Bijlage 2 Projectenboek.pdf
Tekst van het document
31
Biodiversiteit 58. Natuurerven Noordlaren e.o.
59. Aanplanten kleinschalig bos kleinschalige landschapselementen
centraal. Ten eerste staan de versterking van de
opgave naar toevoegen van ‘bos & hout’ in door voor
Met het natuurervenprojecten staan drie doelen biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap centraal. En ook het vergroten van de bewustwording en participatie van bewoners en vrijwilligers om aan de slag te gaan met behoud en versterking van biodiversiteit en landschap is een belangrijk doel. Het project behelst een aantal maatregelen en kansen op particulieren en gronden zoals: •
inzaaien van braakliggende gronden en overhoekjes met streekeigen kruidenmengsel;
•
intensief beheren van graslandpercelen (deels) omzetten in extensief beheer;
•
aanleg van takkenrillen - boomgaarden –solitaire bomen als knotbomen;
•
realisatie en herstel van landschapselementen zoals houtwallen en hagen.
Daarnaast betreft het maatregelen op gemeentelijk terrein zoals het ecologisch beheer van bermen en het onderhoud van de zandwegen op en rond de Noordlaarderes. De collectieve aanpak en samenwerking met vrijwilligers draagt bij aan de sociale cohesie in Noordlaren en omgeving. Concreet worden er 25 natuurvriendelijke erven gerealiseerd en 4 overhoekjes en/of bermen ecologisch beheerd.
58. Natuurerven Noordlaren 32
We vullen de door het Rijk en provincie geïnitieerde de hele gemeente te onderzoeken waar op grotere schaal opgaand groen kan worden aangeplant. We zien de CO2-opgave als kans voor het vergroenen van het landelijk gebied en kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak met de eigenheid van landschapstypen als uitgangspunt. De bossen hebben een bijdrage om de biodiversiteit te vergroten. Het onderzoek ‘bos & hout’ doen we in nauwe samenspraak met bewoners, gebruikers en eigenaren. Het is een deelopdracht die bijdraagt aan het behalen van de taakstelling om 1.000 bomen per jaar te planten.
Toegankelijkheid 60. Dorpsommetjes
61.Routes tussen stad en ommeland
In verschillende visies van de dorpen in de gemeente
een belangrijke verbinding maken tussen stad
is de wens opgenomen om dorpsommetjes te
en ommeland. We ontwikkelen meer groene
realiseren. Voor de bewoners van de dorpen in de
aantrekkelijke fietsen wandelverbindingen langs
gemeente is het hebben van voldoende aantrekkelijk
cultuurhistorisch waardevolle lijnen om dorp, stad
groen voor dagelijks gebruik, het dagelijkse ommetje
en landelijk gebied met elkaar te verbinden. Langs
van belang. In enkele dorpen horen we dit geluid
die verbindingen planten we – waar passend- bomen
sterker dan in andere: Engelbert, Garmerwolde,
aan en kiezen voor kruidenrijke vegetaties passend
Middelbert, Noordlaren, Onnen, Ten Boer, Ten Post,
bij het landschapstype. De routes naar het landelijk
en Woltersum. Samen met de bewoners van deze
gebied worden zo niet alleen aantrekkelijker, maar
dorpen gaan we actief proberen dorpsommetjes te
creëren ook een koeltenetwerk dat frisse lucht de
realiseren. Bij het realiseren van dorpsommetjes
stad in brengt. Voor elke route onderzoeken we hoe
hebben we oog voor natuur- en landschapswaarden en
de aantrekkelijkheid in gebruik, landschappelijke
kijken we of een combinatie met realisatie ‘bos & hout’
inpassing en biodiversiteit is te vergroten. Voor
kansrijk is. Tevens heeft dit project een relatie met
elke route maken we ontwerp, beschrijven we
dorpsversterking en vernieuwing en samenwerking
de maatregelen die nodig zijn en maken een
met gebiedsteams.
kostenraming. Stadsweg - Groningen en Ten Boer
In het Groenplan zijn routes benoemd die
heeft prioriteit vanuit ons openingsbod 2020.
61. Routes tussen stad en ommeland, Noordweg
61. Routes tussen stad en ommeland, Winschoterweg 33
62. Onderzoek recreatieve druk landelijk gebied
Vooral in het zuidelijk deel van de gemeente horen we
In en rond NNN gebied en Natura 2000 gebied zijn
Zuidlaardermeer-gebied en delen van de Hondsrug.
rust en stilte belangrijke kwaliteiten. We krijgen
We onderzoeken dit samen met onze partners,
signalen dat er in (delen van) die gebieden sprake is
gemeente Tynaarlo, Overlegorgaan Nationaal Park
van recreatieve overdruk. We onderzoeken de effecten
Drentsche Aa, bewoners en gebruikers en nemen
van druk op de natuurwaarden en verkennen samen
indien nodig maatregelen.
met onze partners de eventuele maatregelen die nodig zijn.
62. Onderzoek recreatieve druk landelijk gebied 34
geluiden dat de natuur te leiden heeft onder recreatieve druk. Dat wordt genoemd voor de Onlanden, het
Voedsel
We hebben een voedselstrategie die aan het einde van 2020 is geactualiseerd. Daarin brengen we accenten aan waarop we ons de komende jaren op gaan inzetten. Ondertussen doen we al het een en ander op voedselgebied. Zo promoten we het verbouwen van voedsel door inwoners via Eetbaar Groningen (project 81). Hier kunnen we echter nog wel stappen in zetten door het verbouwen van voedsel in openbaar groen te intensiveren en ruimte te bieden aan (nieuwe) initiatieven. We zien kansen dit te realiseren in de grotere parken. We stellen voor om dit op te nemen in
64.Ondersteuning Stadslandbouw en voedselinitiatieven
In het compensatiepakket Groen en Duurzaam Eelde is het project Stadslandbouw en innovatieve voedselinitiatieven opgenomen. Initiatieven van buurtbewoners en ondernemers gericht op de lokale productie van voedsel (de buurtmoestuinen en stadslandbouw) ondersteunen wij reeds waar mogelijk. De financiële ruimte staat echter een kwaliteitssprong op dit moment niet toe. Buurtmoestuinen en stadslandbouw dragen rechtstreeks bij aan het
de programmering van parken (project 19).
versterken van onze groenstructuren, klimaatadaptieve
63. Actualisatie Voedselbeleid
(fysiek en sociaal).
