Bijlage 2 Ontwerpbegroting 2025 In 't kort.pdf

In ’t kort

Ontwerpbegroting 2025 Gemeente Groningen

2

Leeswijzer Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Groningen presenteert een sluitende begroting 2025. Een sluitende begroting is een overzicht van de per programma gestelde doelen, activiteiten en bijbehorende financiën, waarbij de geschatte inkomsten en de geschatte uitgaven aan elkaar gelijk zijn. In de voorjaarsbrief is uw raad geïnformeerd over de stand van zaken en de opgaven. Deze zijn door het college integraal afgewogen. De opgenomen intensiveringen zijn per programma inzichtelijk gemaakt. In bijgevoegd raadsvoorstel wordt u gevraagd deze begroting vast te stellen.

Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Via deze interactieve oplegger brengen wij onze doelen en (extra) middelen per programma op hoofdlijnen in beeld. U ziet de verschillende onderwerpen die aan de orde komen links en onder in beeld. Door op een onderwerp te ‘klikken’ navigeert u door de begroting. Tot slot kunt u navigeren naar de volledige ontwerpbegroting 2025. Door op de knop te klikken wordt u verwezen naar het betreffende programma op de website. Vanaf 2025 hebben we de paragraaf duurzaamheid in onze documenten uit de begrotingscyclus omgebouwd tot een klimaatparagraaf. De paragraaf is teruggebracht in de hoofdonderwerpen klimaatmitigatie en klimaatadaptatie en bestaat uit de grote doelen en activiteiten die samen ons duurzaamheidsbeleid vormen.

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

3

Voorwoord Voor u ligt een sluitend begrotingsvoorstel voor het jaar 2025. Met de plannen in deze begroting voeren we volop het coalitieakkoord ‘Het begint in Groningen – voor wat echt van waarde is’ uit. Hiermee willen we de groeiende ongelijkheid in onze samenleving op het gebied van wonen, werkgelegenheid, onderwijs, inkomen en gezondheid verkleinen. We gaan onverminderd door met onze aanpak voor de kwetsbare wijken en kiezen ervoor om regie op de ruimtelijke ordening te voeren, met als doel een goede, groene en gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Dit doen we door het stimuleren van de bouw van voldoende beschikbare, duurzame en betaalbare woningen in onze gemeente. Ook investeren we in onze nieuwe beheerstrategie voor onze openbare ruimte, de energietransitie en stellen we klimaat- en groennormen, waarmee we bijdragen aan klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit in Groningen. We hebben de afgelopen jaren meer ruimte voor groen, sporten, spelen en ontmoeten gerealiseerd, met minder ruimte voor geparkeerde auto’s en meer voor fietsen. Hier gaan we mee door. Op die manier blijven we investeren in ruimte-efficiënte, schone en gezonde mobiliteit. We organiseren onze schuldhulpverlening dichter bij onze inwoners en blijven werken aan de sociale basis in onze gemeente. Door nu te investeren willen we de zorgkosten op termijn terugdringen.

Dit doen we door het oprichten van een meerjarig fonds waarin we geld beschikbaar stellen voor preventie en transformatie van de jeugdzorg met als doel meer kansengelijkheid voor onze jeugd.

Financiële ontwikkelingen

Voor Groningen gaat het dan nog steeds om een korting van ruim 33 miljoen euro. Zonder die korting zijn we in staat om met relatief eenvoudige maatregelen een sluitende meerjarenbegroting op te stellen, waarbij we rekening houden met de jaarlijkse kosten voor de strategische investeringsprojecten voor de komende jaren. Met die korting van het Rijk lukt ons dat vanzelfsprekend niet.

We blijven van mening dat het Rijk gemeenten in staat moet stellen om de gemeentelijke taken op een goede manier uit te kunnen voeren. De structurele financiering door het rijk moet hiervoor toereikend zijn. We blijven daarom, samen met de VNG, in gesprek met het Rijk over het in balans brengen van de gemeentelijke taken en de middelen die we daarvoor krijgen uit het gemeentefonds. Maar tegelijk moeten we ons voorbereiden op de situatie dat het Rijk de korting op het gemeentefonds niet terugdraait en we genoodzaakt zijn om de korting op te vangen binnen de gemeentebegroting. Daarbij kijken we in eerste instantie naar de taken die we in medebewind voor het Rijk uitvoeren. De komende periode brengen we de mogelijke maatregelen in beeld. Begin 2025 verwachten we uw raad te kunnen informeren over de mogelijke maatregelen gevolgd door de Voorjaarsbrief.

Met een aantal keuzes en maatregelen zijn we er in geslaagd om een sluitend financieel perspectief te presenteren tot en met 2027. Vanaf 2028 is er sprake van een structureel en oplopend tekort. Na het schrappen van de verhoging van de opschalingskorting in de voorjaarsnota resteert er voor gemeenten een korting op het gemeentefonds van 2,3 miljard euro vanaf 2026. Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

Landelijke ontwikkelingen Met de recente presentatie van het regeerprogramma en de miljoenennota 2025 van het kabinet Schoof is duidelijk geworden dat er voor gemeenten vooralsnog geen verlichting van de financiële nood komt. Het kabinet spreekt mooie woorden over taken en middelen in balans, maar laat het ravijn bestaan. De overgang van alle afzonderlijke specifieke uitkeringen naar het gemeentefonds is positief. Dat dit gepaard gaat met een generieke korting van tien procent omdat het kabinet verwacht dat gemeenten minder kwijt zullen zijn aan verantwoordingskosten is risicovol. De besparing op die verantwoordingskosten is immers nu nog niet gerealiseerd en niet precies in te schatten. Ook op andere vlakken zijn we kritisch op de plannen van het kabinet, bijvoorbeeld het besluit om te stoppen met de financiering van de Landelijke Vreemdelingenvoorziening en het schrappen van de Spreidingswet. We delen de grote zorgen over de bezuinigingen op het hoger onderwijs. Voor wat betreft het Deltaplan en als onderdeel daarvan de Lelylijn, zijn we blij dat de gelden daarvoor op de begroting blijven staan van het Rijk. We blijven ons met de partners in de regio inzetten voor de realisatie van het Deltaplan.

Daarnaast blijven we ook samen met het Rijk werken aan het realiseren van voldoende woningen en we gaan door met onze inspanningen om de kabinetsreactie op de parlementaire enquête tot uitvoering te brengen.

Nij Begun In reactie op de parlementaire enquête aardgaswinning Groningen is het kabinet gekomen met ‘Nij Begun’, een pakket met 50 maatregelen die moeten bijdragen aan het herstel en de toekomst van Groningen. Er wordt hard gewerkt aan de uitwerking van deze maatregelen. In regionaal verband en samen met het Rijk werken we aan deze plannen. De versterkingsopgave blijft onze prioriteit.

Voorpagina

We zien toe op een voortvarende uitvoering van het Lokaal Plan van Aanpak door de Nationaal Coördinator Groningen. We bewaken de voortgang en sturen waar nodig bij. De uitvoering van de versterking in de dorpen is in volle gang. Onze prioriteit ligt bij de integrale aanpak in Woltersum en Ten Post. In Ten Boer komen een aantal projecten tot afronding en andere projecten worden opgestart. In Ten Boer West bereiden we ons voor op grotere sloop-nieuwbouw projecten in 2025. Wat betreft de sociale- en economische agenda zullen de kwartiermakers agenda’s opleveren waarmee we een generatielang, 30 jaar, gaan investeren in de brede welvaart in Groningen en Noord-Drenthe. Verder zullen in 2025 de eerste aanvragen voor de aangekondigde isolatie agenda worden gedaan.

