Bijlage 2 omgevingsprogramma Planmer-beoordeling Niemeyer.pdf
Tekst van het document
In 1950 werd in het complex en de toepassing van snel werd de eerste travee opgehoogd. lende type kozijnen. 1950 werd complex 1927 lende type kozijnen. 1950 werd hethet complex weer verder naar achter uitgebreid met gebouwIn6.In 1910 1950 het fabriekscomplex uitgebreid met weer verder naar achter uitgebreid met gebouw 6. weer verder naar achter uitgebreid met gebouw 6. Dit gebouw werd aan de achterzijde van gebouw at aan de linkerzijde van gebouw 1 werd Dit gebouw werd aan achterzijde van gebouw Ditdegebouw werd dede achterzijde van gebouw 4 aangebouwd. Dit vormde afsluiting vanaan het 1913 1953 . Dit gebouw werd 6 jaar laterfabriekscomplex. uitge4 aangebouwd. Dit vormde de afsluiting van aangebouwd. Dit vormde de afsluiting van hethet Tegen de4 plint van de gebouwen hter. In 1925 werd het complex verdermeerdere aanbouwen fabriekscomplex. Tegen plint van gebouwen fabriekscomplex. Tegen plint van dede gebouwen werden gemaakt. Rond 1960dede 1916 1960 aan itgebreid met gebouw 4. Ditwerd werd werden meerdere aanbouwen gemaakt. Rond 1960 werden aan meerdere aanbouwen 1960 er een kantine aangebouwd gebouw 4. Een gemaakt. Rond e van gebouw 1 aangebouwd.aantal Onderwerd een kantine aangebouwd aan gebouw Een werd er er een kantine aangebouwd aan gebouw 4. 4.
Een fabrieksgebouwen moesten gesloopt worden ook gebouw1920 1 verder opgehoogd en 1961-1962 aantal fabrieksgebouwen moesten gesloopt worden fabrieksgebouwen moesten gesloopt worden om ruimte te maken voor aantal gebouw 7 in 1973. nenterrein bebouwd. Het oorspronom ruimte te maken voor gebouw 1973. om ruimte te maken voor gebouw 7 in7 in 1973. pte volume van gebouw 1 is nog zicht1925 na 1973 1979 beeld door restanten van dakranden, aterialen en 1934-1938 de toepassing van verschilozijnen. In 1950 werd het complex naar achter uitgebreid met gebouw 6. Ontwikkelkader werd aan de achterzijde van gebouw Niemeyer wd. Dit vormde de afsluiting van het plex. Tegen de plint van de gebouwen
ardering en kernwaarden
n
wen, opbouwen, inbouwen
46
1916
1925
1934-1938
1951
1973-2024
De geschiedenis leeft verder
47
Restauratievisie Respectvol transformeren. Ontwerpen vanuit de kernwaarden De restauratievisie benoemt de kernwaarden van het complex. Eén daarvan is dat het een staalkaart is van kenmerkende fabrieksgebouwen, dankzij de historische groei van het complex. Elk gebouw heeft zijn geheel eigen karakter en onderscheidende kenmerken. Bij de herontwikkeling willen we deze kernwaarden weer in hun kracht zetten. We streven naar een zorgvuldig herstel van die onderscheidende kenmerken. De gebouwen zijn geen momument. Toch proberen we zoveel mogelijk aansluiting te vinden bij de restauratielader van de ERM, wat betekent dat we zoveel mogelijk van het oude materiaal herstellen. Als dat niet lukt, maken we het ze goed mogelijk na. Natuurlijk willen we het nieuwe gebruik goed inpassen. Daarom hanteren we het principe dat ingrepen aansluiten bij of bijdragen aan het behoud of herstel van de kernwaarden.
48
Dat betekent dat ondergeschikte ingrepen zich moeten voegen naar de ontwerpprincipes van het gebouw. Daardoor vallen ze niet op en gaat alle aandacht uit naar de herstelde kenmerken van dat gebouw. ERM staat voor stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg; hét platform voor monumenteneigenaren, ontwerpers en uitvoerders, en toezichthouders.
De ingrepen die uitgevoerd worden in de fabriek zullen ook aansluiten bij de kernwaarden maar daar op een geheel eigen en onderscheidende wijze op reflecteren.
Van restauratievisie naar ontwerp Voor elk gebouw is er een ontwerp gemaakt. De restauratie is gebaseerd op de vijf algemene kernwaarden, die richting hebben gegeven aan de ontwerpkeuzes. Per kernwaarde is er een visie geformuleerd, die vervolgens is vertaald naar concrete ontwerp uitgangspunten. Hieronder staat een overzicht van de kernwaarden en de vertaling naar ontwerp. Vervolgens gaan we dieper in op elke kernwaarde en de bijbehorende uitgangspunten.
