Bijlage 2 Ontwerpbegroting 2024.pdf
Tekst van het document
ONTWERPBEGROTING 2024
Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................ 5 Kerngegevens ........................................................................................................................................ 5 Programma's ......................................................................................................................................... 7 Programma 1: Economie en Ruimte ...................................................................................................... 7 Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid .................................................................................. 8 Deelprogramma 1.2: Mobiliteit .................................................................................................................. 18 Deelprogramma 1.3: Wonen ...................................................................................................................... 30 Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid ......................................................................................... 40 Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving .............................................................................................
42 Deelprogramma 2.2: Veiligheid .................................................................................................................. 55 Programma 3: Vitaal en Sociaal ........................................................................................................... 67 Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen ..................................................................................................... 69 Deelprogramma 3.2: Onderwijs ................................................................................................................. 78 Deelprogramma 3.3: Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit .................................................................. 86 Deelprogramma 3.4: Sport en bewegen ..................................................................................................101 Deelprogramma 3.5: Cultuur en evenementen........................................................................................107 Programma 4: Dienstverlening en bestuur ........................................................................................
114 Deelprogramma 4.1: Dienstverlening.......................................................................................................116 Deelprogramma 4.2: College, raad, wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ..............................................121 Deelprogramma 4.3: Algemene inkomsten en post onvoorzien ..............................................................127 Deelprogramma 4.4: Overhead en ondersteuning organisatie ................................................................131 Paragrafen ........................................................................................................................................ 136 Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ........................................................................... 136 Paragraaf 2: Duurzaamheid ............................................................................................................... 151 Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 167 Paragraaf 4: Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................... 209 Paragraaf 5: Financiering ...................................................................................................................
215 Paragraaf 6: Verbonden partijen ....................................................................................................... 223 Paragraaf 7: Grondbeleid .................................................................................................................. 251 Paragraaf 8: Lokale heffingen ............................................................................................................ 266 Paragraaf 9: Bedrijfsvoering .............................................................................................................. 279 Paragraaf 10: Openbaarheidsparagraaf (Wet open overheid) ........................................................... 285 Indicatoren ........................................................................................................................................ 286 Financiële positie ..............................................................................................................................
322 Investering en financieringsstaat..............................................................................................................356 Reserves ....................................................................................................................................................359 Voorzieningen ...........................................................................................................................................367 Balans .......................................................................................................................................................372 Emu saldo .................................................................................................................................................377 Incidentele baten en lasten ......................................................................................................................379 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen .............................................................................................384 Overzichten .......................................................................................................................................
385 Begroting op taakveld ...............................................................................................................................385 Begroting op deelprogramma ..................................................................................................................390 Kapitaallasten ...........................................................................................................................................392 Subsidies en inkomens overdrachten .......................................................................................................393 Staat B: Personeelskosten ........................................................................................................................394 Meerjarige exploitatieprojecten ...............................................................................................................395 Samenwerkingsverbanden .......................................................................................................................395 SIF-middelen .............................................................................................................................................396 Stedelijk Investeringsfonds (SIF)-middelen ..............................................................................................396 Wettelijke indicatoren
..............................................................................................................................398 Uitgangspunten begroting ........................................................................................................................399 Bestuur ............................................................................................................................................. 401
Inleiding Voor u ligt een sluitend begrotingsvoorstel voor het jaar 2024. Dit is de tweede begroting die dit college de raad voorlegt, gebaseerd op het coalitieakkoord ‘Het begint in Groningen – voor wat echt van waarde is’. We blijven op een verantwoorde manier investeren in onder andere de aanpak van armoede en schulden, het terugdringen van kansenongelijkheid en het verduurzamen van onze gemeente. We hebben de betreffende noodzakelijke en gewenste investeringen van een dekking voorzien, waarbij we ook externe financieringsmogelijkheden benutten. Waar zetten we het komende jaar op in? Als lokale overheid hebben we de ruimte om te sturen op de belangrijke opgaven in onze gemeente. In Groningen nemen wij daarom onze verantwoordelijkheid door publieke regie te voeren. Onze prioriteit ligt in 2024 bij een aantal grote opgaven: de aanpak van armoede en schulden, het terugdringen van de voortschrijdende tweedeling en kansenongelijkheid, de aanpak van kwetsbare wijken, de energietransitie en klimaatadaptatie, het moderniseren en verruimen van de arbeidsmarkt, veilige wijken en dorpen, het herstel van bevingsschade en het bieden van perspectief, voldoende beschikbare en betaalbare woningen en het verduurzamen van onze gemeente.
Om groen en eerlijk te kunnen groeien en Groningen leefbaar te houden voor toekomstige generaties, kiezen we ervoor om op zorgvuldige wijze regie op de ruimtelijke ordening te voeren. Daarnaast staan we de komende jaren als gemeente voor een grote investeringsopgave op het gebied van onder andere woningbouw, energietransitie, onderwijshuisvesting en vervanging en verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Onze prioriteit is dat de investeringen die we doen, verantwoord genomen moeten worden. Waarbij we rekening houden met de uitvoeringskracht van de organisatie en de financiën. Om verantwoord te kunnen blijven investeren moeten we keuzes maken. We hebben deze keuzes en de vervolgstappen inzichtelijk gemaakt in een brief aan de raad op 13 september jl. ‘Strategische investeringsagenda’. Financiële ontwikkelingen We zien een oplopend tekort in onze financiën, doordat de kosten stijgen en het Rijk gemeenten onvoldoende middelen geeft om taken naar behoren uit te voeren. Het Rijk wil per 2026 3 miljard euro korten op het gemeentefonds. Voor de gemeente Groningen betekent dit een korting van circa 44 miljoen euro per jaar. Dit heeft forse consequenties voor de uitvoering van onze taken en de grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan.
De taskforce Rinnooy Kan gaat verkennen wat de gevolgen zijn van een vermindering van middelen vanaf 2026 voor taken die gemeenten in opdracht van het Rijk uitvoeren (medebewindstaken). Samen met veel andere gemeenten ontkomen wij er niet aan om het structurele tekort ook zichtbaar te maken in het financieel perspectief vanaf 2026. We gaan in onze strategie daarom uit van een halvering van de landelijke korting (circa 22 miljoen per jaar). We leggen ons niet bij deze ontwikkelingen neer en zetten de lobby richting het Rijk om de korting op het gemeentefonds weer van tafel te krijgen stevig door. Het vertellen van ons verhaal richting Den Haag en Brussel blijft daarbij noodzakelijk. Dit doen we zelf, maar ook door ons te organiseren in grotere verbanden wanneer ons dat krachtiger maakt. Op Noord Nederlandse schaal in de NG4, samen met de G4 en/of Eindhoven en via de bekende netwerken zoals VNG en G40. We maken ons op die manier landelijk sterk voor een oplossing voor de grote korting op het gemeentefonds en kiezen als gemeentebestuur voor het overeind houden van investeringen die wat ons betreft noodzakelijk zijn voor onze inwoners. Landelijke en regionale ontwikkelingen De val van het kabinet in juli jl. heeft als gevolg dat we mogelijk vertraging gaan ondervinden bij de aanpak van onze opgaven en investeringen.
Het is nog te vroeg om in beeld te brengen wat de exacte consequenties zijn van de val van het kabinet op onze opgaven.