In 2021 hebben we een geactualiseerd voedselbeleid. Her is een herijking van de nota Groningen groeit gezond uit 2021. De hierin beschreven context is na 8 jaar niet veranderd, maar de urgentie is wel gegroeid. In het geactualiseerde beleid focussen we ons op: •
het geven van het goede voorbeeld, waarbij gezond, duurzaam en lokaal belangrijke uitgangspunten zijn met meer plantaardige eiwitten op het menu;
•
in de openbare ruimte blijven we inzetten op meer (eetbaar) groen met de focus op werklocaties;
•
stad en gezondheid in de brede zin van het woord
65.Duurzame pachtcontracten
We verpachten gemeentelijke gronden aan derden en afspraken zijn vastgelegd in pachtovereenkomsten. We onderzoeken op welke wijze we de pachtovereenkomsten kunnen verduurzamen door oog te hebben voor biodiversiteit en beheer van de gronden. Daarnaast onderzoeken op welke wijze het verpachten van de gemeentelijke een belangrijke bijdrage kan leveren aan het verbouwen van voedsel voor inwoners in de gemeente om zo de ketens te
het Europese project Foodtrails koppelen we aan
verkorten.
de regiodeal. Gericht op het ontwikkelen van een
66.Onderzoek aanpak veenoxidatie
voedselsysteem in de wijken waarin iedereen mee kan doen en gezond, duurzaam en lokaal voedsel kan eten.
Door verdroging van veengebieden bestaat het risico dat er extra CO2 wordt uitgestoten. De provincie Groningen onderzoekt de mogelijkheden om veenoxidatie tegen te gaan en daarmee de uitstoot van CO2 te verminderen. De provincie gaat in gesprek verschillende partners hoe deze opgave verder is op te pakken. De provincie ziet mogelijkheden om de vernatting onder andere te combineren met de aanleg van natte natuur. Naast landbouwers, landeigenaren, waterschappen zal ook de gemeente een van de gesprekspartners zijn.
35
Identiteit 67.Groene Parels van het Noorden
In 2013 is door Natuurmonumenten het project Herstel landgoederen Eelde-Paterswolde gestart. Binnen dit succesvolle project zijn landgoederen en buitenplaatsen in Eelde en Paterswolde beter herkenbaar en zichtbaar gemaakt. De herstelwerkzaamheden hielden echter op bij de provinciegrens. Omdat invulling te geven aan het Groningse deel is Landschapsbeheer Groningen in 2015 gestart met het project Groene parels van het Noorden. Het doel van het project is om een bijdrage te leveren aan de ruimtelijke kwaliteit van de landgoederen en buitenplaatsen. In de eerste fase zijn de landgoederen en de buitenplaatsen in de toenmalige gemeente Groningen en Haren geïnventariseerd en getoetst op criteria als toegankelijkheid, zichtbaarheid en natuurwaarden. Op basis van de resultaten van fase 1 is het projectvoorstel voor fase 2 opgesteld. Het doel van Groene parels van het noorden is het herstellen en zichtbaar maken van de buitenruimtes van landgoederen en buitenplaatsen in de gemeente Groningen. Fase 2 betreft de uitvoeringsfase, waarin we naast de uitvoering van herstelwerkzaamheden het vervolgbeheer willen waarborgen. In mogelijke volgende fases kunnen meer landgoederen en buitenplaatsen hersteld worden. Het betreft percelen van particulieren en openbare gebieden zoals het park Groenestein in Helpman.
68.Kroonjuwelen In Haren en Ten Boer
Voor de voormalige gemeente Groningen zijn in Groene Pepers kroonjuwelen aangewezen. De kroonjuwelen worden gekenmerkt doordat ze zowel een belangrijke cultuurhistorische waarde als ook een ecologische waarde vervullen. Voor het grondgebied van de voormalige gemeenten Haren en Ten Boer gaan we de kroonjuwelen ook in kaart brengen.
36
68. Kroonjuwelen Haren Appelbergen (foto door Stella Dekkers)
37
5
Generieke maatregelen Naast deze specifieke pijlers zijn er ook projecten en maatregelen te benoemen die overkoepelend zijn. Dit zijn de generieke maatregelen en wordt als een apart spoor in dit uitvoeringsplan geïntroduceerd. In dit uitvoeringsplan geven we voor elk spoor een nadere uitwerking van de projecten en maatregelen.
Beleid 69.Cultuurhistorische waardenkaart
We inventarisaren en waarderen via de Cultuurhistorische Waarden Kaart (onder meer) alle waarden van landschappen, verkavelingen en landschapselementen; Dat is al gebeurd voor Ten Boer en Groningen en gebeurt dit jaar voor de voormalige gemeente Haren. De waarden worden in onze omgevingsplannen beschermd: op zo’n manier dat bij elke ruimtelijke afweging de cultuurhistorische waarde óók van groen en landschap een factor is (afgerond in 2020).
70. GES en doelsoortenbeleid 38
70.GES en doelsoortenbeleid
We breiden de Stedelijke Ecologische Structuur naar een Gemeentelijke Ecologische Structuur (GES). Daarmee nemen we het grondgebied van Meerstad en de oude gemeenten Haren en Ten Boer op kaart op en wordt de ecologische structuur gemeente dekkend. We ontwikkelen parallel hieraan ook een doelsoortenbeleid voor deze gebieden zodat we op basis daarvan kunnen aangeven welke fysieke maatregelen genomen moeten worden voor een robuuste en obstakelvrije structuur. We willen de gemeentelijke ecologische structuur ook beter planologisch gaan beschermen via de Omgevingswet. We ontwikkelen daarvoor een systematiek.
71.Bos & Hout strategie
73.Natuurinclusief bouwen
benutten in het behalen van de doelstellingen
natuurinclusief bouwen kunnen bevorderen.
uit het Groenplan. We zetten ons niet alleen in
Natuurinclusief bouwen levert een bijdrage aan
op het uitbreiden van bos, maar bijvoorbeeld
de instandhouding van beschermde (en overige)
ook op boomstructuren binnen het stedelijk
soorten en levert tegelijkertijd een bijdrage aan een
gebied en versterken en aanbrengen van nieuwe
prettige leefomgeving, aan de mogelijkheden voor
landschapselementen.
natuurbeleving in de stad en daarmee samenhangend
We willen de Bos & Hout- strategie zoveel mogelijk
We werken een voorstel uit voor hoe we
een bijdrage aan het welzijn en de gezondheid van In het kader van het nationale Klimaatakkoord
mensen. Het gaat bij natuurinclusief bouwen om het
ontwikkelt de provincie Groningen met
toepassen van maatregelen in, op of nabij gebouwen
gemeenten, terrein beherende organisaties en
die een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. In
landschapsorganisaties de Bos & Hout strategie.