Kernwaarden I. Bijbouwen, opbouwen, inbouwen
II. Staalkaart van kenmerkende fabrieksgebouwen
Ill. Complex met twee gezichten
IV. Elk gebouw een eigen karakter
V. Sporen van tabaksproductie
Ontwikkelkader Niemeyer
De geschiedenis leeft verder
Alle tijdslagen (nieuw of oud) worden duidelijk zichtbaar en herkenbaar in het complex.
Door keuzes in opzet en bekleding van de gevels wordt deze staalkaart hersteld.
Die twee gezichten blijven, maar door aanpassingen aan de gevels ‘opent’ het complex zich.
In de binnenruimte laat elk gebouw zijn eigen karakter zien.
Deze sporen blijven behouden.
49
Alle tijdslagen (nieuw of oud) worden duidelijk zichtbaar en herkenbaar in het complex.
I
DE TE VERWIJDEREN DELEN 1 2 3 4 5 6 7 8
Door keuzes in opzet en bekleding van de gevels wordt deze staalkaart hersteld.
II
IN HET RESTAURATIEPLAN IS DE VERWIJDERING VAN DEZE GEVELPANELEN OPGENOMEN (VAN TOEPASSING OP GEBOUW 1,2,4,5&6)
LAADDOK OPSLAGLOODS LOS GEBOUW DAK ART HART VAN HET PLAN AANBOUW AAN SPOOR GEVEL SHAGFABRIEK OUDE BINNENPLAATS
5
7
8 6 4 1
3 2
Door de jaren heen is de fabriek meerdere keren uitgebreid. Er kwamen gebouwen en verdiepingen bij en er werden gebouwen vervangen. De huidige uitstraling is het resultaat van alle aanpassingen, die overigens meestal wel passen bij de gebouwen in kwestie. Door die veranderingen zien we o.a. zichtbare bouwsporen in de gevels door aanpassingen en ophogingen
50
en functionele aanpassingen binnen de fabriek. Bovendien ‘verstoppen’ de aanpassingen de oorspronkelijke gebouwdelen. Daar zit ruimte voor aanpassing. Van de oude fabriek behouden we zoveel mogelijk, maar minder belangrijke delen die de uitstraling rommelig maken, willen we verwijderen. Zo wordt de historische groei weer goed zichtbaar.
De kern van het complex, gevormd door de ‘pure’ gebouwen die de stappen in de tijd goed laten zien, blijft zo over.
Het uitbreiden van het complex zorgde voor een lappendeken van gebouwen uit verschillende tijdperken. Was er meer ruimte nodig? Dan werden er nieuwe gebouwen bijgezet of bestaande gebouwen werden uitgebreid of verhoogd. Dat deed men met de technieken van dat moment.
die het terrein vormt. Maar veel van de bijzondere kenmerken zijn verstopt onder lagen van generieke aanpassingen.
Het terrein vormt nu een staalkaart van kenmerkende fabrieksgebouwen
De generieke witte gevelbeplating die in de jaren 90 tegen alle gebouwdelen aan
Ontwikkelkader Niemeyer
is gezet verdwijnt bijvoorbeeld. Zo komen de originele gevelmaterialen weer in het zicht.
We behouden de eenheid van het complex, maar geven wel elk gebouw zoveel mogelijk de uitstraling die het had in de tijd van de bouw.
De geschiedenis leeft verder
51
De twee gezichten blijven, maar door aanpassingen aan de gevels ‘opent’ het complex zich.
Van gesloten fabriek
Het eerste gezicht van de Niemeyer fabriek is de redelijk gesloten buitenkant. Het andere gezicht is de kant van de Industriestraat – de straat die het fabrieks terrein doorkruist – die transparanter is. Deze twee gezichten zijn bepalend voor de restauratie van de gevels. In het verleden bepaalden grote ramen en teksten op de gevel de uitstraling. Waar mogelijk brengen we die teksten terug. Om de originele vensters terug te brengen,
52
III
In de binnenruimte laat elk gebouw zijn eigen karakter zien.
IV
naar open fabriek
verwijderen we de witte gevelbeplating. In de loop der tijd zijn veel originele kozijnen vervangen door kunstof varianten. Hier willen we weer houten, aluminium of stalen kozijnen voor terugplaatsen en dat in de originele verdeling van de kozijnen. Per gebouw ligt hiervoor al een plan klaar. Gevelopeningen (ramen en deuren) die later zijn toegevoegd bieden ruimte voor
aanpassingen. De zijgevels zijn vaak aangepast en minder representatief voor het complex. Hier kunnen we dan bijvoorbeeld de gevel verder openen. Met deze renovatie maken we de verschillende tijdslagen van het complex weer toonbaar. Het gebouw zal zich ook meer gaan openen naar het publiek. Dit alles gebeurt zonder afbreuk aan de originele gevels van de fabriek.
Respect voor oorsprong Ieder gebouw heeft zijn unieke kenmerken, zoals de verdiepingshoogte en de daglichtinval. Iedere binnenruimte krijgt een passende nieuwe functie die de kwaliteiten en kenmerken van de oorspronkelijke functie respecteert en benut.