De projecten in de SIA zijn essentieel voor het op peil houden van het voorzieningenniveau in onze gemeente en de regio, maar ook om onze opgaven als groeiende gemeente waar te kunnen maken. Verderop in de Begroting in ’t kort vindt u meer informatie over de SIA.

Strategische investeringsagenda De komende jaren hebben we een grote investeringsopgave in gebiedsontwikkeling, cultuur- en sportvoorzieningen, energietransitie en vervanging en verduurzaming. In de brief over de strategische investeringsagenda en verschillende (technische) sessies met uw raad, hebben wij u geïnformeerd over de stand van zaken bij de betreffende investeringsprojecten en het vervolgproces. We hebben in de begroting 2025 een structurele financiële reservering opgenomen voor de strategische investeringsagenda. Deze financiële reservering dient ter dekking van de jaarlijkse kosten voor uitvoering van investeringsprojecten die op korte termijn aan uw raad worden voorgelegd. Het is noodzakelijk om de projecten periodiek en in samenhang te beschouwen. Hierbij nemen we uitvoeringskracht in ogenschouw en kijken daarnaast naar mogelijkheden om investeringen goedkoper uit te kunnen voeren door slimme besparingen, optimalisaties, fasering en (her)prioritering.

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

5

Financieel beeld Programma 1

Economie en Ruimte

OVERZICHT

OVERZICHT

TOTALE UITGAVEN

TOTALE INKOMSTEN

Programma 2

Overig (o.a. reservemutaties, rente, dividend en huren)

TOTAAL: € 1.428 miljoen

Leefomgeving en Veiligheid

9% Economie en Ruimte

18%

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Dienstverlening en Bestuur

Leges en heffingen

13% Leefomgeving en Veiligheid

Programma 4

TOTAAL: € 1.428 miljoen

10%

7%

Gemeentelijke belastingen 10%

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1 73%

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing

Uitkeringen en het Rijk (algemeen & specifiek)

Paragraaf 2

60%

Klimaat

Voorpagina

Vitaal en Sociaal

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

6

Programma 1 Economie en Ruimte

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Binnen het overkoepelende programma Economie en Ruimte kiezen wij voor economische groei, een voldoende en evenwichtige woningvoorraad met kwaliteit binnen de gemeente en in wijk en dor, alsmede de bereikbaarheid van onze gemeente. We blijven werken aan een toename van ruimteefficiënte, schone en gezonde manieren om je te verplaatsen.

Economie en werkgelegenheid Wij zetten ons in voor het stimuleren van economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart. Wij geven hiermee uitvoering aan de Economische Agenda 2023-2026, de Uitvoeringsagenda circulaire economie en de Strategie werklocaties. Wij spelen in op kansen die uit grote maatschappelijke ontwikkelingen voortkomen en die aansluiten op Groningse sterktes en onze maatschappelijke doelstellingen. Daarom concentreren wij ons op het stimuleren van bedrijvigheid, duurzame groei en waardevolle werkgelegenheid op het gebied van groene energie, gezondheidszorg en life sciences, digitalisering, circulariteit, impact ondernemen, vrijetijdseconomie en eiwit- en voedseltechnologie. Dit doen we niet alleen. We zoeken uitdrukkelijk samenwerking met belanghebbenden uit het bedrijfsleven, onderwijsen onderzoeksinstellingen, en andere overheden.

Voorwoord

De gemeente groeit en haar economie groeit mee. We investeren in de economie van de toekomst door onze kenniseconomie en innovatie-ecosystemen te verstevigen, onder meer met campusontwikkeling; door het uitbreiden van ons netwerk en het ontwikkelen van projecten met internationale partners; door onze voorraad bedrijventerreinen op peil te houden en toekomstbestendig te maken; door wonen en werken in nieuwe en oude gebiedsontwikkeling optimaal te combineren en door te investeren in de verblijfskwaliteit in onze binnenstad en wijkwinkelcentra.

Tegelijk loopt (ook) de Groningse economie tegen randvoorwaardelijke grenzen aan. Ruimte, personeel, stroom, water en grondstoffen worden steeds schaarser. Dit vraagt om innovatieve oplossingen en een nieuwe kijk op de economie en de arbeidsmarkt, waarin we verwachten dat lokaal ondernemerschap en korte keten aanpak een steeds belangrijkere rol gaat vervullen. Mobiliteit We blijven werken aan een toename van ruimteefficiënte, schone en gezonde manieren om je te verplaatsen door groei van het aandeel voetgangers, fiets en openbaar vervoer en afname van het aandeel auto's. Met als doel: herwinnen van de openbare ruimte, het verminderen van de CO2 uitstoot

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

en realiseren van een gezondere leefomgeving. Dit doen we conform ons Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad 2022-2026, één van de concrete uitwerkingen van de Mobiliteitsvisie.

We geven voorrang aan innovatie en schone vormen van personen- en goederenvervoer. Het invoeren van de zero-emissiezone voor bedrijfs- en vrachtauto's in de binnenstad op 1 april 2025 is één van de belangrijke stappen die we hierin zetten. Zo zorgen we voor schonere lucht. We plaatsen extra fietsenrekken envlonders en investeren in nieuwe fietsenstallingen aan de Herestraat en de Westerhaven. Ook verkennen we de mogelijkheden voor nieuwe inpandige of ondergrondse fietsenstallingen in het westelijke gedeelte van de binnenstad. Om de fietsveiligheid in onze gemeente te verbeteren, blijven we werken aan concrete projecten die het aantal verkeersslachtoffers moet terugdringen. Voorbeelden van deze projecten zijn het verbeteren van fiets- en voetgangersoversteken van drukke autoroutes en het verbeteren van de verkeersveiligheid in de dorpen. Naast fysieke maatregelen die de verkeersveiligheid moeten verbeteren, blijft ook verkeerseducatie ook in 2025 een belangrijk speerpunt binnen ons verkeersveiligheidsbeleid.

Financieel perspectief

7

Programma 1 Economie en Ruimte

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

We zetten belangrijke vervolgstappen in de planvorming voor de Lelylijn en blijven aangehaakt bij de processen rond de verbetering van bestaand spoor, de Nedersaksenlijn en de Wunderline. Met Rijk, Provincie Groningen en OV-bureau GroningenDrenthe werken daarnaast verder aan de toekomstige bereikbaarheid van Suikerzijde per openbaar vervoer. Ook gaan de werkzaamheden aan de ombouw van het Hoofdstation in het kader van Groningen Spoorzone onverminderd door.

Samen met de verschillende wijkinitiatieven en de Werkgroep Toegankelijk Groningen werken we aan de doorontwikkeling van het wijkvervoer. Ten aanzien van de Paddepoelsterbrug en de Gerrit Krolbrug zijn flinke stappen gezet. Samen met Rijkswaterstaat werken we in 2025 aan de definitieve ontwerpen van beide bruggen en de bijbehorende planologische procedures. Tot slot wordt in 2025 de laatste hand gelegd aan het project Aanpak Ring Zuid (ARZ). Het gaat dan vooral om werkzaamheden op het onderliggende wegennet.

