Bijlage Economische agenda 2023-2026.pdf

ECONOMISCHE AGENDA 2023–2026 MET ENERGIE N A A R D E TO E KO M ST VO O R E E N G R O E N E E N E E R L IJ K E ECO N O M I E

economische agenda 2023–2026

LEESWIJZER De economische agenda die voor u ligt beschrijft hoe de gemeente Groningen samen met haar partners gaat werken aan een toekomstbestendige economie, die een bijdrage kan leveren aan het vergroten van de brede welvaart. We beschrijven allereerst hoe we naar economische ontwikkeling kijken in het licht van het coalitieakkoord 2022– 2026 Het begint in Groningen ‘voor wat echt van waarde is’. We vervolgen met de blik op de Groningse economie. Hoe ziet de Groningse economie eruit ten opzichte van de rest van Nederland en waar liggen kansen en zien we uitdagingen. Vervolgens gaan we in op onze aanpak: we blijven, net als in de voorgaande agenda, inspelen op de kansen die grote transities bieden. We geven aan welke opgaven en acties we daarbij zien voor de ontwikkeling van de Groningse economie. Acties die ervoor zorgen dat ondernemers kunnen blijven ondernemen in de zo snel veranderende maatschappij. Om onze inzet te bepalen hebben wij uitgebreid gesproken met onze partners: ondernemers, het georganiseerde bedrijfsleven, vertegenwoordigers van ondernemers, kennisinstellingen, en dienstverleners binnen de verschillende ecosystemen.

INHOUDSOPGAVE 2 4

Leeswijzer Inleiding

7

1 . D E G R O N I N G S E ECO N O M I E E N D E G R O T E T R A N S I T I E S

11

2 . G R O N I N G S E A A N PA K E N D E R O L VA N D E G E M E E N T E

16 20 24 26

3 . G R O T E M A AT S C H A P P E L IJ K E T R A N S I T I E S 3.1 Energietransitie 3.2 Gezondheidseconomie 3.3 Digitale economie

30 32 34 36 38 42

4 . TO E KO M S T B E S T E N D I G E N M A AT S C H A P P E L IJ K V E R A N T W O O R D ONDERNEMERSCHAP 4.1 Impactondernemen 4.2 Circulaire economie 4.3 Groningen: kennis en innovatie 4.4 Toekomstbestendige arbeidsmarkt 4.5 Ruimte voor ondernemen

44

5.FINANCIEEL KADER

49 65 69

Bijlage 1: Economie van Groningen, trends en ontwikkelingen Bijlage 2: Verklarende woordenlijst Bijlage 3: Verbinding met de Sustainable Development Goals

In bijlage 2 hebben we een verklarende woordenlijst opgenomen om een aantal begrippen, projecten en afkortingen toe te lichten. Van zorg naar (positieve) gezondheid, van fossiele naar hernieuwbare energie, van analoog naar digitaal en van een lineaire naar een circulaire economie; op deze vlakken ontwikkelen we naar een duurzame, toekomstbestendige economie. Waarbij we werkgelegenheid stimuleren en behouden in samenwerking met onze partners in het bedrijfsleven en het onderwijs. Het begint in Groningen!

3

economische agenda 2023–2026

INLEIDING Met de uitvoering van deze economische agenda� werken we aan een ontwikkeling van de economie die niet alleen inspeelt op de uitdagingen en kansen van nu, maar juist op die van de toekomst. Een toekomstbestendige economie betekent economische groei, maar dan wel één die positief bijdraagt aan het welzijn en de welvaart van onze inwoners. De grote, maatschappelijke, transities waarmee de wereld te maken heeft vormen de basis van deze agenda: • • • •

van zorg naar (positieve) gezondheid, van fossiele naar hernieuwbare energie, van analoog naar digitaal en van een lineaire naar een circulaire economie.�

Een stevig opgebouwd fundament van kennis- en innovatie, gekoppeld aan praktische toepassingen, biedt onze gemeente een goede basis voor het verder vormgeven van de veranderingen in de maatschappij. De huidige economische situatie en de regionale potentie om bij te dragen aan het verder vormgeven van deze transities, bijvoorbeeld met waterstof, eiwitten, medicijnen of cybersecurity, maken dat Groningen samen met de rest van de regio een belangrijke internationale speler in de transities is en wil blijven. De focus van deze agenda ligt daarom op de thema’s energie, gezondheid en digitalisering én op maatschappelijk ondernemen — zowel sociaal als circulair. Want een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige economie is duurzame en maatschappelijk relevante werkgelegenheid voor iedereen. We willen met elkaar voldoende in staat zijn om collectieve voorzieningen te kunnen blijven betalen.

De uitvoering van de agenda doen wij in samenwerking met het bedrijfsleven, het onderwijs en andere overheden. Door bij te dragen aan innovatie in onze gemeente en in de regio, door ruimte te bieden voor duurzame bedrijvigheid, door af te stemmen en samen te werken met relevante partijen in de regio, Nederland, Europa en de wereld. Daarbij nemen we in aanmerking wat onze planeet aankan en wat maatschappelijk verantwoord is.

OVERZICHT THEMA’S EN RANDVOORWAARDEN

DIGITALISERING

CIRCULAIR & IMPACTONDERNEMEN

GEZONDHEIDSECONOMIE Meer dan voorheen staat het stimuleren van economische ontwikkeling die ten dienste aan de genoemde transities niet alleen voor economische groei. Het draagt ook bij aan de gezondheid van onze inwoners, de kwaliteit van het onderwijs, de staat van het milieu, klimaat, leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en veiligheid. DOELSTELLING Een gezonde economie biedt kansen aan inwoners op werk en inkomen. Dit draagt bij aan financiële zekerheid en zorgt voor sociale cohesie. We zetten daarom in op de ontwikkeling van een bruisende, duurzame economie, waarin iedereen kan meedoen.

ENERGIETRANSITIE

RUIMTE VOOR ONDERNEMEN

(INTER)NATIONAAL PROFILEREN EN POSITIONEREN

TOEKOMSTBESTENDIGE ARBEIDSMARKT

(REGIONALE) ECOSYSTEMEN VOOR ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE

Kortom: we streven naar economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart.�

IN HET HART VAN DE SAMENLEVING

Het belang van werkgevers, bedrijven, ondernemers (overgenomen uit VNO NCW strategie): Ondernemers hebben een verantwoordelijkheid om het voortouw te nemen om de opwarming en uitputting van onze aarde tot staan te brengen én om de boel bij elkaar te houden. Zij ondernemen in het hart van de samenleving, maken daar deel van uit

‘De toekomst is hier al begonnen!’

en voelen zich er medeverantwoordelijk voor, hoe klein of groot hun onderneming ook is. Herstel van de economie en structureel hogere economische groei vinden wij dringend noodzakelijk, maar iedereen moet daarin kunnen delen, in 1 Deze agenda bouwt voort op: Regionale innovatiestrategie – RIS3, Het convenant ondernemend Groningen, en de Strategische agenda van het Akkoord van Groningen 2 SNN_RIS3_2021_2027 - def.pdf 3 Coalitieakkoord Gemeente Groningen 2022-2026, pagina 19.

4

een duurzaam leefklimaat. Verhoging van brede welvaart vraagt een vruchtbare symbiose van een sterker verdienvermogen door grotere innovatiekracht en hogere productiviteit, meer inclusiviteit door gelijkere kansen en eerlijker delen en een duurzaam leefklimaat, nu en in de toekomst.