Ontwikkelkader Niemeyer
De geschiedenis leeft verder
53
Sporen van de tabaksproductie blijven behouden.
V
Het complex bevat nog historische sporen van de oorspronkelijke functie: het produceren van tabak. Zoals gevelrelicten, buizen, tonnen, branddeuren, achtergebleven borden, schoorstenen en bouwtechnische relicten. Maar ook materialen als tegelwerk voor de hygiëne en houten vloeren zijn kenmerkend. We behouden deze sporen waar mogelijk en maken gebruik van de karakteristieke traditionele kleuren.
54
Ontwikkelkader Niemeyer
De geschiedenis leeft verder
55
56
Ontwikkelkader Niemeyer
De geschiedenis leeft verder Ingrepen
57
Plek voor vernieuwing en verbinding
Hier, middenin de stad, ontstaan nieuwe verbindingen. Tussen erfgoed en groen. Tussen inwoners en ondernemers. Tussen deze bijzondere plek en de digitale wereld om ons heen. Hier is alle ruimte voor ontmoetingen en kruisbestuivingen die ons nieuwe energie geven, om samen ideeën voor de toekomst te vinden.
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD DOOR SURREND3R, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
60
Ontwikkelkader Niemeyer
Hoofdstuktitel Subtitel
61
Broed- en bloeiplaats
PERSPECTIEF MAAIKE VAN KESSEL
PRACTOR DIGITAAL VAKMANSCHAP NOORDERPOORT De Niemeyer Campus wordt een broedplaats voor digitale innovatie, cultuur en ondernemerschap. DNA, de samenwerking van DCTerra, Noorderpoort en Alfa-college (DNA), is actief betrokken bij de ontwikkeling van Niemeyer. Vanuit de DNA-samenwerking willen de mbo-instellingen bijdragen aan een innovatieve en sterke regio. De transitiesopgaven in de regio bepalen voor een belangrijk deel de innovatieagenda van de mbo-instellingen. De overgang van ‘analoog naar digitaal’ is voor het mbo-onderwijs dubbel belangrijk. We leidden onze studenten op tot vakmensen in een arbeidsmarkt waarin IT steeds belangrijker wordt. Maar ook de manier waarop zij leren en wij onderwijs geven, verandert onder invloed van de opkomst van AI en andere ontwikkelingen. Het is voor ons daarom essentieel om onderdeel te zijn van het digitale kennis- en innovatie-ecosysteem waarin Niemeyer een belangrijk plek gaat innemen. Niet alleen voor de it-opleidingen, maar voor alle opleidingen waar digitalisering een belangrijke rol speelt. Niemeyer biedt studenten de mogelijkheid om praktijkervaring op te doen. Door samen te werken met bedrijven aan innovatievraagstukken, leren studenten omgaan met nieuwe technologie en maken ze kennis met verschillende bedrijven en sectoren. Andersom leren de bedrijven de mbostudenten kennen.
Ook voor docenten is Niemeyer een plek om te leren en ontwikkelen. Wanneer ze samen met de bedrijven en studenten nieuwe kennis opdoen, blijven ook zij op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Het directe contact met de bedrijven versterkt de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven. Het verhoogt het werkén leerplezier voor alle betrokken partijen. In Niemeyer komen studenten uit mbo, hbo en wo bij elkaar. Dit bevordert de samenwerking en kennisuitwisseling tussen studenten uit verschillende onderwijsroutes. Mbo-studenten brengen een praktijkgerichte benadering mee die waardevol is voor innovatieve projecten op de campus. Ook op het gebied van ‘leven lang ontwikkelen’ biedt Niemeyer volop mogelijkheden. Zo kunnen we samen met bedrijven leertrajecten ontwikkelen voor bij- en omscholing, die aansluiten op de actuele behoeften van de regio.
62
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD EN ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS START-UP DINER, NOVEMBER 2024
Groningen is een eigenzinnige stad. Ze combineert een werelds gevoel met de verbondenheid van een dorp. De Groningers, hun talenten, de pioniers, de buurt en het iconische fabrieksterrein vormen de perfecte basis voor levendigheid. Op deze basis bouwen we verder aan een ecosysteem vol kansen. In Niemeyer werken we samen aan de toekomst. De toekomst is digitaal. Het verandert de manier waarop we met elkaar samenwerken en samenleven. In Niemeyer brengen we verschillende disciplines bij elkaar en geven we zo richting aan onze toekomst. Het Ontwikkelkader laat zien hoe Niemeyer de thuisbasis wordt voor een digitaal ecosysteem; een broedplaats die creativiteit, innovatie en samenwerking Ontwikkelkader Niemeyer
stimuleert. De mix van o.a. startups, scale-ups, kennisinstellingen en kunstenaars of culturele instellingen geeft de stad en omstreken een economische én culturele dynamiek. Na broeden komt bloeien. Initiatieven die in het ecosysteem zijn ontstaan, kunnen doorgroeien en zich verder ontwikkelen. We faciliteren de groei van succesvolle projecten en intiatieven, waardoor ze een duurzame bijdrage leveren aan stad en de regio. De digitale toekomst is meer dan software. Ook bijvoorbeeld design, gedrag, kunst en ethiek spelen sleutelrollen. In Niemeyer brengen we daarom verschillende mensen en disciplines bij elkaar, zodat de wereld van morgen vormgeven een gezamenlijk
Plek voor vernieuwing en verbinding
doel wordt. Een collectief van expertises en visie op de wereld om ons heen is de ideale voedingsbodem voor het vinden van de antwoorden op grote vragen: ▪ Hoe creëren en consumeren we media? ▪ Hoe maken we de zorg toekomstbestendig? ▪ Hoe ontwikkelen en distribueren bedrijven producten en diensten duurzamer? ▪ Hoe blijven werkende mensen zich ontwikkelen? ▪ Hoe gaan we om met digitaal misbruik en verslaving? ▪ Hoe borgen we ethiek in verantwoorde softwareontwikkeling?
