse werklocaties 116.000 arbeidsplaatsen en hebben daarmee een aandeel van bijna 70%, in 2005 was dat nog 64%. Uitgedrukt in het aantal vestigingen is de binnenstad van Groningen de belangrijkste werklocaties met 4.200 vestigingen, hoofdzakelijke kleine bedrijven. Qua werkgelegenheid zijn door de jaren heen de kantorenlocaties uitgegroeid tot de belangrijkste concentraties van werkgelegenheid.

160000 140000 120000 100000 80000 60000 50000 40000 20000

FIGUUR 25 PERCENTAGE LEEGSTAANDE LOCATIES VAN TOTAAL AANTAL 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2%

0 2005

0%

2022

Retail

Aantal banen op werklocaties Aantal banen op niet-werklocaties

62

bron: OIS

2015

2016

2017

Kantoren 2018

2019

2020

2021

Bedrijven 2022

bron: Gemeente Groningen

63

economische agenda 2023–2026

Het economisch profiel van Groningen Elke 1-2 jaar wordt in opdracht van NPG een onderzoek gedaan naar het imago van de provincie Groningen op een aantal deelgebieden, zoals studeren, een baan vinden, ondernemen, en wonen. Welk beeld hebben Groningers van Groningen? En is dat beeld anders bij mensen uit de rest van ons land? De onderzochte groepen zijn Groningers, niet-Groningers, Groningse bedrijven en niet-Groningse bedrijven. Groningers en Groningse bedrijven zijn het

Groningers

meest positief over Groningen. Onder alle groepen scoort studeren de hoogste associatie. Groningen wordt door Groningse ondernemers vooral positief geassocieerd met studeren en oud worden, en minder met ondernemen en een baan vinden. Niet Groningse ondernemers dachten in 2022 minder positief over Groningen dan in 2020. Zij associëren Groningen vooral met studeren en in mindere mate met recreëren. Ondernemen en een baan vinden scoren laag. Hier is nog werk te doen.

Niet-Groningers

Groningse bedrijven

Niet-Groningse bedrijven

2020

2022

2020

2022

2020

2022

2020

2022

Studeren

79%

86%

41%

44%

N.B.

82%

44%

44%

Wonen

74%

73%

17%

16%

65%

19%

13%

Opgroeien

65%

68%

19%

18%

63%

19%

14%

Oud worden

70%

68%

22%

21%

69%

24%

18%

Cultuur beleven

57%

63%

29%

28%

53%

23%

20%

Recreëren

57%

59%

34%

30%

56%

29%

24%

Ondernemen

38%

49%

12%

12%

50%

14%

10%

Baan vinden

29%

44%

10%

12%

43%

11%

8%

BIJLAGE 2: VERKLARENDE WOORDENLIJST 3D-printen of additive manufacturing is de constructie van een driedimensionaal object vanuit een een digitaal 3D-model waarbij, in verschillende processen, met diverse materiaalsoorten meestal laag-op-laag objecten gemaakt worden. Accelerator (groeiversneller): Een organisatie of programma die/dat jonge bedrijven gedurende een specifieke periode klaarstoomt voor een volgende grote stap in de ontwikkeling van de onderneming. Agro-food: hieronder wordt de gehele productiekolom van primaire sector, toelevering, verwerkende industrie tot aan detailhandel, verstaan. Akkoord van Groningen: dit is het strategische samenwerkingsverband van de Rijksuniversiteit Groningen de Hanzehogeschool Groningen, het Universitair Medisch Centrum Groningen, het Martini Ziekenhuis, de provincie Groningen, Noorderpoort, het Alfa-college en de gemeente Groningen. Angel: Een business angel is iemand die vanuit zakelijk oogpunt geld investeert in bedrijven. Doordat hij/zij zelf ondernemer is of is geweest, kan hij de startende ondernemer met raad, daad en netwerk bijstaan. Een business angel wordt ook informele investeerder genoemd. Artificial Intelligence: Kunstmatige intelligentie, de mogelijkheid van een machine om mensachtige vaardigheden te vertonen - zoals redeneren, leren, plannen en creativiteit.

Big Data: data met meer verscheidenheid die in steeds grotere volumes en met meer snelheid aankomt. Eenvoudig gezegd zijn big data grotere, complexere datasets, vooral uit nieuwe databronnen. Deze datasets zijn zo groot dat traditionele software voor het verwerken van data daar niet mee om kan gaan.