Wonen Het aantal huishoudens in Groningen blijft de komende jaren groeien en we hebben een flinke bouwopgave voor verschillende

Voorwoord

woningbouwsegmenten en categorieën. We koersen op circa 1.500 nieuwbouwwoningen per jaar. Een deel van deze woningen komt op de locaties Suikerzijde, De Nieuwe Held, Stadshavens, Reitdiepzone en Meerstad. Maar er worden ook woningen toegevoegd in bestaande wijken door verdichting en transformatie. Ook worden er in 2025 sociale huurwoningen toegevoegd (in onder meer Helpman, Selwerd, Meerstad, Europapark, Beijum en Ten Boer). Verder herprogrammeren we bestaande nieuwbouwprojecten, waarbij geplande (middel)dure huurwoningen omgezet kunnen worden naar betaalbare koopwoningen. Dit sluit aan op de Strategische Woningbouwprogrammering. Daarnaast stellen we in 2025 ontwikkelprogramma’s op om gehoor te geven aan de behoefte om meer (betaalbare) woonruimte in de dorpen te realiseren. Met de uitvoering van deze ontwikkelprogramma’s geven we duidelijke kaders voor wooninitiatieven, passend bij de vraag, schaalgrootte en uitstraling van een dorp. In 2025 focussen we ons op een aantal (nieuwe) doelgroepen, namelijk (zorgbehoevende) ouderen en kwetsbare bewoners. In de Woonzorgvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda gaan we hier verder op in. We werken verder aan het toevoegen van woningen voor ouderen en kwetsbare groepen. Hierbij ligt de nadruk op het toevoegen van geclusterde woningen.

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Daarnaast hebben we aandacht voor groepen die anders (willen) wonen. Met het startpunt wooncooperaties stimuleren we bijvoorbeeld woningbouw door wooncooperaties. Netcongestie Doordat het elektriciteitsnet steeds voller raakt, worden er door Enexis sinds eind 2023 geen nieuwe aansluitingen voor grootverbruikers meer afgegeven. De verwachting is dat deze situatie minimaal zeven jaar gaat duren, totdat de netverzwaring is uitgevoerd. Netcongestie raakt veel van onze verduurzamingsopgaven en geplande mobiliteits- en woningbouwontwikkelingen. Bij veel ontwikkelingen in 2025 en daarna zal netcongestie een bepalende en soms zelfs leidende factor zijn. Op dit moment maken wij de consequenties en risico’s die netwerkcongestie heeft voor de gemeente Groningen inzichtelijk en gaan we na hoe we zo goed mogelijk kunnen omgaan met de consequenties van netcongestie. De focus ligt op de verzwaring van het elektriciteitsnet. Dit doen we door te kijken hoe we als gemeente de netbeheerders zo goed mogelijk kunnen faciliteren (onder andere door het zo snel mogelijk afgeven van vergunningen). Ook experimenteren we met innovatieve oplossingen; hierbij valt denken aan energiehubs en innovatieve netwerken.

Financieel perspectief

8

Programma 1 Economie en Ruimte

Programma 1

Financiële toelichting

Economie en Ruimte (bedragen x € 1 miljoen)

Rekening 2023

Actuele begroting 2024

Primitieve begroting 2025

Programma 2

Baten

64,6

75,6

70,9

Leefomgeving en Veiligheid

Lasten

104,2

145,3

136,1

Totaal Programma 1 Economie en Ruimte

- 39,6

- 69,7

- 65,2

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Intensiveringen 2025 (bedragen x € 1 duizend)

Programma 4

Verhuizing Algemene Fiets Afhandel Centrale (AFAC)

Dienstverlening en Bestuur

Omgevingswet

1.153

Energietransitie ambitie CO₂-neutraal 2035

3.000

Paragraaf 1

Reisinformatiesysteem hoofdstation (DRIS)

200

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing

Ontwikkelbedrijf

500

Totaal programma Economie en Ruimte

113

4.966

Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

9

Programma 2 Leefomgeving en Veiligheid

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Dit programma richt zich op aangename en veilige buurten en dorpen, waarbij we een extra investering doen in de Noordelijke wijken. Een goede inrichting van de openbare ruimte en goed beheer en onderhoud zorgen voor een buurt en dorp waar het fijn wonen, werken en verblijven is.

Kwaliteit van de leefomgeving De uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen 2050, het Groninger Water- en Rioleringsplan, het Groenplan Vitamine G en de GES (gemeentelijke ecologische structuur) vormen onze basis voor een klimaatbestendige en biodiverse gemeente. In 2025 werken we verder aan de urgente wateroverlastlocaties, stellen we een nieuw bomenbeleidsplan vast en starten we met het instellen van klimaat en groennormen. Daarnaast blijven we inwoners betrekken en activeren om te ontstenen en te vergroenen door onder andere Steenbreek, subsidies en Duurzaam Groningen. De GES (gemeentelijke ecologische structuur) is onze kraamkamer en zorgt voor een robuust netwerk waarbinnen planten en dieren kunnen verblijven en verplaatsen. Met onze nieuwe beheerstrategie die in het voorjaar van 2025 aan uw raad ter vaststelling wordt aangeboden, willen we in het beheer van de openbare ruimte substantieel bijdragen aan de

Voorwoord

doelen die we ons hebben gesteld met betrekking tot klimaatadaptatie, circulariteit, energietransitie, biodiversiteit en inclusiviteit. Om de doelstelling Groningen Afvalvrij 2030 te behalen, zoeken we de samenwerking op met inwoners, organisaties in de wijken, bedrijven en woningbouwcorporaties. In 2025 zetten we nog meer in op gedrag om delen, lenen, repareren, hergebruiken en bewust kopen, te stimuleren. Ook doen we verder onderzoek naar zwerfvuil dat drijfvuil wordt en de juiste aanpak om dit te voorkomen. De nieuwe middelen voor zwerfafval vanuit de landelijke Single-Use Plasticregeling bieden kansen om zwerfvuil te voorkomen. Ook in 2025 zetten we ons via Groningen Schoon Dankzij Mijacties in voor bewustwording en betrokkenheid bij zowel jonge als oudere inwoners met als doel een schone leefomgeving te behouden.

Met behulp van de lancering van de grondstoffencatalogus in 2024 en meerdere hubs zoals de Circulariteitshub en de Textielhub gaan we in 2025 meer innovaties en gesloten ketens realiseren rondom andere grondstofstromen en zorgen we voor meer hergebruik van onze grondstoffen. Landelijk gebied De Agenda Landelijk Gebied vormt de basis voor de beoogde transitie in het landelijk gebied van de

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

gemeente. Speerpunten zijn het stimuleren van kringlooplandbouw, kortere voedselketens, verbeteren van het aantal plant- en diersoorten, aandacht voor klimaatverandering en verbeteren van dierenwelzijn. Gemeenten hebben een bescheiden rol in de transitie van het landelijk gebied, Rijk en provincie zijn primair verantwoordelijk. Via de ruimtelijke ordening kan de gemeente sturen op bepaalde ontwikkelingen. Zo gaan we in 2025 een beleidskader voor vrijkomende agrarische bebouwing maken. Leegstand van agrarische erven leidt tot verval, ongewenste activiteiten en verloedering van het landelijk gebied. Een kader kan, mits goed afgewogen, ruimte geven aan andere niet-agrarische functies op boerenerven. Daarnaast kan de gemeente voorwaarden meegeven aan onze pachtgronden. Per 2025 verbieden we bestrijdingsmiddelen en kunstmest op de gemeentelijk uit te geven pachtgronden. We gaan in 2025 verder met agrarische bedrijfsbezoeken en ondersteunen initiatieven van onderop, zoals een proeftuin met nieuwe eiwitgewassen voor humane consumptie. Samen met de ondernemers verkennen we welke mogelijkheden er zijn voor het verduurzamen van de landbouw, met herstel van klimaat, natuur en

Financieel perspectief

10

Programma 2 Leefomgeving en Veiligheid

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

water, en met bestaanszekerheid voor het agrarische bedrijf. De extra middelen die het Rijk heeft toegezegd voor Agrarisch Natuurbeheer kunnen helpen bij het realiseren van deze doelen. Op basis van deze gesprekken maken we in 2025 een uitvoeringsagenda/routekaart toekomstgerichte landbouw. Om het verdienvermogen van de agrarische ondernemers te verbeteren en om de verbinding tussen de producent en lokale consument te versterken, willen we een korte-voedselketenvoorziening faciliteren. In 2025 werken we hiervoor samen met agrarische ondernemers, de provincie en Fascinating. Gezamenlijk onderzoeken we de kansen voor korte voedselketens.