63
Ecosysteem
PERSPECTIEF TJARDA POLDERMAN FOUNDED
Niemeyer: een bruisend hart voor startups en scale-ups Niemeyer biedt iets wat Groningen nu mist: een centrale, bruisende werk- en ontmoetingsplek voor startups en scale-ups. In een regio waar toevallige ontmoetingen tussen innovatieve ondernemers schaars zijn geworden, vormt de Niemeyer een dynamische broedplaats waar ideeën kunnen landen, netwerken kunnen groeien en samenwerking tot doorbraken leiden. Hier ontstaat de soort creatieve kruisbestuiving die startups nodig hebben om te versnellen. Het wordt een plek waar ondernemers niet alleen werken, maar elkaar ontmoeten en inspireren en waar ze samen verder komen.
TJARDA POLDERMAN, FOUNDED
Het begrip ‘ecosysteem’ komt uit de natuur. Het beschrijft de relaties tussen levende organismen — zoals planten, dieren, micro-organismen — én hun fysieke omgeving in een bepaald gebied. Die interactie tussen de organismen en de omgeving zorgt voor een natuurlijk evenwicht. Als zo’n ecosysteem goed functioneert, groeit en bloeit alles bijna vanzelf. In de context van de grote, gezamenlijke ambities van Niemeyer is ook zo’n ecosysteem nodig. Eén dat bestaat uit mensen, netwerken, initiatieven en ondersteunende faciliteiten. Wij bieden de voedingsbodem voor zo’n ecosysteem op het Niemeyer terrein. Eén op basis van gemeenschappelijke waarden, ambities en rollen. Mensen Bedrijven, kennisinstellingen, communities en onze samenleving: het zijn allemaal ecosystemen. Mensen staan daarin centraal. Als zij met al hun talenten en ideeën elkaar ontmoeten, ontstaan er mooie dingen. Op het hele Niemeyer terrein faciliteren we daarom samenkomst en stimuleren we onverwachte ontmoetingen. ‘Digitaal’ is een thema dat alle sectoren raakt en verbindt. In de Niemeyer fabriek kunnen cross-overs tussen digitale sectoren en disciplines ontstaan, omdat mensen uit verschillende sectoren elkaar ontmoeten en van elkaar leren.
64
Netwerken In en rond de Niemeyer fabriek ontstaan nieuwe connecties en netwerken, net zoals dat gebeurt in bijvoorbeeld bedrijven: je komt elkaar tegen bij de koffiemachine, in de kantine, tijdens activiteiten en op ontmoetingsplekken.
Versterking van het startupklimaat in Groningen Niemeyer is een enorme kans voor het startup-ecosysteem van Groningen. Waar startups en scale-ups nu verspreid zijn over de stad en regio, biedt deze campus een flexibele en schaalbare thuisbasis die meegroeit met hun ambities. Met directe toegang tot netwerken, mentoren, talent en marktkansen ontstaat een vestigingsklimaat dat jonge bedrijven aantrekt én vasthoudt.
Daarnaast is de Niemeyer fabriek een clubhuis voor (bestaande) netwerken. Leden van netwerkinitiatieven zoals Samenwerking Noord, de YES en de NOO ontmoeten elkaar nu op afgesproken tijden en tijdens evenementen. Dankzij Niemeyer gaat dit veranderen, omdat we ruimte voor ontmoeting faciliteren. Zie het als een clubhuis. Door deze bestaande netwerken bij elkaar te brengen, beginnen we niet op nul. We willen niet concurreren met bestaande netwerken en structuren, maar er op voortbouwen. Ook stimuleren we kruisbestuivingen tussen netwerken die passen bij de samenhang van de organisaties op het Niemeyerterrein. Bijvoorbeeld rond vrije tijd & cultuur. Initiatieven Niemeyer krijgt een centrale agenda met daarin activiteiten, evenementen en initiatieven van de verschillende organisaties op het terrein. Het Niemeyer team (in dit hoofdstuk verder toegelicht) zal dit facilteren en zonodig stimuleren. Maar belangrijker vinden we het om de Niemeyer community actief te stimuleren en ondersteunen. Er komt een Niemeyer app waarin groepen en activiteiten aangemaakt kunnen worden. Die activi teiten vullen de agenda. De groepen
Een ecosysteem waar innovatie versnelt De nabijheid van kennisinstellingen, bedrijven en financiers maakt van Niemeyer dé springplank voor lokaal gewortelde startups die wereldwijd willen doorbreken. In deze levendige hub ontstaan waardevolle connecties — tijdens events, workshops of simpelweg bij een kop koffie. Dankzij gedeelde werkplekken, 24/7 toegankelijkheid, een communitymanager die verbindt, en aan voorzieningen die ondernemerschap ondersteunen, zoals een café of overnachtingsopties.