het voorstel is ruimte voor maatwerk; toe te passen
In deze strategie is de ambitie opgenomen om
maatregelen in de middeleeuwse binnenstad zijn
provinciaal het areaal bos uit te breiden met kwalitatief
anders dan in een naoorlogse wijk en in het landelijk
hoogwaardig en in het landschap passend bos. In tien
gebied zijn verschilt zijn andere maatregelen nodig dan
jaar zal er ca. 700 hectare aan bosareaaluitbreiding
op een bedrijventerrein.
plaatsvinden. Inmiddels is een provinciale kansenkaart
In het voorstel is ook aandacht voor de borging.
ontwikkeld als leidend document voor de uitvoering van de ambitie. De kansenkaart zal nog worden vastgesteld door de Provinciale Staten. Besluitvorming wachten wij af alvorens vervolgstappen te zetten.
72.Bomenstructuurplan actualiseren
De oude gemeente Groningen heeft in 2014 het bomenstructuurplan Sterke Stammen vastgesteld. Hierin is de gewenste boomstructuur in beschreven. De voormalige gemeente Haren heeft ook een bomenbeleidsplan vastgesteld in 2010. In 2023 maken we een nieuw bomenstructuurplan voor de gehele gemeente.
73. Natuurinclusief bouwen 39
74.Groeninvesteringsfonds
Om meer groen te realiseren, gaan we een groeninvesteringsfonds oprichten. We willen vanuit het fonds jaarlijks 100 extra bomen in de openbare ruimte aanplanten. We vergroenen daarmee woonwijken en dorpen, bedrijventerreinen en winkelgebieden. We gaan onderzoeken op welke wijze we het fonds gaan inrichten.
75.Erfinrichtingsplannen
We hebben extra aandacht voor het erf en koersen op behoud en versterken van de waarden van het erf in het landschap bij verwachte ontwikkelingen. Of het nu functiewijzing van (forse) oude boerderijen betreft, (door)ontwikkelen van recreatief medegebruik of vergroten van kansen voor korte ketens: we kijken of onze omgevingsplannen voldoende op verwachte ontwikkelingen inspelen en hebben daarbij extra aandacht voor het borgen van erfgoed, natuur- en landschapswaarden. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied vragen we altijd een erfbeplantingsplan. Daarbij verwachten we dat een ontwikkeling niet alleen een verbetering voor de gebouwen, maar ook voor het groen op/rond het erf oplevert. We gaan daar een standaard voor ontwikkelen, door het bijvoorbeeld op te nemen in omgevingsplannen.
40
Groene stimuleringsregelingen We proberen onze inwoners en ondernemers
zoveel mogelijk te betrekken en te activeren in onze doelstelling om een groenere gemeente te worden. Hiertoe zijn verschillende stimuleringsregelingen voor opgericht. Er zijn een aantal bestaande subsidieregelingen die succesvol zijn. Om de vergroening op eigen terrein verder te laten toenemen introduceren we een aantal nieuwe stimuleringsregelingen. We gaan overigens onderzoeken of we een overkoepelende subsidieregeling Klimaatadaptatie kunnen opzetten. Vanuit één overzichtelijke regeling ondersteunen we inwoners en ondernemers die een bijdrage leveren aan klimaat adaptiever maken van hun eigen terrein, door bijvoorbeeld verharding te vervangen voor groen, een minimale hoeveelheid waterberging realiseren of zorgen voor afgekoppeld oppervlak. We willen een dergelijke overkoepelende regeling in 2021 opgesteld
76.Operatie Steenbreek
Een ongunstige, landelijke trend van de afgelopen decennia is het verharden van tuinen. Verharden of verstenen leidt tot minder infiltratie in de bodem en meer afvoer naar de riolering. Precies het omgekeerde dus van wat we met groene daken beogen. Om deze trend om te buigen, werken we samen met de werkgroep Operatie Steenbreek en de Natuur- en Milieufederatie Groningen. Het blijkt dat kleine, lokale maatregelen heel effectief zijn. Zo kunnen inwoners bijvoorbeeld een geveltuin aanleggen, een boomtuin adopteren of de directe omgeving van de straat of speeltuin vergroenen onder de noemer “Tegel eruit, plant erin”. Ze verhogen bovendien de bewustwording dat klimaatadaptatie en het versterken van de biodiversiteit noodzakelijk zijn. Operatie Steenbreek wordt vanuit het Groninger Water en Rioleringsplan gefinancierd.
hebben.
76. Operatie Steenbreek 41
77.Tiny Forests In afstemming met de IVN worden vier tiny forests
gewassen in de openbare ruimte te verbouwen.
is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van
Inmiddels zijn ruim zeventig initiatieven door
een tennisbaan (ongeveer 200 m2 groot). Dit bos is
bewoners ontstaan. Het gaat onder andere om
niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels,
buurtboomgaarden, buurtmoestuinen, fruitbomen.
Kinderen leren in het buitenlokaal over de natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde pek De eerste tiny forest is aangelegd in Gravenburg. In 2020 leggen we nog twee tiny forests aan en in 2021 de laatste. Beoogde locaties zijn de Graaf Adolfstraat, het Molukkenplantsoen in Groningen en CBS de Borg in Haren. We gaan overigens ook deelnemen aan een Europees project zodat in de periode van 2021 en 2024 nog eens vier tiny forests worden aangelegd.
42
In 2009 startte dit project met als doel om eetbare
aangelegd in de gemeente Groningen. Een tiny forest
bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen.
77. Tiny forests
78. Eetbaar Groningen
79. Nieuwe dag, nieuwe boom
Een groene woonomgeving draagt bij de leefkwaliteit, het vergroten van de biodiversiteit en het tegengaan van hittestress en wateroverlast. Het is daarom belangrijk om niet alleen de openbare ruimte te vergroenen, maar ook de tuinen van bewoners en terreinen van bedrijven. Met deze nieuwe groene stimuleringsregeling stellen we elk jaar 365 bomen beschikbaar om privéterreinen te vergroenen.
78. Eetbaar Groningen
80. Stimuleringsprogramma Groene Daken
Groene daken leveren een nuttige bijdrage aan het klimaat in het stedelijk gebied. Ze houden water vast, dempen de opwarming, produceren zuurstof en zorgen voor een verrijking van de biodiversiteit. We hebben daarom al een aantal jaren een financiële regeling die het aanleggen van groene daken stimuleert. De regeling voorziet duidelijk in een behoefte en draagt bij aan een groeiend aantal groene daken in Groningen. De regeling wordt gefinancierd vanuit het Groninger Water en Rioleringsplan.