5
Als gemeente blijven we ons hard maken voor concrete afspraken voor de toekomst van Groningen. De kabinetsreactie ‘Nij Begun’ is een eerste stap waarin een aanzet wordt geleverd voor verbetering van schadeherstel en versterking, een verduurzamingsprogramma en een sociale en economische agenda met een looptijd van 30 jaar. In totaal is hier ongeveer 9 miljard aan ‘nieuw’ geld mee gemoeid. De komende periode gaan we als regio de door het kabinet voorgestelde maatregelen met het Rijk uitwerken. Deze uitwerking moet wat ons betreft zich zowel vertalen in harde afspraken, doelstellingen en structurele betrokkenheid van het Rijk op het gebied van schadeherstel en versterking als op het gebied van toekomstperspectief. Alleen zo kan het vertrouwen van Groningers herwonnen worden. De financiële positie van onze gemeente wordt, naast de korting op het gemeentefonds, beïnvloed door een aantal landelijke ontwikkelingen waar we blijvend aandacht voor vragen bij de Rijksoverheid. Het betreft enerzijds de slepende discussies met het Rijk over de middelen voor de uitvoering van de jeugdzorg, de WMO en de Participatiewet. Anderzijds komen er nieuwe taken op ons af, zoals de uitvoering van het Klimaatakkoord en de invoering van de Omgevingswet. Zonder adequate rijksfinanciering wordt het moeilijker om onze dienstverlening op orde te houden.
De opstelling van het Rijk ten aanzien van de korting op het gemeentefonds per 2026 is wat ons betreft onacceptabel en we blijven ons hard maken voor verbetering.
Kerngegevens De peildatum van alle kerngegevens is 31 december van het betreffende jaar. Een streepje betekent dat het betreffende cijfer nog niet bekend is.
Inwoners Aantal inwoners
Begroting 2022
Rekening 2022
Begroting 2023
Beoogd 2024
239.740
238.208
242.027
241.965
% jongeren (0 t/m 19 jaar)
19,2%
18,1%
19,1%
17,9%
% middengroep (20 t/m 64 jaar)
65,5%
66,5%
65,4%
66,1%
% ouderen (65 jaar en ouder)
15,3%
15,4%
15,5%
16,0%
Begroting 2022
Rekening 2022
Begroting 2023
Beoogd 2024
19.795
19.795
19.795
19.795
9,4%
9,4%
9,4%
9,4%
-
58,6%
-
-
1.215
1.215
1.215
1.215
Woningvoorraad
Begroting 2022
Rekening 2022
Begroting 2023
Beoogd 2024
Aantal woningen
121.396
121.958
123.396
125.296
% huurwoningen
58%
62%
59%
63%
% koopwoningen
42%
38%
41%
37%
220.000
252.150
275.000
308.000
Ruimtelijke kerngegevens Oppervlakte gemeente (in ha) % binnenwater % Functiemenging Lengte van de wegen (km)
Gemiddelde WOZ-waarde
Financieel (in euro's) Totaal lasten (excl. reservemutaties)
2022 2023 (Realisatie) (Primitieve Begroting)
2024 (Beoogd)
1.223.461.000
1.190.508.000
1.293.058.000
Rekeningresultaat
82.076.000
0
0
Omvang algemene reserve (AR)
48.753.000
50.019.000
56.990.000
137%
128%
137%
Ratio weerstandsvermogen
6
Inkomsten gemeentefonds
699.149.000
668.831.000
728.870.000
Opbrengst belastingen (totaal)
119.699.000
125.085.258
138.950.000
Opbrengst onroerendezaakbelasting (OZB)
99.311.000
105.587.418
114.580.000
Opbrengst roerende zaakbelasting (RZB)
135.000
137.000
141.000
0
0
650.000
Opbrengst logiesbelasting
2.153.000
2.474.273
2.474.000
Opbrengst precariobelasting
1.592.000
1.350.000
1.458.000
Opbrengst parkeerbelasting
16.508.000
15.536.567
19.647.000
Opbrengst reclamebelasting
Programma's Programma 1: Economie en Ruimte Binnen het overkoepelende programma Economie en Ruimte blijven wij samen met onze partners investeren in structuurversterkende maatregelen, waarmee we ondernemers en instellingen, initiatiefnemers en inwoners tevens perspectief geven en herstelmogelijkheden bieden na de Coronacrisis. Deze structuurversterkende maatregelen zijn gerelateerd aan onze lange-termijn-opgaven op het gebied van economische ontwikkeling, werkgelegenheid en woningbouw. Als kennisgemeente bij uitstek werken we binnen het Akkoord van Groningen met onze kennisinstellingen aan de speerpuntsectoren energietransitie, digitalisering en gezondheid. We proberen de juiste randvoorwaarden te creëren voor economische groei, een voldoende en evenwichtige woningvoorraad met kwaliteit binnen de gemeente en in wijk en dorp, alsmede een toekomstbestendige gemeente. We spelen daarbij in op bestaande trends en ontwikkelingen en weten de kansen in Europees en nationaal verband te benutten. Denk daarbij aan het Just Transition Fund, het Klimaatakkoord, de Woondeal en Stedelijke Vernieuwingsbudgetten waaronder het Volkshuisvestingsfonds.
Voor de gewenste schaalsprong zijn investeringen in de bereikbaarheid op (inter)nationale schaal en de geplande investeringen in het stedelijkregionaal verkeer- en vervoersysteem in combinatie met een aangescherpt mobiliteitsbeleid gericht op het gebruik van duurzame vervoersalternatieven onontbeerlijk. Dit mobiliteitsbeleid, met een focus op gezonde beweging per fiets of te voet draagt tegelijkertijd nadrukkelijk bij aan de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. De gemeente staat voor een economie die bijdraagt aan welvaart en welzijn van haar inwoners. Een goed functionerende economie biedt inwoners werk en inkomen. Daarmee is er een wenkend perspectief op een blijvende brede welvaart en welzijn. Een baan geeft financiële zekerheid, zorgt voor sociale contacten en leidt tot positieve eigenwaarde. Het gaat om een beleving van welvaart die niet alleen gewaardeerd wordt op wat inwoners nu belangrijk vinden, maar ook zodanig dat volgende generaties van eenzelfde niveau van welvaart kunnen genieten als de huidige generatie. Wij willen iedereen die graag in onze gemeente wil (blijven) wonen een plek bieden. Daar hoort een voortreffelijk woon- en leefklimaat bij: betaalbaar, duurzaam en van hoge kwaliteit. De krapte op de woningmarkt blijft voorlopig bestaan.
