Bijlage bij nr. 34 Accountantsverslag Gemeente Groningen origineel getekend door..pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
0I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2021
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Gemeente Groningen
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 15 juni 2022
Onze samenwerking Bijlagen
https://www.outdooractive.com/en/province/netherlands/groningen
1
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Aanbiedingsbrief Aan de raad van Gemeente Groningen Postbus 30026 9700 RM GRONINGEN
Jaarverslag 15 juni 2022 Jaarrekening Referentie: V7E3UQZYH5DX-755452567-79 Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Groningen te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 28 september 2021. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie, de gemeentesecretaris, de portefeuillehouder financiën en het college besproken. Belangrijkste thema’s in dit verslag zijn onder andere: • de waardering van de grondexploitaties; • fouten en onzekerheden in het sociaal domein conform voorgaande jaren; • diverse waarnemingen ten aanzien van de bedrijfsvoering zoals btwontwikkelingen en onderhandelingen Fujitsu; en • verbetermaatregelen voorspellend vermogen.
Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering van het auditcommittee op 22 juni 2022. Heeft u in de tussentijd nog vragen, neem dan gerust contact met ons op. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Origineel getekend door S.J. Dul MSc RA
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Leonard Springerlaan 35, 9727 KB Groningen, Postbus 8060, 9702 KB Groningen, T: 088 792 00 50, F: 088 792 94 24, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en di ensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief
Onze kernboodschappen
Kernpunten controle
Onze conclusies
•
Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Groningen afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt. Daarnaast geldt dat we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben geconstateerd (uitgezonderd de door ons gerapporteerde rechtmatigheidsbevindingen).
Ontwikkelingen 2021 •
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De moeizame IT-migratie en de aanvullende dienstverlening met Fujitsu hebben geleid tot een aanvullende verplichting ad. €1,0 miljoen. • Er heeft een omvangrijke afboeking op geactiveerde btw betreffende riolering plaatsgevonden (€16,8 miljoen). • Voor de resultaten uit het (nog niet afgeronde) Btw-onderzoek van de Belastingdienst is een schuld verantwoord. Wij stemmen in met deze schatting. • De waardering deelneming WarmteStad B.V. is op basis van het in mei 2022 herijkte meerjarenbedrijfsplan opnieuw beoordeeld. Er is geen aanvullende voorziening gevormd. Wij zijn het eens met deze conclusie, maar vinden de schatting optimistisch.
•
•
Onze
Ruimtelijk domein: de grondexploitaties zijn conclusies geactualiseerd, de parameters zijn evenwichtig ingeschat. Het risicoprofiel is daarbij gedaald maar kan worden beïnvloed door toekomstige gebiedsontwikkelingen. Sociaal domein: De bestedingen in het sociaal domein zijn in 2021 gedaald ten opzichte van 2020 OntwikkeAudit met name door kosten die naar de Wet langdurige lingen 2021 Gemeente zorg (niet gemeente) zijn gegaan. Voorspelbaarheid Groningen lasten blijft hierbij lastig. De rechtmatigheidsverantwoording is van toepassing vanaf 2023 (in juni 2022 bekend geworden). De voorbereidingen zijn in volle gang, de formele vaststelling door de raad dient nog plaats te vinden. Onze Advies is om resultaten van de pilot aanbestedingen samenwerking op korte termijn te vertalen naar de directies.
Onze samenwerking •
Wij hebben een plezierige samenwerking ervaren. Door een goede afstemming gedurende het jaar is het proces goed verlopen. Wel zien wij dat op centraal niveau nog veel extra inzet wordt gedaan om vragen kwalitatief goed te beantwoorden. Verder investeren in team Auditing krijgt daarnaast reeds intern aandacht.
Kernpunten controle
Bevindingen
Bevindingen • De omvang van onrechtmatige Europese
• Observaties jaarrekening en jaarverslag
aanbestedingen bedraagt €0,7 miljoen in 2021. Verbetering in informatievoorziening aanbestedingen verhoogt grip op proces. Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19.
Observaties jaarrekening en jaarverslag
. •
•
Gemeente Groningen werkt aan het verbeteren van het voorspellend vermogen, de financiële positie blijft wel kwetsbaar. De kwaliteit van het jaarverslag is voldoende. Ontwikkelingen in P&C-cyclus vergroten de informatiewaarde vanaf 2022.
3
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze conclusies
Onze conclusies
Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van gemeente Groningen afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring op de aspecten getrouwheid en financiële rechtmatigheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaliteit hebben we in relatie tot getrouwheid onzekerheden in het sociaal domein en een onzekerheid in de waardering van de grondexploitaties geconstateerd. Het overzicht van deze onzekerheden inzake getrouwheid wordt hier getoond.
Bijlagen
De totale rechtmatigheidsfout is €1,3 miljoen
Naast de geconstateerde onzekerheden in relatie tot getrouwheid, hebben wij ook een rechtmatigheidsfout van €1,3 miljoen geconstateerd. Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en onzekerheden komt neer op respectievelijk €1,3 miljoen en €1,9 miljoen + P.M. (2020: €1,9 miljoen en €2,9 miljoen). Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV moet worden verstrekt.
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
40.000
34.950
30.000 20.000
Goedkeurend
40.000
34.950
30.000 20.000
11.650
10.000
1.927
0
0 Fouten
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
11.650 1.311
10.000 0
Onzekerheden ◼ = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
1.927 Onzekerheden
3II
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van € 475.000. #
Onze samenwerking 1
Beschrijving
Jaarrekeningpos t
Onzekerheid pgb als gevolg van kasstelsel SVB
Jeugd/Wmo
Onzekerheid prestatielevering Jeugdzorg
Jeugd
Voor de grondexploitatie Oosterhamrikzone is de door de raad vastgestelde mobiliteitsvisie niet verwerkt in de waardering. Voor Europapark zijn de meest recente plannen niet doorgerekend in de actualisering per 31/12. De financiële effecten zijn onzeker en door ons als P.M. aangemerkt.
Grondexploitaties
Onzekerhed en
Fouten -
€ 572.000
Bijlagen 2
3
€ 1.355.000
Totaal
P.M.
€0
€ 1.927.000 + P.M.
3III
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van € 475.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten
Onzekerheden
Onrechtmatigheid EU aanbestedingen
Inkoop- en aanbestedingen
€ 690.000
-
De begrotingsoverschrijdingen in programma 12 zijn voor een deel ten onrechte niet tijdig in het jaar geautoriseerd
Begrotingsrechtmatigheid
€ 621.000
-
-
€ 1.927.000 + P.M.