verbinden mensen aan interesses en activiteiten, zoals hardlopen, boardgames en natuurlijk onderwerpen als netwerken en AI. Rollen In de praktijk is er in elk ecosysteem een aanjager en beheerder nodig die de processen op gang brengt. Het team Niemeyer vervult een verbindende en faciliterende rol in de groei en bloei van het ecosysteem. Team Niemeyer vervult de randvoorwaarden zodat de mensen, netwerken en initiatieven floreren. Zodat het ecosysteem goed gaat en blijft functioneren.
Hier ontstaat een ecosysteem waarin niet alleen gewerkt, maar ook geleerd, gedeeld en gebouwd wordt. Niemeyer wordt zo een katalysator voor groei en innovatie: een krachtig uithangbord voor Groningen als centrum van technologie en ondernemerschap.
Ontwikkelkader Niemeyer
Plek voor vernieuwing en verbinding
65
Mensen en netwerken We brengen verschillende disciplines bij elkaar, zodat we samen richting geven aan het ecosysteem en onze (digitale) toekomst. Van deze mensen, netwerken en initiatieven verwachten we een actieve rol. Van bestaande netwerken verwachten we bijvoorbeeld dat ze samenwerken met andere netwerken.
START-UP DINER, NOVEMBER 2024
Huurders en bedrijven Van huurders en bedrijven verwachten we dat ze vakkennis delen vanuit hun bedrijfsvoering. Van kennisinstellingen verwachten we dat ze samenwerken met bedrijven en vraaggestuurd onderwijs en kennis ontwikkelen dat aansluit bij de ambities van Niemeyer en haar gebruikers.
Het Niemeyer team stuurt en jaagt het ecosysteem aan. Aan het team voegen we ook inhoudelijke curatoren toe die onderling gaan samenwerken. Zij hebben een een duidelijke achterban en zijn de ambassadeurs en verbinders in het ecosysteem. Via hen staan we in verbinding met kennisinstellingen, met cultuur, met de digitale sector en met wat er in de stad en regio speelt. ▪L earning & education (vanuit kennisinstellingen) ▪A rt & Tech (vanuit culturele sector) ▪D igital & business (vanuit digitale sector) ▪L eisure & events (vanuit hospitality sector) Zie schema voor de visuele uitwerking en samenhang van de thematische samenwerking & co-creatie.
PERSPECTIEF FRED HASSERT
SAMENWERKING NOORD Niemeyer vormt een strategische investering in de toekomst van Groningen en Noord-Nederland. Het wordt een bruisende plek waar digitalisering tastbaar wordt en waar startups, overheden, kennisinstellingen én werkgevers elkaar ontmoeten. In een regio waar de krachten tot nu toe versnipperd waren, ontstaat hier een krachtige bundeling van talent, technologie en ondernemerschap. Niemeyer is dé plek waar innovaties ontstaan, samenwerking wordt gefaciliteerd en bedrijven sneller kunnen doorgroeien. Voor Samenwerking Noord – het netwerk van bijna 120 van de grootste werkgevers in Noord-Nederland die actief zijn in digitalisering – is Niemeyer van groot belang. Werkgevers staan voor grote uitdagingen rondom digitale transformatie en de ontwikkeling van nieuwe competenties op de werkvloer. Een fysieke plek waar organisaties uit alle sectoren elkaar ontmoeten en samen innoveren, is essentieel. Tot nu toe ontbrak zo’n centrale locatie. Maar Niemeyer voorziet in die behoefte. Het brengt werkgevers in direct contact met talent, onderwijs en technologische partners, en biedt ruimte voor kruisbestuiving tussen sectoren. Of het nu gaat om het delen van kennis, het ontwikkelen van nieuwe toepassingen of het vinden van strategische partners: hier ontstaan de verbindingen die nodig zijn om de noordelijke economie digitaal toekomstbestendig te maken.
Voor werkgevers betekent dit toegang tot vernieuwing, versnelling en een sterkere positie in een snel veranderende arbeidsmarkt.