We blijven daarom de komende jaren in recordtempo kwalitatief hoogwaardige woningen bijbouwen en onze wijken en dorpen vernieuwen. We werken aan toekomstbestendige wijken met duurzame woningen voor alle inkomens- en leeftijdsgroepen, met daaromheen een leefbare, gezonde en groene openbare ruimte. Om een aantrekkelijke woon- en werkgemeente te zijn is een goede bereikbaarheid randvoorwaardelijk. Daarbij staat de bereikbaarheid van de economische kerngebieden (binnenstad, stationsgebied, Universitair 7
Medisch Centrum Groningen, Zernike Science Park, Europapark/Kempkensberg en Martiniziekenhuis en omgeving) vanuit stad en regio voorop. Uitgangspunt van ons verkeersbeleid is 'te voet, met de fiets of het openbaar vervoer als het kan, met de auto als het moet'. In Groningen gebruiken veel inwoners de fiets, mede dankzij de korte afstanden in de compacte stedelijke omgeving en het goede fietsklimaat. Voor het gebruik van openbaar vervoer, al dan niet in combinatie met het gebruik van Park+Ride (P+R), is veel draagvlak. We verbeteren de leefkwaliteit van onze wijken door de openbare ruimte anders in te richten en de dominantie van de auto terug te dringen. Omdat onze gemeente een centrumfunctie heeft voor werkgelegenheid, onderwijs, cultuur en zorg in een regio die verder weinig verstedelijkt is, blijft de bereikbaarheid van Groningen met de auto belangrijk. Deelprogramma's Het programma Economie en ruimte bestaat uit de volgende deelprogramma's: • Economie en werkgelegenheid • Mobiliteit • Wonen Begroting in één oogopslag In onderstaand overzicht zijn de totale lasten en baten van de deelprogramma’s opgenomen voor de begroting 2024. Ter vergelijking is ook de jaarschijf van de begroting 2023 opgenomen. Een toelichting op deze cijfers kunt u vinden in het onderdeel financiën opgenomen onder elk deelprogramma.
Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid
8
Binnen dit deelprogramma is economische groei voor ons geen doel op zich en streven we naar economische groei dat bijdraagt aan groene en eerlijke brede welvaart. We willen een gezonde en duurzame economie dat kansen biedt kansen aan inwoners op werk en inkomen, en zo bijdraagt aan financiële zekerheid en sociale cohesie. We willen dat iedereen kan meedoen. Samen met onze partners in het bedrijfsleven en het onderwijs zetten we dan ook in op het stimuleren en behouden van werkgelegenheid. Samen met hen willen we ook groene bedrijventerreinen met zo duurzaam mogelijk energieverbruik ontwikkelen, de omslag maken naar een volledig circulaire economie realiseren en koploper worden in de eiwit- en voedseltransitie. We geven extra aandacht aan ondernemers die impact willen maken en met hun bedrijf bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke, sociale of milieuproblemen. Binnen de arbeidsmarkt zetten we in op ruimte voor duurzame ontwikkeling van talent op alle niveaus. Het belang van MBO- en praktijkgeschoolden daarin wordt onmiskenbaar duidelijk gemaakt door de huidige krapte op de arbeidsmarkt. Een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige economie is duurzame en maatschappelijk relevante werkgelegenheid voor iedereen.
Daarnaast blijven we inzetten op de economische sectoren die sterk zijn ontwikkeld in Groningen en bijdragen aan de brede welvaart, zoals digitalisering & ICT en gezondheidseconomie. Op al deze genoemde thema's willen wij onze doelstellingen realiseren in nauwe samenwerking met onze partners zoals Campus Groningen, de Koepel Economische Agenda en het Akkoord van Groningen. In ons werkgelegenheidsbeleid is gelijke kansen voor alle Groningers het uitgangspunt. We investeren in goed onderwijs, in werkgelegenheid voor iedereen en in een bruisende culturele sector, evenementen in binnenstad, Drafbaan en het Stadspark. We stimuleren sport en bewegen door te investeren in Kardinge als Vitaliteitscampus. Doelen Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Het deelprogramma Economie en werkgelegenheid heeft de volgende doelen: • Het creëren en behouden van werkgelegenheid • Het faciliteren van toekomstbestendige economische groei; • Het behouden en versterken van de economische aantrekkelijkheid van onze gemeente.
Beleidsvelden Economische ontwikkeling De nieuwe Economische Agenda (2023-2026) geldt als richtsnoer voor ons economisch beleid De grote, maatschappelijke, transities waarmee de wereld te maken heeft vormen de basis van deze agenda: • van zorg naar (positieve) gezondheid; • van fossiele naar hernieuwbare energie; • van analoog naar digitaal; • van een lineaire naar een circulaire economie. Dit vertaalt zich in de een focus van deze agenda die ligt op de thema’s energie, gezondheid en digitalisering én op maatschappelijk ondernemen — zowel sociaal als circulair. Ruimtelijk-economische ontwikkeling In het programma Ruimtelijke Economie werken we aan het ruimtelijk faciliteren van de (groei van) werkgelegenheid en aan het structureel versterken van ons economisch profiel. We onderscheiden twee hoofdopgaven: • Van economische groei naar brede welvaart: samen met ondernemers werken we aan een duurzame, toekomstbestendige en circulaire economie; • De economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente. 9
Overige economie In dit beleidsveld worden de jaarlijkse bijdragen aan het Ondernemersfonds waaronder inmiddels ook Ondernemersvereniging Ten Boer en Haren vallen verantwoord. Grondzaken In dit beleidsveld worden de resultaten grondzaken voor een groot deel verantwoord. Concreet gaat het om de nog in exploitatie te nemen eigendommen, de ontwikkeling van bedrijfsterreinen en verhuurde kavels. Voor grondzaken is geen afzonderlijk deelprogramma opgenomen in de begroting. In Paragraaf 7: Grondbeleid zijn alle resultaten grondzaken nader toegelicht. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Economische Agenda 2023 - 2026 Strategie werklocaties (2021) Ruimte voor Retail (2021) Meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 2023-2026 Strategische agenda Akkoord van Groningen 2022-2026 (2022) Omgevingsvisie Levende ruimte (2022) Centrumvisie Haren (2018) Nieuwe aanpak arbeidsmarktbeleid (2017) Watervisie - Koersen op Water (2017) Toekomstvisie Koopmansplein (2017) Actualisatie Bestemming Binnenstad (2021) Strategisch evenementenbeleid (oktober 2014) en Nota vergunningen evenementen (2021)
Voortgang lopende jaar en relevante ontwikkelingen De onzekerheid over de richting van de economische conjunctuur blijft substantieel. De economie doorloopt meerdere aanpassingsprocessen onder invloed van inflatie, mondiale afkoeling, hogere rentes en correctie op de woningmarkt. Volgens de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is de economie in het tweede kwartaal 2023 gekrompen met 0,3 procent. In het eerste kwartaal 2023 daalde het bruto binnenlands product (bbp) met 0,4 procent. Dat betekent dat Nederland in een recessie zit. De daling komt vooral omdat consumenten minder uitgaven en Nederland minder spullen exporteerde. De economie in de provincie Groningen is in het tweede kwartaal van 2023 zelfs met 13 procent gekrompen ten opzichte van een jaar eerder. De afbouw van de gaswinning zorgde voor deze forse krimp, exclusief deze delfstoffenwinning was de economie in Groningen even groot als een jaar geleden. In het tweede kwartaal van 2023 was 3,4 procent van de beroepsbevolking in Nederland werkloos. Een jaar eerder, in het tweede kwartaal van 2022, was dat 3,3 procent. In het tweede kwartaal van 2023 was het werkloosheidspercentage het hoogst in de provincie Groningen en Noord-Holland (beide 3,9 procent), daarentegen nam de werkloosheid wel iets af in Groningen (- 0,1 procent) vergeleken met het tweede kwartaal van 2022.