€ 1.311.000
€ 1.927.000 + P.M.
Bijlagen 1
2
3
Een ongecorrigeerde correctie voor ‘getrouwheid’ is ook een bevinding voor rechtmatigheid Totaal
4
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein
In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
04
5
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten
Ruimtelijk domein (1/3) Het risicoprofiel van de grondexploitaties ontwikkelt zicht stabiel
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
De post onderhanden werk (grondexploitaties) is een belangrijke post in de jaarrekening van Groningen. Zoals opgenomen in onderstaande grafiek bedraagt de bruto boekwaarde circa €163 miljoen en de getroffen voorziening voor verliesgevende grondexploitaties circa €114 miljoen. De mutaties ten opzichte van vorig jaar zitten voor een groot deel in de afronding van deelexploitatie Kemkensberg (verlaging bruto boekwaarde en voorziening €10,4 miljoen). Daarnaast zijn in 2021 diverse verkopen gerealiseerd in de projecten Roodehaan, Ciboga en Eemspoort (€18,0 miljoen). Qua kosten is er vooral geïnvesteerd in Ciboga, Westpoort en Europapark (€8,8 miljoen). Wij hebben een controle uitgevoerd op de boekwaarde (deze was goed intern voorbereid) en uit onze controle zijn geen omvangrijke bevindingen naar voren gekomen.
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn consistent met voorgaand jaar en zijn evenwichtig bepaald.
De risico’s uit het benodigd weerstandsvermogen zijn ten opzichte van vorig jaar gedaald door concretere uitwerking van de risico’s (ondanks de toename bij Meerstad Noord door verwachte lagere grondopbrengsten door de toekomstige realisatie van een zonnepark). Deze risico’s blijven zich naar verwachting stabiel ontwikkelen in de komende jaren (tussen de €56,7 en €60,4 miljoen). De toekomstige gebiedsontwikkelingen kunnen hier nog invloed op hebben.
Vooruitblik
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties x €miljoen 200,0
•
De rekenrente is met 1,70% (2020: 1,83%) conform het BBV gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van Groningen.
•
De meerjarige kostenstijging is 2%. Dit ligt in lijn met hetgeen in de markt gangbaar is. Verder zijn de kosten-inschattingen gebaseerd op een actueel prijspeil.
•
Het college rekent voor woningbouw met 2% opbrengstenstijging en voor bedrijventerreinen met 1%. Deze index verhoudt zich tot marktonderzoeken en is conform 2020. Voor grondexploitaties met een looptijd langer dan 10 jaar wordt geen opbrengstenstijging ingerekend. We zien dat de ingerekende opbrengsten in 2021 worden gerealiseerd.
179,8
Onze samenwerking
162,3
2021
150,0
2020
113,8 119,8
Bijlagen 100,0
80,0 57,8
50,0
Wij hebben de parameters en uitgangspunten van de grondexploitaties gecontroleerd en kunnen op basis hiervan instemmen met de waardering in de jaarrekening 2021. Gezien de huidige markt met veel beweging (zowel aan kosten- als opbrengstenkant) is het belangrijk om ook als raad de ontwikkelingen in de grondexploitaties goed te monitoren.
4,8 Prognose resultaat -50,0
Bruto boekwaarde
-0,9
Risicoprofiel grondexploitaties
Risico's
Verliesvoorziening
Door de organisatie worden gericht ook sensitiviteitsanalyses uitgevoerd om ook gevoel te hebben bij ontwikkelingen (in 2021 voor Oosterhamrikzone). Dit leidt niet tot andere conclusies in onze controle.
5I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief
Ruimtelijk domein (2/3)
Onze kernboodschappen
PM-onzekerheid in financiële verwerking Oosterhamrikzone/Europapark
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering
In 2021 is de Mobiliteitsvisie vastgesteld door de raad. Deze vaststelling heeft ook nadrukkelijk gevolgen voor de inrichting van de grondexploitatie Oosterhamrikzone. Dit is echter nog niet verwerkt in de waardering van de grondexploitatie in de jaarrekening 2021, aangezien dit wordt meegenomen bij de herziening in 2022. Omdat besluitvorming in 2021 heeft plaatsgevonden zouden deze gevolgen wel verwerkt moeten worden in de jaarrekening 2021. Op dit moment is er nog geen financiële doorrekening beschikbaar van de nieuwe grondexploitatie. Deze komt ook nog niet op korte termijn beschikbaar. Wel wordt in besprekingen aangegeven dat de financiële gevolgen naar verwachting beperkt zullen zijn en niet groot zullen afwijken van de huidige waardering.Uit onze controle van deze grondexploitatie blijkt verder dat er enkele risicoreserveringen/onzekerheidsopslagen zijn opgenomen in de calculaties van de verwachte kosten voor de grondexploitatie. Dit lijkt voorzichtig ingeschat.
Goed zicht op ontwikkelingen projecten, enkele aandachtspunten in proces jaarrekeningcontrole Ook dit jaar hebben wij veel aandacht besteed aan de controle van de grondexploitaties. Hierbij merken wij dat intern goed zicht bestaat in de belangrijke ontwikkelingen van de grondexploitaties. Bij de begroting 2022 zijn alle grondexploitaties herzien. Voor de jaarrekening 2021 zijn deze herzieningen geactualiseerd (technisch herzien) om een juiste waardering per ultimo boekjaar te bepalen. De samenwerking is prettig verlopen, wel zien wij een aantal aandachtspunten in het jaarrekeningproces: •
De diepgang van de oplevering dient op onderdelen te worden verbeterd. Veelal wordt een vergelijking met vorig jaar of een verwijzing naar de herzieningen gemaakt. Er mag nu een stap worden gezet van (cijfermatig) analyserend naar het opleveren van (op basis van een risico-inschatting) onderbouwingen voor belangrijke uitgangspunten (ook het direct meeleveren van onderbouwingen bij beantwoording van door ons gestelde vragen).
•
De rol van Team Auditing kan worden uitgebreid bij de beantwoording van vragen naar aanleiding van de controle. Veelal is er nu een meer faciliterende, projectmanagement rol. Er kan een meer inhoudelijke toets uitgevoerd worden.