5

economische agenda 2023–2026

DE GRONINGSE ECONOMIE EN DE GROTE TRANSITIES

GRONINGEN BRUISEND ECONOMISCH CENTRUM BINNEN DE REGIO Groningen is het economisch zwaartepunt van Noord-Nederland. Tot ver in de omtrek is er geen gemeente te vinden met een vergelijkbare werkgelegenheid en aantallen bedrijven, grote werkgevers en (kennis)instellingen. De regio Groningen–Assen (RGA) herbergt een derde van de totale werkgelegenheid in Noord-Nederland.� Groningen is ook een internationale kennisstad: jong, dynamisch, creatief, innovatief en divers. Met een levendige binnenstad, evenementen in alle soorten en maten en een hoogwaardig cultureel aanbod trekt de stad miljoenen bezoekers aan uit de hele wereld. Groningen heeft een grote aantrekkingskracht op ondernemers en talent uit binnen- en buitenland. Dit leidt, samen met ontwikkelingen in urbanisatie, woningbouw en infrastructuur, tot verdere groei van het zwaartepunt dat Groningen al is.� We hebben het beste van twee werelden: naast een compacte stad is er een prachtig landelijk gebied. We houden rekening met de kracht en specifieke vragen die de economische kernen in het landelijk gebied met zich meebrengen. GROEI

We bedoelen niet alleen kwantitatieve groei, maar juist ook kwalitatieve groei. Grenzen aan kwantitatieve groei (zowel sociaal als ecologisch) maken dat we het accent kunnen/moeten verleggen naar kwalitatieve groei. Bijvoorbeeld door specifiek te kijken naar welk werk we in onze gemeente willen huisvesten en welke eisen we daar aan stellen. Van belang is dat voor alle inwoners ook werk is en dat we als gemeente aantrekkelijk blijven voor bedrijven en

innovatieve bedrijvigheid die naadloos aansluiten bij de grote transities op het gebied van gezondheid (van zorg naar positieve gezondheid), energie (van fossiel naar hernieuwbare energie) en digitalisering (van analoog naar digitaal) en circulariteit (van een lineaire naar een circulaire economie). Deze transities zijn niet alleen maatschappelijk van groot belang. Het zijn ook de thema’s waar enorme economische activiteit en innovatiebehoefte wordt voorzien. Niet voor niets hebben we met onze partners in het Akkoord van Groningen al sinds 2009 gekozen voor een gezamenlijke focus op deze thema’s. Deze thema’s zijn ook belangrijk onderdeel van de Noord Nederlandse innovatiestrategie, de Research and Innovation Strategy for Smart Specialisation (RIS3) 2021–2027�. Als Groningen hebben we hierin een voorbeeldrol in de regio en Noord-Nederland. Groningse innovatie ecosystemen op het gebied van positieve gezondheid (bijv. de proeftuin voor zorginnovaties met het Universitair Medisch Centrum Groningen en het topklinisch Martini Ziekenhuis, of private initiatieven zoals de Life Cooperative); energie (bijv. de Hydrogen Valley, of klimaatadaptatie); digitalisering (Noordelijke Online Ondernemers (NOO), Noorden Digitaal); en circulair (bijv. duurzame voedselsystemen) vormen de toekomst voor verdere ontwikkeling over de volle breedte van de lokale economie.

Tegelijk is het belangrijk de ogen geopend te houden voor nieuwe ontwikkelingen, nieuwe transities — zoals de voedseltransitie. Flexibiliteit is hiervoor onontbeerlijk — zowel ondernemers, werknemers en overheden moeten wendbaar zijn en zich aanpassen aan veranderingen (leven lang ontwikkelen).

instellingen om zich te vestigen.

1

KANSEN VOOR GRONINGEN ALS KENNISEN INNOVATIE-ECOSYSTEEM VAN NEDERLAND EN EUROPA Innovatie is een essentiële drijver van economische groei in Groningen. Groningen behoort tot de top van innovatieve regio’s in Europa�. Hier bevinden zich robuuste onderzoeks- en innovatieketens en

DYNAMIEK VAN GRONINGEN EN HAAR WERKGELEGENHEID In het algemeen presteert de Groningse economie boven het Nederlandse gemiddelde, zowel ten aanzien van de ontwikkeling van werkgelegenheid als ten aanzien van toegevoegde waarde. De gemeente heeft een geheel eigen dynamiek met een diversiteit aan wijken en dorpen en verschillende soorten werklocaties. Deze dynamiek brengt een grote

9

verscheidenheid aan soorten werk met zich mee. In de afgelopen jaren zien we dat Groningen zich in de gemeente steeds verder ontwikkelt als een dienstenstad. Het aantal banen in de (maak-)industrie, nutsbedrijven, de bouwnijverheid en landbouw tezamen is nog geen tiende van het totaal en slinkt bovendien. De overige 90+ procent van het werk is te vinden in de tertiaire en quartaire sectoren, met name de commerciële dienstverlening, de gezondheidszorg, de handel/horeca en het onderwijs. De grootste groei in banen van de afgelopen jaren was te vinden bij de (grote) zorg- en kennis/onderwijsinstellingen. Hoewel het MKB een omvangrijk deel van de bedrijvigheid vormt, is het niet een echte banenmotor in Groningen: sinds 2005 neemt de werkgelegenheid beperkt toe. De banengroei manifesteerde zich de afgelopen jaren grotendeels bij de bedrijven en instellingen met meer dan 250 medewerkers. Daarnaast was er een sterke groei van het aantal ZZP’ers. Het werken op afstand is steeds gemakkelijker geworden door onder andere digitale mogelijkheden. Ook zien we dat ‘nieuw ondernemerschap’ bloeit: er is een groeiende groep nieuwe ondernemers, vaak innovatief en gericht op impact. Groningen scoort de afgelopen jaren hoog op de lijst van snelgroeiende (tech)bedrijven.� We hebben een goed klimaat waarin deze bedrijven ontstaan en doorgroeien�.

Startups in Groningen laten daarmee zien dat een business model gebaseerd op maatschappelijke transities loont.

TEKORT AAN MENSELIJK KAPITAAL, WONINGEN EN WERKLOCATIES De komende decennia zal de beschikbaarheid van arbeid en ruimte een steeds belangrijkere beperkende factor vormen voor economische ontwikkeling. Naast een tekort aan de productiefactoren als energie, grond- en hulpstoffen en kapitaal- en goederen, die een rem op de groei betekenen. Groningen kent nu al, net als andere delen van Nederland, grote aantallen onvervulbare vacatures. Deze zullen toenemen vanwege een krimpende beroepsbevolking: naar verwachting een daling van 150.000 in Noord-Nederland de komende dertig jaar. Tegelijk wordt de ruimte om te ondernemen schaarser. De kantorenmarkt bevindt zich in Groningen én omliggende gemeenten onder frictieleegstand en beschikbare werklocaties zijn grotendeels uitgegeven. Maar ook beperkingen in de beschikbaarheid van capaciteit (voor afname én teruglevering) op het elektriciteitsnet vanwege de energietransitie maakt het voor bedrijven steeds moeilijker om een geschikte locatie te vinden om zich te vestigen of om uit te breiden. Deze kraptes maken het noodzakelijk om keuzes te maken in het beleid en om focus aan te brengen. Hierop komen we terug in het hoofdstuk Ruimte voor ondernemen en het meerjarenprogramma Ruimtelijke Economie.

4 Economische motor van Noord-Nederland - Regio GroningenAssen (regiogroningenassen.nl) 5 Zie bijlage 2 voor uitgebreide data en analyse van de Groningse economie 6 EE Entrepreneurial Ecosystem Index 2022 7 SNN_RIS3_2021_2027 - def.pdf 8 Deloitte Fast 50 2022 9 Zie bijlage 2 voor de bijdrage van startups aan de werkgelegenheid in cijfers

10

economische agenda 2023–2026

DE GRONINGSE AANPAK EN DE ROL VAN DE GEMEENTE

Ons doel bereiken, dat kunnen we niet alleen. Vanuit de uitgangspositie als economische motor voor Noord-Nederland hebben we een belangrijke taak in het aanjagen van de noordelijke economie. Daartegenover staat enige bescheidenheid als het gaat om de gemeentelijke inzet op de gehele economie binnen de gemeente (bijna 170.000 banen). Kiezen is nodig, om zoveel mogelijk meerwaarde te vinden. Daarom zetten we in op de basis: we weten wat er speelt en waar ondernemers behoefte aan hebben. Accountmanagement en beschikbaarheid van relevante data zijn hiervoor essentieel. Daarnaast zien we een rol in de grote thema’s, die enerzijds economisch en anderzijds maatschappelijk meerwaarde opleveren als we hier extra in investeren. We richten ons op het vinden van collectieve oplossingen en het versterken van de Groningse economie als geheel. Bijvoorbeeld op het gebied van gezamenlijk inkoop, verduurzamen, ontwikkelen of ruimte bieden: hier kunnen we van meerwaarde zijn voor de economie van de gemeente. Deze economische agenda heeft een sterke relatie met en vormt een uitgangspunt voor andere inhoudelijke beleidsterreinen, zoals werk en inkomen, cultuur, evenementen, onderwijs en opgaves op het gebied van ruimtelijke economie, klimaat, mobiliteit en energie en wonen.