Ondanks dat de Nederlandse economie afgelopen kwartaal in een recessie is beland blijft de arbeidsmarkt nog altijd erg krap. Net als in de rest van Nederland komen er wel signalen dat een aantal kleinere en middelgrote bedrijven in de problemen komt door de terugbetaling van coronasteun en opgebouwde belastingschulden. De sectoren kappers, horecazaken en winkeliers zijn naar verwachting het meest kwetsbaar. Volgens de Kamer van 10
Koophandel nam in het tweede kwartaal van 2023 het aantal faillissementen in de gemeente Groningen toe ten opzichte van het tweede kwartaal van 2022 (van 0,19 naar 0,34 per 10.000 inwoners). Dit is een landelijk beeld. Het aantal stoppers nam daarentegen iets af (van 15,5 vestigingen naar 15 per 10.000 inwoners), terwijl het landelijk toenam (van 18,7 vestigingen naar 20,6 per 10.000 inwoners). De gronduitgifte aan bedrijfskavels was afgelopen jaar (2022) met 6,9 hectare boven de prognose. De nieuwe behoefteraming bedrijventerreinen 2022-2040 laat zowel in het lage als hoge scenario een hogere vraag naar bedrijfskavels zien dan er nog aan plancapaciteit aanwezig is. Het tekort aan bedrijfskavels tot 2040 ligt tussen de 40 en 120 hectare. Ook voor kantoren is een marktanalyse opgesteld voor de periode 2022-2040. Hier is sprake va een vervangingsmarkt: op hoogstedelijke centrummilieus en OV-knooppunten zoals Hoofdstation, Europapark/Kempkensberg en campuslocaties is sprake van een groeiende vraag. Op snelweglocaties, overige ov-locaties en in woonwijken wordt een afnemende vraag verwacht. Transformatie van verouderd kantoorvastgoed en slechte locaties levert extra marktruimte op voor nieuwbouw hoogstedelijke centrummilieus en OV-locaties. De raad is op 25 april 2023 per brief geïnformeerd over de marktanalyses bedrijventerreinen en kantoren.
Hierin geeft het college aan welke strategie zij voert met betrekking tot de voorraad kantoren en bedrijfskavels. Uitbreiding van de voorraad bedrijventerreinen is voorzien bij Meerstad, Westpoort, en in beperkte mate t.b.v. het lokale mkb bij Dijkshorn/Ten Boer.
Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld).
Wat willen we bereiken (resultaten)
Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)
Economische ontwikkeling Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid.
•
•
•
• • •
• • •
We organiseren evenementen om het belang van Impact Ondernemerschap voor de brede welvaart zowel intern als extern beter te benadrukken en Impact ondernemingen een podium te geven. We gaan samen met onze partners het ecosysteem rondom Impact Ondernemen onderzoeken om te bepalen waar kansen liggen voor verbetering. We gaan verder met het verstevigen van de ondernemersverenigingen in Ten Boer en Haren, én het centrummanagement van Haren om ondernemers aldaar optimale ondersteuning te bieden bij hun activiteiten. We geven ondersteuning bij de herinrichting van het Koopmansplein in Ten Boer. We ondersteunen ondernemers in het koppelen van hun projecten met externe fondsen zoals het Just Transition Fund. We gaan de diverse intentieovereenkomsten die we hebben met onze Duitse partnersteden Oldenburg, Bremen en Hamburg implementeren, ter versnelling van onder andere de grensoverschrijdende samenwerking binnen de energietransitie op groene waterstof. We starten een pilot in grensoverschrijdende samenwerking binnen de gezondheidseconomie. We willen het bestuurlijke netwerk met Duitsland versterken mede vanwege de Lelylijn en de transitiethema’s in onze Economische Agenda. We onderzoeken momenteel hoe we het MKB het beste kunnen benaderen en ondersteunen bij hun HR-, LLO- en HR-vraagstukken. Op basis van de 11
•
•
• Faciliteren van toekomstbestendige economische groei
•
•
•
•
• •
•
•
• •
•
•
•
•
resultaten daarvan gaan we workshops en campagnes organiseren in samenwerking met kennisinstellingen en het georganiseerde bedrijfsleven. In opdracht van ons geeft Stichting OTP een vervolg aan de banenevents Meet Your Future en Check The New Bizz waar werkzoekenden, carrièreswitchers en studenten in contact kunnen komen met een nieuwe branche of nieuw beroep. We organiseren opnieuw het succesvolle event MXT, een internationale conferentie op het snijvlak van muziek en technologie tijdens Eurosonic Noorderslag 2024 om Groningen te profileren als Techregio. We werken verder aan de programmering van Founded in the North. We vervullen een makel- en schakelfunctie tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en de gemeente Groningen die oplossingen hebben voor hoogwaardig hergebruik van reststromen. We organiseren bijeenkomsten om circulaire initiatieven een podium te geven, met elkaar te verbinden en nieuwe kansen voor samenwerkingsprojecten te identificeren. We starten (vervolg)projecten op bedrijventerreinen om elektriciteitsnetwerkcongestie te bestrijden en te voorkomen en kijken naar de mogelijkheden van energie coöperaties. We starten gebiedsgericht met het verduurzamen en toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen in samenwerking met de bedrijventerreinvereniging. We gaan een aantal events (mede)organiseren voor het MKB op energietransitie en waterstof.
We verkennen de kansen en behoeften die er zijn in de cross-over creativiteit en gezondheidseconomie door brainstormsessies te organiseren, en formuleren daar mogelijke projecten op. We geven vervolg aan de ondersteuning die wij het MKB bieden in de digitalisering en verbeteren cyberweerbaarheid van hun bedrijf onder de slogan ‘everybody one level up’ zodat zee mee kunnen komen in de digitale transitie. We geven vervolg aan het promoten van Groningen als techhub in samenwerking met lokale bedrijven en het akkoord van Groningen op nationale en internationale podia zoals The Next Web Conference. We blijven inzetten op het versterken van het ecosysteem van en innovatiebevordering in de Lifescience sector. We verbinden de maatschappelijke uitdagingen in de gezondheidszorg aan mogelijke bedrijven die daar oplossingen voor hebben. Digitalisering en data-toepassingen zijn instrumenten die kunnen bijdragen aan kostenbesparingen en efficiencyverbeteringen. We vertalen de doelstellingen uit de gezondheidsagenda naar economische activiteiten die daaraan kunnen bijdragen en werken zo samen aan de opgave ‘van zorg naar (positieve) gezondheid’. We zetten de ondersteuning voort van sectoren en bedrijven in het profileren van hun bedrijf, innovatieve ontwikkelingen en hun bijdrage aan de doelen in de Economische Agenda in Groningen via de Groninger Ondernemerscourant.
Rondom Delfsail 2024 en kleintje Delfsail organiseren we een bestuurlijk- en economisch programma op de voor ons belangrijke thema’s voor onze buitenlandse connecties. We organiseren samen met de Provincie Groningen innovatiemissies naar Engeland/Schotland en de Baltics op de thema’s energietransitie, waterstof, mobiliteit en human capital. 12
•
In Februari 2024 zijn we vertegenwoordigd op de Boston USA in verband met de European Career Fair. Aantrekken high potentials voor onze universiteit en bedrijven. Gemeente en IWCN faciliteren op de praktische zaken als vergunningen, visa, verzekeringen, huisvesting etc.