80. Stimuleringsprogramma Groene Daken
80. Stimuleringsprogramma Groene Daken 43
81. Groene gevelmenukaart
82.Pilot klimaat adaptieve opritten
weinig ruimte is voor groen in de vorm van bomen
organiseren wij een pilot klimaat adaptieve opritten.
of heesters kunnen groene gevels een waardevolle
Voor deze pilot worden tien traditionele stenen
toevoeging zijn. Ze kunnen namelijk onder andere een
opritten klimaat adaptief ingericht. Dit project wordt
bijdrage leveren aan het vergroten van de biodiversiteit,
uitgevoerd in samenwerking met een tuinarchitect. De
het tegengaan van hitteoverlast en groenbeleving.
opritten worden geworven in prioritaire wijken ten
We ontwikkelen een menukaart de vergroening van
aanzien van hittestress en wateroverlast. Het levert ons
bestaande gevels te promoten. Op de menukaart staan
op:
de verschillende mogelijkheden om groene gevels aan
•
10 klimaat adaptieve opritten
te brengen. Om de aanleg te stimuleren stellen we een
•
minimaal 60% minder verhard oppervlak
subsidie beschikbaar annex de stimuleringsregeling
•
Totaal minimaal 10m2 minder stenen
Groene Daken. We willen daarmee jaarlijks de aanleg
•
Inspiratievoorbeelden/menukaart klimaat
Waar er in de compacte stad op sommige locaties te
Als voorloper op een subsidieregeling klimaatadaptatie
van 1000 m2 aan groene gevels ondersteunen.
adaptieve opritten •
Communicatiemateriaal ten behoeve van promotionele doeleinden
Na de pilot bepalen we of hier een regeling voor wordt opgesteld.
81. Groene gevelmenukaart 44
81. Groene gevelmenukaart
Communicatie, onderzoek, beheer en monitoring
De Leidraad moet helpen om een nieuwe balans te
83. Leidraad openbare ruimte
en moet ruimte bieden voor de transformatie naar een
Ter ondersteuning van het herwinnen van de openbare
tot beweging en ontmoeting. We zien de Leidraad als
ruimte ontwikkelen we naar analogie van de aanpak
hulpmiddel om in de gemeente gehanteerde normen,
van de Binnenstad een Leidraad Openbare Ruimte.
regels en richtlijnen voor de openbare ruimte te
Hierin verbeelden we de principes van stimulering van
toetsen op gewijzigd beleid en te onderzoeken wat er
ontmoeting, toegankelijkheid, ruimte voor voetgangers
anders en beter kan. De Leidraad Openbare Ruimte
en fietsers, vergroening en het fors terugdringen van
vormt de basis voor het aanpassen van ontwerp- en
geparkeerde auto’s. Daarbij willen we in de wijken en
beheerrichtlijnen voor de openbare ruimte. Die
dorpen het gebruik van de auto ontmoedigen, juist
aanpassing gebeurt in een update van het ‘Handboek
vanwege het beslag dat er op de ruimte wordt gelegd en
openbare ruimte’. Daarin worden de vernieuwde
willen we kritisch kijken naar het verdere gebruik dat
normen en randvoorwaarden voor praktische
vooral openbaar moet zijn.
uitvoering en inrichting van de openbare ruimte
vinden en zo nodig keuzes te kunnen maken tussen alle claims die er op de beperkte ruimte worden gelegd groenere, gezondere openbare ruimte die uitnodigt
gebundeld.
84. Beheerstrategie Met de ambitie om te meer groen aan te brengen en dit aantrekkelijk en kwalitatief goed te houden is het van belang dat er voldoende middelen zijn om het groen te beheren. Het aspect van participatie, zelfbeheer en eigenaarschap door onze inwoners nemen we daarin mee. Stadsbeheer en Stadsontwikkelingen stellen een beheerstrategie op om de ambitie uit het groenplan en het groenbeheer op elkaar uit te lijnen.
85. Boomfeestdag 85. Boomfeestdag Westpark
Samen met basisscholieren planten we jaarlijks tijdens de nationale boomfeestdag in maart een aantal bomen.
85. Boomfeestdag 45
86. Ontwikkelen groentool
In 2017 is de motie over de groentool aangenomen. In die motie wordt opgeroepen om een website op te zetten die de transparantie van het groenbeleid verbetert en ook inzichtelijk maakt hoe groen zich zowel kwalitatief als kwantitatief ontwikkelt. Op de website www.groningenklimaatbestendig.nl is al veel data terug te vinden. Er zijn bijvoorbeeld kaarten terug te vinden die de hittestress- en wateroverlastlocaties duiden, de ecologische waardevolle gebieden tonen en aangeven wat de percentage bomen en versteende tuinen in de verschillende gebieden zijn. We werken inmiddels aan een wijkklimaatmonitor. Tevens werken we aan een viewer waarin het jaarlijkse kap- en herplantprogramma is terug te vinden. Dit vullen we gaandeweg aan met boomziekten, locaties waar we nieuwe bomen aanplanten vanuit de taakstelling uit het groenplan. Ook is er nog andere data beschikbaar die we gaan ontsluiten, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van de boomkroonvolume. We zullen alle relevante informatie via de hierboven genoemde website ontsluiten.
87. Topsectoren: succesvolle implementatie van groene stadsontwikkeling (WUR)
Het Rijk ondersteunt onderzoek, innovatie ontwikkeling van de zogenaamde Topsectoren: sectoren zijn gebieden waar het Nederlandse bedrijfsleven en onderzoekscentra wereldwijd in uitblinken. Het bedrijfsleven, Wageningen University & Research (WUR), onderzoekscentra en de overheid werken samen aan kennis en innovatie om deze positie nog sterker te maken. Het doel is om stedelijke professionals van de juiste kennis te voorzien om de integratie van groen in de stadsontwikkelingsprocessen te verbeteren. Met de ontwikkelde kennis zal groen effectiever kunnen worden geïntegreerd in de processen van stadsvernieuwing en –uitbreiding waardoor de vraag naar meer en effectiever stadsgroen toeneemt, en wordt de klimaatbestendigheid en algehele verduurzaming van genoemde verstedelijking naar een hoger plan getild. Het onderzoek zoekt naar de succes- en faalfactoren bij de integratie van groen in stedelijke planvormingsprocessen. Dit is in Nederland niet eerder systematisch gebeurd, en daarmee ontbreekt vooralsnog ook een effectieve aanpak om de rol van groen in de planvorming te verbeteren. Binnen het project maken wij de koppeling met de grotere gebiedsontwikkelingen als Eemskanaalzone en Suikerzijde.