•
Daarnaast vragen wij aandacht voor het feit dat in de jaarrekening de meest actuele schattingen moeten worden verwerkt. Wij merken op dat sommige doorrekeningen niet altijd (volledig) in de jaarrekening worden verwerkt, omdat deze bij het komende herzieningenproces worden meegenomen. Indien tussen moment van herziening (begroting) en moment van opstellen jaarrekening belangrijke wijzigingen in een project hebben plaatsgevonden (en zijn vastgesteld) of bijv. kaderwijzigingen zijn vastgesteld, dan dienen deze nog te worden verwerkt in de jaarrekeningwaardering. Het is belangrijk om dit ook te integreren in de interne procedures voor het opstellen van de jaarverslaggeving. Bij besluitvorming tussen moment herziening en jaarrekening is het belangrijk om een goede analyse te maken wat de gevolgen zijn voor de jaarrekening.
Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Voor onze accountantscontrole hebben wij bovenstaande als een PM-onzekerheid meegenomen in de waardering van de grondexploitatie Oosterhamrikzone. Op basis van de gevoerde besprekingen en de extra risico-opslagen in het project verwachten wij geen materiële afwijkingen in het project. Wij zullen dit bij de jaarrekeningcontrole 2022 controleren. In de grondexploitatie Europapark zijn in 2021 genomen besluiten over de verhouding sociaal, koop en vrije sector nog niet doorgerekend in de grondexploitatie per 31 december 2021. De gevolgen voor verwachte kosten en opbrengsten zijn nog niet duidelijk. Dit hebben wij derhalve ook betrokken in de P.M.-onzekerheid. Naar verwachting is hier ook niet sprake van een materiële afwijking.
5II
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein (3/3) Governance van toekomstige gebiedsontwikkelingen vraagt aandacht
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering
De toekomstige gebiedsontwikkelingen Stadshavens en Suikerzijde worden ondergebracht in een BV. Hiermee komt de uitvoering van de gebiedsontwikkeling op meer afstand te staan van de gemeente. In de voorbereiding op de besluitvorming hebben wij, vanuit onze natuurlijke adviesrol, op een aantal onderdelen meegekeken en overleggen gevoerd. Hieruit zien we een aantal aandachtspunten voor 2022: •
In de voorbereiding is veel aandacht besteed aan de governance-rollen binnen gemeente Groningen. Dit is positief. Op basis van de gesprekken vindt nog een aanscherping plaats op een aantal onderdelen. Belangrijk in de verdere uitwerking is ook om duidelijke afspraken te maken over de wijze waarop gemeente Groningen wordt geïnformeerd over de maatschappelijke en financiële voortgang van het project (wordt bijv. ook jaarlijks tussentijds verantwoording afgelegd?);
•
Voor de inrichting van de nieuwe B.V. ’s komen verslaggevingstechnische, fiscale en juridische aspecten aan de orde. Deze zijn niet altijd uniform aan elkaar en kunnen soms strijdig zijn. Het op elkaar afstemmen van deze elementen is essentieel (dit is een belangrijke bevinding uit onze werkzaamheden). Het is belangrijk om de consequenties en verwerking voor deze aspecten adequaat intern uit te werken en goed te documenteren, zodat dit ook voor de komende jaren gestructureerd is vastgelegd.
Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Aandachtspunten hierbij vanuit verslaggevingsoogpunt zijn o.a. eigendom van bijv. gronden en in hoeverre de B.V. ’s daadwerkelijk besluiten kunnen nemen c.q. risico’s lopen (zogenaamde agent/principaal-analyse). •
Voor de sturing op deze verbonden partijen is het naar onze mening belangrijk om minimaal jaarlijks een analyse te maken van de bestaande risico’s (inclusief het opstellen van scenario-analyses).
6
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein
Sociaal domein (1/2)
Sociaal Domein
Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Begroting 2021 (x € miljoen)
Realisatie 2020 (x € miljoen)
Een afname van de bestedingen gedurende 2021 Het sociaal domein kent een stevige opgave. Al diverse jaren is sprake van een stijging van het aantal inwoners dat gebruik maakt van maatwerkvoorzieningen (Jeugd en Wmo) en daarmee stijgende lasten.
Sociaal domein Bedrijfsvoering
Realisatie 2021 (x € miljoen)
Jeugd
71,3
68,3
70,2
WMO
107,8
113,1
123,4
Waarvan BW
61,7
n.v.t.
77,4
Totaal
179,1
181,4
193,4
Een daling van de bestedingen gedurende 2021 in het sociaal domein De bestedingen in het sociaal domein zijn in 2021 gedaald ten opzichte van 2020, dit wordt veroorzaakt door een behoorlijke daling (€15,6 miljoen) van de lasten Wmo en een lichte stijging van de lasten Jeugd (€1,1 miljoen). De daling in de lasten Wmo is voornamelijk ontstaan doordat per 1 januari 2021 er 146 Wmo-cliënten zijn ondergebracht bij de Wet Langdurige Zorg. Een andere belangrijke ontwikkeling in 2021 betreft de decentralisatie beschermd wonen naar de gemeenten. De toegang naar zorg uit hoofde van beschermd wonen is niet langer via gemeente Groningen geregeld. Voor 2021 heeft nog steeds de afrekening van beschermd wonen conform het regionaal verdeelmodel op basis van inwoneraantal plaatsgevonden. De decentralisatie is succesvol uitgevoerd waarbij er veel afstemming heeft plaatsgevonden met de regiogemeenten over de afrekening. Corona heeft impact op het sociaal domein De invloed van corona is zichtbaar in het sociaal domein, voornamelijk met betrekking tot jeugdzorg. Gedurende het jaar was de verzilvering van zorglevering wisselend door de verschillende golven van het coronavirus. Tevens heeft corona geleid tot een andere vraag in de jeugdzorg, de vraag naar zorg met een zwaardere indicatie is toegenomen. Bij Wmo is het corona-effect minder zichtbaar.
Voorspelbaarheid van de lasten voor de toekomst blijft uitdagend Naast ontwikkelingen zoals Covid-19 is er nog een aantal overige ontwikkelingen die de voorspelbaarheid van de lasten voor de komende jaren uitdagend maken. Voor deze nieuwe ontwikkelingen is de impact op de lasten nog niet zeker, maar is een prognose opgesteld: •
Een deel van de jeugdhulp, met name de lichte begeleidingsvorm, wordt per 1 januari 2023 ondergebracht bij WIJ Groningen. Dit wordt SAMEN genoemd.
•
Momenteel is een aanbesteding onderhanden om vanaf 2023 ten aanzien van huishoudelijke hulp (HH) gebiedsgericht te gaan werken en herstelgerichte hulp in te voeren.