Eiwittransitie In 2025 voeren we de activiteiten, projecten en onderzoeken uit, zoals beschreven in de uitvoeringsagenda voedsel- en eiwittransitie (20242026). Hiermee willen we de voedseltransitie op lokaal niveau aanjagen. Ons doel is een gezonde, duurzame en meer plantaardige voedselproductie, consumptie en -omgeving. We ontwikkelen een systeem om de doelstellingen uit de routekaart voedsel- en eiwittransitie te monitoren. Gezamenlijk met partijen uit de voedselketen zetten we projecten op, bijvoorbeeld rondom de thema’s ‘voedselhubs’ en ‘korte-keten’.

Voorwoord

We organiseren regelmatig bijeenkomsten om kennis uit te wisselen en partijen aan elkaar te verbinden. Tot slot werken we landelijk samen met gelijkgestemde gemeenten via de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. Zo delen we kennis en ervaringen en vergroten we onze slagkracht.

Veiligheid De aanpak van ondermijning is één van de belangrijkste prioriteiten. Hennepteelt, drugshandel en misstanden met vastgoed zijn de voornaamste verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit binnen onze gemeente. We maken de gemeente zo onaantrekkelijk mogelijk voor mensen met slechte bedoelingen. Dat doen we niet alleen lokaal, maar ook regionaal. We versterken de weerbaarheid van inwoners en breiden de reikwijdte van onze integriteitstoetsen uit, bijvoorbeeld naar de inkoop van zorg in het sociale domein. We werken aan een preventieve aanpak ter voorkoming van ondermijning op bedrijventerreinen. Dat doen we nooit alleen, maar altijd in nauwe samenwerking met onze partners. Groningen is door het Rijk aangewezen als één van de zeven hotspots waar relatief veel meldingen of incidenten zijn op het gebied van personen met onbegrepen gedrag. Hierdoor ontvangen we extra rijksmiddelen waarmee we een gerichte aanpak opzetten. We experimenteren met straattriage, ontwikkelen een stedelijke vroegsignaleringstafel

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

en zorgen voor een adequate opvolging van zorgmeldingen die onze Stedelijke WIJ-teams ontvangen van de politie. Één van deze hotspots is het Gele Loper gebied in onze binnenstad.

We ontwikkelen onze intensieve persoonsgerichte aanpak gericht op de zwaardere doelgroep jeugd verder door. Zo willen we recidive voorkomen en verminderen. We signaleren risicogedrag onder jongeren zo vroeg mogelijk zodat we meer kans hebben om met preventieve maatregelen succesvol bij te kunnen sturen. We helpen jongeren om andere, betere en positievere keuzes te maken in het leven. Dat doen we onder andere door ogen en oren in de wijken te organiseren en de inzet van jongerenwerkers en jeugdboa’s te optimaliseren. Ook gaan we aan de slag met een gerichte aanpak ter bevordering van veiligheid in en rond scholen, samen met scholen en alle overige betrokkenen. We zetten hierbij in op thema’s als drugs, wapenbezit, de online leefwereld en online criminaliteit.

Tot slot maken we ons hard voor een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid rondom evenementen door passende voorwaarden te stellen aan onder andere locatie, tijdstip en duur van evenementen en door op te treden bij overlast.

Financieel perspectief

11

Programma 2 Leefomgeving en Veiligheid

Programma 1

Financiële toelichting

Economie en Ruimte (bedragen x € 1 miljoen)

Rekening 2023

Actuele begroting 2024

Primitieve begroting 2025

Programma 2

Baten

81,2

81,4

84,9

Leefomgeving en Veiligheid

Lasten

161,1

168,2

179,1

Totaal Programma 2 Leefomgeving en Veiligheid

- 79,9

- 86,8

- 94,3

Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Intensiveringen 2025 (bedragen x € 1 duizend) Bodeminformatiebeheer op orde en toekomstbestendig

260

Vervangingsinvesteringen en groot onderhoud

113

Formatie milieubeleid

100

Waardengestuurd beheer leefomgeving

495

Voedseltransitie, landelijk gebied

100

Formatie voedseltransitie, landelijk gebied

113

Totaal programma Leefomgeving en Veiligheid

1.181

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

12

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

In dit programma werken we langs twee lijnen aan het verbeteren van de leefkwaliteit van onze inwoners: We zorgen voor de randvoorwaarden voor een sociale infrastructuur en zorgen er daarnaast voor dat onze inwoners gebruik kunnen maken van sociale voorzieningen.

Werk en Inkomen We willen meer bestaanszekerheid voor alle inwoners en vinden het van groot belang dat iedereen een goede kwaliteit van leven heeft. Daarom streven we naar zo veel mogelijk financiële zelfredzaamheid, waarbij niemand onder het (economisch) bestaansminimum hoeft te komen en mee kan doen in de samenleving. Daarom blijven we investeren in groepen inwoners die extra ondersteuning nodig hebben om de stap naar (betaald) werk te maken. Ons doel is om via Werk in Zicht 20.000 inwoners te bereiken en een (ontwikkel)stap te laten zetten richting werk. Ook richten we in 2025 het Regionale Werkcentrum in. Daarin maken we gebruik van de verschillende fondsen en programma's, zoals het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, het Just Transition Fund, Human Capital Agenda en NPGwerken aan ontwikkeling.

Aangezien we het laatste jaar van de looptijd van het programma in gaan, treffen we voorbereidingen om deze werkwijze op de lange termijn te kunnen borgen. Daarnaast werken we door aan onze gebiedsgerichte werkwijze voor werk en participatie en gaan we nauwer samenwerken met inkomensdienstverlening en schuldhulpverlening. De basisbaan biedt werk en bestaanszekerheid voor een belangrijke groep in onze samenleving die niet op de reguliere arbeidsmarkt terecht kan. In 2025 willen we in totaal 250 basisbanen gerealiseerd hebben. op dit moment faciliteren we 151 basisbanen (peildatum september 24’). In Europa is veel belangstelling voor de basisbaan. We delen onze kennis en ervaring hierover met andere lidstaten.

Tot slot geven we in 2025 verder uitvoering aan ons uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2024-2025 en het uitvoeringsprogramma Brede Aanpak Armoede en Schulden. Dit doen we door onder andere onze schuldhulpverlening dichter bij de inwoner te organiseren en Kansrijk Groningen te continueren. Met het project Regelingenwoud maken we gemeentelijke (minima)regelingen eenvoudiger en toegankelijker en gaan we het niet-gebruik van regelingen tegen.

Met het Werk- en Ontwikkelprogramma investeren we in de ontwikkeling van inwoners naar werk.

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Onderwijs We willen voor alle kinderen een omgeving creëren die ruimte biedt om de eigen talenten te ontdekken en te ontwikkelen. In onze gesprekken met onderwijspartners hebben we extra aandacht voor onderwerpen als personeelskrapte, de groei van het speciaal onderwijs en de druk op de jeugdhulp. In 2025 voeren we de 17 onderwerpen zoals opgenomen in de uitvoeringsagenda van het Maatschappelijk Akkoord uit, met daarin bestaande programma’s zoals de brugfunctionaris en de verlengde schooldag en nieuwe onderwerpen zoals uniforme afspraken over de aanmeldprocedure in het primair onderwijs, schoolkosten en onder- en overadvisering.