86. Ontwikkelen groentool 46
88. Sleeping beauty’s Haren en Ten Boer
90. Boomkwekerij Meerstad
sleeping beauty’s geïnventariseerd. Het gaat om
kunnen oprichten. We kunnen daarmee aan de
onbekende waardevolle plekken, gebouwen en
ene kant plantgoed kweken die we in de openbare
objecten die nieuw leven ingeblazen kunnen worden
ruimte kunnen gaan aanplanten. Tevens kunnen
door ze wakker te kussen. De Stadspanel-enquête
we dat inzetten voor groenparticipatieprojecten.
leverde destijds meer dan 700 suggesties op. Het zijn
Binnen deze kwekerij staat social return centraal. We
dikwijls door wijk- en buurtbewoners gekoesterde
bieden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
plaatsen in hun directe leefomgeving, waar ze gelukkig
ontwikkelmogelijkheden door te werken in het groen
van worden en die hen een gevoel van ‘thuis’ geven.
en willen dit combineren met praktijkonderwijs in het
Deze zeer gewaardeerde inventarisatie gaan we ook
groen.
In 2017 zijn in het kader van de nieuwe erfgoednota
We onderzoeken of we een eigen boomkwekerij
toepassen in de voormalige gemeenten Haren en Ten Boer. Uit de input gaan we samen met wijk- en buurtbewoners hier in de gebiedsgerichte programma’s een plan voor maken.
89. Handhaving gemeentelijk groen, groene wetten en regels
Om de hoeveelheid en kwaliteit van groen te waarborgen is het instrument van toezicht en handhaving is belangrijk. Het draagt bij aan het behoud van bestaande natuur- en landschapskwaliteiten en zorgt ook dat het groenareaal op peil blijft. De bijdrage van groen in het oplossen van maatschappelijke vraagstukken is prominent. Daarmee vraagt dit ook permanente aandacht voor toezicht en handhaving op wet- en regelgeving. Vanuit de gemeentelijke rol gaat het dan voornamelijk om omgevingsvergunningen activiteiten werk en kap, toezicht op groene regels uit bestemmingsplan en toekomstige omgevingswet en -plannen. Voor de Natuurbeschermingswet hebben wij een signalerende functie en onderhouden we contacten met de provincie Groningen als bevoegd gezag. Ook het gebruik van gemeentelijk groen zonder toestemming is een van de aspecten die aandacht behoeft om belangrijke groenstructuren intact te laten. We onderzoeken de huidige wijze van toezicht en handhaving op groen, natuur en landschap, geven hierover een oordeel, geven aanbevelingen hoe zaken beter kunnen en wat hier voor nodig is.
47
Projectenoverzicht met score DORPSVERNIEUWING
BINNENSTAD
TOTAAL
Integraliteit
Klimaatbestendig Groningen
Realisatie SES (GES)
Gedeelde landschapsdoelen
Uitvoeringsgericht
Bijdrage derden
Totaal
3
1
0
0
3
0
7
7
3
1
0
0
3
0
7
1
1
1
4
3
0
1
1
3
1
9
1
2
2
0
1
1
3
0
7
1
2
2
1
1
1
1
0
6
1
1
4
3
0
1
0
2
0
6
1
1
1
4
3
1
1
1
2
0
8
1
3
2
0
1
1
2
0
6
1
2
2
1
1
0
3
0
7
1
1
3
2
0
1
1
2
0
6
1
1
5
3
1
1
1
2
0
8
1
1
3
2
0
1
1
3
0
7
1
1
1
5
3
1
1
1
3
0
9
1
3
2
0
1
1
3
0
7
1
2
2
0
1
1
2
0
6
1
1
3
2
0
1
0
3
0
6
1
1
1
4
3
1
1
1
2
0
8
18 Landschapsplan A7
1
1
1
3
2
1
1
1
2
0
7
19 Programmering parken
1
1
2
2
1
1
0
2
0
6
20 Stadspark - uitvoeringsmaatregelen
1
1
2
2
1
1
0
3
0
7
21 Uitvoering programmering parken
1
1
1
3
2
1
1
0
3
0
7
22 Groene lopers Zuiderplantsoen
1
1
1
3
2
1
0
0
3
0
6
23 Meekoppelen voor een Groene Plus
1
1
24 Pilot Groene schoolpleinen en vervolg
1
1
25 Analyse evenementenlocaties buiten binnenstad
1
26 Aanpak hittestress kwetsbare wijken
1
1
27 CASMOPOR Park
1
1
1
28 Europapark
1
1
1
29 Groen in prioritaire wijken
1
1
30 Klimaatadaptieve Bedumerweg
1
1
31 Selwerd - Mispellaan en omgeving
1
1
32 Selwerd Zuid - Abeelstraat en omgeving
1
1
33 Schouwburgplein
1
1
1
34 Grote Markt
1
1
35 Dudok aan het diep
1
36 Kattenbrug en omgeving
1
1
1
3 Uitvoeren ideeën groenplan
1
4 Kardings ontzet 1e fase
1
5 Kardings ontzet 2e fase - onderzoek
1
6 Reitdiepzone en Westelijke Ringweg
1
7 Westflank - Visievorming
1
8 Lob Haren Noord - Landschapsplan
1
9 Helperzoom 2e fase
1
10 Gebiedsvisie Kardinge
1
11 Landschapsvisie Hunzezone
1
12 Hunzeboord - uitvoering
1
13 Uitvoering Hunzezone
1
14 Groene maatregelen polder Lageland
1
15 Verbinding Stadspark en Onlanden
1
16 Ontsnipperingsmaaregelen GES
1
17 Groeningen
48
IDEE GROENPLAN
1
1
OPENINGSBOD 2020
1
2 Ontstenen openbare ruimte
1
1
1
1 1
1
1
ENERGIE
6
1
1 Aanplanten extra bomen
Nr. Projectnaam