•
Daarnaast is de gemeente aan het onderzoeken hoe Groningen in 2025 kan overstappen naar een andere manier van verantwoorden voor WMO ZIN, o.a. door het ontwikkelen van controles vooraf op basis van data gestuurde risico-inventarisatie (zogenaamd Early Warning Systeem (EWS)), waarbij zij minder afhankelijk wil worden van de productieverantwoordingen met controleverklaring van de zorgaanbieders en het proces van finale kwijting.
6I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein (2/2) Bevindingen n.a.v. controle sociaal domein in lijn met voorgaande jaren
Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein
In de onderstaande tabel staan de cijfermatige uitkomsten van de jaarrekeningcontrole 2021. In dit overzicht zijn alle controleverschillen en onzekerheden weergegeven; in ons oordeel worden de verschillen >€ 475.000 betrokken.
Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening
Foutmarge rapportage SVB
2021 (x €1.000)
2020 (x €1.000)
Fout
Fout
Onzeker
288
402
Kasstelsel SVB Prestatielevering pgb
PM
94
Prestatielevering ZIN jeugd
Onze samenwerking
Totaal
Bijlagen
402
288
€125.000,-)
Vooruitblik
1.177
572
Presatielevering ZIN (Wmo < Speerpunten
288
Onzeker
Er wordt als gevolg van het verantwoorden op basis van kasstelsel door de SVB een bedrag van € 572.000 onzeker aangemerkt. Deze bevindingen zijn in overeenstemming met landelijke bevindingen en kunnen door de gemeente Groningen niet worden voorkomen of gerepareerd (afhankelijkheid gegevens SVB). De gemeente Groningen heeft om de prestatielevering van de verleende zorg (op basis van een PGB) vast te stellen cliëntenonderzoeken gedaan. Hieruit blijkt een onzekerheid van € 94.000 voor PGB jeugdzorg waarbij Groningen niet heeft kunnen vaststellen of de gedeclareerde zorg geleverd is. Het voeren van deze gesprekken en verzamelen van gegevens is een langdurig proces. Wij adviseren om deze controlewerkzaamheden eerder gedurende het jaar (bijvoorbeeld per kwartaal) uit te voeren en zodoende tijdig zekerheid te verkrijgen met betrekking tot de prestatielevering van de lasten pgb. Prestatielevering ZIN
1.355
143
.1700
2.309
545
3.279
Tabel Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
Bevindingen met betrekking tot lasten pgb Bij de verantwoording van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) is voor 2021, net als voorgaande jaren, geen goedkeurende controleverklaring verstrekt. Dit leidt voor de gemeente Groningen tot een rechtmatigheidsfout van € 288.000.
De prestatielevering van de Wmo Zorg in Natura (ZIN) is wederom vastgesteld op basis van productieverantwoordingen met bijbehorende controleverklaring waarna finale kwijting plaatsvindt. Hierbij zijn geen materiële controleverschillen geconstateerd ten aanzien van de getrouwheid en rechtmatigheid van de bestedingen. Voor zorgaanbieders met een productie kleiner dan € 125.000 waarvoor geen productieverantwoording (met controleverklaring) is ontvangen, is een onzekerheid opgenomen van €288.000. Jeugdhulp De gemeente Groningen heeft van de RIGG een verantwoording ontvangen met een goedkeurende verklaring. Hieruit blijkt een onzekerheid van € 1,35 miljoen ten aanzien van het vaststellen van de prestatielevering.
7
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Bedrijfsvoering (1/3) Btw-ontwikkelingen hebben uw nadrukkelijke aandacht Correctie ten onrechte geactiveerde BTW betreffende riolering ad €16 miljoen verwerkt in de lasten 2021.
Vooruitblik
In de jaarrekening 2021 is een administratieve correctie doorgevoerd wegens geactiveerde btw op riolering. Sinds 2008 is ten onrechte btw op investeringen in het riool geactiveerd op de balans. Uit een interne controle is gebleken dat deze post ten onrechte is geactiveerd (dit is niet toegestaan in het BBV). De optelsom tot en met 31 december 2021 wordt ineens gecorrigeerd in de jaarrekening 2021 (als afboeking ten laste van het resultaat 2021 van €16,1 miljoen). Op basis van een kwalitatieve analyse (kijkend naar belanghebbenden) zijn wij tot de conclusie gekomen dat dit in het boekjaar 2021 kan worden verwerkt en geen aanpassing van de vergelijkende cijfers noodzakelijk is. Btw mag wel worden meegenomen bij de in rekening gebrachte riooltarieven. Uit intern onderzoek door de gemeente is gebleken dat de tarieven juist zijn berekend en hierop geen verdere actie benodigd is. De verwerking van deze correctie is in de jaarrekening adequaat toegelicht. Derhalve kunnen wij instemmen met de huidige verwerkingswijze. Gemeente Groningen heeft de interne procedures aangescherpt om herhaling te voorkomen (bijv. niet meer meenemen in investeringskredieten riolering).
Onze samenwerking
Boekenonderzoek belastingdienst leidt tot naheffingen btw
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten
Bijlagen
Door de belastingdienst is een boekenonderzoek uitgevoerd dat betrekking heeft op de btw en de loonbelasting over de jaren 2016 tot en met 2018. Over 2016 is een naheffingsaanslag verstuurd om rechten veilig te stellen. Ondanks dat het boekenonderzoek nog niet is afgerond heeft de gemeente de financiële gevolgen voor de jaarrekening 2021 beoordeeld. Het gaat hierbij voornamelijk om resultaten uit de beoordeling van de Belastingdienst van de btw op verkoopfacturen. Daarnaast is op basis van recentere onderzoekresultaten inzake inkoopfacturen voorzichtigheidshalve nog een aanvullende schuld
opgenomen ad €1,9 miljoen, waarmee de totale verplichting op €3,9 miljoen uitkomt. In 2022 zal met de belastingdienst worden besproken en beoordeeld wat de daadwerkelijke financiële gevolgen zijn.