Ook voeren we de plannen uit het Scholenplan Gro Up uit (actualisatie 2024-2039). Gro Up stuurt op zowel de fysieke kant van de onderwijshuisvesting, zoals de capaciteit en kwaliteit van de gebouwen, als op het vergroten van de kansengelijkheid, het tegengaan van de (onderwijs)segregatie en het behalen van de doelstellingen uit de onderwijsagenda. We starten in 2025 met meerdere trajecten uit het plan en richten ons op de oplevering van de Bisschop Bekkersschool met gymzaal (Paddepoel) en de Brinkschool met gymzaal (Haren). In 2025 maken we samen met de regiogemeenten, het onderwijs en de arbeidsmarktregio een nieuw plan voor de regionale aanpak VSV.

Financieel perspectief

13

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Dit plan dienen we, nadat het bestuurlijk is vastgesteld, in bij het ministerie OCW. Hierbij gaan we uit van de nieuwe Wet “Van school naar duurzaam werk”. De uitvoering van dit plan start in september 2025. Met het nieuwe thuiszitterspact 2025-2029 zetten we ons onverminderd in zodat geen enkel kind langer dan drie maanden thuiszit zonder passend aanbod van onderwijs en/of zorg.

We willen voortdurend in gesprek blijven met inwoners en onze samenwerkingspartners. De benadering van de bewoner centraal stellen en daarbij gebiedsgericht te werk gaan, dicht bij de inwoners. Vervolgens een goede afstemming in het gebied tussen inwoners en partners. Fysieke contactmomenten met de gemeente worden door zowel de bewoners(organisaties) als de accommodaties op prijs gesteld.

Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit Sociale Basis In de overkoepelende nota ‘De sociale basis, voor elkaar’ 2023-2026 beschrijven we het belang van een sterke samenhang in de samenleving, in de wijken en dorpen van onze gemeente. Door het versterken van de bestaande, herkenbare sociale thema’s, ondersteunen we het werken aan een sterke samenhang en werken we aan het versterken van de sociale basis. We hebben beleid of ontwikkeld of opnieuw vastgesteld. Daarvoor werken we aan de negen actielijnen; sociaal-culturele accommodaties, ouderen (inclusief dementie), eenzaamheid, mantelzorg, vrijwilligerswerk, sociaal werk, bewonersorganisaties, bewonersinitiatieven en de doorgaande dialoog. De actielijnen mantelzorg, eenzaamheid, vrijwilligers en sociaal-culturele accommodaties en het uitvoeringsprogramma ouderen zijn volop in de uitvoering.

Gezondheid en preventie De gezondheidszorg en GGZ worden steeds duurder en wachtlijsten worden langer. Ook in Groningen zien we grote uitdagingen op het gebied van bijvoorbeeld mentale gezondheid en middelengebruik. Om deze uitdagingen aan te gaan is een omschakeling in denken in preventie hierbij noodzakelijk. Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vragen om een andere manier van kijken naar en werken aan onze uitdagingen in het sociaal en medisch domein. Met het IZA streven we naar een regionale samenwerking waarbij de noodzakelijke transformatie van zorg naar preventie moet worden bewerkstelligd. Het GALA geeft richting aan lokale keuzes op het gebied van sport, gezondheid en sociale basis. Beide akkoorden hebben een specifieke uitkering (SPUK) om inhoud en uitvoering te geven aan de plannen die in het regioplan (IZA) en regioplan mentale gezondheid, behorende bij de

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

regiovisie en het lokale plan van aanpak (GALA) zijn beschreven. Beide akkoorden zijn gestart in 2023 en lopen t/m 2026. Vanuit deze akkoorden werken we aan het inrichten van vijf ketenaanpakken: Kansrijke Start, de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI), Kinderen op Gezond Gewicht, Valpreventie en Welzijn op Recept (WoR). Jeugdhulp Wij willen dat onze kinderen en jongeren in de gemeente Groningen zonder zorg(en) en met gelijke kansen kunnen opgroeien en zich vrij en veilig kunnen ontwikkelen. Het mentale welzijn van kinderen en jongeren is steeds meer onder druk komen te staan. De aanpak voor hulp en ondersteuning is in Groningen laagdrempelig, zo thuis en lokaal mogelijk rondom het kind en het gezin georganiseerd. De ontwikkeling van de Basis jeugdhulp, georganiseerd door WIJ Groningen, draagt hieraan bij. Voor het komende jaar zien we kansen om de individuele jeugdhulp te verminderen door te investeren in preventie en verdere transformatie en collectiveren van de jeugdhulp.

Doorbraakmethode We werken verder aan de borging van de werkwijze van Doorbraaknetwerk Groningen. Zodat deze manier van werken onderdeel wordt van de reguliere werkwijze van professionals in onze gemeente.

Financieel perspectief

14

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Dit doen wij door in te zetten op communicatie, medewerkers te scholen en te ondersteunen om te kunnen werken met deze werkwijze en het lerend netwerk uit te breiden. Daarnaast borgen we de processen om domein- en organisatie overstijgend maatwerk te kunnen faciliteren en hiervan te leren. WIJ Groningen In 2025 gaat WIJ Groningen verder met de doorontwikkeling van haar dienstverlening aan inwoners. Het doel hierbij is passende ondersteuning te bieden, die zoveel mogelijk is gericht op normaliseren en op duurzame oplossingen met de beschikbare capaciteit. Dit gaan we doen door meer verscheidenheid in het aanbod in buurten en wijken aan te bieden, afhankelijk van de samenstelling van de wijk en de vraag van de inwoner. Ook treffen we voorbereidingen voor een nieuwe overeenkomst voor het gebiedsondersteunend netwerk (GON = dagbesteding, individuele begeleiding en kortdurend verblijf), de woonaanpassingen en het collectief vervoer. Diversiteit In 2025 krijgt de realisatie van de twee slavernijmonumenten -die verwijzen naar het WIC- en VOC slavernijverleden van de gemeente- vorm

Voorwoord

En gaat de uitvoering van het actieplan antiracisme een prominente rol spelen. In 2025 staat verder ook het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag hoog op de maatschappelijke agenda.

Nieuwkomers Op 17 juni 2024 is de bestuursovereenkomst over de opvang van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en flexibele huisvesting van statushouders ondertekend tussen de Groninger gemeenten en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze overeenkomst regelt de voorgenomen opvangcapaciteit van de genoemde doelgroepen tot en met 31 december 2025. Specifiek voor onze gemeente vangen we in totaal circa 1000 asielzoekers op en ruim 900 Oekraïense ontheemden in een gemeentelijke opvanglocatie. Zorg en Veiligheid De focus van Zorg en Veiligheid ligt op een aantal thema’s. Zoals het prostitutiebeleid, de aanpak mensenhandel, huiselijk geweld en kindermishandeling, jeugd en veiligheid, voor- door- en nazorg detentie, personen met onbegrepen gedrag en de ketenveldnorm. We willen voorkomen dat kwetsbare inwoners vastlopen en daardoor tussen wal en schip vallen. Daarom maken we met de betrokken (zorg)instanties en de politie een samenhangende aanpak. Daar blijven we extra in investeren.

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

We blijven sekswerkers ondersteunen zodat zij hun werk veilig en gezond kunnen uitvoeren en bieden extra hulp aan uittreders, in de vorm van het overweeghuis. Bij de aanpak mensenhandel focussen we op preventie, signalering, handhaving, veiligheid en zorg. We werken aan een integrale programma-aanpak van seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting. Als gevolg van de toenemende druk op de vrouwenopvang hebben we besloten extra middelen ter beschikking te stellen. Daarmee waarborgen we de veiligheid van deze vrouwen en hun kinderen.