Waar we als gemeente investeren in deze thema’s kijken we ook of dit in het totaal bijdraagt aan een toekomstbestendige economische ontwikkeling. Niet alleen kwantitatief (aantal banen), maar ook kwalitatief (oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen).

We doen dit in samenwerkingsverbanden zoals het Akkoord van Groningen, de Koepel en Economic Board Noord Nederland (EBNN). Maar ook met diverse thematische netwerken in het bedrijfsleven en met individuele ondernemers. Ook nationaal werken we samen aan een toekomstbestendige economie. In het verband van samenwerking met de zes grootste gemeenten van Nederland (G6) werken we met een gezamenlijke economische agenda aan vitale binnensteden, ruimte voor werk, en regionale ecosystemen voor innovatie. We delen ervaringen, leren van elkaar en trekken samen op richting het Rijk. Internationaal zoeken we de samenwerking op verschillende thema’s, zoals waterstof, mobiliteit en human capital met Duitsland en Scandinavië. Als typisch Gronings benoemen we de aanwezige goed georganiseerde netwerken, de korte lijnen en de eigenschap om ‘aan te pakken’. Groningse ondernemers durven te doen en voorop te lopen. Om de juiste randvoorwaarden te kunnen creëren, zodat ondernemers mogelijkheden hebben om te doen en werkgevers hun organisaties en werknemers — duurzaam — verder kunnen brengen, moeten we als gemeente onze voelsprieten op orde hebben en vlot kunnen schakelen wanneer nieuwe kansen en uitdagingen zich voordoen.

PROFILERING

Een herkenbare positie als (inter)nationale kennisstad op het gebied van waterstof, netcongestie en

2

Externe samenwerking Ondernemers zijn onze samenwerkingspartners als het gaat om oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. We werken daarom regionaal nauw samen met bedrijven en bedrijfsvertegenwoordigers, andere overheden in Noord-Nederland zoals de provincies en noordelijke hoofdstedelijke gemeenten (NG4), de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij NOM, de onderwijs- en kennisinstellingen.

warmtetransport trekt hoogwaardige bedrijvigheid en werkgelegenheid aan en helpt om (Europese) financiering aan te trekken voor infrastructuur en innovatie. Samen met bedrijven en kennisinstellingen maken we kennis toegankelijk en brengen we partijen uit Duitsland en Scandinavische landen bij elkaar. Bijvoorbeeld tussen digitale ondernemers en traditionele energie bedrijven.

13

economische agenda 2023–2026

ROLLEN Bij de uitvoering van de economische agenda zijn verschillende rollen te onderscheiden: aanjagen, verbinden, profileren waarin we een meerwaarde voor de economische ontwikkeling kunnen bieden. Daarnaast zijn faciliteren en (mee)financieren van aanvullend belang om dit mogelijk te maken. Aanjagen: partijen stimuleren om gezamenlijke projecten te starten die bijdragen aan onze gedeelde ambities en deze projecten op weg helpen. Verbinden: partijen met elkaar verbinden om projecten mogelijk te maken. Profileren: vanuit een politiek, dan wel maatschappelijk belang betrokkenheid laten zien bij een project. Economische marketingcampagnes op energie, gezondheid, digitaal. Faciliteren: kennis (contacten, netwerken) en/of voorzieningen (subsidie, menskracht) beschikbaar stellen om projecten mogelijk te maken. Financieren: financieren om projecten mogelijk te maken. FOCUS Focus van onze activiteiten is noodzakelijk. Door te focussen op thema’s maken we onze inzet effectief en gebruiken we onze expertise optimaal. Wanneer die focus samenvalt, zoals we doen in de samenwerking met onze (regionale) partners, dan creëren we een hefboom die onze slagkracht versterkt. Focus is bovendien noodzakelijk: geld en middelen zijn beperkt. Ook de beschikbaarheid van personeel zal in de komende jaren een uitdaging vormen.

Door keuzes te maken in wat we oppakken en te experimenteren met nieuwe vormen van samenwerking blijven we de komende jaren effectief. DE BASIS: DIENSTVERLENING OP ORDE We zetten sterk in op accountmanagement. Accountmanagers kennen als geen ander de behoefte van ondernemers en zijn actief in de netwerken van ondernemers en kennisinstellingen in Groningen en de regio. De afgelopen jaren is bovendien de samenwerking intern (versneld door corona) gegroeid, bijvoorbeeld tussen het sociaal domein en het economische domein. Deze groei willen we de komende jaren voortzetten om zo onze inwoners en ondernemers nog beter te kunnen helpen. Van belang is als één gemeente te opereren. Dit biedt efficiëntie en transparantie voor ondernemers.

14

Daarnaast werken we met gespecialiseerde uitvoeringsorganisaties, zoals bijvoorbeeld Founded in Groningen, Ondernemerstrefpunt (OTP), International Welcome Center North (IWCN), NOM, Campus Groningen of Marketing Groningen. Ieder met zijn eigen specialiteit faciliteren zij ondernemers en/of het Groningse vestigingsklimaat, zodat ondernemers kunnen ondernemen. Dit doen we ook samen met diverse belangenorganisaties waarbij de bedrijfsverenigingen, het ondernemersfonds en VNO NCW MKB Noord bijzondere aandacht verdienen. Binnen het convenant ondernemend Groningen maken we thema en werk afspraken die recht doen aan de ondernemersbehoefte binnen de verschillende bedrijfsgebieden en delen we ons accountmanagement. Naast accountmanagement zetten we in op het gebruik van data. Zo hebben we tijdig zicht op ontwikkelingen in de verschillende sectoren, bezoekersbewegingen en groeicijfers, zowel op korte als op langere termijn. Op basis van deze data krijgen we sneller inzicht in (mogelijke) knelpunten, kunnen we betere keuzes maken en de effecten van beleid monitoren. FLEXIBELE AGENDA – OMGAAN MET HET ONGEWISSE Ontwikkelingen in de wereld van nu gaan ontzettend snel en zijn ontwrichtend. We gaan steeds meer trendbreuken zien en dit maakt het steeds lastiger om voorspellingen te doen. Dit vraagt om een flexibele, open agenda.

Zo kunnen we op korte termijn handelen wanneer de situatie daarom vraagt en kansen pakken waar ze zich voor doen. We durven daarnaast te pionieren om kansen en ontwikkelingen te verkennen. We zetten ons bijvoorbeeld in, binnen het Noord-Nederlandse Start-up in residence programma, om ambitieuze start-ups een kans te geven om op een innovatieve manier maatschappelijke of stedelijke problemen op te lossen. De gemeente is daarbij een launching customer. Een flexibele, open agenda vraagt om het maken van duidelijke en transparante afwegingen. Bij ieder financierings- of ondersteuningsvraagstuk wegen we af of het project/ initiatief bijdraagt aan onze doelstelling (samen werken aan brede welvaart en

een toekomstbestendige economie). Het huidige afwegingskader voor projectsubsidies wordt geactualiseerd. (INTER)NATIONAAL PROFILEREN EN POSITIONEREN Profilering en positionering zorgen voor zichtbaarheid op nationaal en internationaal niveau, wat Groningen aantrekkelijk maakt voor talent, nieuwe bedrijven en investeerders. We zetten dus actief in op het vergroten van onze zichtbaarheid binnen en buiten de regio. Dit doen we op verschillende manieren. Enerzijds door te kiezen voor een helder profiel en dit gezamenlijk uit te dragen, anderzijds door gerichte lobby op toekomstige wet- en regelgeving. Dit doen we onder meer in samenwerking met Marketing Groningen, Akkoord van Groningen, Campus Groningen en de NOM. Hierbij is het doel om (inter) nationale bedrijven naar Groningen te halen die binnen de maatschappelijke transities waarde toevoegen aan onze economie. Daarnaast financieren we Marketing Groningen ook voor het uitvoeren van bezoekerscampagnes, gericht op toerisme en vrij tijdsbesteding. Ook ons internationale werkprofiel en welkomstbeleid voor internationaal talent worden steeds belangrijker voor de ontwikkeling van Groningen. Niet alleen internationals zelf, maar ook