In de paragraaf Weerstandsvermogen is nog een P.M.-bedrag opgenomen. Dit betreft een inschatting waarbij op basis van mogelijk nieuwe bevindingen en nog te vormen conclusies door de belastingdienst nog wijzigingen kunnen komen. Wij kunnen voorzichtigheidshalve instemmen met de opgenomen balanspost en het risicobedrag in het weerstandsvermogen. Het is belangrijk dat in 2022 de uitkomsten uit de overleggen met de Belastingdienst worden geactualiseerd en de balanspost hierop wordt aangepast. Naast het boekenonderzoek heeft de gemeente zelfstandig een analyse op de kostenplaatsen uitgevoerd. Hierdoor zal in 2022 nog een suppletieaangifte worden ingediend voor de jaren 2017 tot en met heden. De Belastingdienst behandelt de suppletie in combinatie met het boekenonderzoek omdat eventuele bevindingen uit dit onderzoek mogelijk door de gemeente reeds zijn verbeterd middels deze suppletieaangifte. Door gemeente Groningen heeft redres plaatsgevonden van de bevindingen uit het boekenonderzoek. De uitkomsten zijn geanalyseerd en de lering die hieruit wordt getrokken wordt meegenomen in trainingen/voorlichtingen aan medewerkers. Er zal geïnvesteerd moeten (blijven) worden in het kennisniveau en het administratieve beheersingsproces om verrassingen achteraf te voorkomen.
Een voorbeeld hiervan is dat bij het opvoeren of het wijzigen van een kostenplaats in processen en procedures geborgd moet zijn dat het juiste btw regime wordt toegepast. Wij zullen in 2022 kijken welke maatregelen de organisatie heeft getroffen en eventuele aandachtspunten hierin rapporteren.
8
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bedrijfsvoering (2/3)
Onze conclusies
Migratie Fujitsu onderhanden, impact op de jaarrekening 2021
Ontwikkelingen 2021
Onderhandelingen leiden tot extra schuldpositie van €1 miljoen
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten
In eerdere rapportages hebben we beschreven dat de samenwerking met Fujitsu moeizaam blijft en de migratie van de systemen verder is vertraagd. De zorgen over de IT-continuïteit, kwaliteit en informatiebeveiliging nemen jaarlijks toe. Er hebben vanaf de start van de implementatie in 2019 diverse gesprekken plaatsgevonden met Fujitsu over de dienstverlening. Begin januari 2022 zijn tussen beide partijen besprekingen gestart over financiële afhandeling van geschilpunten over 2020 en 2021. Beide partijen maken afspraken over de aanvullende kosten en eventuele aanvullende voorwaarden inzake de samenwerking c.q. de uitkomsten van deze geschilpunten. Gemeente Groningen heeft een verplichting opgenomen van de resultaten van de onderhandelingen eind mei 2022. Er is op dit moment een schuld ad €1 miljoen in de jaarrekening 2021 opgenomen (naast de reguliere verplichting Fujitsu ad. €1,7 miljoen). De onderhandelingen hebben betrekking op de werkzaamheden tot en met 2021. Wij stemmen in met deze schuld en de verwerking in de jaarrekening.
Vooruitblik Onze samenwerking
Aanvullende kosten contract Fujitsu voldoen (nog) aan de EUaanbestedingsrichtlijnen
Bijlagen
Het contract met Fujitsu is op basis van een Europese aanbestedingsprocedure gegund. Hierbij is bij de publicatie van de aanbesteding een calculatie opgesteld van de geraamde contractwaarde.
De huidige moeizame transitie leidt op dit moment tot aanvullende kosten. Bij een overschrijding dient te worden beoordeeld of, op onderdelen, een nieuwe raamovereenkomst (Europees) aanbesteed dient te worden om voor de toekomst onrechtmatigheden te voorkomen. We bevelen gemeente Groningen aan om de ontwikkeling van de kosten periodiek te toetsen aan de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Kosten inzake de migratie zijn juist verwerkt Tot slot heeft de gemeente het contract met Fujitsu nogmaals beoordeeld op basis van de huidige voortgang en onderhandelingen. In het contract zijn afspraken opgenomen waardoor afspraken over eigendom en/of vergoedingen na de afronding van een fase kunnen worden gewijzigd (bijvoorbeeld aanvullende licenties). Wij hebben hierop een controle uitgevoerd en stemmen in met de onderstaande resultaten: •
de implementatie- en installatiekosten: wij hebben vastgesteld dat deze terecht als kosten zijn verantwoord en daarmee niet op de balans moeten worden geactiveerd;
•
de gebruiksrechten na afronding van een tussen fase: wij hebben vastgesteld dat het eigendom van hardware en/of software waaronder licenties berust bij Fujitsu. Het is daarmee terecht dat deze niet op de balans van Groningen zijn geactiveerd.
We adviseren gemeente Groningen om bij afronding van een tussenfase te beoordelen of er sprake is van een wijziging in eigendom en de gevolgen voor de jaarrekening in kaart te brengen.
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
9
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Jaarverslag
Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Bedrijfsvoering (3/3) Oorlog Oekraïne en sanctiewetgeving Rusland leiden tot onzekerheden De oorlog in Oekraïne en de sanctiewetgeving kunnen grote gevolgen hebben voor (gemeentelijke) organisaties. Waaronder voor (belangen in) Russische organisaties die door sancties zijn getroffen.
Gemeente Groningen heeft een (risico)-analyse uitgevoerd van de gevolgen van de oorlog en de sanctiewetgeving. Deze analyse is verricht aan de hand van vier verschillende invalshoeken te weten een analyse op inkoopfacturen, een inventarisatie onder categoriemanagers, beoordeling van de 50 grootste leveranciers via de kredietbeoordelaar van gemeente Groningen en beoordeling van dienstverleners vanuit personeelszaken. Hieruit zijn geen relaties met Rusland gebleken. Wel is duidelijk dat er belangrijke (indirecte) risico’s bestaan zoals mogelijk verwachte prijsstijgingen en schaarste van materialen. In de jaarrekening is een toelichting opgenomen omtrent onzekerheden als gevolg van de oorlog in Oekraïne. De gemeente heeft vooralsnog geen risicobedrag gereserveerd in het weerstandsvermogen. Het is belangrijk om in 2022 te monitoren in hoeverre dit terecht is, dan wel dat de risico’s toch concreet gaan optreden en het benodigde weerstandsvermogen toch verhoogd moet worden. Sturing en waardering deelnemingen en verbonden partijen De gemeente kent een aantal grote risicovolle deelnemingen dan wel verbonden partijen waaraan leningen zijn verstrekt zoals Meerstad (€ 286,6 miljoen), WarmteStad (€ 12,2 miljoen), Martiniplaza (€ 13,4 miljoen) en Euroborg (€ 18,3 miljoen).
De sturing op deelnemingen en verbonden partijen wordt steeds belangrijker gezien deze zich uitbreiden (zowel in aantal als omvang van het belang). Zo is in 2022 reeds gestart met de deelnemingen in de Suikerzijde en Stadshavens. Wij bevelen de gemeente aan om de sturing uit te breiden door gedurende het jaar te monitoren op tussentijdse verantwoordingen en hierop gerichte controles uit te voeren.