VERKEER & VERVOER
1
1
RUIMTELIJKE ECONOMIE
1
1
WONEN
1
LEEFKWALITEIT
WIJKVERNIEUWING
Tabel 1. Projectenoverzicht met score
1
1
1
1
1
1
1
8
3
1
0
0
3
0
7
1
1
1
5
3
1
0
0
3
1
8
1
3
2
1
0
0
2
0
5
1
4
3
1
0
0
2
0
6
3
2
1
0
0
3
1
7
4
3
1
0
0
3
0
7
1
3
2
1
0
0
3
1
7
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
1
1
5
3
1
0
0
3
0
7
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
1
4
3
1
0
0
3
0
7
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
37 Sint Jansstraat
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
38 Aanloopstraten Oude Ebbinge-, Ooster- en Gelkingestraat
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
39 Rode Weeshuisstraat
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
40 Westerhaven
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
41 Aantrekkelijke en bereikbare Singels
1
1
3
2
1
1
0
3
0
7
42 Verbindingskanaal Groene 17e eeuwse ring
1
1
3
2
1
1
0
3
0
7
43 Ossenmarkt
1
1
2
2
1
0
0
3
0
6
44 Damsterplein
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
1
8
45 Vismarkt klimaatadaptief
1
1
1
1
4
3
1
0
0
2
0
6
46 Hanzeplein
1
1
1
1
4
3
1
0
0
2
0
6
47 a. Vergroening Nieuwe Boteringestraat
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
48 b. Vergroening Nieuwe Ebbingestraat
1
1
1
4
3
1
0
0
3
0
7
49 Extra bomen in schilstraten
1
1
3
2
1
0
0
3
0
6
50 Aantrekkelijke groene winkelgebieden
1
1
1
3
2
1
0
0
3
0
6
51 Martini Trade Park
1
1
1
3
2
1
1
0
3
0
7
52 Bedrijventerreinen A7-zone
1
1
1
3
2
1
1
1
2
0
7
53 Herstel houtwallen en hagen Haren
1
1
1
0
1
1
3
1
7
1 1
1
1
1 1
1 1 1
TOTAAL
Integraliteit
Klimaatbestendig Groningen
Realisatie SES (GES)
Gedeelde landschapsdoelen
Uitvoeringsgericht
Bijdrage derden
Totaal 7
56 Landschapsontwikkelingsplan Ten Boer
1
6
3
1
1
1
2
0
8
57 Landschapsconvenant - samen werken aan het landschap
1
1
1
0
0
1
2
0
58
Natuurerven Gorecht
1
1
1
1
1
1
1
59 Aanplanten kleinschalig bos / landschapselementen
1
60 Dorpsommetjes
1
61 Routes tussen stad en ommeland
1
62 Onderzoek recreatieve druk landelijk gebied
1
63 Actualisatie voedselbeleid
1
64 Ondersteuning Stadslandbouw en voedselinitiatieven
1
65 Duurzame pachtcontracten
1
66 Onderzoek aanpak veenoxidatie
1
67 Groene Parels van het Noorden
1
68 Kroonjuwelen in Haren en Ten Boer
1
69 Cultuurhistorische waardenkaart
1
70 GES en doelsoortenbeleid opstellen
1
71 Uitwerking Bos & houtstrategie
1
72 Bomenstructuurplan actualiseren
1
1
73 Regeling Natuurinclusief bouwen opstellen
1
74 Groeninvesteringsfonds opstellen
1
75 Inbedden erfinrichtingsplannen
1
1
76 Operatie Steenbreek
1
77 Tiny forests
1
78
Eetbaar Groningen
BINNENSTAD
7
1
DORPSVERNIEUWING
1
3
WIJKVERNIEUWING
3
1
ENERGIE
1
1
VERKEER & VERVOER
1
0
RUIMTELIJKE ECONOMIE
0
1
WONEN
1
1
LEEFKWALITEIT
1
1
IDEE GROENPLAN
1
55 Pilot Gebiedsaanpak Landschap Gorecht
OPENINGSBOD 2020
54 Herstel pingoruïnes Gorecht
Nr. Projectnaam
1
0
1
1
3
4 7
1
1
1
0
0
1
3
1
6
1
2
2
0
0
1
3
1
7
1
5
3
1
0
1
2
0
7
3
2
0
1
1
1
0
5
1
1
0
0
0
1
1
3
1
2
2
0
0
1
3
1
7
1
2
2
0
1
1
1
1
6
1
1
1
0
1
1
0
4
1
2
2
0
0
1
3
1
7
1
2
2
0
0
1
1
0
4
1
1
0
0
1
1
0
3
5
3
0
1
1
1
0
6
3
2
1
0
1
2
0
6
1
3
2
1
0
1
1
0
5
1
1
3
2
1
1
1
1
0
6
1
1
4
3
1
0
0
1
0
5
1
3
2
0
0
1
1
1
5
1
1
3
2
1
0
0
3
1
7
1
1
3
2
1
0
0
3
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
3
2
0
0
0
3
7 6
1
79 Een nieuwe dag, een nieuwe boom
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
1
8
80 Stimuleringsprogramma Groene Daken
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
1
8
81 Groene gevelmenukaart
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
1
8
82 Pilot klimaat adaptieve opritten
1
1
1
1
4
3
1
0
0
3
1
8
83 Leidraad openbare ruimte
1
1
1
1
7
3
1
0
0
1
0
5
84 Beheerstrategie
1
1
1
0
0
0
1
1
3
85 Boomfeestdag
1
1
1
1
0
1
3
1
7
86 Ontwikkelen Groentool
1
1
1
1
0
0
1
0
3
87 Groene Stadsontwikkeling (WUR)
1
4
3
1
0
0
2
0
6
88 Sleeping beauty's Haren en Ten Boer
1
2
2
0
0
1
1
1
5
89 Prioriteit handhaving groene wetten en regels
1
1
1
1
0
0
1
0
3
90 Boomkwekerij Meerstad onderzoek
1
1
1
0
0
0
1
0
2
1
1
1
1
1
1 1
49
BESCHRIJVING GROENAMBITIES
50
Broerplein (foto door Stella Dekkers)
51
Hier is voor de verschillende gebiedsontwikkelingen en overige projecten een beknopte beschrijving gegeven over hoe de groenambitie daarin is verwerkt.