64

Campus Groningen: De Campus is de innovatiemotor van Noord-Nederland en kent twee aaneengrenzende locaties; de Healthy Ageing Campus en de Zernike Campus Groningen. Partners zijn Rijksuniversiteit Groningen, Hanzehogeschool Groningen, UMCG, provincie Groningen, gemeente Groningen en Bedrijvenvereniging WEST. Circulair ondernemen: In de circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Convenant Ondernemend Groningen: hierin zijn afspraken vastgelegd tussen de gemeente en het georganiseerde bedrijfsleven in Groningen over hoe we samenwerken op de vele gedeelde opgaves. Daaronder vallen maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid en inclusie, maar ook praktische zaken als bereikbaarheid en veiligheid. Een nieuwe versie van het Convenant is in de maak. Cross-overs: dit zijn nieuwe combinaties tussen vanouds gescheiden sectoren. Deze combinaties en samenwerking leiden tot vernieuwing van een concept, strategie, proces of product. Crossovers tussen sectoren hebben de potentie om ook grotere en meer complexe vraagstukken (mede) op te lossen. Cybersecurity: Digitale technologie speelt een steeds grotere rol in het leven van burgers en consumenten, en in het functioneren van bedrijven en de overheid. Cybersecurity is het waarborgen van veiligheid in het gebruik van digitale technologieën.

Daily Urban System: Het dagelijkse stedelijke systeem verwijst naar het gebied rond een stad, waarin dagelijks woon-werkverkeer plaatsvindt. Het is een middel om een stedelijke regio te definiëren door de gebieden op te nemen van waaruit mensen reizen.

65

economische agenda 2023–2026

De Koepel is het overlegplatform van de zes bedrijvenverenigingen, WEST, VBNO, ZO, GCC, Haren en Ten Boer, VNO-NCW MKB Noord, het Ondernemersfonds Groningen en de Gemeente Groningen.

Frictie leegstand: Leegstand die wenselijk is om een voorraadmarkt als de kantorenmarkt goed te laten functioneren. De gangbare frictieleegstand is vastgelegd op 5%.

Digital Europe: dit is onderdeel van de digitaliseringsstrategie van de Europese Commissie. Het is een belangrijke aandrijver van de digitale transformatie binnen Europa en zorgt daardoor voor de versterking van de Europese industrie, mkb en publieke organisaties.

Groningen Stroomt Door: dit is een project om overbelasting van het elektriciteitsnet tegen te gaan. In Groningen Stroomt Door werken bedrijvenverenigingen, Enexis Netbeheer, Entrance – Centre of Expertise Energy en de gemeente Groningen samen aan slimme(re) benutting van het elektriciteitsnet.

EBNN: De Economic Board Noord Nederland is een bestuurlijk platform van onderwijs, ondernemers en overheid, VNO-NCW MKB Noord, NOM en het SNN in de provincies Groningen Fryslân en Drenthe

Groningen Werkt Slim: GWS is een onafhankelijk duurzaamheidsplatform op initiatief van de vier Groninger bedrijvenverenigingen ZuidOost, WEST, VBNO en GCC, de gemeente Groningen en provincie Groningen.

Ecosysteem: Het begrip ecosysteem bouwt voort op concepten van economische clusters en innovatiesystemen. In regionale ecosystemen zijn actoren (ondernemers, kennisinstellingen) en hun onderlinge verbondenheid en interactie in netwerken en samenwerkingsstructuren centrale elementen. Daarnaast is er een centrale rol voor aanwezige factoren, zoals human capital (talent), capaciteiten, faciliteiten, infrastructuur, kapitaal, leiderschap, (ondernemers)cultuur, marktvraag en instituties. Succesvolle ecosystemen brengen innovatie en productief ondernemerschap voort. EFRO: De Europese Unie (EU) wil de economische verschillen tussen de Europese regio’s verkleinen. Dat doet de EU met het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Ehealth: dit is het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of te verbeteren. Vooral internettechnologie speelt hierbij een belangrijke rol. Voor e-health wordt ook wel de term ‘digitale zorg’ gebruikt. Founded in Groningen: Founded in Groningen is een organisatie die zich richt op het verbinden, ondersteunen en promoten van startups, bedrijven en initiatieven in het innovatie-ecosysteem van Groningen. Zo kunnen ze met meer impact innoveren en nog sneller groeien.

66

ICCS: Het innovatiecentrum ICCS is de opvolger van 5Groningen waar (draadloze) communicatietechnologie ingezet wordt om innovaties en kennisontwikkeling te delen, te stimuleren, te initiëren en te faciliteren. IWCN: Het International Welcome Centre North (IWCN) is een one-stop-shop voor internationale mensen die in Groningen, Friesland en Drenthe wonen. JTF: het ‘fonds voor een rechtvaardige transitie’, is een Europees fonds voor gebieden die het zwaarst worden getroffen door de overgang naar een groene economie. Launching Customer: De ‘eerste afnemer’. Bij de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten is het van levensbelang dat er een eerste afnemer is. Dat wekt vertrouwen en is van groot belang voor de verdere ontwikkeling, financiering en vervolgopdrachten. Om innovatie te bevorderen, kan ook de overheid deze rol vervullen, en zo een rol spelen in een succesvolle marktintroductie. LifeCooperative: Coöperatie van Noord-Nederlandse MKB-bedrijven op het gebied van Life Science en Medische Technologie die zich heeeft verenigd om de beleidsmakers van de regionale overheden en instellingen richting te geven.