Maatschappelijke opvang en beschermd wonen We vertalen de landelijke ambitie: “In 2030 geen dakloosheid meer” in een regionale en lokale visie waarin staat hoe we dakloosheid in Groningen willen voorkomen en tegengaan. En dat is: wonen eerst. Door preventief meer, slimmer en integraler in de keten samen te werken voorkomen we dat mensen in dakloosheid terecht (dreigen te) komen. Voor de mensen die al dakloos zijn zoeken we naar (on)conventionele oplossingen om een stabiele woonplek te realiseren. Rondom het thema Beschermd Wonen werken de Groninger gemeenten samen via het regionale programma BW&O. We werken hierin gezamenlijk aan de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. Hierin zijn diverse regionale en lokale acties in gang gezet.

Financieel perspectief

15

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Sport en bewegen Onze gemeente blijft groeien en dat betekent dat de vraag naar sport- en beweegvoorzieningen toeneemt. We willen de sportvoorzieningen laten meegroeien met de gemeente en daarbij rekening houden met bestaande capaciteitsknelpunten. Het sportlandschap verandert eveneens en de veranderende behoefte aan sport- en beweegvoorzieningen maakt dat het van belang is om ook kwalitatief goed te kijken naar het huidige sportareaal. Hiervoor werken we in 2025 aan de uitvoeringsagenda van het Masterplan (door)ontwikkeling Sportvoorzieningen 2037. Bouwstenen hiervoor zijn onder andere de Sport en Beweegvisie 2021+ ‘Sportief Kapitaal voor iedere Groninger’, het Capaciteitsonderzoek Sportaccommodaties 2023, het IABB en de Urban Sports Agenda. In de uitvoeringsagenda komt onder andere aandacht voor de ontwikkeling van een sport- en beweegpark in Meerstad, maar ook voor de verbetering en/of vervanging van bestaande sportvoorzieningen, ook in de openbare ruimte. Voor het bepalen van de opgaven voor de begroting 2025 kijken we naar de investeringen die onderdeel zijn van de uitvoeringsagenda waarover in de komende twee jaar een besluit moet worden genomen. Voor de nieuwbouw van sportcentrum Kardinge (als onderdeel van de Vitaliteitscampus) leveren we in het eerste

Voorwoord

kwartaal van 2025 een separaat investeringsvoorstel aan. We gaan in 2025 door met de uitvoering van meerdere projecten waar ons sportief kapitaal uit bestaat. Voorbeelden hiervan zijn de inzet van buurtsportcoaches, het Jeugd- en Volwassenfonds Sport & Cultuur en het actieplan Sociale Veiligheid. Tot slot continueren we samen met onze partners de uitvoering van het Actieplan Sociale Veiligheid in de sport en proberen we lastig te bereiken doelgroepen te laten sporten door middel van ‘Sportwijken’ in Lewenborg, Beijum, Ten Boer, Selwerd en Oude Wijken met middelen uit de GALAregeling, het Sportakkoord en NPG.

Cultuur Voor de periode 2025-2028 is een nieuwe cultuurnota opgesteld, in samenwerking met de provincie Groningen. Middels de cultuurnota leggen we vast welke culturele instellingen we de komende 4 jaren subsidiëren. Daarnaast is het tevens het uitvoeringsplan waarin staat wat wij als gemeente zelf gaan doen om onze ambities uit de kadernota vorm te geven. Een belangrijk speerpunt is hernieuwde aandacht en inzet op de bedrijfsmatige gezondheid, vertaald naar de drie culturele codes goed bestuur, diversiteit en inclusie en de Fair Practice Code (eerlijke betaling). Waarbij deze laatste een centrale rol speelt.

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Ook willen we vernieuwing in de sector stimuleren, zowel in organisaties, projecten als in samenwerkingen. We continueren onze inzet om met cultuur meer jongeren te bereiken, voornamelijk via de Open Studio's. Dit past binnen de bredere aandacht die er is voor de maatschappelijke relevantie en waardevolle impact van kunst en cultuur. Een aantal van onze culturele instellingen zitten in financieel zwaar weer. Door sterke kostenstijgingen zien de instellingen hun financiële buffers krimpen. Er is voor dit jaar een transitiefonds in het leven geroepen waar instellingen onder voorwaarden aanspraak op kunnen maken om hun bedrijfsvoering te actualiseren. Evenementen We maken het evenemententerrein Stadspark fysiek en qua regelgeving gereed voor evenementen uit het topsegment. Daarnaast stimuleren wij blijvend groene energie op evenementen, we stimuleren duurzaam vervoer en werken aan een zo hoog mogelijke circulariteit uit water- en afvalstromen.

Financieel perspectief

16

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Financiële toelichting

Economie en Ruimte (bedragen x € 1 miljoen)

Rekening 2023

Actuele begroting 2024

Primitieve begroting 2025

Programma 2

Baten

276,4

275,0

292,4

Leefomgeving en Veiligheid

Lasten

806,3

810,4

853,9

Totaal Programma 3 Vitaal en Sociaal

- 529,9

- 535,4

- 561,5

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Intensiveringen 2025 (bedragen x € 1 duizend)

(bedragen x € 1 duizend) Formatie ontzorgen statushouders

500

Armoederegelingen en voorzieningen

100

Jeugdzorg

4.500

Extra rijksbijdrage jeugdhulp (advies deskundigencie.)

-1.500

Preventie en transformatie jeugdzorg

4.343

Maatschappelijk opvang en vrouwenopvang

1.050

Ruimte budget voor gesubsidieerde instellingen

-1.050

Huiselijk geweld

600

Programma 4

Basisbanen: loonontwikkeling & externe bijdragen

854

Openlucht zwembad Ten Boer

80

Dienstverlening en Bestuur

Formatie uitvoeringskosten statushouders Thuisin050

908

Openlucht zwembad Hoogkerk

70

Opvangen binnen meerjarenbegroting Werk & Participatie

-594

Zwembad Scharlakenhof Haren

500

Formatie en uitvoeringsbudget afspraakbanen

651

Inkomsten begroting Sport050

230

Tijdelijke extra instroom Nieuw Beschut

458

Verandering rijksbeleid SPUK Sport

134

Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Loonkostensubsidie

1.500

Sportcentrum Noord

146

Bijzondere bijstand

1.062

Inhaalslag waardering personeel Sport050

229

Individuele inkomenstoeslag

200

Monument slavernijverleden

400

Studietoeslag

925

Huisvesting buurtvereniging De Kreukelhof (Hoogkerk)

60

Klimaat

Voorpagina

Vervolg volgende pagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

17

Programma 3 Vitaal en Sociaal

Programma 1

Economie en Ruimte

Vervolg

Intensiveringen 2025 (bedragen x € 1 duizend)

Programma 2

Accres gesubsidieerde instellingen

-1.800

Leefomgeving en Veiligheid

Ruimte budget voor gesubsidieerde instellingen

1.800

Reservering gesubsidieerde instellingen

-1.500

Ruimte reserve accres instellingen

1.500

Programma 3

Cultuurnota

500

Vitaal en Sociaal

Reservering gesubsidieerde instellingen

-500

Totaal programma Vitaal en Sociaal

16.356

Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

18

Programma 4 Dienstverlening en Bestuur

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

In dit programma staat de dienstverlening aan onze inwoners en de ondersteuning van het bestuur en de organisatie centraal. Daarnaast verantwoorden we de algemene inkomsten zoals het gemeentefonds en belastingen, evenals de baten en de lasten van de bedrijfsvoering.

zodat inwoners zich vanaf de eerste stap gezien en geholpen voelen.