Gebiedsontwikkelingen Meerstad
De komende jaren blijft Meerstad groeien. We gaan
Suikerzijde
In De Suikerzijde zetten we in op een hoogwaardige
over tot het bouwrijpmaken van de wijk Groenewei.
kwaliteit van de openbare ruimte met veel groen
In deze wijk worden de woningen gesitueerd rondom
en water. We richten de openbare ruimte groen en
groene hofjes. Daarnaast wordt bij de school en de
klimaat adaptief in, onder andere langs het spoor
supermarkt een groene weide gemaakt met natuurlijke
en het Hoendiep en met een nieuw park (12 ha)
speelgelegenheid voor kinderen.
aan de westzijde. In de straten zorgen wadi’s voor waterberging tijdens hevige regenval en grote bomen
Verder wordt er hard gewerkt aan de wijk De Zeilen.
zorgen voor schaduw in hete zomers. Ook op de
Naast een aantal wooneilanden wordt er tevens
binnenterreinen van bouwvelden is ruimte voor
een groene openbaar toegankelijke oever langs het
veel groen en bomen. Het groen in De Suikerzijde
Woldmeer gemaakt. Daarnaast wordt het gebied
wordt heel divers, waarbij een rijke en diverse
rondom de meanderende kleisloot ingericht als
mix aan beplanting de biodiversiteit en kwaliteit
openbaar groengebied en worden er natuureilanden
van de wijk versterken. Ook richten we 14 ha aan
gemaakt op de plek waar vroeger de roeibaan lag. Tot
compensatiegebied in met een blijvende natuurfunctie.
slot zijn we aan het onderzoeken of we vooruitlopend
Afhankelijk van de voortgang van procedures kunnen
op de ontwikkeling van De Zeilen al bomen kunnen
we eind 2021 starten met de uitvoering van het
aanplanten langs de Vossenburglaan.
grondwerk. Vanaf 2023 kan dan gestart worden met de bouw van woningen. Afhankelijk van de voortgang van
Nu Meerstad steeds meer inwoners krijgt, is een
de woningbouw kunnen de eerste delen van het nieuwe
nieuwe ontsluitingsroute van en naar Meerstad nodig.
stadsdeel “woonrijp” gemaakt worden.
De Driebondsweg kan het verkeer niet meer goed aan. Met inbreng van omwonenden is gewerkt aan het ontwerp van de nieuwe route voor auto, openbaar vervoer en fiets. Het resultaat mag er zijn. Als alles volgens planning verloopt, openen we in 2022 een nieuwe, veilige route die is ingepakt in prachtig groen. In totaal worden er zo’n 300 bomen geplant rond de weg. Ook wordt er ongeveer 1,5 kilometer aan wild bloemenmengsel ingezaaid. De nieuwe Borgweg krijgt een bosachtig karakter. Tussen de weg en het vrij liggend fietspad staan bomen verspreid in de berm.
52
Langzaam verkeersverbinding naar Suikerzijde
De toekomstige fietsverbinding tussen de binnenstad en de Suikerzijde krijgt een groene inrichting. De ambitie is om deze verbinding zo groen en klimaat adaptief mogelijk aan te leggen. Het inrichtingsvoorstel is in ontwikkeling. Naar verwachting vindt de aanleg in 2023 of 2024 plaats.
Stadshavens
De Held III
plek krijgen. Dit is op te delen in wijk overstijgend
gestart. Groen en landschap zijn dragers voor de wijk
groen, buurt groen en huis- en tuingroen. Ten aanzien
en bepalen in grote mate de kwaliteit voor de wijk. De
van wijk overstijgend groen hebben we de volgende
aansluiting op de groene lob Hoogkerk-Hoendiep is
projecten dekking binnen de investeringsbegroting:
van belang en draagt bij aan het bewegen (in de vorm
•
Park Stadshaven; uitvoering afhankelijk van de
van fietsen en wandelen) in en om de wijk. Daarnaast
fasering (verwachting 2028/2030)
is het realiseren van voldoende waterberging in de
Herinrichting en vergroenen Damsterdiep.
wijk een belangrijke opgave. In de wijk zelf zetten
Uitvoering is afhankelijk van de fasering. Deels
we in op een hoge biodiversiteit en zoveel mogelijk
kan al worden aangelegd.
gebruiksgroen.
Binnen heel stadshavens zal groen een prominente
•
We maken ook een koppeling met de omliggende wijken. Dat betekent dat de Zaagmuldersweg en Oliemuldersweg gedeeltelijk heringericht moeten worden. Deze herinrichtingen vallen buiten de huidige investeringsbegroting. Als het gaat om buurtgroen focussen we ons op de aanleg van binnentuinen, woonstraten en pleinen. De uitgangspunten voor de klimaatadaptieve maatregelen en vergroening zijn opgenomen in het stedenbouwkundig kader. Uitvoering is afhankelijk van de fasering. De maatregelen zijn reeds opgenomen in de investeringsbegroting. Op het laagste schaalniveau vergroenen we daken en leggen groene tuinen en balkons aan. Voor de vergroening van tuinen en balkons wordt binnen het project gewerkt met een groencoach. Stadshavens kent een looptijd van 15 jaar. De uitvoering van de groencomponenten is aan de
De planvorming voor de nieuwe woonwijk is onlangs
Stationsgebied
Het station en het gebied erom heeft zal de komende jaren worden ontwikkeld. Een definitieve invulling van de omgeving van het station is er nog niet. In het gebied streven we een stedelijke agenda na en het gebied verbindt de binnenstad met het zuidelijke deel van de stad en zorgt voor levendigheid. De openbare ruimte is groen en gastvrij, waarin de voetganger het primaat heeft, en het gebied is duurzaam en klimaat adaptief. Samen met direct aanwonenden zijn plannen gemaakt voor de voormalige PostNL-locatie. Het resultaat is een ontwerp met daarin een parkachtig gebied dat voor een deel bovenop de onderdoorgang voor de bussen ligt. Op deze wijze wordt de overgang tussen het station en de woonbuurten aantrekkelijker gemaakt.
fasering gekoppeld in deze 15 jaar.
Visualisatie Stadhavens project 53
Zernike
Oosterhamrikzone
Zernikelaan. Bij deze herinrichting zorgen we voor
waarbij oude bedrijvigheid stap voor stap plaats
een flinke plus voor groen en bomen. De geplande
heeft gemaakt voor een gemengde woonbuurt.
afronding van de herinrichting is in 2021.