hun eventuele partners krijgen een warm welkom. In deze krappe arbeidsmarkt proberen we alle mogelijke arbeidspotentieel te benutten. Of het nu gaat om hoogopgeleiden of praktijk- en mbo-geschoolden. De gemeente Groningen is een belangrijke speler geworden op het Europees speelveld van innovatieve middelgrote steden. Kansen zijn er met name als het gaat om het aantrekken, ontwikkelen en binden van internationaal talent voor onze kennisinstellingen én voor onze arbeidsmarkt. En op het binnenhalen van projectfinanciering. Naast het aantrekken van financiering voor belangrijke projecten dragen deze financieringen ook bij aan kennisuitwisseling en het opbouwen van een (Europees) netwerk. We zetten dan ook in op de doorontwikkeling van het EU-office in Brussel. Daarnaast ervaren we dat internationale betrekkingen een belangrijke toegevoegde waarde hebben als het gaat om onze economische speerpunten. Het aangaan en onderhouden van bestuurlijke relaties met omringende landen Duitsland en Scandinavië staat daarom hoog op onze agenda. De uitdagingen die we voor ons liggen kunnen we simpelweg niet meer alleen oplossen, maar moeten we samen doen. We vinden in deze landen goede (handels) partners.

IWCN

Met de komst van het International Welcome Center North (IWCN) in 2014 is een belangrijke stap gemaakt in het versnellen van de procedures rondom het aannemen van hoogopgeleide internationals. Ook is daarmee een warm welkom en dienstverlening voor hoog-opgeleide internationals geregeld.

15

economische agenda 2023–2026

GROTE MAATSCHAPPELIJKE TRANSITIES

3

Centraal in deze agenda staan de onderwerpen energie, gezondheid en digitalisering. Het zijn de thema’s waar we sterk in zijn. Ondernemers, kennisinstellingen en overheden werken samen aan toepasbare oplossingen voor huidige en toekomstige vraagstukken. Zowel regionaal, als in nationaal en internationaal verband. Ook zijn het de thema’s waarop nu en in de toekomst financiële middelen beschikbaar komen vanuit Europa en Den Haag op het gebied van onderzoek en ontwikkelingen, uitvoeren en opschalen, onderwijs en wetenschap. Kortom, het zijn de thema’s van vandaag om te werken aan de wereld van morgen. GROTE TRANSITIES EN ONZE ECOSYSTEMEN In Groningen zijn sterk ontwikkelde missie gedreven ecosystemen waarbinnen gewerkt wordt aan oplossingen. Of het nu gaat om kennis, opleidingen, faciliteiten, infrastructuur of netwerken — in Groningen is dit allemaal in onderlinge samenhang aanwezig. De komende jaren zal de focus liggen op het structureren en nog beter op elkaar afstemmen. We willen binnen de ecosystemen witte vlekken invullen, functionaliteiten toevoegen, efficiency verbeteren en onderlinge relaties behouden en versterken door hechtere verbindingen aan te brengen. De ecosystemen bevinden zich niet allemaal in dezelfde ontwikkelfase. Daarom passen we onze inzet aan op wat er nodig is voor een volgende stap.

De energietransitie is gezien de huidige situatie de transitie met de meeste urgentie. Als energieregio beschikt Groningen over alle benodigde kennis, infrastructuur en professionals, zodat de omslag naar een nieuw, duurzaam energiesysteem juist hier een voorbeeld kan zijn voor de rest van de wereld. Regionale innovatiekracht in de energietransitie zorgt in deze sector voor (inter)nationale impact. Samen met partijen als Gasunie, Shell, New Energy Coalition en Groningen Seaports positioneren we Noord-Nederland als centrum van de Europese waterstofbackbone. De Europese Commissie heeft Noord-Nederland aangewezen als eerste hydrogenvalley in Europa – een voorbeeld voor anderen.

De digitale transitie neemt een bijzondere positie in: Digitalisering is essentieel en niet meer weg te denken bij het oplossen van maatschappelijke uitdagingen en is niet voorbehouden aan de IT-sector. Steeds meer mensen werken niet ín IT, maar mét IT als onderdeel van een toekomstbestendige baan. Digitalisering ondersteunt de ontwikkeling van nieuwe en betere zorg, om passende zorg op de juiste plek te leveren en om gepast gebruik te stimuleren. De Europese Commissie beschouwt de duurzame (energie-) en de digitale transitie zelfs als een ‘twin transition’: twee processen die hand in hand gaan. Tegelijkertijd helpt digitalisering ook de agrarische sector zich sneller te ontwikkelen richting een veilige en duurzame voedselvoorziening. Digitalisering biedt ook kansen voor het aanbieden van kwalitatief goed én toegankelijk onderwijs. Last but not least, digitalisering van bedrijfsprocessen is een must om om te gaan met de huidige krapte op de arbeidsmarkt. Robotisering, maar ook Artificial Intelligence, 3D printing en/of het benutten van Big data zijn slechts een aantal mogelijke oplossingen die hier bedacht en verder uitgerold kunnen worden. Groningen is de proeftuin voor zorginnovaties met het Universitair Medisch Centrum Groningen en het topklinisch Martini Ziekenhuis.

Private initiatieven zoals de Life Cooperative hebben het voortouw genomen om regionale overheden in Noord-Nederland en kennisinstellingen richting te geven in de ontwikkeling van ecosystemen en onderzoeksprioriteiten. Inmiddels telt de Cooperative meer dan 40 bedrijven, 4.000 FTE en genereren zij jaarlijks meer dan EUR 400 miljoen omzet. De focus in de gezondheid ligt inmiddels meer op voorkomen dan genezen en er is door corona een duidelijke behoefte ontstaan om medicijnen lokaal en duurzaam te ontwikkelen en produceren. De gezondheidseconomie is volop in verandering en brengt allerlei nieuwe kansen met zich mee. Ook de voedseltransitie speelt een rol als het gaat om positieve gezondheid.

17

ECONOMISCHE AGENDA 2023–2026

Binnen deze transities ligt een basis voor duurzame economische ontwikkeling en het versterken van het toekomstig Groningse verdienvermogen. Daarbij zijn ruimte voor bedrijven en een gezonde arbeidsmarkt voor alle opleidingsniveaus belangrijke randvoorwaarden. Hierna gaan we eerst op de drie grote transities in. In het volgende hoofdstuk gaan

we in op toekomstbestendig en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Daarin leest u over onze opgaven op het gebied van impactondernemen, circulariteit en innovatie. Tot slot beschrijven we onze inzet op de twee genoemde belangrijke aanvullende randvoorwaarden: een toekomstbestendige arbeidsmarkt en ruimte voor bedrijven.

Campus Groningen is het knooppunt van kennis en innovatie: het is het fysieke brandpunt waar gezamenlijk gewerkt wordt om de overvloed van aanwezige excellente kennis van onze kennisinstellingen om te zetten in bruikbare innovaties die in de markt gezet kunnen worden. Van kennis naar idee tot toepassing worden treintjes gevormd waar grensverleggende onderzoekers, bedrijven en start-ups samenwerken binnen portals, hun plek vinden in innolabs met state-of-the-art faciliteiten, en herhaaldelijk financiering aan kunnen trekken voor de volgende ontwikkel- of groeifase op weg naar wereldwijde impact. Bij uitstek bevordert deze werkwijze het ontstaan van cross-overs op maatschappelijke opgaven: De eiwittransitie, de verschuiving van de consumptie van dierlijke eiwitten naar plantaardige en nieuwe eiwitbronnen, is hiervan een voorbeeld. Hier komen chemie, biologie, agro-food en gezondheid samen in de ontwikkeling van innovatieve functionele eiwitten. Samen bouwen de Fascinating partners aan een circulair landbouwsysteem dat een gezond dieet ondersteunt, in balans is met de natuur en economische impact realiseert.