Bedrijfsvoering Adequate beveiliging van onze gegevens en bijbehorende systemen is één van onze belangrijkste speerpunten. Vanuit de gemeentelijke organisatie wordt erop gestuurd Dienstverlening dat door onze ICT-leveranciers de juiste technische De belangrijke taak die in 2025 voor ons ligt is het integraal maatregelen worden getroffen met betrekking tot de inrichten en beheren van onze dienstverlening. Hiervoor informatiebeveiliging van onze systemen. We volgen de gaan we vanuit de visie op dienstverlening en de Groninger relevante wet- en regelgeving en investeren in Digitale Ambities aan de slag met een drietal sporen. Dit verbetering waar nodig. Dit toetsen we onder meer via zijn het doorontwikkelen van ons inwonersportaal Mijn de landelijke ENSIA-methodiek, een onafhankelijke ITGroningen, het aanscherpen van onze regie op onze auditor en onze accountant. We blijven events, zoals websites (zodat ze niet alleen herkenbaar en doelmatig zijn Hack050 in oktober 2024, organiseren op het gebied van voor onze inwoners, maar ook allemaal voldoen aan informatieveiligheid ter vergroting van de interne en privacy- , toegankelijkheid- , en veiligheidswetgeving) en externe bewustwording. het vernieuwen van ons digitale dienstverleningssysteem. Op het gebied van data-ethiek zijn in 2024 belangrijke Daarnaast blijft ons doel om het fysieke inwonerscontact stappen gezet.

Voorbeelden hiervan zijn het opgestelde meer betekenisvol te maken. Het doel is om de ervaring algoritmeregister en de ontwikkeling van een van de inwoner te verbeteren en de processen van datastrategie- en gegevensmanagementstrategie. 2025 burgerzaken te laten aansluiten bij de behoefte van staat in het teken van het uitvoeren van deze strategieën inwoners. In vervolg op 2024 blijven we dan ook investeren en het verder werken aan de datavolwassenheid van de in hostmanship: Het integraal verbeteren van de belevenis organisatie, door blijvend te investeren in data-ethiek en van onze bezoekers. Denk hierbij aan het trainen van het opleiden van medewerkers in dit vakgebied. Ook is de medewerkers met klantcontact, maar ook een optimale ethische commissie voor data & technologie opgericht, inrichting van de publieksruimtes, op verzoek van uw raad. In 2025 volgt een eerste evaluatie van de commissie, de adviezen en werkwijze.

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Om onze administratie dienstbaarder te maken aan het primaire proces, implementeren we een nieuw financieel systeem, professionaliseren we onze administratieve werkprocessen en onderzoeken we de mogelijkheden om generatieve AI toe te passen. Vanuit ons inkoopbeleid dragen we bij aan de groei van onze gemeente. Dit doen we door de inzet van het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). In 2025 gaan we verder met de uitvoering van dit actieplan, waar we in 2024 mee zijn gestart. We willen een diverse en inclusieve werkgever zijn, waar iedereen zich thuis én veilig voelt. Waarin we elkaar accepteren en respecteren, ongeacht afkomst, geloofsovertuiging, geaardheid of andere diversiteitskenmerken. Dit doen we door verder uitvoering te geven aan het actieplan diversiteit & inclusie 2024-2025.

We hebben aandacht voor onze uitvoeringskracht, zodat de gemeentelijke organisatie deze grote ontwikkelingen in een snel veranderende samenleving het hoofd kan bieden. Daartoe is in 2024 de onderzoeks- en analysefase afgerond van de gemeentelijke organisatieontwikkelingsopdracht. De aanbevelingen uit deze fase werken we uit in 2025.

Financieel perspectief

19

Programma 4 Dienstverlening en Bestuur

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal

Europese subsidies We hebben een sterk netwerk in Europa opgebouwd ten aanzien van de beleidsterreinen energie, waterstof, klimaatadaptatie, participatie, mobiliteit en voedsel. Daarbij hebben we ervaring in verschillende Europese regelingen en staan we bekend als een betrouwbare Europese partner. In 2025 willen we blijven werken aan Europese projectverwerving en ons eigen netwerk uitbreiden op basis van de prioriteiten uit het coalitieakkoord en zetten we in op het verder professionaliseren van onze eigen organisatie en uitbreiden van onze interne Europese expertise.

Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

20

Programma 4 Dienstverlening en Bestuur

Programma 1

Financiële toelichting

Economie en Ruimte (bedragen x € 1 miljoen)

Rekening 2023

Actuele begroting 2024

Primitieve begroting 2025

Programma 2

Baten

975,7

962,1

980,1

Leefomgeving en Veiligheid

Lasten

261,3

270,2

259,1

Totaal Programma 4 Dienstverlening en Bestuur

714,4

691,9

721,0

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Intensiveringen 2025 (bedragen x € 1 duizend)

Programma 4

Niet realiseren taakstellingen standaardisatie & rationalisatie

973

Dienstverlening en Bestuur

Niet realiseren taakstelling onderhoud

442

Licentiekosten M365

368

Herwaardering en formatie uitbreiding team griffie

172

Formatie digitale toegankelijkheid

40

Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing

Tekort Wijkvernieuwing

1.000

Overhead van intensiveringen met formatie uitbreiding (trap op)

1.017

Strategische investeringsagenda

1.000

Totaal programma Dienstverlening en Bestuur

5.012

Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

21

Paragraaf 1 Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

Met gebiedsgericht werken verbinden we de programma’s met de opgaven in wijken en dorpen en initiatieven van inwoners. Door ongelijk te investeren in gelijke kansen, gaan we aan de slag om de verschillen tussen wijken met relatief veel draagkracht en de kwetsbaardere wijken te verkleinen. De middelen zijn ondergebracht in programma 4. Om financieel inzicht te bieden, zoals met de Motie ‘Wijkvernieuwing gebiedsgericht financieel uitwerken’ zijn onder Wijkontwikkeling de middelen per gebied uitgesplitst. De inzet met de wijkvernieuwing in de noordelijke wijken is onder dat budget te vinden. Bij de presentatie van de uitvoeringsprogramma’s begin 2025 wordt ook het budget per wijk inzichtelijk. Wat gaan we doen in 2025: Iedereen in de gemeente Groningen heeft evenveel recht op een plek waar je fijn en veilig kunt opgroeien, wonen, werken en leren. Toch is er voor bewoners in de noordelijke wijken nog steeds sprake van minder goede omstandigheden dan in andere wijken. Daarom blijven we hier investeren met onze wijkvernieuwing. Dat dit z’n vruchten afwerpt is te zien aan de positieve ontwikkeling van bijvoorbeeld Selwerd en Oosterparkwijk. Maar het is nog niet genoeg, dat zien we bijvoorbeeld in de ontwikkeling van Vinkhuizen. Daarom gaan we de wijkvernieuwing verbreden naar Vinkhuizen, waar we met een buurtaanpak de

Voorwoord

coördinatie van investeringen in de openbare ruimte, verduurzaming en sociale cohesie gaan oppakken.

In de noordelijke wijken is er sprake van een concentratie van kwetsbare huishoudens met vaak gestapelde problematiek. Daarom werken we samen in de Maatschappelijke Coalitie Groningen-Noord met bewoners, woningcorporaties, politie, welzijnsorganisaties, werkgevers, onderwijsinstellingen, en het Rijk aan betere kansen voor de inwoners. Onze doelen voor de komende 20 jaar zijn vastgelegd in het Ambitiedocument. In het uitvoeringsprogramma zijn de interventies voor de komende vier jaar uitgewerkt. Onze gemeentelijke inzet organiseren we met onze wijkvernieuwing. Voor Selwerd, De Hoogte en Indische buurt, Beijum, Lewenborg en De Wijert werken we aan nieuwe uitvoeringsprogramma’s 2025-2026. Elke wijk heeft continue aandacht nodig. Daarom blijven we integraal werken aan de opgaven in de gebiedsagenda’s. Voorbeelden van projecten die we in 2025 gaan uitvoeren zijn; In het Centrum hebben we aandacht voor overlast rondom de Gele Loper en starten we met nieuwe projecten uit het uitvoeringsprogramma ‘Ruimte voor jou’. In Oosterparkwijk start de verbouwing van het wijkcentrum bij Van Houten. In het Stadspark starten we met de pilot om in de vijver te kunnen zwemmen. In wijkvernieuwingswijk Selwerd verplaatst de aandacht

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

zich naar Selwerd Oost met de aanleg van warmtenet, herinrichting en verduurzaming van particulier bezit. Tot slot worden in Haren en Ten Boer de dorpsagenda’s opgesteld en werken we voor de kleine dorpen aan de ontwikkelstrategie Wonen in de kleine kernen.