Ruimtelijk-economische ontwikkeling
Ruimtelijke economie opgave 1: van economische groei naar brede welvaart Vergroenen, biodiverser We volgen vier sporen om de groei van de werkgelegenheid toekomstbestendig maken en verduurzamen van ruimtelijk te faciliteren: bedrijventerreinen • Gezamenlijk met bedrijvenverenigingen stellen we gebiedsagenda's op en investeren we in de toekomstbestendigheid van werklocaties. In de gebiedsagenda schetsen we de opgaven met betrekking tot energietransitie, vergroening, klimaatadaptatie, mobiliteit, verblijfskwaliteit, openbare ruimte, vastgoed, profiel en economisch programma. We hebben in de begroting (beperkte) middelen voor toekomstbestendige investeringen in een aantal werklocaties. Samen met VTH stellen we een aanpak ondermijning bedrijventerreinen op. Stopzetten van ondermijnende activiteiten kan ruimte opleveren voor bonafide bedrijvigheid. We lobbyen samen met RGA en G6 voor herstructureringsmiddelen werklocaties in het kader van het rijksprogramma 'Ruimte voor bedrijven' ten behoeve van de herstructurering van bedrijventerreinen en actief verplaatsingsbeleid. We stellen een regionale bedrijventerreinenstrategie op. Hierin stemmen we zowel het planaanbod af als de benodigde kwalitatieve ingrepen ten behoeve van toekomstbestendige werklocaties.
• We versterken die werklocaties die het meest bijdragen aan de werkgelegenheid: Campus Groningen (Zernike en UMCG), Stationsgebied, Europapark, Kardinge (vitaliteitscampus) en Corpus den Hoorn. In deze gebieden voegen we (economisch) programma toe en versterken we de verblijfskwaliteit door ingrepen in de openbare ruimte en verbeteringen van de verkeersafwikkeling. • Ladder voor duurzame verstedelijking: inbreiding vóór uitbreiding. We programmeren werk in (nieuwe) woonwijken Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad, en intensiveren waar mogelijk ruimtegebruik op bestaande werklocaties. • We breiden de voorraad bedrijventerreinen uit. We starten de planologische procedures uitbreiding Westpoort IC en II, Dijkshorn-Ten Boer en bedrijvenpark Meerstad I en II. Op basis van een (regionaal) vestigingskader toetsen we vestigingsvragen van nieuwe bedrijven. Zo selecteren we op bedrijvigheid die de meeste toegevoegde waarde heeft voor onze doelstellingen rondom brede welvaart en onze economie. Op naar een volledig Op basis van de update Uitvoeringsagenda circulaire economie (2023) werken circulaire economie we een aantal beleidslijnen uit: • visie op het landelijk gebied en kansen voor de eiwittransitie.
• ruimtelijk faciliteren van circulaire economische functies op bedrijventerreinen om ruimte te bieden aan het makelen van circulaire reststromen en watergebonden bedrijvigheid en logistiek. • vanuit ons broedplaatsenbeleid het aanjagen van startende bedrijvigheid t.b.v. de circulaire economie, o.a. realiseren van een textiel-hub en circulaire bedrijvigheid rondom onze afvalbrengstations.
13
•
We investeren samen met onze partners in het Akkoord van Groningen en het Nationaal Programma Groningen in de groei van onze kennisintensieve werklocaties (o.a. Campus Groningen). Ook onze lobbyagenda wordt daarop ingezet. Het Akkoord van Groningen positioneert en ontwikkelt metropoolregio Groningen als mainport van Nederland. Met het Masterplan Campussen van het Nationaal Programma Groningen stimuleert Groningen samen met haar partners de regio als hét kennis- en innovatieecosysteem van Nederland op de sectoren energie, gezondheid en digitalisering en circulaire kansen in de landbouwtransitie en groene chemie. Ruimtelijke economie Opgave 2: economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente Vitale en • We stellen beleidsregels op voor de bezorg- en afhaaleconomie toekomstbestendige • We werken beleidsregels uit voor het supermarktaanbod in de binnenstad. centrumgebieden met • We werken met ondernemers aan een afwegingskader waarmee we de een prettig verdere groei van de horeca kunnen faciliteren met oog voor duurzaamheid verblijfsklimaat en kwaliteitsimpulsen. • We werken reclamebeleid uit voor ‘reclamedragend straatmeubilair’ zoals abri's, plakzuilen en reclamevitrines. • We investeren in de randvoorwaarden voor het nieuwe handelsplein (contouren Vismarkt/Akerk), zodat deze optimaal zijn voor een goed florerende warenmarkt.
Stimuleren en faciliteren van 'Werk in de Wijk'
Versterken en vergroenen bovenwijkse voorzieningencentra Van winkel- naar wijkcentra
In Groningen is volop ruimte voor ontspanning
We programmeren werk zo veel mogelijk in de wijk om levendige, gemengde gebieden te creëren. Dit doen we bij bestaande wijkwinkelcentra, in nieuwe gebiedsontwikkelingen Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad en met uitvoering van ons nieuwe broedplaatsenbeleid (2023). Winkelcentra met een groter verzorgingsgebied dan de wijk worden versterkt en vergroend: de binnenstad, Paddepoel, centrum Haren. Ter versterking van het sociale fundament in de wijk ontwikkelen we wijkwinkelcentra naar wijkcentra met een mix van winkelen, werken, (para)medische-, dienstverlenende en maatschappelijke voorzieningen. We pakken volgend op de versterkingsoperatie het Koopmansplein in Ten Boer aan. We investeren in de De Savornin Lohmanlaan, het Overwinningsplein, het Helperplein en beleefplek Hereweg. • We werken een Agenda voor de vrije tijd uit. • In samenhang met de op te stellen visie op het landelijk gebied onderzoeken we of een recreatieve vaarverbinding ZuidlaardermeerWoldmeer mogelijk is. • We werken de komende jaren aan het vernieuwen of versterken van een aantal belangrijke voorzieningen in onze gemeente. • We intensiveren handhaving op het water in een groter areaal (onder andere Meerstad, Dudok aan het diep en de Stadshavens) ter bevordering van veilige en aangename recreatie op het water. .
Grondzaken: Zie Paragraaf 7: Grondbeleid. Overige economie Het uitvoeren van projecten door het Fonds Ondernemend Groningen.
We dragen jaarlijks bij aan het Fonds Ondernemend Groningen.
14
Bijdrage(n) verbonden partijen • Euroborg NV • Stichting TNC/SIG • Waterbedrijf NV • Enexis holding/belang elektriciteitsproductie EPZ • Community Network Noord-Nederland (CNNN) BV • WarmteStad holding BV • Stichting Ondernemerstrefpunt • GR Eems-Dollard Regio (EDR) • GR Omgevingsdienst • Vereniging van gemeenten aandeelhouders Enexis Noord-Nederland (VEGANN) • Stichting BBOG De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.
Financiën In dit onderdeel worden de financiën van het deelprogramma toegelicht op het niveau van het beleidsveld. Door een toelichting op het niveau van het beleidsveld, sluiten we aan bij de indeling in de tabel met resultaten/ activiteiten. Indien mogelijk wordt bij de toelichting op de totale lasten aangesloten bij de activiteiten.