66
Ecosysteem Internationale & Nationale netwerken
Art & Tech
Digitale transformatie
Startups & Scale-ups
Regionale hubs, Communities & Locaties Masterplan campussen
MKB
Hospitality & Leisure
Leren & Ontwikkelen
Gezamenlijke ontwikkeling vanuit ecosysteem leads ▪ Shared facilities & Labs ▪ LLO Modules ▪ Support programma's ▪ Expertisecentra ▪ Centrale agenda ▪ Verhalen
Team Niemeyer (MWPO + Campus Groningen) Campus & Community management/Events/Marcom/ Busdev/Facilitair/Exploitatie
Niemeyer vastgoed ontwikkeling (MWPO) Ontwikkeling/Realisatie/Participatie/Financiering/Beheer
Ontwikkelkader Niemeyer
Plek voor vernieuwing en verbinding
67
Gezamenlijke waarden van het ecosysteem
In de Niemeyer fabriek bouwen we een geweldige plek om te werken en een bijpassend ecosysteem. Om dit te borgen, hebben we kernwaarden opgesteld waar we met zijn allen aan bijdragen. Deze waarden dragen we zelf uit, we bespreken ze bij kennismakingen en we stimuleren ze via de verschillende initiatieven. Het Niemeyerteam (samenwerking MWPO & Campus Groningen) is verantwoordelijk voor het borgen van de waarden. 01 great place to work Niemeyer is een openbaar en inspirerend terrein. De aanwezigheid van horeca, cultuur, een supermarkt en sportfaciliteiten maakt het een 'great place to work.' 02 network of opportunities We bouwen een ecosysteem en een community gebaseerd op open waarden. Zodat samenwerken en kansen voor iedereen haalbaar zijn. Hier is de toekomst alvast begonnen. 03 pay it forward We stimuleren verbinding door open en gedeelde faciliteiten aan te bieden voor bedrijven in alle levensfases. Voor alle leden van de community en huurders gelden de principes van halen en brengen. Je helpt elkaar, ook al krijg je er niet meteen iets voor terug. 04 lasting impact Huurders dragen naar rato bij aan gedeelde faciliteiten en het Niemeyer ecosysteem. Op deze manier creëren we een locatie die ruimte en kansen biedt voor groot, klein en alles er tussenin. Zo ontstaat een ecosysteem met blijvende impact.
68
05 open innovation We stimuleren samenwerking en ontwikkeling op basis van open standaarden en digital commons. Door kennis en technologie deelbaar en toegankelijk te maken, bouwen we samen aan publieke waarde, digitale soevereiniteit en een toekomstbestendig ecosysteem.
PERSPECTIEF RONALD STOLK
KWARTIERMAKER AI FACTORY
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD EN ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
Samenwerken voor verantwoorde digitale ontwikkeling Voor Niemeyer is "open" een basisprincipe – het is hoe we digitale ontwikkeling vormgeven. We bouwen aan een toekomstbestendig digitaal ecosysteem, gebaseerd op open technologie, samenwerking en gedeeld eigenaarschap. Centraal hierin staat het gedachtegoed van Digital Commons: een manier van ontwikkelen waarbij publieke waarden, duurzaamheid, transparantie en gemeenschappelijk beheer vooropstaan. Dit stelt ons in staat om de digitale soevereiniteit van de regio te versterken, bij te dragen aan maatschappelijke impact en een gezond digitaal verdienmodel op te bouwen. Digital commons zijn gedeelde digitale bronnen, zoals software, kennis, data en culturele inhoud. Ze worden door een groep mensen samen gemaakt en beheerd. Ze zijn bedoeld voor iedereen.
Door actief in te zetten op Open Source software en open standaarden creëren we niet alleen verantwoorde technologie, maar ook een aantrekkelijk klimaat voor digitale talenten. Ontwikkelaars, onderzoekers en ondernemers worden uitgenodigd om samen te werken aan oplossingen die vrij beschikbaar en schaalbaar zijn. Daarmee biedt Niemeyer ruimte voor een nieuwe generatie digitale bedrijvigheid: één die niet gericht is op het verkopen van gesloten producten, maar op het aanbieden van flexibele, gedeelde digitale diensten met maatschappelijke meerwaarde.
Ontwikkelkader Niemeyer
Plek voor vernieuwing en verbinding
In plaats van afhankelijk te zijn van Big Tech, werken we met open source producten en bouwen we regionale alternatieven. Zo ontstaat er ruimte voor werkgevers, startups, kennisinstellingen en overheden om samen te investeren in een open digitale infrastructuur, met gedeeld eigenaarschap en wederzijds vertrouwen als fundament. Door deze samenwerking ontstaan duurzame oplossingen die niet alleen lokaal functioneren, maar ook nationaal en internationaal te vermarkten zijn. Vijf uitgangspunten voor digitale ontwikkeling: ▪ Openheid: Toegang tot kennis, technologie en infrastructuur is vrij beschikbaar en transparant, wat samenwerking en innovatie bevordert. ▪ Gemeenschappelijk beheer: Digitale middelen worden niet beheerd door één enkele partij, maar gezamenlijk ontwikkeld, onderhouden en bestuurd door een gemeenschap. ▪P ublieke waardecreatie: Digital Commons zijn gericht op het realiseren van maatschappelijke meerwaarde, niet op winstmaximalisatie. ▪D igitale soevereiniteit: Door collectieve controle over digitale infrastructuren op duurzame wijze te versterken, behouden we autonomie in de digitale wereld. ▪H erbruikbaarheid en schaalbaarheid: Oplossingen binnen Digital Commons zijn modulair en overdraagbaar, waardoor ze breed inzetbaar zijn en duurzame groei ondersteunen.