Ook adviseren wij deze uitkomsten periodiek met de raad te delen. Op deze manier kan de gemeente, indien nodig, tijdig actie ondernemen en wordt zij niet verrast door tussentijdse ontwikkelingen (zie ook volgende paragraaf). Waardering deelneming WarmteStad beoordeelt op basis van herijkt bedrijfsplan Gemeente Groningen heeft samen met NV Waterbedrijf Groningen een belang in de deelneming WarmteStad B.V. (beide 50%). WarmteStad is opgericht om een bijdrage te leveren in de energietransitie naar een duurzame warmtevoorziening in de stad Groningen. De waarde van de deelneming in de gemeentelijke balans is ultimo 2021 €8,4 miljoen (na aftrek voorziening ad €2,9 miljoen) en de waarde van de leningen is €3,9 miljoen. De opgenomen voorziening is reeds in 2017 gevormd na het beëindigen van het onderdeel GeoThermie. Dit project is mede op grond van onderzoek van Staattoezicht op de Mijnen inzake aardbevingsproblematiek stopgezet. In 2017 is ook een nieuw meerjarenbedrijfsplan met begroting opgesteld en volgens afspraak wordt deze eens per 5 jaar herijkt. In mei 2022 is een herzien meerjarenbedrijfsplan inclusief toekomstige financiering van WarmteStad gedeeld met gemeente Groningen. Groningen heeft beoordeeld welke invloed het nieuwe bedrijfsplan heeft op de waardering in de jaarrekening 2021. De conclusie is dat er geen aanvullende voorziening wordt gevormd.
De belangrijkste overwegingen hiervoor zijn dat op het geheel van WarmteStad B.V. er positieve kasstromen en resultaten worden verwacht vanaf 2025 en tot die tijd aanloopverliezen worden verwacht. Wij zijn het eens met deze conclusie en er is geen sprake van een controleverschil. Wel vinden wij de schatting optimistisch omdat de prognose bestaat uit een aantal onzekere factoren (aansluitingen warmtenet, subsidies etc.).
10
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven opgevallen in relatie tot de we onze visie op de financiële positie. Daarnaast informatiewaarde van het jaarverslag. geven wijbeschrijven een uiteenzetting opvisie de op Daarnaast we onze deinformatiewaarde financiële positievan vanhet de jaarverslag. gemeente Groningen.
05
11
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Onze samenwerking Bijlagen
Financiële positie De kengetallen van Groningen zijn in ontwikkeling, Groningen heeft aandacht voor financiële positie De financiële conditie is voor veel gemeenten ondermaats, zo stelt de VNG in de in november 2021 gepubliceerde financiële conditie-index. De door de VNG bepaalde financiële conditie-index bedraagt voor gemeente Groningen 5,5 (het landelijk gemiddelde bedraagt 7,4). Dit is in overeenstemming met het geschetste beeld in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van de jaarrekening, namelijk dat de financiële positie van Groningen kwetsbaar is. Ondanks dat het weerstandsvermogen voldoende groot is om de huidige ingeschatte risico’s op te vangen is daarentegen een solvabiliteitsratio van 8% laag. Er kan daardoor onvoldoende financiële buffer zijn om onvoorziene risico’s op te vangen. Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. De kengetallen van gemeente Groningen liggen in lijn met 2020. Wel valt op dat ondanks het omvangrijke positieve resultaat (€ 61 miljoen), sprake is van een lagere structurele exploitatieruimte. Ten opzichte van de begroting (0%) is de structurele exploitatieruimte wel hoger. Ook in 2020 was de werkelijke (3,5%) structurele exploitatieruimte hoger dan begroot (0,2%), het verdient aandacht om dit goed te monitoren.
De solvabiliteitsratio (8%) is ten opzichte van het landelijke beeld (31%) laag. De solvabiliteitsratio geeft aan in welke mate gemeente Groningen kan voldoen aan haar financiële verplichtingen. De solvabiliteit ligt ver beneden de streefwaarde van 20% op lange termijn, maar ook beneden de streefwaarde van 10% voor de korte termijn uit de kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2020.
De lage ratio wordt met name veroorzaakt door de grote positie aan langlopende leningen (o.a. voor de financiering van Meerstad). Wel is zichtbaar dat de nettoschuldquote (137%) gedaald is ten opzichte van voorgaand jaar (142%). Een lagere netto schuldquote heeft een lagere druk van rentelasten en aflossing op de exploitatie tot gevolg. Het is belangrijk om in de komende jaren de financiële positie goed te monitoren. Mede met het oog op de verdere ontwikkeling van Stadshavens en Suikerzijde en de financieringsopgave die daar naar verwachting ligt.
Kengetallen
gemeente Groningen
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
8%
8%
31%
35%
Grondexploitaties (excl. Meerstad)
4,6%
5,4%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
2,1%
3,5%
1%
2%
Nettoschuldquote
137%
142%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
104%
106%
67%
42%
Belastingcapaciteit
117%
116%
105%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive
11I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen is de afgelopen jaren gestegen
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Onze samenwerking Bijlagen
In de kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2020 zijn kaders opgenomen voor het weerstandsvermogen. Zo is onder andere bepaald wat het streefpercentage van de ratio weerstandsvermogen is (100%) en is bepaald dat ten minste € 25 miljoen beschikbaar moet zijn in de algemene reserve en reserve grondzaken. Aan beide streefniveaus wordt ruim voldaan. De ratio weerstandsvermogen is namelijk 128% en het saldo reserves t.b.v. de weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2021 € 58,9 miljoen. Verder dient het streefniveau van de reserves 50% van het benodigd weerstandsvermogen te zijn, dit is met 61% boven de gestelde norm voor Groningen. Wij kwantificeren de ratio weerstandsvermogen als voldoende. Hierbij moeten we wel opmerken dat de huidige financiële positie (o.a. solvabiliteit) kwetsbaar blijft zoals toegelicht op de vorige pagina. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een toelichting gegeven op de belangrijkste risico’s (die uiteindelijk ook het bedrag aan risico’s bepalen). Hierbij is een analyse van de mutaties ten opzichte van de begroting 2022 opgenomen, deze mutatie is relatief beperkt. We zien echter een grote daling van de risico’s ten opzichte van 2020 (€ 19,7 miljoen). De grootste daling in risico’s wordt veroorzaakt door verlaging van risico’s in de grondexploitaties ter grootte van € 22,2 miljoen (2021: € 57,8 miljoen en 2020: € 80 miljoen).