18

19

economische agenda 2023–2026

3.1 ENERGIETRANSITIE Om de doelstellingen voor beperking van mondiale temperatuurstijging te halen en energiezekerheid te garanderen moet het energiesysteem ingrijpend getransformeerd worden. Dit biedt uitdagingen én kansen voor Groningse economische bedrijvigheid. Hoge energieprijzen, verduurzamingsopgaven en leveringszekerheid van energie bepalen meer dan ooit het bestaansrecht van ondernemingen. De gevolgen van de maatregelen die op bedrijven afkomen verschillen bovendien sterk per ondernemer. ONZE ROL Energielevering en -zekerheid staat als vestigingsvoorwaarde steeds meer onder druk: stijgende energieprijzen, een dichtslibbend stroomnet en strengere duurzaamheidseisen vanuit Rijk en Europa. Met de uitvoering van de economische agenda helpen we samenwerking tussen ondernemers en gebieden in deze transities en opgaves. Dit doen we met samenwerkingsverbanden als Groningen Stroomt Door en Groningen Werkt Slim. En via

een goede landing van onze taken op toezicht en handhaving in samenwerking met een grootschalige herstructureringsaanpak van onze bestaande (1000 hectare) werklocaties. Met de uitvoering van de economische agenda verstevigen we ook het internationale energieprofiel van Groningen én helpen we tegelijkertijd het lokale midden- en kleinbedrijf om van dat internationale profiel en de grote infrastructurele ontwikkelingen te profiteren. Tevens ondersteunen we het Groninger midden- en kleinbedrijf bij het ontwikkelen van een duurzame klimaatneutrale bedrijfsvoering en het verkleinen van de behoefte aan fossiele grond- en brandstoffen. De gemeentelijke ambitie is immers om CO2 neutraal te zijn in 2035. Naast het vergroten van efficiëntie is een belangrijke rol weggelegd voor het faciliteren van innovatie op het gebied van energie en digitalisering. Tenslotte willen we onze positie als aantrekkelijke vestigingsplaats behouden door, samen met ondernemers, te investeren in klimaat adaptieve energieke bedrijventerreinen.

❸

In de leveringsketen van producten stellen afnemers steeds strengere eisen aan het beperken van de CO2 uitstoot door leveranciers. MKB’ers hebben behoefte aan voorlichting over regelgeving en bij het inzichtelijk maken van hun CO2 footprint om een plan van aanpak te kunnen opstellen. Door bedrijfsbezoeken, het geven van voorlichting op events en aan inkoopafdelingen van grote lokale organisaties geven we inhoud aan dit spoor, in samenhang met Groningen Werkt Slim (GWS). Door de in 2022 sterk gestegen energieprijzen is de urgentie voor verduurzamende maatregelen bij mkb nog duidelijker geworden. Als antwoord daarop is een aanvullend pakket van maatregelen opgesteld. Dat pakket omvat de uitbreiding van de capaciteit van GWS en biedt ondernemers daarnaast aanvullende adviezen en subsidies waarmee we ze helpen om hun energierekening te verlagen. De aanpak staat in samenhang met actie 2, de gebiedsgerichte verduurzamingsagenda.

❹ OPGAVEN EN ACTIES

❶

Ontwikkelen van een samenhangende gebiedsgerichte verduurzamingsagenda voor onze werklocaties

We stellen een uitvoeringsagenda op waarin onderwerpen als energie, klimaatadaptatie, circulair ondernemen en netcongestie een plaats krijgen. We leggen hiervoor de verbinding met het georganiseerde bedrijfsleven. Een gezamenlijke agenda en aanpak kan onze werklocaties versneld toekomstbestendig maken.

20

❷

Voorkomen en tegengaan van netwerkcongestie

Voor een gezond vestigingsklimaat in onze gemeente is het belangrijk dat bedrijven genoeg elektriciteit (energie) af kunnen nemen voor hun normale bedrijfsvoering en dat er elektriciteit (energie) beschikbaar is voor uitbreidings- en of verduurzamingsplannen. Door per gebied te streven naar een optimaal evenwicht tussen lokale opwek en lokale afname van energie kan congestie verminderd of voorkomen worden. Dit doen we in het platform Groningen Stroomt Door (‘GSD’) met o.a. ENEXIS, de bedrijvenverenigingen en de Hanzehogeschool. De eerste pilot(s) zijn begin 2023 van start gegaan.

Verminderen van CO uitstoot bij het individuele MKB

Groningen als internationale kennisstad op het gebied van de energietransitie

De omschakeling naar een CO2-neutraal energiesysteem binnen enkele tientallen jaren vergt een absurd hoog tempo van innovatie en maatschappelijke verandering. Een herkenbare positie als (inter)nationale kennisstad op het gebied van waterstof, netcongestie en warmtetransport trekt hoogwaardige bedrijvigheid en werkgelegenheid aan en helpt om (Europese) financiering aan te trekken voor infrastructuur innovatie. Samen met bedrijven en de kennisinstellingen maken we kennis toegankelijk en brengen we partijen bij elkaar om crossovers te laten ontstaan. Bijvoorbeeld tussen IT-bedrijven en traditionele energie-gerelateerde bedrijven. Daarnaast maken we zichtbaar wat Groningen in de energietransitie te bieden heeft, zowel in opleidingen als in werkgelegenheid.

❺

Ontwikkelen van een groene waterstofeconomie

De wereld omarmt groene waterstof inmiddels als essentieel onderdeel van het grondstoffenen energieaanbod in een klimaatneutrale toekomst. Groningen is bij uitstek gepositioneerd om in deze duurzame economische ontwikkeling een leidende rol te (blijven) spelen en om groei en werkgelegenheid te realiseren. Voor het aantrekken van fondsen, innovatieve bedrijvigheid en talent is de profilering van Groningen als waterstofhoofdstad van belang. En om te zorgen dat deze ontwikkeling ook neerslaat in de regio verbinden we de grote regionale investeringen en (kennis)infrastructuur met de lokale bedrijvigheid en innovatie-ecosystemen. Met als doel de werkgelegenheid te behouden en vergroten, en tegelijkertijd voldoende personeel hiervoor op te laten leiden. Het is hierbij belangrijk dat Groningen in het ontwikkelen van wet- en regelgeving (inclusief subsidies) haar stem laat gelden in Brussel en Den Haag. We werken samen met de provincie en strategische partners zoals de New Energy Coalition, Groningen Seaports, Gasunie en de onderwijsinstellingen aan het ontwikkelen van een integrale waterstof keten in ‘Hydrogen Valley’.

WATERSTOFHOOFDSTAD

Om de waterstofketen te ontwikkelen werken we samen met genoemde strategische partners als de New Energy Coalition, Gasunie en Groningen Seaports. We organiseren uitwisselingen en bijeenkomsten, lobbyen waar nodig en zetten o.a. Marketing Groningen in om Groningen voor het voetlicht te brengen als waterstofhoofdstad van Europa. De kenniseconomie stimuleren we samen met de onderwijsinstellingen op elk niveau, onder andere binnen het project Waterstof Werkt!

21

economische agenda 2023–2026

3.2 GEZONDHEIDSECONOMIE De komende jaren zullen de zorgkosten nog verder stijgen, de vergrijzing toenemen, ouderen zullen langer thuis blijven wonen en de personeelstekorten in de zorg zullen oplopen. Ontwikkeling en innovatie binnen de gezondheidssector zijn hard nodig voor een houdbaar zorgsysteem. De (rand)voorwaarden om de transitie van zorg naar gezondheid waar te maken zijn in Groningen aanwezig. Grote werkgevers zijn het UMCG en het Martini Ziekenhuis. Door hun aantrekkingskracht verzamelen zich veel zorg- en gezondheid gerelateerde bedrijven rondom hen. Daarbij zorgen de aanwezigheid van excellente kennisinstellingen, innolabs, proeftuinen en faciliteiten als subsidies/ fondsen voor ontwikkeling en innovatie in de sector. Gezamenlijk met en door deze partijen, lokaal, regionaal en nationaal komen we steeds dichter bij meer gezondheid en minder zorg. ONZE ROL De gezondheidseconomie omvat veel diverse organisaties en bedrijven. Zij zijn verschillend georganiseerd en hebben hun eigen belangen. Als gemeente zien we onze rol om deze partijen te verbinden zodat samenwerkingen tot stand kunnen komen en kennis gedeeld kan worden. Specifiek zetten we in op de verbinding tussen bedrijven en organisaties binnen de publieke gezondheidszorg (denk aan ziekenhuizen, jeugdzorg, fysiotherapie).