69
Open voor de toekomst. Hier, waar Niemeyer de industrie veranderde, ontwikkelen ondernemers digitale oplossingen voor vooruitgang. 70
Ontwikkelkader Niemeyer
Hoofdstuktitel Subtitel
71
Ruimte voor veelzijdigheid
Vernieuwing is nooit uniform. Daarom creëren we een plek van veelzijdigheid, waar iedereen zichzelf kan zijn. Hier groeit een gemeenschap van gedreven pioniers, ondernemende stadjers, maatschappelijke vernieuwers en nieuwsgierige bezoekers. Een terrein voor iedereen met een open blik.
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD EN ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD DOOR SURREND3R, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
74
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
75
Planconcept in ambities
NIEMEYER WORDT NET ALS HET FORUM, HET GRONINGER MUSEUM EN DE KUNSTWERF EEN BESTEMMING VOOR DE STAD EN DE REGIO.
FORUM STADSKAMER
GRONINGER MUSEUM BRUG
KUNSTWERF BINNENPLAATS
NIEUWE NIEMEYER INDUSTRIËLE STRAAT
Het ruimtelijk concept voor Niemeyer hangen we op aan een zestal ambities. Bij iedere vervolgstap klinken deze ambities door.
IMPRESSIE NIEMEYER TERREIN, BEELD DOOR ABSENT MATTER, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS EN FELIXX
Niemeyer is open en maximaal beleefbaar Een plek in Groningen waar we open staan voor nieuwe ideeën. Ooit gesloten voor publiek, nu geopend voor iedereen met een open blik. Open voor ondernemers. Open voor inspiratie. Open voor een wandeling. Open voor digitale vernieuwers. Open voor elkaar. Niemeyer is doorwaadbaar en toegankelijk voor gebruikers, bezoekers, de buurt en de stad. Niemeyer Opent.
een belangrijk onderwerp; het kan dan ook zijn dat bepaalde delen 's nachts worden afgesloten.
Niemeyer is er voor de stad en de regio Het wordt een bestemming voor de stad en regio, een verlengstuk van de publieke ruimte, met verblijfsplekken en een rijk aanbod voor bezoekers en gebruikers in de plinten.
Niemeyer heeft een nieuw verbindend programma Het Niemeyer terrein heeft alle potentie om opnieuw een rol van grote betekenis te spelen voor de stad én de regio. Deze keer als een belangrijke hotspot voor maatschappelijke en economische vernieuwing. Digitale transformatie en haar impact op de wereld van morgen staan daarbij centraal.
Je vindt er opengewerkte gebouwen en uitnodigende publieke ruimtes waar je kunt dwalen, ontdekken en verrast kunt worden. Gebouwen en landschap zijn met elkaar in balans, met verbindingen tussen binnen en buiten, en prettige plekken voor ontmoeting en verblijf. Het gehele terrein kan gezien worden als semi-openbaar en openbaar toegankelijk, ook buiten kantooruren. Sociale veiligheid is hierin
76
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
Niemeyer is respectvol getransformeerd We behouden zoveel mogelijk en halen weg wat botst met het gewenste karakter van het complex. We maken alle tijdslagen (nieuw of oud) duidelijk weer herkenbaar en zichtbaar. Zo herstel len we staalkaart van kenmerkende fabrieksgebouwen.
77
Niemeyer maakt ruimte voor groen in de stad Van een tabaksfabriek die stond voor de oude economie maken we een open en groene ontmoetingsplek voor de nieuwe economie. We verbinden het gebied met stedelijke groenblauwe structuren en de klimaatopgave krijgt een plek in het ontwerp doordat we dat natuurinclusief en klimaatadaptief maken. Zo waait er een frisse wind én frisse lucht door het complex.
NIEMEYER IS DOORWAADBAAR EN TOEGANKELIJK VOOR GEBRUIKERS, BEZOEKERS, DE BUURT EN DE STAD, NIEMEYER IS OPEN.