Deze is o.a. bij de begroting 2022 ook al toegelicht. De informatiewaarde in de paragraaf kan worden verbeterd door een analyse ten opzichte van vorig jaar toe te voegen.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 125.638 2021 € 98.023
€ 123.365
2020 € 117.700
€ 110.250 2019 € 104.200
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het vermogen van gemeente Groningen laat zich in deze tijd lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2021
Onze samenwerking
De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2018 tot en met 2021 (het resultaat voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves). Er is een trend zichtbaar waaruit blijkt dat gemeente Groningen consistent voorzichtig begroot. De afgelopen jaren werd, vóór reservemutaties, rekening gehouden met een fors negatief resultaat. De realisatie exclusief reservemutaties liet steeds een minder negatief of in geval van 2020 een positief resultaat zien. Wat betreft het jaar 2021 geldt dat in de begroting na wijzigingen nog rekening werd gehouden met een verlies van € 64 miljoen, waar uiteindelijk een winst wordt behaald van nihil (vóór reservemutaties). Een groot deel van de afwijking is al gesignaleerd bij voortgangsrapportage II, hier werd een verlies van € 21 miljoen verwacht (vóór reservemutaties). De grootste afwijkingen ten opzichte van de Voortgangsrapportage II betreffen in 2021:
Bijlagen
•
hogere baten uit het gemeentefonds (€ 11,4 miljoen);
•
positieve resultaten op meerjarige projecten (€ 6,6 miljoen);
•
resultaten op beschermd wonen (€ 3 miljoen) en de BUIG (€ 3,4 miljoen).
•
een extra last naar aanleiding van een correctie van btw op riolering ter grootte van € 16,1 miljoen (hier leest u daar meer over).
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Gemeente Groningen heeft in 2021, naar aanleiding van afwijkingen in gerealiseerde resultaten t.o.v. de bijgestelde begroting, acties ingezet om het resultaat beter te voorspellen. Hierover is meer te lezen in de paragraaf met de speerpunten. Ondanks dat het verschil van het werkelijk resultaat ten opzichte van de gewijzigde begroting groot is, is wel zichtbaar dat er veel meer afwijkingen eerder zijn gesignaleerd en zijn gerapporteerd in voortgangsrapportage II van 2021.
11II
12
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Speerpunten Vooruitblik
Onze samenwerking Bijlagen
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Ontwikkelingen P&C-cyclus
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
De organisatie heeft in 2021 verder gewerkt aan het ‘Verbetertraject van de begroting 2022 en verder’ om de informatiewaarde en kwaliteit van stuurindicatoren te verhogen. Hierbij wordt ook gekeken naar het meer beknopt maken van de diverse planning en control documenten. Eerdere observaties en aanbevelingen worden door de gemeente Groningen via dit verbetertraject opgepakt:
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV. Kwaliteit paragrafen
•
In de begroting 2022 is de gewenste koppeling tussen de doelstellingen en het collegeprogramma gerealiseerd. Hierbij zijn doelstellingen ook uitgedrukt in meetbare effecten en prestaties waarbij de resultaten in de jaarrekening 2022 voor het eerst worden gepubliceerd. In 2021, maar ook in de nieuwe situatie 2022 wordt nog steeds eerst een inhoudelijke doelstelling beschreven en vervolgens een financiële paragraaf. We adviseren om de onderlinge relatie duidelijker weer te geven door bijvoorbeeld de effecten ook in euro’s per indicator te omschrijven in 2022.
•
Er is een pilot met fictieve inhoud van de eerste voortgangsrapportage 2022 (VGR-I) gepubliceerd in de nieuwe P&C-cyclus huisstijl van gemeente Groningen. Het betreft een interactieve PDF met veel visualisaties en beknopte conclusies die de informatiewaarde zullen verhogen. Hoofdstukken als ‘’onzekerheden in de prognose’’ en ‘’bijzondere resultaten’’ dragen daarbij ook bij aan het verbeteren van het voorspellend vermogen.
Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren, specifiek in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is het voor de lezer lastig om de kernboodschappen eruit te halen. Informatiewaarde is voldoende Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Zie verder de ontwikkelingen hiernaast.
13
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarrekening
Jaarverslag
In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude, de effecten van Covid-19 en het niet naleven van wet -en regelgeving.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Fraude en wet- & regelgeving Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
06
14
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verhoogde risico’s In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante en hogere-normale risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe risico’s geïdentificeerd.
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag
Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Risiconiveau
Jaarrekening
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken en niet volledig afdekken. Zie voor conclusie en werkzaamheden link.
Normaal
Significant
Waardering voorraden: • Waardering van de grondexploitaties en • Verschuivingen van kosten van verliesgevende naar winstgevende projecten
Het risico van waardering van de grondexploitaties is landelijk gezien bij gemeenten vaak een verhoogd risico. De waardering bestaat uit diverse schattingselementen zoals de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) en een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. Uit onze controlewerkzaamheden hebben we geen uitzonderingen geïdentificeerd. Inzake het risico op verschuiving van kosten tussen projecten hebben we specifiek de boekingen tussen projecten beoordeeld. Zie voor conclusie en werkzaamheden link.
Normaal
Significant
Aanbestedingen: • Het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen • Gunning aan bevriende partijen
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex en een mogelijke onrechtmatigheid van een groot contract kan eenvoudig leiden tot een materiële fout. Voor de resultaten van de controle op de aanbestedingen wordt verwezen naar: Rechtmatigheid. Het risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Veel gemeenten doen namelijk zaken met een veelvoud aan leveranciers met ook nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Zie voor conclusie en werkzaamheden link.
Normaal
Significant
Grondverkopen: het risico van niet-zakelijke transacties bij grondverkopen
Het risico rondom mogelijke niet-zakelijke transacties bij grondverkopen is gebruikelijk bij gemeenten met een relatief grote projectportefeuille een verhoogd risico. Zie voor conclusie en werkzaamheden link.