We zien dat zij een bijdrage kunnen leveren aan oplossingen voor de maatschappelijke opgaven waar we voor staan binnen de gezondheidszorg. Ook zetten we in op het binnenhalen van aanvullende fondsen.

OPGAVEN EN ACTIES FASCINATING

❶

Samenwerking op het gebied van (ecosysteem)ontwikkeling en innovatie binnen de gezondheidseconomie versterken.

We stimuleren het gezamenlijk oppakken van kansen en uitdagingen. We doen dit door partijen met elkaar te verbinden en door financieel bij te dragen aan projecten en de totstandkoming van projecten. Acties die we onder andere uitvoeren zijn: We ondersteunen de LifeCooperative en de ontwikkeling van deze coöperatie. Gevestigde en startende ondernemers uit heel Noord-Nederland worden binnen dit netwerk gefaciliteerd om nieuwe kennis op te doen en gezamenlijk nieuwe technologieën en innovaties te ontwikkelen. We kijken niet alleen naar regionale samenwerking en mogelijkheden tot financiering, maar ook naar de nationale en Europese kansen. Samen met partijen binnen het ecosysteem ondersteunen we projecten, bijvoorbeeld vanuit het Pharma NL fonds, om de gezondheidseconomie verder te brengen. Om deze stappen te kunnen zetten is het van belang dat de rest van de wereld weet wat Groningen, en Noord-Nederland te bieden heeft. Daarom werken we gezamenlijk aan een betere profilering.

❷

Bijdragen aan verbetering (efficiëntie, kostenbesparingen) van het huidige gezondheidssysteem.

PCH ECOSYSTEEM

Binnen het ecosysteem werken partners samen om zorg- en preventie gerelateerde e-Health innovaties te versnellen en economische kansen te genereren. Het

euro geïnvesteerd worden om nieuwe ontwikkelingen in de gezondheidszorg en verduurzaming van de industrie te bevorderen. Vanuit de LifeCooperative zijn er in NNL bedrijven die vanaf ontwikkeling, toepassing technolo-

le schaal. Partijen binnen Fascinating realiseren de ambities: voor regeneratieve landbouwproductiemethoden, milde verwerking en voedingsproducten met een positief effect op onze gezondheid. Deze veranderingen bereiken we alleen met de juiste samenwerking richting afnemers en consumenten.

❸

Groningen en Noord-Nederland als gezondheidsregio en innovatiehotspot van Nederland op de kaart zetten

We onderzoeken hoe we deze ambitie in de lifesciences en preventie&zorg waar kunnen maken, samen met onze partners. We zoeken bijvoorbeeld verbinding met Fascinating, via onze Voedselagenda. We focussen op de kansen voor bedrijven op de ontwikkeling van duurzame en innovatieve voedselingrediënten en voedingsproducten. Hier ligt ook de verbinding tussen gezondheid en circulariteit.

inwonerinteractie binnen het PCH Ecosysteem is één van de doelstellingen. Door goed de behoefte en idee-

maatschappelijke impact van innovaties te vergroten.

cepteerd en voor de komende jaren zal er 80 miljoen

marktkansen op het gebied van Gezondheid, Voedsel,

structureel versterken, verbreden en verdiepen van

zorg en preventie in kaart te brengen, verwachten we de

De Europese Pharma NL groeifondsaanvraag is geac-

en kennisinstellingen, stimuleren we innovaties en Circulaire Economie en Agri-business op (inter)nationa-

We faciliteren dat het bedrijfsleven in samenwerking met kennisinstellingen en zorginstanties oplossingen kan ontwikkelen voor veranderingen in het huidige Nederlandse zorgsysteem. Digitalisering en data-toepassingen zijn instrumenten die kunnen bijdragen aan kostenbesparingen en het verhogen van efficiency in de zorg. Denk aan serious games (middels VR-bril) om kinderen in beweging te krijgen of om mentaal gezond te blijven. We vertalen de ambities uit de gezondheidsagenda naar bijdragen vanuit economisch perspectief. Zo werken we samen, vanuit diverse oogpunten, aan de opgave ‘van zorg naar (positieve) gezondheid’.

ën van inwoners op het gebied van gepersonaliseerde

PHARMA NL

Door samenwerking tussen bedrijven, overheden

❹

We werken samen met onze stakeholders aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt waarmee we (groei) ambities behalen.

Samen met de LifeCooperative ontwikkelen we een Human Capital Agenda om te waarborgen dat in de toekomst voldoende, kwantitatief en kwalitatief, personeel op alle opleidingsniveaus beschikbaar is zodat we uitvoering kunnen geven aan de eerste twee genoemde opgaven.

gie, productie, testen en toegang tot patiënten de hele keten kunnen bedienen. De 80 miljoen zal een veelvoud aan investeringen opleveren.

24

25

economische agenda 2023–2026

3.3 DIGITALE ECONOMIE Groningen kent een sterk ontwikkelde IT-sector, hoogwaardige digitale infrastructuur en een ecosysteem waarin onderwijs, bedrijfsleven en overheden met elkaar samenwerken op het gebied van digitalisering. Naast de ontwikkeling van technologie is er in het Groningse ecosysteem nadrukkelijk oog voor de praktische toepassing van techniek én wat dit betekent voor mensen. Groningse onderwijsinstellingen bieden hiervoor een breed aanbod aan IT-opleidingen op wo-, hbo- en mbo-niveau en zijn leverancier van een grote pool van talent met aantrekkingskracht voor diverse werkgevers. Naast grote nationale en internationale bedrijven in deze sector kent Groningen daarom ook relatief veel jonge IT-georiënteerde startups en scale-ups. Als regionaal centrum is Groningen bovendien de vestigingsplaats voor aantrekkelijke IT-georiënteerde (semi)overheidsorganisaties zoals de Belastingdienst, de RDW en DUO. Tezamen bieden deze werkgevers een breed spectrum aan uitdagende banen in IT.

OPGAVEN EN ACTIES

❶

De samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheden in het Digitale Ecosysteem Noord-Nederland (‘Noorden Digitaal’) versterken.

Door het afstemmen van regionale digitaliserings agenda’s creëren we regionale slagkracht op nieuwe initiatieven versterken we de samenwerking in de lobby inzet richting Haagse en Europese (stimulerings-) fondsen.

26

SAMENWERKING

ONZE ROL Digitalisering vraagt om een veelomvattende aanpak en samenwerking met een groot aantal partners. We zetten in op koplopers (onderzoek, innovatie, valorisatie, startups, scaleups) en op het brede MKB. Onder de slogan ‘Everybody one level up’ willen we dat iedereen mee kan doen, bedrijven, organisaties en bewoners. We versterken de noordelijke samenwerking met eerste lijnorganisaties, brancheorganisaties, provincies en gemeenten. Dit doen we door de organisatiekracht te versterken, samenwerken te stimuleren, te verbinden en van elkaar leren. In onze economische marketing positioneren we Groningen als dé hoofdstad van een digitaal vooroplopende regio. We hebben vijf opgaven geformuleerd die we samen met maatschappelijke organisaties, bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en inwoners gaan aanpakken. Dit doen we op verschillende niveaus.

❷

Samen met de 3 noordelijk provincies en 4 steden (Leeuwarden, Assen, Emmen, Groningen) komen tot een agenda voor digitalisering de komende jaren als basis voor nieuwe initiatieven en projecten in Noord-Nederland, lobby richting Den Haag en Brussel en aanvragen fondsen (JTF, EFRO, Digital Europe).

❸

Digitalisering van Groningse MKB-bedrijven.