Zeggenschap en wijk- en dorpsdemocratie We vinden het belangrijk dat inwoners beter zeggenschap krijgen en dat wij als gemeente participatie goed regelen. Begin 2025 wordt het beleidskader participatie en de participatieverordening ter besluitvorming aan uw raad aangeboden. Nu we weten wat ons beleidskader is, kunnen we in beeld brengen wat de ontwikkelopgave is om participatie nog beter in de ambtelijke organisatie te borgen. We blijven leren van participatie zoals met het Gronings model voor wijk- en dorpsdemocratie, jongerenparticipatie en de Stem van Groningen. De behoefte aan leren en borgen van participatie is ook ingebracht in het Europese project Speak Up. De geleerde lessen uit Groningen en andere landen in de North Sea regio kunnen we tot eind 2026 hierin betrekken.

Financieel perspectief

22

Paragraaf 2 Klimaatparagraaf

Programma 1

Economie en Ruimte Programma 2

Leefomgeving en Veiligheid Programma 3

Vitaal en Sociaal Programma 4

Dienstverlening en Bestuur Paragraaf 1

Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 2

Klimaat

Voorpagina

De paragraaf bestaat uit de grote thema’s die samen het duurzaamheidsbeleid vormen. We hebben al onze doelen en activiteiten teruggebracht in de onderwerpen klimaatmitigatie en klimaatadaptatie. De middelen en activiteiten voor de opgave zijn ondergebracht in de vier programma’s.

Het jaar 2025 zal wat betreft windenergie in het teken staan van de ontwikkeling van Windpark Roodehaan, in samenwerking met de lokale MEERdorpen energiecoöperatie. De inzet is om begin 2026 de benodigde vergunningen aan te kunnen vragen. Als Hydrogen Valley speelt de regio Groningen een sleutelrol in de toepassing van waterstof in mobiliteit, klimaattransitie en economische ontwikkeling. We gaan Groningen nationaal en internationaal nog beter positioneren als regio waar de waterstofeconomie kan en moet landen. Dat doen we in 2025 door de waterstofketen aan te jagen middels pilotprojecten en door onszelf actief te laten zien in binnen- en buitenland.

In 2025 worden spoor 1 en 2 voortgezet met extra inzet op specifieke doelgroepen zoals VvE's en particuliere verhuur, spoor 3 wordt vanuit maatregel 29 Nij Begun gefinancierd en spoor 4 is afgerond. Samen met de woningcorporaties worden de mogelijkheden verkend voor het ondersteunen van huurders bij het omlaag brengen van de energierekening zoals het plaatsen van zonnepanelen en het vervangen van gas- door inductie-kookplaten. In juli 2024 heeft uw raad een voortgangsrapportage voor deze aanpak ontvangen. Naast aandacht voor inwoners, blijven we ook bedrijven adviseren over besparingsmogelijkheden en continueren we de energieloketten van Groningen Werkt Slim en Duurzaam Groningen.

In 2025 verwacht WarmteStad 1330 nieuwe aansluitingen te realiseren. De meest recente ontwikkelingen zijn te vinden in het raadsvoorstel vervolginvestering warmtenet Noordwest fase 2a en verkenning 2b jun 2023 en raadsvoorstel warmteplan De Suikerzijde Groningen nov Klimaatmitigatie 2023. Vanuit de Wijkenergieaanpak gaan we verder in de In de Routekaart Groningen CO₂ neutraal 2035 is wijken waar we al bezig zijn. In Noordwest wordt het doorgerekend en vastgesteld dat in 2035 60% van lokaal warmtenet verder uitgerold, dit doen we op een integrale duurzaam opgewekte energie van de zon afkomstig is. Om manier. Dat wil zeggen dat we dit combineren met andere dit doel te behalen leggen we in het omgevingsplan vast opgaven waar mogelijk. Voor de wijken Vinkhuizen, dat zonnepanelen bij nieuwbouw de standaard is, maken Paddepoel, Selwerd, Kostverloren en Tuinwijk wordt in we via Groningen Werkt Slim afspraken met de 2025 een wijkenergieplan opgeleverd. bedrijvenverenigingen om geschikte bedrijfsdaken te voorzien van zonnepanelen. De aanpak energiearmoede voor de huurders en woningeigenaren bestaat uit een aantal sporen.

Klimaatadaptatie Om in 2050 klimaatbestending te zijn moeten we wateroverlast voorkomen, hittestress voorkomen en verminderen, de ruimtelijke kwaliteit verbeteren om de schade door droogte en extreem weer te beperken en kwetsbare groepen extra beschermen. De uitwerking van onze doelen en strategie staat beschreven in de uitvoeringsagenda Groningen Klimaatbestendig 20202024. In 2024 zijn we gestart met de herijking van de uitvoeringsagenda, de vaststelling hiervan volgt naar verwachting het eerste kwartaal van 2025. Daarnaast nemen we vanuit het Programma Water- en Riolering (PWR 2025-2029) naast de instandhouding van een doelmatig (afval)watersysteem, maatregelen waarmee we de openbare ruimte aanpassen aan het veranderende klimaat.

Wat gaan we doen in 2025: Een CO2-neutrale gemeente in 2035 betekent dat we dan fors energie besparen en alleen 100% hernieuwbare energie gebruiken. Deze hernieuwbare energie willen we zoveel mogelijk in onze eigen gemeente opwekken. In oktober 2024 ontvangt uw raad de concept Routekaart Groningen CO2 neutraal 2035 met een wensen en bedenkingenbrief. We kiezen ervoor nu in actie te komen om Groningen voor te bereiden en aan te passen aan het veranderende klimaat. Ons doel is dat de gemeente Groningen in 2050 klimaatbestendig is.

Voorwoord

Waar zetten we op in

Programma’s en paragrafen

Financieel perspectief

Financieel perspectief De maatschappelijke opgaven voor de gemeente zijn groot. Op gebieden als bestaanszekerheid, veiligheid, beheer en onderhoud,energietransitie, maatschappelijk vastgoed en de organisatie nemen de kosten toe. Ook de zorgkosten nemen hard toe, vooral bij de jeugdzorg. Daarbij moeten gemeenten ook viade hervormingsagenda nog een forse besparing op de zorgkosten realiseren. Tegelijkertijd hebben we de komende jaren een grote investeringsopgave in gebiedsontwikkeling, cultuur- en sportvoorzieningen, energietransitie en vervanging & verduurzaming van vastgoed. Dit zijn projecten die essentieel zijn voor het op peil houden van het voorzieningenniveau in stad en regio. Deze investeringsopgave maken we inzichtelijk in de strategische investeringsagenda. Daarmee kunnen we alle projecten periodiek en in samenhang beschouwen en zo een goede afweging maken. De opgaven voor de gemeente zijn dus groot. Aan de andere kant staan de financiën van de gemeenten onder druk. Het Rijk blijft vasthouden aan een algemene korting op het gemeentefonds, zonder dat hier een reële besparingsmogelijkheid tegenover staat. Landelijk gaat het om een korting van 2,3 miljard euro vanaf 2026. Voor de gemeente Groningen leidt dit tot een structurele verlaging van 33 miljoen euro.