Financieel overzicht lasten en baten 01.1
Economie en werkgelegenheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2022
Actuele Begroting 2023
Primitieve begroting 2024
2025
2026
2027
Lasten 01.1.1 Economische Ontwikkeling
8.401
7.127
7.227
7.502
7.750
7.983
Ruimtelijk-economische ontwikkeling
3.084
4.035
4.542
4.493
4.352
4.363
Grondzaken
11.930
10.998
14.888
15.249
15.711
15.711
01.1.4 Overige Economie
20.739
13.791
13.158
13.895
14.570
15.143
44.154
35.952
39.815
41.139
42.382
43.200
1.917
961
896
896
896
896
1.242
1.089
1.307
1.313
1.313
1.313
13.936
4.544
5.158
5.158
5.158
5.158
657
243
250
250
250
250
Totaal
17.752
6.837
7.611
7.617
7.617
7.617
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties
-26.402
-29.115
-32.203
-33.522
-34.765
-35.583
01.1.2 01.1.3
Totaal Baten 01.1.1 Economische Ontwikkeling 01.1.2
Ruimtelijk-economische ontwikkeling
01.1.3 Grondzaken 01.1.4 Overige Economie
15
Reserve mutaties Totaal toevoegingen
737
608
0
0
0
0
Totaal onttrekkingen
0
0
0
0
0
0
-27.139
-29.723
-32.204
-33.522
-34.765
-35.583
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
Financiële toelichtingen begroting 2024 Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Tot slot geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Toelichtingen op baten en lasten begroting 2024 1.1 Economie en werkgelegenheid
Lasten
Baten
Saldo
Begroting 2024
39.815
7.611
-32.203
Waarvan intensiveringen 2024
190
-190
Bestaand beleid 2024
39.625
7.611
-32.014
Verschil ten opzichte van 2023
3.673
1.350
-2.323
Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid): 1.1.1 Economische ontwikkeling Economische agenda We verwachten voor de Economische Agenda in de periode 2023-2026 in totaal 1,6 miljoen euro per jaar in te zetten. Marketing Groningen De begrote gemeentelijke bijdrage aan de Stichting Marketing Groningen bedraagt ca. 1,2 miljoen euro. Akkoord van Groningen De begrote lasten voor het Akkoord van Groningen bedragen ca. 1,2 miljoen euro. Tegenover deze lasten staan bijdragen van de partners van het Akkoord van Groningen (750 duizend euro). Personele inzet Personele inzet op diverse onderdelen binnen dit beleidsveld (2,1 miljoen euro). Reguliere activiteiten De begrote lasten in verband met reguliere activiteiten voortkomend uit voorgaande economische programma’s bedragen ca. 0,8 miljoen euro.
Lasten 1.600
1.1.2 Ruimtelijk-economische ontwikkeling Opgaven programma Ruimtelijke economie Voor de opgaven binnen het programma Ruimtelijke economie hebben we hier 0,9 miljoen euro begroot. Kapitaallasten Ook zijn hier de kapitaallasten begroot voor de realisatie van bestaande projecten binnen het meerjarenprogramma Ruimtelijke Economie (445 duizend euro). Broedplaatsen Met dit budget stellen we beleid op om nieuwe broedplaatsen te kunnen faciliteren.
Lasten 900
16
Baten
1.200
1.200
750
2.100 800
445
200
Baten
Markt- en havenwezen Voor het markt- en havenwezen hebben we middelen begroot (2,2 miljoen euro), waaronder de lasten voor de brugbediening in onze gemeente (1,2 miljoen euro). In 2024 verwachten we uit marktgelden 1,0 miljoen euro en uit havengelden 0,2 miljoen euro te ontvangen.
2.200
1.300
1.1.3 Grondzaken Strategisch bezit Gemeentelijke panden en percelen, die aan zijn gekocht met het doel om op een later tijdstip te worden (her)ontwikkeld. Naast de lasten zijn hier ook de opbrengsten uit het strategisch bezit begroot. Bovenwijkse voorzieningen Meerstad Kapitaallastenbudget voor bovenwijkse voorzieningen in en rondom Meerstad. Bovenwijkse infrastructuur SIF-middelen voor de ontwikkeling en realisatie van bovenwijkse infrastructuur. Hortus/Biotoop Middelen ten behoeve van de voortzetting huidig gebruik van de Biotoop in Haren. Erfpachtterreinen Begrote lasten en baten bij de exploitatie van erfpachtterreinen.
Lasten 7.500
Baten 4.500
600
700
1.1.4 Overige economie Kapitaallasten Dit betreft het kapitaallastenbudget in verband met investeringen in gemeentelijke ruimtelijkeconomische projecten/activa. Suikerzijde SIF-middelen begroot voor de structurele dekking van beheer- en rentelasten bij de gebiedsontwikkeling van de Suikerzijde. Regio Groningen-Assen De begrote jaarlijkse bijdrage aan de Regio Groningen-Assen bedraagt ca. 1,6 miljoen euro. Personeel
Lasten 7.300
Baten
4.100 1.000 1.100
3.000
1.600 1.100
Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma: 1.1 11 5 5
Intensiveringen en dekkingsbronnen 2024 Handhaving op het water Exploitatiekosten stadse monumenten GMF Achterstallig onderhoud stadse monumenten GMF Dekking vrijval SIF Dekking vrijval SIF
Intensivering 140 550 500
I/S I S I I I
Dekking
250 750
De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld , hier staat een totaaloverzicht
en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen.
Toelichting op hoofdlijnen op het verschil in de baten en lasten ten opzichte van de begroting 2023 1.1.3 Grondzaken Strategisch bezit
Lasten 700
17
Baten 600
De lasten van het strategisch bezit stijgen met ca. 0,7 miljoen euro. Dit wordt onder meer verklaard door indexatie van prijzen. Hiertegenover staan hogere geraamde opbrengsten uit strategisch bezit (0,6 miljoen euro). Bovenwijkse voorzieningen Meerstad De kapitaallasten in verband met de bovenwijkse voorzieningen in en rondom Meerstad zijn aangepast op basis van de geactualiseerde meerjarenraming. Bovenwijkse infrastructuur Voor de bovenwijkse voorzieningen die gepaard gaan met de groei van de gemeente en niet uit de grondexploitatie gedekt kunnen worden, zijn in het coalitieakkoord aanvullend middelen beschikbaar gesteld. Biotoop Om de totale kosten voor het gebruik van de Biotoop te kunnen dekken zijn aanvullend middelen beschikbaar gesteld in deze begroting.
1.1.4 Overige economie Kapitaallasten De begrote kapitaallasten in verband met gemeentelijke ruimtelijk-economische projecten dalen met 1 miljoen euro. De belangrijkste oorzaken worden hieronder toegelicht. In juni 2023 heeft de raad besloten de aanvullende kredietaanvraag voor het project herontwikkeling locatie St. Jansstraat & herhuisvesting VRIJDAG vast te stellen. Om uitvoering te geven aan dit besluit zijn structurele middelen overgeheveld naar het beleidsveld 3.5.1 Culturele infrastructuur voor de dekking van kapitaallasten van het project. Binnen het beleidsveld 1.1.4 Overige economie leidt dit tot een daling van de kapitaallasten van ruim 0,5 miljoen euro. Daarnaast leidt de recente afwaardering van de investering in het viaduct dat het bedrijventerrein Westpoort ontsluit naar de A7 tot een structurele vrijval van het begrote kapitaallastenbudget (450 duizend euro). Suikerzijde De begrote kapitaallasten voor de gebiedsontwikkeling Suikerzijde zijn aangepast op basis van de actuele meerjarenraming.
1.400
1.000
600
Lasten -1.000
Baten
500
In het hoofdstuk financiële positie zijn aanvullend nog de volgende overzichten en toelichtingen opgenomen: • In het Financieel meerjarenbeeld staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven; • In de Intensiveringen 2024-2027 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle intensiveringen 2024; • In de Dekkingsbronnen 2024-2027 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle dekkingsbronnen. Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft een totaaloverzicht van en een toelichting op de (financiële) risico’s.