Versnelde digitalisering is zowel motor van arbeidsproductiviteit als verduurzaming en nodig voor wendbare toekomstbestendige werknemers. Het versterken van cyberweerbaarheid van bedrijven is van groot belang. Onze ambitie is om Groningen de meest digitaal veilige regio van Nederland te maken in 2030.

❹

Het vergroten van de IT talentpool

Hiertoe ondersteunen we initiatieven die zich richten op het vasthouden van jong talent, aantrekken van ervaren IT-ers en internationals, bijscholing van zij-instromers en omscholing van mensen vanuit een uitkering.

❺

Promoten van Groningen.

Tweede stad van Nederland op het gebied van digitalisering. Groningen biedt volop werk- en carrièrekansen in de digitale economie, een fantastisch vestigingsklimaat voor bedrijven én (jonge) werkzoekenden, in Nederland en daarbuiten.

Ondersteunen kennisontwikkeling en nieuwe initiatieven op het snijvlak van Digitaal en Health of Energie.

Met deze slagkracht en onze positie als kennisstad scheppen we een omgeving waarin bedrijven, wetenschappers, en studenten werken aan de ontwikkeling en inzet/valorisatie van nieuwe technologieën, producten, diensten en processen, zoals kunstmatige intelligentie, machine learning en data-gestuurd werken. Onderdeel van deze opgave is de absorptie van de kennis door bedrijven en organisaties vanuit een brede invalshoek en in de snijpunten met andere thema’s en sectoren (energie, zorg, techniek).

DE IT-ACADEMY

Ruim 5 jaar geleden als onderdeel van de Hanzehogeschool opgericht met steun van gemeente en provincie Groningen - richt zich op om- en bijscholing van werknemers in de IT-sector. Met steun van de gemeente is een nieuw traject opgezet ‘Make IT Work’. In 2022 zijn 41 mensen omgeschoold naar een baan in de Noordelijke IT-sector, waarbij ze gegarandeerd een baan kregen bij ondernemers die zich bij het project aansloten.

27

MUSIC X TECH

Conferentie Music x Tech. Kortweg: MXT. Een speciale conferentie voor ondernemers uit de technologische en creatieve sector tijdens ESNS. Zo’n tweehonderd innovatieve ondernemers en investeerders uit acht verschillende landen kwamen naar Groningen om te netwerken, te ontmoeten, te delen, te leren en te genieten van het conferentie programma met de laatste ontwikkelingen op gebied van tech en creativiteit. Het draait om het maken van betekenisvolle verbindingen, zowel in formele als informele settings, zodat dit bedrijven in Groningen en omstreken verder helpt te groeien en te ontwikkelen. Maar ook om Groningen op de kaart te zetten als de plek waar je moet zijn op het gebied van creativiteit en tech. Deze conferentie hebben we samen met ondernemers en andere partijen uit de regio opgezet wat voor veel commitment en enthousiasme zorgde.

economische agenda 2023–2026

TOEKOMSTBESTENDIG EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMERSCHAP

We zien in toenemende mate dat bedrijven zich verbinden aan de Sustainable Development Goals, die worden gezien als een voorwaarde voor goed ondernemerschap. Dit zijn 17 duurzame ontwikkelingsdoelen die in 2015 door alle lidstaten van de Verenigde Naties zijn aangenomen en die voor de periode tot 2030 de wereldwijde duurzaamheidsagenda vormen. We hebben hierover in bijlage 3 informatie opgenomen. Om de doelen te behalen is ieders bijdrage nodig. Parallel aan de eerder genoemde grote transities, is het daarom vanzelfsprekend dat we als gemeente inzetten op een algehele verduurzaming en bestendiging van het ondernemersklimaat. De verschillende aspecten die hier bij komen kijken lichten we in dit hoofdstuk toe. Achtereenvolgens zijn dit: De ondersteuning van het impact- en circulair ondernemerschap; Het aanwakkeren van innovatie; Het toekomstbestendig maken van de arbeidsmarkt, en; Het creëren van ruimte voor ondernemers. Een van de acties die bij kunnen dragen aan toekomstbestendig en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap is Start-up in residence: een programma van zes maanden waarin startups nieuwe

en innovatieve manieren bedenken om maatschappelijke problemen en (stedelijke) uitdagingen aan te pakken. Zij krijgen intensieve coaching en training. Partners van het programma zijn overheden en (grote) bedrijven die onderwerpen aandragen. Zij worden ‘launching customer’ van de meest kansrijke oplossingen van de uitdagingen. Daarnaast is onderzoek en innovatie essentieel voor het behouden en verbeteren van onze toekomstige welvaart. Gezamenlijke inzet is nodig op investeringen in onderzoek en innovatie door bedrijfsleven én overheid en het stimuleren van het ontstaan van innovatief ondernemerschap én ondernemende onderzoekers. Uitdagingen zijn ook de kraptes — zowel op de arbeidsmarkt als in de beschikbare ruimte voor ondernemen. Op alle niveaus en in alle branches is een dringende behoefte aan extra mensen. Het gaat dan niet alleen om fysieke ruimte voor bedrijven, die goed zijn voor (de economie van) Groningen, maar ook om ruimte voor kwalitatief goede werkgelegenheid. Met onze inzet op deze onderwerpen werken we niet alleen aan economische groei, maar slaan we ook de weg in naar brede welvaart!

4 31

economische agenda 2023–2026

4.1 IMPACTONDERNEMEN Impact ondernemen levert een belangrijke bijdrage aan de maatschappelijke doelen die wij als gemeente nastreven. Het ondersteunen en samenwerken met deze vorm van ondernemerschap biedt ons daarmee een breder palet aan mogelijkheden om te komen tot een eerlijke en inclusieve samenleving. We geven daarom extra aandacht aan ondernemers die met hun bedrijf bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke, sociale of milieuproblemen. De afgelopen 4 jaar hebben we met het actieprogramma Ondernemen met Impact hier al de eerste stappen voor gezet. Dit heeft geresulteerd in een stevig netwerk in en rond Groningen, dat er

voor zorgt dat impact ondernemerschap groeit, aanhaakt bij nationale initiatieven, en bijdraagt aan verschillende sociaal maatschappelijke en duurzame doelstellingen. Wanneer we onze plannen naast de Sustainable Development Goals leggen, zien we dat we met onze inzet bijdragen aan het verminderen van armoede, het verbeteren van gezondheid en welzijn, kiezen voor eerlijk werk en economische groei, en de vermindering van ongelijkheid. Zo blijven we ons ook in de toekomst inzetten voor een economische ontwikkeling in lijn met onze bredere maatschappelijke ambities.

OPGAVEN

❶

Toegang tot gemeente vereenvoudigen

In de komende jaren bouwen we dit netwerk uit door voor deze ondernemers één gemeentelijke ingang te bieden van waaruit de verbinding kan worden gelegd met de verschillende directies die werken aan impact ondernemen.

❷

De slagkracht van het bestaande ecosysteem vergroten

We versterken de onderlinge samenhang van impactondernemers. Voor het vergroten van de eigen slagkracht én om best-practices en succesverhalen onderling te delen. Om dit netwerk van impact ondernemers verder te versterken onderzoeken we of er een samenwerking te vormen is van grotere bedrijven die een voorloperfunctie wil bekleden. We doen dus nadrukkelijk ook een beroep op het bedrijfsleven om een volgende stap te zetten richting maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Samen komen we verder!

32

❸

Impactbedrijven ondersteunen via het eigen inkoopbeleid

Door zorgvuldig te kijken naar de manier waarop we inkopen en onze aanbestedingen in de markt zetten, kunnen we maatschappelijke meerwaarde creëren en ondernemerschap stimuleren. De gemeente kan daarnaast een faciliterende rol spelen in de vestiging van impact ondernemerschap op innovatieve hotspots zoals Campus Groningen, of nieuw te ontwikkelen broedplaats-locaties elders in de gemeente.

WIE WORDT VERSTAAN ONDER IMPACT ONDERNEMER?