Normaal
Significant
Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Fraude en wet- & regelgeving Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
15
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Rechtmatigheid
Onze conclusies
Aandachtspunten aanbestedingen leiden niet tot grote onrechtmatigheden
Ontwikkelingen 2021
Geen significante onrechtmatigheden in 2021
Jaarverslag
De detailcontroles van de aanbestedingen hebben niet geleid tot significante onrechtmatigheden (€0,7 miljoen, waarvan €0,2 miljoen betrekking heeft op contracten uit voorgaande jaren). Daarmee blijft het foutpercentage in de aanbestedingen laag, in lijn met voorgaande jaren. Zie ook onderstaand overzicht. Dit beeld sluit aan bij de stappen die de gemeente afgelopen jaren heeft gezet om meer grip te krijgen op de aanbestedingen.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Oorzaak in € miljoen
2021
2020
Impact van Covid-19
Onrechtmatigheden doorlopend vorig jaar
0,2
0,2
Fraude en wet- & regelgeving
Inhuur derden en detachering
0,0
0,4
Grondonderzoek
0,5
0,0
Totaal
0,7
0,6
Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In het najaar van 2021 heeft een werksessie aanbestedingen plaatsgevonden. Daarbij zijn gemeente Groningen en PwC gezamenlijk tot een meer risicogerichte controleaanpak gekomen. De werksessie heeft geleid tot de volgende positieve observaties: •
detailcontroles hebben meer gespreid plaatsgevonden om zo de werkdruk te verdelen;
•
het initiatief voor het opzetten en uitvoeren van detailcontroles lag meer bij de gemeente in vergelijking tot voorgaande jaren.
•
de spend-analyse (totale inkopen per leverancier) is uitgebreid met informatie over inkoopsoorten (dienst, levering, werk en sociale en andere specifieke diensten) en een overzicht van niet aanbestedingsplichtige leveranciers. Dit maakt het uitvoeren van detailcontroles effectiever.
Daarnaast geven we onderstaand nog een aantal adviezen mee voor verdere doorontwikkeling:
•
De spend-analyse kan ook worden gehanteerd om risico’s tijdig te signaleren. De analyse geeft bijvoorbeeld informatie over welke leveranciers op korte termijn boven aanbestedingsdrempels dreigen te komen. De gemeente kan zo meer tijdig bijsturen en fouten voorkomen.
•
De spend-analyse geeft eveneens inzicht in leveranciers met gelijksoortige inkopen. Zo kan de gemeente overwegen of inkoop via een raamcontract/ gezamenlijk contract wenselijk is. Daarnaast kan worden beoordeeld in hoeverre clustering van inkopen noodzakelijk is. Dit draagt bij aan verdere grip op de aanbestedingen.
Onrechtmatigheid in verhouding tot aanbestedingsplichtige inkopen in het jaar 2019: 0,4% (€260 miljoen)
Samen zetten we stappen vooruit 2020: 0,2% (€268 miljoen) 2021: 0,2% (€291 miljoen)
15I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
Er wordt voldaan aan het begrotingscriterium Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Op basis van artikel 6 van uw financiële verordening 2021 blijkt dat de begroting wordt vastgesteld op programmaniveau. Begrotingsoverschrijdingen (op programmaniveau) kunnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Ook hebben wij vastgesteld of de raad de investeringskredieten heeft overschreden en/of geautoriseerd. Wij hebben geen materiële overschrijdingen geconstateerd.
Verhoogde risico's
Wij zijn het eens met de conclusies in de jaarrekening en hebben geen overschrijdingen meegenomen in ons oordeel.
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Fraude en wet- & regelgeving Speerpunten
Programma
Programma 9 - Kwaliteit en leefomgeving
Lasten werkelijk
134.960
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Toelichting
20.546
Nee
Dit hangt met name samen met de BTW correctie. Hierover is de raad tijdig voor het einde van het boekjaar op de hoogte gebracht.
Vooruitblik
De aanvullende lasten hebben onder andere te maken met de resultaten uit het boekenonderzoek van de Belastingdienst, zie ook link.
Onze samenwerking Bijlagen
In de toelichting op de desbetreffende programma’s, in bijlage 4 Begrotingsoverschrijdingen en 5 Investeringen is aangegeven dat overschrijdingen passend zijn binnen het bestaande beleid of dat tegenover de overschrijding van de lasten een compenserende bate is verantwoord. Hierdoor keurt de raad de overschrijding goed met het vaststellen van de jaarrekening. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen boven de rapporteringstolerantie ad €475.000 en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening.
Programma 12 – College, Raad en Gebiedsgericht werken
18.056
*Bedragen zijn in miljoenen euro’s weergegeven
4.860
Ja
Daarnaast bestaat de overschrijding uit diverse hervormingen nadelig €2,7 miljoen waar €2,1 miljoen aan corresponderende baten tegenover staan. Voor het nadelig verschil ad 0,6 miljoen is de overschrijding niet in het boekjaar 2021 door de raad vastgesteld. Conform de Kadernota Rechtmatigheid is deze overschrijding van €0,6 miljoen onrechtmatig en telt deze mee voor het oordeel.
16
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
De schattingen van het college nader uitgelicht (1/2) Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Jaarverslag Jaarrekening
Schatting
Waarde (x €1 miljoen) 2021
2020
Oordeel Opmerkingen 2021
2020
Verhoogde risico's Rechtmatigheid
Waardering strategische gronden
€51
€ 64
Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de waardering van de strategische gronden inclusief warme gronden blijken geen materiële controleverschillen. Voor de warme gronden dient op grond van het BBV de waardering periodiek met een taxatie te worden onderbouwd, eens in de 2 jaar. Dit is voor 2022 weer van toepassing.
De waardering van het vastgoed
€ 567
€ 548
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd en geen uitzonderingen geïdentificeerd.
De waardering van de grondexploitaties
€ 138
€ 136
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen. Zie voor een toelichting
De waardering van de financiële vaste activa
€ 398
€ 412
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Hieronder vallen ook de posities met Meerstad. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig zijn. Specifiek voor Warmtestad wordt de waardering als optimistisch beschouwd, zie hiervoor link.
Schattingen Impact van Covid-19
Fraude en wet- & regelgeving Speerpunten Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Warmtestad
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
16I
Accountantsverslag | gemeente Groningen 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
De schattingen van het college nader uitgelicht (2/2)
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Waarde (x €1 miljoen)
Jaarverslag
Oordeel
Schatting Jaarrekening
2021
2020
Waardering debiteuren en overige uitzettingen
€ 85
€ 104
We hebben de waardering van de voorziening dubieuze debiteuren gecontroleerd (€ 20 miljoen). Uit onze werkzaamheden blijkt dat gemeente Groningen de inbaarheid risico's als gevolg van Covid-19 adequaat in de voorziening heeft verwerkt door het vormen van een aanvullende voorziening ultimo 2021.
Volledigheid overige schulden en overlopende passiva waaronder boekenonderzoek belastingdienst en outsourcing IT
€ 309
€ 237
De schattingen met betrekking tot de volledigheid overige schulden en overlopende passiva zijn evenwichtig.
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
€ 39
Verhoogde risico's Rechtmatigheid