Deelprogramma 1.2: Mobiliteit In het deelprogramma Mobiliteit staat een goed bereikbare gemeente met een aantrekkelijke, veilige en gezonde leefomgeving centraal. Uitgangspunt van ons mobiliteitsbeleid is om lopen, fietsen en het openbaar vervoer te stimuleren en de auto daar waar noodzakelijk te faciliteren. Met een stevig groeiende gemeente is het een flinke uitdaging om de impact van het (auto)verkeer zoveel mogelijk in balans te houden met aantrekkelijkheid en leefbaarheid. Samen met het terugdringen van de CO 2-uitstoot in het kader van onze klimaatdoelstellingen vraagt dit om een transitie naar minder ruimte innemende en emissievrije mobiliteit. Het speelveld rond mobiliteit gaat de komende tijd hierdoor flink veranderen. Doelen Deelprogramma 1.2: Mobiliteit 18
Het deelprogramma Mobiliteit heeft de volgende doelen: • Wij stimuleren lopen, fietsen en het openbaar vervoer; • Wij willen dat Groningen voor iedereen goed bereikbaar is en blijft op een zo veilige en duurzame manier; • Wij geven voorrang aan innovatieve en schone vormen van personen- en goederenvervoer waarmee de CO2uitstoot verminderd wordt. Beleidsvelden Vervoerswijzen Onze gemeente bestaat uit een compacte stad met daaromheen een aantrekkelijk landelijk gebied met compacte dorpen. We zijn een groeiende gemeente die een sterke (boven)regionale rol vervult in de regio. Deze kenmerken zien we terug in de opbouw van onze mobiliteit en de ontwikkeling daarvan: • lopen en fietsen zijn samen verantwoordelijk voor bijna driekwart van alle verplaatsingen; • in de regio rond de stad is de autoafhankelijkheid juist groot; • het openbaar vervoer (trein en bus) heeft een belangrijk aandeel in het aantal verplaatsingen van en naar onze gemeente. Tegelijkertijd verbreedt het openbaar vervoer steeds meer naar openbare mobiliteit, ofwel de keten die de reis van deur tot deur vormt in plaats van alleen het deel dat daadwerkelijk met bus of trein wordt gereisd. Onze P+R terreinen en hubs worden daarin als overstappunt steeds belangrijker.
De samenstelling en verandering van mobiliteitspatronen in onze gemeente, maar ook daarbuiten, vormen belangrijke bouwstenen voor het deelprogramma Mobiliteit. Impact op de directe omgeving Onze ambities op het gebied van leefbaarheid, toegankelijkheid en veiligheid staan onder druk door de gevolgen van de (auto)mobiliteit. Daarom hebben we in onze Mobiliteitsvisie gekozen voor het uitgangspunt van een 'doorwaadbare' stad: • de leefkwaliteit staat centraal en we nemen afscheid van de autologica bij het vormgeven van de openbare ruimte; • de snelheidslimiet op veel wegen binnen de bebouwde kom wordt teruggebracht naar 30 km/uur; • we kijken kritisch naar autoparkeervraagstukken, want de geparkeerde auto hoeft niet altijd het eerste recht op een plek op straat te hebben. Verkeersveiligheid speelt binnen onze gemeente een belangrijke rol, omdat inwoners zich in het verkeer veilig moeten voelen. Kinderen, ouderen en mensen met een beperking hebben soms moeite met het steeds drukker wordende verkeer. Om verkeersveiligheid succesvol te kunnen blijven bevorderen, is afstemming van maatregelen op het gebied van infrastructuur, educatie en handhaving noodzakelijk. Verkeerseducatie is een belangrijke pijler voor onze verkeersveiligheid.
Slim en Duurzaam De snelle opeenvolging van technologische innovaties, de opkomst van nieuwe spelers op de mobiliteitsmarkt en de klimaatverandering leiden tot vernieuwing (op onderdelen) van het deelprogramma Mobiliteit. De toepassing van slimme en duurzame mobiliteitsoplossingen die kunnen bijdragen aan een betere leefkwaliteit worden in dit beleidsveld beschreven. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid (2023) Beleidsplan Verkeerslichten Groningen (2023) Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) 19
Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad (2022) Uitvoeringsprogramma Deelmobiliteit (2022) Ruimte voor zero-emissie Stadslogistiek (2021) Actualisatie Bestemming Binnenstad 2021 (2021) Mobiliteitsvisie Groningen Goed op Weg (2021) Nieuwe Ruimte - Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte (2021) Visie Openbare Laadinfrastructuur Groningen 2025 (2020) Parkeervisie 2018-2025 (2018)
Voortgang lopende jaar en relevante ontwikkelingen We zien dat het op fietspaden en wegen steeds drukker wordt. De druk op het verkeer- en vervoerssysteem in en rond onze gemeente blijft onverminderd groot. Steeds vaker lopen we tegen de grenzen van de mobiliteit aan. Groningen groeit en dat geldt ook voor de mobiliteit. Om te voorkomen dat de mobiliteitsgroei ten koste gaat van het welzijn van onze inwoners, geven we andere vervoersvormen dan de auto prioriteit. In onze Mobiliteitsvisie hebben we een omslag in ons denken gemaakt. Waar de auto vaak leidend was bij het maken van keuzes, is de kwaliteit van de openbare ruimte dat nu. Steeds vaker nemen we afscheid van het uitgangspunt dat de auto centraal staat. Daarmee ontstaat meer ruimte voor andere functies en maken we de straat weer aantrekkelijk en leefbaar. De doelstellingen uit de Mobiliteitsvisie sluiten naadloos aan op het coalitieakkoord 'Het begint in Groningen: voor wat echt van waarde is'.
De Regio Groningen-Assen is door het Rijk aangewezen als één van de zestien NOVEX-gebieden: gebieden die een prominente rol hebben in het vervullen van de landelijke woningbouwopgave. In NOVEX-gebied Groningen-Assen werken we als regio en Rijk al meerdere jaren samen aan de verstedelijkingsopgave. Met de status als NOVEX-gebied is in het BO Leefomgeving van 2022 besloten dat de eerder opgestelde Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen een verdiepingsslag behoeft op een aantal thema's om tot ontwikkelperspectief te komen. Voor de thema's wonen, werken, mobiliteit, groen en energie worden actualisaties gemaakt. De NOVEX-aanpak Regio Groningen-Assen geeft richting aan de ontwikkeling van woningbouw en werkgelegenheid in de regio. Gezamenlijk is afgesproken dat we tot 2040 netto 36.000 woningen bouwen en 28.000 extra arbeidsplaatsen accommoderen. 20
Vanuit onze eigen doelstelling om in 2035 CO2-neutraal te zijn én in het kader van het Klimaatakkoord nemen wij samen met het Rijk voortvarend maatregelen om de klimaatverandering aan te pakken. Zodoende maken we onze gemeente klaar voor de toekomst: klimaatneutraal, fossielvrij en circulair. Mobiliteit is één van de vijf pijlers om CO2 te reduceren. De ambitie van het Klimaatakkoord raakt daarmee ook ons directe takenpakket. Hoewel we nu al inzetten op de aanleg van elektrische laadinfrastructuur, de realisatie van zero-emissiezones en meer deelmobiliteit, zal dit de komende jaren meer druk op onze organisatie leggen. Het openbaar busvervoer heeft sinds corona te maken met een ander reizigerspatroon. De reizigersaantallen in de bussen liggen daardoor op zo’n 80-85% ten opzichte van 2019, terwijl busreizigers gemiddeld juist langer zijn gaan reizen. Met name voor de korte reisafstand hebben mensen een reisalternatief gevonden. Het OVbureau Groningen Drenthe speelt in op het ‘nieuwe normaal’ door het aanbod beter af te stemmen op de vraag, wat betekent dat het openbaar vervoer op sommige plekken minder frequent of niet langer rijdt. In 2024 nadert de Aanpak Ring Zuid (ARZ), het grootste infrastructurele project in onze gemeente, zijn voltooiing. De hoofdverkeersrijbaan van de Zuidelijke Ringweg kan vanaf september 2024 gebruikt worden door het autoverkeer.