Met dit programma richten wij ons op alle onderne-

❹

mers die een bijdrage willen leveren aan de maat-

Zoeken naar nieuwe werkwijzen

Tot slot verkennen we het gebruik van Social Impact Bonds, om nieuwe bedrijfsmodellen voor het sociaal ondernemerschap te ontsluiten.

schappelijke doelen waar wij als overheid voor staan. Dit zijn daarmee de Sociaal Ondernemers in onze gemeente, maar ook alle andere bedrijven die op hun eigen wijze een volgende stap willen zetten richting Maatschappelijk Verantwoord Ondernemerschap.

33

economische agenda 2023–2026

4.2 CIRCULAIRE ECONOMIE Een circulaire economie biedt kansen voor het Groningse bedrijfsleven. Het maakt bedrijven minder afhankelijk van de import van steeds duurder wordende en (kritieke) grondstoffen, ze voldoen beter aan de steeds hogere duurzaamheidseisen die stakeholders stellen en het stimuleert innovatie en nieuwe business- en verdienmodellen. Daarnaast ontstaan er door circulair ondernemen baankansen voor mbo-opgeleide en praktisch geschoolde talenten in de regio. De gemeente Groningen wil in 2030 afvalvrij zijn. Dat houdt in dat al het afval omgezet wordt in hoogwaardige grondstoffen voor nieuwe producten. Voorts hebben we de ambitie om 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken in 2030 en in 2050 volledig circulair te zijn. We streven naar een volledig circulaire economie, in alle sectoren, omdat we het nodig vinden om binnen de grenzen te blijven van wat onze planeet aankan én binnen de grenzen van wat maatschappelijk verantwoord is. Uit onderzoek door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD) is naar voren gekomen dat Bouw, Water en Sanitatie, Afval, Voedsel en Energie kansrijke circulaire thema’s zijn voor de gemeente Groningen. Het onderzoek is de basis geweest voor ‘routekaart circulaire economie’ en de bijbehorende uitvoeringsagenda. We maken de volgende stap in de uitvoering door te werken

OPGAVEN

❶

Het Groningse circulaire (MKB)-ecosysteem verder en sneller ontwikkelen.

Het stimuleren en ondersteunen van netwerkvor ming, kennisdeling en profilering rondom circulair ondernemen.

34

aan de antwoorden op de vragen: welke economie hebben we nodig als we uitgaan van circulair? Hoe verbinden we voedselproductie aan ondernemers/ klanten in de stad? Hoe benutten we reststromen van bedrijven voor de stad (restwarmte)? ONZE ROL Recent is onderzoek gedaan door het consortium ‘Noord-Nederland Verdient Circulair (NNLvC)’ naar het Noord-Nederlandse ecosysteem voor circulaire economie. Het onderzoek biedt aanknopingspunten voor de inzet van de gemeente vanuit economisch perspectief om de transitie van een lineaire naar een circulaire economie te versnellen. We kijken niet alleen naar onze eigen gemeentelijke bijdrage aan de ambities uit het rapport. We zien ook kansen bij de (semi)-overheidsinstellingen in onze gemeente. Daarnaast kunnen we een aanjagende en ondersteunende rol vervullen richting het bedrijfsleven. Door te verbinden: afval van de één is grondstof van de ander — maken van netwerken en samenwerkingen.

❷

MKB-ondernemers informeren, inspireren en activeren om aan de slag te gaan met Circulaire Economie.

We bieden ondersteuning bij het organiseren van CIRCO-demo’s en tracks voor het bedrijfsleven waarmee ze getraind worden om circulaire producten, diensten en businessmodellen te ontwikkelen. We faciliteren challenges en events waar o.a. best practices worden gedeeld, koplopers en aanjagers een podium krijgen en startups en studenten worden uitgedaagd om met oplossingen te komen voor circulaire vraagstukken. Verbindende rol tussen circulaire bedrijven en inkoop gemeente Groningen. We staan in nauw contact met bedrijven die circulair ondernemen en brengen ze in contact met de gemeentelijke organisatie. Start up in Residence.

❸

Bedrijven faciliteren en stimuleren om elkaars restproducten of circulaire producten af te nemen.

We brengen afval- en reststromen in beeld en verkennen de mogelijkheden voor onderlinge uitwisseling ervan tussen bedrijven.

CIRCULARITEIT

Wij werken aan duurzame en toekomstbestendige be-

❹

drijventerreinen. Circulariteit vormt daarin een middel

Randvoorwaarden in beleid, wetgeving, financiën en scholing om circulair te ondernemen in kaart brengen en doorontwikkelen

om deze doelstelling te realiseren. Bedrijventerreinen vormen een belangrijke bron van grondstoffen- reststromen die momenteel nog niet circulair benut worden. Een analyse op de bedrijventerreinen Euvelgunne en Winschoterdiep bijvoorbeeld geeft een goed

We leggen de verbinding tussen bedrijfsleven en onderwijs, maken bedrijven wegwijs in de subsidiemogelijkheden en ondersteunen initiatieven om bedrijven wegwijs te maken in de juridische en financiële mogelijkheden.

beeld over de afval- en reststromen en de aanwezige CE-potentie. In samenwerking met de bedrijvenverenigingen en de provincie Groningen verkennen we hoe we onderlinge uitwisseling van afval- en reststromen kunnen realiseren.

35

economische agenda 2023–2026

4.3 GRONINGEN: KENNIS EN INNOVATIE Onderzoek en innovatie zijn essentieel voor het behouden en verbeteren van onze toekomstige welvaart. Fundamenteel en toegepast onderzoek op hoog niveau zijn nodig om de kennis te creëren die kan leiden tot innovaties. Radicale innovaties in producten, processen en systemen zijn nodig om bijvoorbeeld de overgang te maken van zorg naar positieve gezondheid, en om deze betaalbaar te houden. Dit kan alleen door gezamenlijke inzet op investeringen in onderzoek en innovatie door bedrijfsleven én overheid en door het stimuleren van het ontstaan van innovatief ondernemerschap én ondernemende onderzoekers. Samen met onze partners van het Akkoord van Groningen ontwikkelen we een nieuw type locatie waar onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven, waaronder het regionale MKB, kennis, expertise en bedrijvigheid bij elkaar brengen. Het worden gebieden waar MBO- vakmensen worden opgeleid voor een duurzaam, gezond en welvarend Noord-Nederland, in samenwerking met bedrijven. Ook hier zoeken we de aansluiting op de Groningse thema’s Vitaliteit (rondom Kardinge) en Duurzaamheid (op de Suikerzijde). Tenslotte gaan we investeren in het gebied rondom het Martini Ziekenhuis zodat die locatie zijn potentie als knooppunt voor medische bedrijvigheid verder kan ontwikkelen.

Voor deze gebieden activeren we met inzet van beperkte gemeentelijke middelen publieke cofinanciering vanuit publieke fondsen, zoals het Nationaal Groeifonds, Just Transition Fund (JTF), Nationaal Programma Groningen (NPG) We onderzoeken, binnen het specifieke karakter van een gebied, hoe de samenwerking met het bedrijfsleven de meeste (maatschappelijke) waarde kan opleveren.

hangen samen en versterken elkaar. De komende jaren bouwen we dit uit en leggen we, met ondernemerschap als centrale focus, verbindingen tussen regionale ondernemers én met andere locaties in de regio waar concentratie van innovatie-activiteiten logisch plaats kan vinden. Daarbij zoeken we gezamenlijke projecten en grote programma’s waarvoor we publieke cofinanciering inzetten. Campus Groningen neemt een centrale positie in binnen het Groningse kennis- en innovatie-ecosysteem. Het is sinds 2019 erkend als een campus van nationaal belang met haar twee locaties op Zernike en op en rond het Universitair Medisch Centrum Groningen (Healthy Ageing Campus). Op de campuslocaties krijgen nieuwe en bestaande bedrijven toegang tot onderzoekers, toponderwijs, talent en faciliteiten. Dagelijks komen meer dan 70.000 mensen samen om te leren, werken, onderzoeken, ontwikkelen en zorg te verlenen. De Campus was de afgelopen jaren één van de snelst groeiende campussen van Nederland. Ook de komende jaren voorzien we sterke aantrekkingskracht op bedrijven, talent en samenwerkingsverbanden/projecten. Daarom continueren we de financiering van het campus management voor het versterken van community management en gemeenschappelijk dien-