LifeSciences: dit is een innovatieve en technologie-intensieve sector gericht op de gezondheid van mens en dier. De sector bestaat uit bedrijven en instellingen in de medische technologie, de (bio)farmacie en regeneratieve geneeskunde. Medtech: Medische technologie gaat over producten, technologieën en toepassingen, die worden gebruikt bij de diagnose, behandeling en ondersteuning van ziekten en gebreken. Nationaal Groeifonds: Het Nationaal Groeifonds is een initiatief van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Financiën waarbij tussen 2021 en 2025 € 20 miljard wordt uitgetrokken voor gerichte investeringen ten behoeve van structurele en duurzame economische groei. Nationaal Programma Groningen (NPG): Nationaal Programma Groningen is een samenwerkingsverband van Rijk, provincie en gemeenten. New Energy Coalition (NEC): dit is een continu groeiend netwerk van ongeveer 150 kennisinstellingen, bedrijven, overheden en ngo’s die samenwerken om de energietransitie voor een duurzame toekomst te versnellen. NG4: Sinds 2012 bundelen de vier gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen hun krachten op economische thema’s. Hieruit is de Noordelijke Gemeenten/ Grote vier (NG4) ontstaan.

Gezamenlijk hebben deze vier gemeentes meer zeggenschap en invloed in Noord Nederlandse vraagstukken, kunnen ze zich sterker profileren in Den Haag en Europa (eigen EU-office) en daarnaast kennis en ervaring uitwisselen. NNLvC: is een programma waarin ondernemers in de drie noordelijke provincies Groningen, Fryslân en Drenthe worden gestimuleerd om (meer) circulair te ondernemen. Noordelijke Online Ondernemers: een groep van online ondernemingen in Noord-Nederland.

Proeftuin: Een proeftuin (of pilot) is een praktijksituatie waar ondernemers hun bedachte innovatieve oplossingen kunnen bestuderen in een ‘echte wereld’. Zo kan onderzocht worden of een product of dienst werkt. Quartaire Sector: De quartaire sector in Nederland is de economische sector van de niet-commerciële gesubsidieerde en of collectief gefinancierde dienstverlening. De quartaire sector is een economische sector zonder winstoogmerk. Regio Deals: In Regio Deals werken regionale partijen en het Rijk samen als partners om de brede welvaart te vergroten. Dit gaat over de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers in Nederland. Regio Groningen Assen (RGA): Bestuurlijke samenwerking van de provincies Drenthe en Groningen en de gemeenten Assen, Groningen, Het Hogeland, Midden-Groningen, Noordenveld, Tynaarlo en Westerkwartier. Regionale innovatiestrategie – RIS3: De Regionale InnovatieStrategie voor Slimme Specialisatie van Noord-Nederland is bedoeld om richting te geven aan de inzet van regionaal beschikbare Europese overheidsmiddelen, gekoppeld aan rijksmiddelen en provinciale middelen uit Nederland. Scale-ups: dit zijn startups die de eerste fasen na oprichting succesvol hebben doorlopen door op te schalen met een bewezen verdienmodel en betalende klanten.

Social Impact Bonds: dit is een financieringsinstrument waarbij privaat geld wordt ingezet om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. In plaats van het traditionele model van subsidies verstrekken wordt op projectbasis een samenwerking aangegaan met uitvoerders, investeerders en soms een intermediair. Vooraf worden duidelijke afspraken gemaakt over doelstellingen en resultaten die behaald moeten worden voor de doelgroep die centraal staat.

Noorden Digitaal: Noorden Digitaal is een netwerk van ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid die samenwerkt om digitalisering in Noord-Nederland verder te brengen.