Oude gebouwen zijn gesloopt en vervangen
Begin 2021 leggen we in het kader van de vergroening
door nieuwbouw. Aan de noordzijde van het
een groenstrook/singel aan nabij het Reitdiep. Hierin
Oosterhamrikkanaal worden bestaande bouwblokken
komen veel bomen en water en wordt wat ruig van
afgerond met stadsvilla’s waarin verschillende
karakter. Totale oppervlakte van dit groengebied is
woonvormen worden gerealiseerd. Aan de zuidzijde is
ruim 1 hectare.
er meer ruimte voor hoogteaccenten en volumineuze
In 2020 zijn we gestart met de herinrichting van de
De Oosterhamrikzone is een transformatiegebied
gebouwen. In 2022 wordt de omgeving van het nieuwe Feringa Building opnieuw ingericht. Hiervoor maakt de
Binnen dit plangebied wordt ook gezocht naar een
RUG samen met ons komend jaar een plan. Totale
nieuwe verbinding tussen de oostelijke ringweg en
projectgebied is 12 hectare, maar hierin zitten ook de
de binnenstad. Deze verbinding wordt meegenomen
Feringa Buidling en het Paddebosje. We maken een
in de integrale mobiliteitsvisie. Deze visie bevat een
landschapsplan, waarin meerdere functies zijn plek
toekomstbeeld voor het (stedelijk) verkeersnetwerk.
moeten krijgen, zoals ook wandel- en fietspaden en
Wanneer de visie gereed is worden de plannen voor
een schoolplein, maar nadrukkelijk ook veel aandacht
de Oosterhamrikzone verder opgepakt. Bij de verdere
is voor groen en ecologie. Hoe dit precies uitpakt is
uitwerking zal groen worden ingepast in de plannen.
nog niet te zeggen. Daarnaast bestaat de wens om de toegankelijkheid van het campusterrein aan de zijde van Blauwborgje bij de sportvelden te verbeteren. De aanleg van een nieuw wandelpad wordt gecombineerd met een kwaliteitsimpuls van het groen. Planvorming is nog gaande en we hopen dit uiterlijk 2022 uitgevoerd te hebben. RUG, Hanzehogeschool en de gemeente hebben de ambitie om het campusterrein verder te vergroenen. De eerste stap is het uitwerken van
De ontwikkelingen langs de Friesestraatweg, het deel dat parallel is gelegen aan de Westelijke Ringweg, zijn in volle gang. Een paar woningbouwlocaties zijn inmiddels gereed. We gaan een deel van de Friesestraatweg herinrichten, waarbij we ons eerst focussen op het deel ten noorden van de Pleiadenlaan. Rondom de Brivec-locatie wordt het
plannen.
straatbeeld vernieuwd en voor een groot deel van
ALO-terrein
infrastructuur aangepakt en toekomstbestendig
Voor de ontwikkeling van het voormalige ALOterrein zijn stedenbouwkundige kaders vastgesteld. Zo mag 50% van het terrein niet worden bebouwd. Van de totale oppervlakte blijft ongeveer 1,1 hectare onbebouwd. Op het niet bebouwde moeten nog wegen, paden en dergelijke komen. Wij weten niet hoe het wordt ingericht, daar is de aanbesteding op gericht. De verwachting is dat ongeveer de helft van 1,1 ha, groen wordt ingericht dus zo’n 0,6ha extra groen. De bestaande groengebieden blijven behouden. 54
Reitdiep & Friesestraatweg – noordzijde
de Friesestraatweg wordt alvast de ondergrondse gemaakt. Aan de zijde van de woningen planten we bomen.
Wijkvernieuwing en programma Versterken en Vernieuwen Selwerd
De aanleg van het warmtenet combineren we met het vergroenen en klimaatadaptief maken van de openbare ruimte. Daar zijn we inmiddels mee begonnen in de Mispellaan en omgeving. In 2022 doen we dat ook op andere plekken in de wijk, zoals in de Populierenlaan, Esdoornlaan, Maluslaan, Duindoornstraat en de Bottelroosstraat. Ook vinden in de wijkgrote woningbouwontwikkelingen in opdracht van woningcorporatiesplaats. In 2021/2022 zal dit ten oosten van het winkelcentrum plaatsvinden. Nieuwbouw aan de westkant van het winkelcentrum staat gepland tussen 2023 en 2028. Ook staat nieuwbouw gepland het noordoostelijke deel, aan weerszijden van de Iepenlaan. Bij deze ontwikkelingen
De Wijert – Noord
Vanuit de wijkdeal wordt er gewerkt aan verschillende groenprojecten. In het project Kleur en Beleving voegen verschillende soorten groen toe aan de wijk. Denk bijvoorbeeld aan plaatsen van plantenbakken, het aanleggen van moestuinen, het planten van fruitbomen en andere initiatieven voor en door de wijk. In het kader van een werk-leertraject, dat is opgezet met Samenwerkende Ondernemers, worden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt opgeleid tot hovenier. Ze doen ervaring op door het uitvoeren van beheer en onderhoud in de wijk. Vanaf 2022 gaan we de openbare ruimte en groen herinrichtingen op de locaties waar de woningcorporaties nieuwbouw realiseren.
Vernieuwen en Versterken Ten Boer en omgeving Via de versterkingsopgave streven we een
aantrekkelijke leefomgeving voor de dorpen na.
hebben we oog voor het groen.
Aanvullend op gezond ouder worden in de eigen
Daarnaast is de ambitie om een impuls te geven aan
adaptief maken van de openbare ruimte. Hierbij
binnenterreinen in de stempel, onder meer door groen toe te voegen. Tevens willen we aan de slag met Park Selwerd en de groene randen om Selwerd heen. Voor deze twee projecten volgt een nadere uitwerking.
Wijkvernieuwing Beijum – Lewenborg icm met versterking
leefomgeving, past het aantrekkelijk en klimaat denken we aan het aanleggen van meerdere dorpsommetjes, vervanging van standaard “gemeentegroen” door biodiverse aanplant op een waterdoorlatende toplaag en aan ontmoetingsplekken die de sociale cohesie in de dorpen verhogen.
We maken aantrekkelijke, gezonde en veilige wijken. Dit doen we door het openbaar groen te versterken, we maken aantrekkelijke winkelpleinen en versnellen de energietransitie. Voor deze opgave is in totaal € 4 miljoen beschikbaar, waarvan het grote deel NPG middelen betreft.
55
Colofon Gemaakt door een team vanuit de gemeente Groningen en Strootman Landschapsarchitecten Het team bestond uit: Strootman Landschapsarchitecten Berno Strootman Remco van der Togt Jan Willem van Veelen Gemeente Groningen Wieteke de Boer Ingrid Bolhuis Tamara Ekamper Marieke van der Heide Guido Hummel Lynke Koopal Henk Langeveld Klaas van Nierop Martijn Schuit Peter Teerhuis
Gemeente Groningen Gedempte Zuiderdiep 98 9711 HL Groningen
Funenpark 1-D 1018 AK Amsterdam Nederland T. +31(0)20-419.41.69 bureau@strootman.net www.strootman.net
G
G