Het jaar daarop worden de laatste werkzaamheden afgerond. Met de ombouw van de Zuidelijke Ringweg leggen we een solide basis voor de toekomst en verbetert de bereikbaarheid, doorstroming, leefbaarheid en veiligheid. Voordat de werkzaamheden aan de Zuidelijke Ringweg echter voltooid zijn, krijgen automobilisten nog eenmaal te maken met grootschalige wegafsluitingen. In 2024 zal het Julianaplein in totaal 26 weken worden afgesloten, dat is tweemaal zo lang als de duur van Operatie Julianaplein in 2022. Het Julianaplein gaat in 2024 één maand dicht aan de kant van Drachten en vier maanden aan de kant van Hoogezand. Om de overlast voor het verkeer op de ringweg zelf, op de toeleidende wegen én voor omwonenden zoveel mogelijk te beperken, zetten we vol in op alternatieve vormen van vervoer (zoals de fiets) en goede communicatie en informatie. Samen met collega-overheden, het bedrijfsleven en het onderwijs zorgt Groningen Bereikbaar voor het beschikbaar maken van (reis)alternatieven, communicatie en grip op de uitvoeringsplanning.
Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). Wat willen (resultaten)
we
bereiken
Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)
Vervoerswijzen Toename van ruimte-efficiënte, schone en gezonde vervoerswijzen door groei van het aandeel voetgangers, fiets en openbaar vervoer en afname van het aandeel auto's zowel binnen gemeente Groningen als van en naar Groningen met als doel: herwinnen openbare ruimte, verminderen CO2 uitstoot en realiseren van een gezondere leefomgeving.
•
Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid verbeteren we in 2024 looproutes naar wijkvoorzieningen (zoals Winkelcentrum Paddepoel), openbaar vervoerhaltes en stations;
• In 2024 werken we met onze landelijke partners van de City Deal 'Ruimte voor Lopen' en Europese partners vanuit het Interreg North Sea Project ‘Active Cities’ verder aan het uitwisselen van kennis over en het initiëren van opdrachten en onderzoeken ter stimulering van ons loopbeleid;
• Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid gaan we in 2024 verder met de aanleg van regionale doorfietsroutes (naar Leek, Assen en Zuidlaren), het verbeteren van bestaande fietsroutes (Rijksstraatweg Haren-Glimmen), de aanleg van ontbrekende schakels (fietspad langs de N865 Wittewierum-
21
Overschild) en de aanleg van fietsstraten (Kerklaan in Groningen, Korreweg en Helperzoom Noord);
• In 2024 werken we samen met Rijkswaterstaat aan het ontwerp van de voorkeursvariant van de Paddepoelsterbrug en aan het voorlopig ontwerp van de Gerrit Krolbrug en de bijbehorende planologische procedures. Ondertussen realiseren we hier een tijdelijke fiets- en loopbrug. Voor de busbaanbrug over het Van Starkenborghkanaal gaan we verder met een verkenning van de oplossingsrichtingen;
• In 2024 wordt de Suikerzijderoute opengesteld voor langzaam verkeer,
•
•
•
•
•
•
zodat het ontwikkelgebied Suikerzijde direct vanaf het begin uitstekend te voet en per fiets bereikbaar is; We doen in 2024 onderzoek naar het verbeteren van de fietsstructuur zowel in het stationsgebied zelf als van en naar het stationsgebied. Ook onderzoeken we een alternatieve fietsroute aan de westkant van de binnenstad (Diepenring) en proberen we een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de kwaliteit van het fietsnetwerk als gevolg van de toegenomen drukte op fietspaden; Door Groningen Fietsstad ook in 2024 duidelijk en structureel te blijven promoten, willen we ervoor zorgen dat de fiets nog meer gebruikt wordt voor het woon-werkverkeer; Begin 2024 stellen we, als uitwerking van onze Mobiliteitsvisie, een Routekaart OV 2040 vast waarin we aangeven hoe het openbaar vervoer in Groningen er op de langere termijn uit moet gaan zien en welke stappen we de komende 20 jaar gaan zetten om ons doel waar te maken; Met Rijk en Provincie Groningen werken we in 2024 verder aan de toekomstige bereikbaarheid van Suikerzijde per openbaar vervoer. ProRail voert een verkenning uit naar de realisatie van het beoogde treinstation De Suikerzijde en we maken plannen voor busvervoer en deelmobiliteit in/van/naar Suikerzijde (samenkomend in een mobiliteitshub).
De onderzoeken moeten leiden tot besluitvorming over vervolgstappen richting realisatie; We werken aan projecten die het gebruik van het openbaar vervoer bevorderen, zoals een goede inbedding van het openbaar vervoer in de vele gebiedsontwikkelingen en betere haltevoorzieningen in bestaand bebouwd gebied. Op plekken waar het openbaar vervoer niet langer komt, bieden we alternatieven zoals fijnmazig wijkvervoer; We zijn nauw en op alle schaalniveaus betrokken bij de planvorming rondom de Lelylijn en brengen de meerwaarde van de Lelylijn voor Groningen in beeld, maar ook welke consequenties de Lelylijn heeft voor ons mobiliteitssysteem. Daarnaast zijn we aangehaakt bij de processen rond de verbetering van bestaand spoor en de Nedersaksenlijn en leveren we waar nodig onze inbreng;
• In 2024 gaan de werkzaamheden aan de ombouw van het Hoofdstation in het kader van Groningen Spoorzone door en gaan we verder met de voorbereidende werkzaamheden voor de insnijding van het Emmaviaduct;
• Omdat de fysieke toegankelijkheid van station Groningen Noord niet meer voldoet aan de huidige richtlijnen, starten we in 2024 met het verbeteren ervan;
• Omdat we wijkvervoer als een belangrijke aanvulling op het openbaar vervoer zien, ondersteunen we ook in 2024 initiatieven voor wijkvervoer;
22
• In 2024 investeren we in het nog aantrekkelijker maken van onze P+R
•
terreinen door het uitbreiden van te kleine fietsenstallingen (P+R Reitdiep, Meerstad en Haren), het verbeteren van reizigersvoorzieningen, de uitstraling en de sociale veiligheid en het faciliteren van diverse vormen van deelmobiliteit. Daarnaast gaan we aan de slag met nieuwe wijk- en buurthubs; Als bewoners in gebieden met betaald parkeren geen parkeerplaats kunnen vinden op een acceptabele loopafstand (< 250 meter), overwegen we nieuwe maatregelen om de parkeerdruk te verlagen. Uiteraard doen we dit altijd in overleg met bewoners(organisaties);
• In 2024 introduceren we een nieuwe bezoekersvergunning. Op dit moment heroverwegen we de systematiek hiervan. Bereikbaar houden van de economische kerngebieden van Groningen met onder meer de (vracht)auto