67

ECONOMISCHE AGENDA 2023–2026

Start-up in residence: Een programma van 6 maanden waarin startups nieuwe en innovatieve manieren bedenken om maatschappelijke problemen en stedelijke uitdagingen aan te pakken. Zij krijgen intensieve coaching en training. Sustainable Development Goals: oftewel Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Dit zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De SDG’s zijn afgesproken door de landen die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties (VN), waaronder Nederland. De doelen kwamen er op basis van wereldwijde inbreng van organisaties en individuen. Tertiaire Sector: De dienstensector of tertiaire sector is de economische sector waarin bedrijven met de verkoop van hun goederen of diensten winst willen maken. Een synoniem voor de tertiaire sector is de ‘dienstensector’, of ‘de diensten, de handel en het verkeer’. Urbanisatie: Urbanisatie of verstedelijking is de benaming voor de groei van stedelijke gebieden als gevolg van een trek van het platteland naar de stad. Valorisatie: Kennisvalorisatie is het proces van waardecreatie uit kennis, door kennis geschikt en/ of beschikbaar te maken voor economische en/ of maatschappelijke benutting en te vertalen in concurrerende producten, diensten, processen en nieuwe bedrijvigheid.

BIJLAGE 3: VERBINDING MET DE SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS

De 17 Global goals, ook sustainable development goals (SDG’s) zijn duurzame ontwikkelingsdoelen die in 2015 door alle lidstaten van de Verenigde Naties zijn aangenomen en vormen voor de periode tot 2030 de wereldwijde duurzaamheidsagenda. De doelen zijn samengesteld uit wereldwijde inbreng van organisaties en individuen en dienen als mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Ook Nederland heeft deze ambitieuze agenda onderschreven. Om de doelen ook echt te halen is ieders bijdrage nodig. De specifieke inzet van gemeenten is onmisbaar omdat veel van de doelen raakvlakken hebben met opgaven van lokale overheden.

De inclusieve economische groei, de energietransitie, werkgelegenheid, circulaire economie, lokale economie, biodiversiteit. Het zijn onderwerpen met een lokale dimensie waar we in Groningen aan bijdragen. Met onze economische agenda sluiten we op diverse manieren aan op de duurzame ontwikkelingsagenda. Hieronder geven we daarvan een aantal voorbeelden van onze inzet op de verschillende SDGs waaraan het economische beleid een bijdrage levert.

EINDE AAN HONGER, ZORGEN VOOR VOEDSELZEKERHEID EN DUURZAME LANDBOUW Duurzame voedsel-productiesystemen veerkrachtige landbouwpraktijken -> eiwittransitie

INCLUSIEVE ECONOMISCHE GROEI, WERKGELEGENHEID EN FATSOENLIJK WERK VOOR IEDEREEN • De economische groei in stand houden en productiviteit verhogen. • Waardevolle banen. • Ondernemerschap, creativiteit en innovatie.

GEZONDHEIDSZORG VOOR IEDEREEN (pagina 13 t/m 15) • Bevorderen van gezonde leefstijlen via het omgevingsbeleid • Zorgen voor aanbod vers en gezond voedsel (GG 2) TOEGANG TOT BETAALBARE EN DUURZAME ENERGIE VOOR IEDEREEN Actieve regie nemen op de energetische verduurzaming van bedrijventerreinen Ambitieuze inzet op energiebesparing door bedrijven

INFRASTRUCTUUR VOOR DUURZAME INDUSTRIE • Bevorderen van inclusieve en duurzame industrialisering. • Betere toegang van kleinschalige ondernemingen tot financiële diensten, en hun integratie in waardeketens en markten (zie 8.3) • In aanzienlijke mate de toegang verhogen tot ICT door ondernemers. DUURZAME CONSUMPTIE EN PRODUCTIE Bedrijven, in het bijzonder grote en transnationale, aanmoedigen tot duurzame praktijken het integreren van duurzaamheidsinformatie in hun verslaglegging. Duurzame praktijken bij overheidsopdrachten bevorderen

68

69

COLOFON SAMENSTELLING Economische Agenda 2023–2026 is een uitgave van de Gemeente Groningen, directie Economische Zaken. Bijlage 1 is tot stand gekomen in samenwerking met Onderzoek Informatie en Statistiek Groningen (OIS) en E&E Advies. — INTERNET gemeente.groningen.nl/economische-agenda — F O TO G R A F I E Omslag: Droninger Stella Dekker – p.11, 28,29, 33, 35, 43, 70 Martijn Heemstra – p. 15 Fotostijl/Johan Bosma – p.18 Diepzeekonijn – p.6-7, 22-23, 37 Gemeente Groningen - p.39 Sebastiaan Rodenhuis – p.40-41 Deon Prins – p. 46-47 — VORMGEVING Jelmar Geertsma / Typehigh — CO N TA C T I N F O R M AT I E Gemeente Groningen Directie Economische Zaken Gedempte Zuiderdiep 98 Postbus 7081 9701 JB Groningen Tel: 14 050 E-mail: ez@groningen.nl De Gemeente Groningen is verantwoordelijk voor de inhoud van deze Economische Agenda, die met uiterste zorg is samengesteld. Komt u desondanks toch iets tegen dat niet correct is, dan stellen wij uw melding bijzonder op prijs.