Het Niemeyer terrein is een functioneel fabrieksterrein met een maaiveld dat voor het grootste gedeelte verhard is. Die verharding bestaat uit asfalt, betonnen stelconplaten of elementenverharding. Aan de randen van het terrein is ruimte voor groen. Bijvoorbeeld voor een smalle groenstrook met bomen grenzend aan de achtertuinen van de Peizerweg en een driehoekig stukje groen bij de Piet Heinstraat. Met de transformatie van het fabrieksterrein hebben we de kans om meer ruimte voor groen in de stad te realiseren. Dit kan door te vergroenen op plekken waar verharding niet nodig is: op het maaiveld, op het dak, in het gebouw of tegen de gevel. Zo wordt de hoeveelheid verharding geminimaliseerd maar blijft de functionaliteit van het terrein gewaarborgd. Meer ruimte voor groen draagt bij aan een aantal stadsbrede opgaves. Denk bijvoorbeeld aan een toekomstbestendige openbare ruimte (en ondergrond), een klimaatadaptief groenblauw landschap of een versterking van de biodiversiteit in het gebied.
NIEMEYER
STAD & BUURT
NIEMEYER
STAD & BUURT
NIEMEYER
Hiermee realiseren we een duurzame ambitie die klimaatadaptief en natuurinclusief is. Bovendien is het resultaat prettig om naar te kijken, om te gebruiken en om in te verblijven. Niemeyer staat in sterke relatie met de buurt en omgeving Het terrein is zich straks als complex bewust van haar rol in de buurt. Het zal dan ook de verbinding met die buurt en haar omgeving zoeken. Nu scheidt een hek het fabrieksterrein nog van de stad. Straks opent het zich en verwelkomt het iedereen. Het complex krijgt een sterke, passende verbinding met de omliggende straten.
‘Niemeyer Opent’ staat voor de ambitie om het gebied doorwaadbaar en toegankelijk te maken voor gebruikers, bezoekers en omwonenden. De hekwerken en poorten verdwijnen zodat het gebied een sterke en open relatie krijgt met de omgeving. Aan het spoor of de Paterswoldseweg krijgt het gebied een nieuw adres met voorkanten en entrees naar de straat. Het gebied wordt op deze manier onderdeel van bestaande ommetjes en routes in de buurt. Het terrein is toegankelijk voor voetgangers. Fietsers kunnen op een aantal strategische plekken dichtbij de gebouwen parkeren. Op grote delen van het terrein zelfs 24 uur per dag. Met een nieuwe fiets- en wandelroute parallel aan het spoor is Niemeyer ook goed bereikbaar voor bezoekers en passanten die van verder komen.
STAD & BUURT
NIEMEYER MAAKT RUIMTE VOOR NATUUR: DE VERSCHILLENDE PLEKKEN ZIJN ANDERS, MAAR MET EEN STERKE GEDEELDE IDENTITEIT; ZOALS NATUURLIJK GROEN.
78
IMPRESSIE NIEMEYER TERREIN, BEELD DOOR ABSENT MATTER, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS EN FELIXX
Ontwikkelkader Niemeyer
79
Programma en integraliteit Niemeyer transformeert tot een inspirerend stadsterrein met ruimte voor nieuwe functies. In het diagram hieronder staan de verhoudingen van de functies zoals die zijn omschreven in het vestigingskader. Deze zijn geactualiseerd op basis van het huidige voorlopig ontwerp.'
19%
20%
■ Broedplaats ■ Bedrijvigheid ■ Leisure ■ Food retail ■ Culturele publieksfunctie
6% BEOOGD PROGRAMMA BESTAANDE FABRIEK 11%
44%
In het ontwerp zijn de geplande locaties verder uitgewerkt. Daarin zijn o.a. keuzes gemaakt rond de actieve functies van de plinten en een open stadsgezicht. Deze twee kenmerken stimuleren samenwerking en een voelbare dynamiek en zorgen voor aantrekkingskracht. Het open karakter zorgt voor fijne plekken om te verblijven, met of zonder zakelijk doel. Op het stadsterrein komt een hotel en aan de Theodorus Niemeyerstraat een woongedeelte. Samen met de transformatie van het complex zorgen deze ontwikkelingen voor een nieuw stuk stad. IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD EN ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
80
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
De geplande functies op Niemeyer sluiten goed aan bij de bredere ambities van de stad Groningen. Niemeyer versterkt de vrijetijdseconomie omdat het uitnodigt tot verblijf, ontmoeting en beleving voor inwoners én bezoekers. De mix van werken, recreëren, inspireren en consumeren draagt bij aan een levendige stadsomgeving waarin verschillende doelgroepen zich thuis voelen. De ruimte voor innovatieve bedrijven in de digitale sector versterkt het vestigingsklimaat. Die versterking helpt bij het aantrekken en behouden van talent. Functies als horeca, evenementenlocaties en
recreatieve voorzieningen zorgen voor een aantrekkelijk en inspirerend aanbod voor bezoekers. De verwachting is dat zij langer zullen blijven en meer zullen uitgeven. Het spoorpark en het dakterras versterken de leefbaarheid en onderstrepen dat Groningen een toegankelijke, groene stad is. Niemeyer is daarmee een toekomstgerichte plek. Eén die niet alleen de economische dynamiek vergroot, maar ook een impuls geeft aan leefkwaliteit, sociale samenhang en trots onder inwoners. Stuk voor stuk bouwstenen van een sterke vrijetijdseconomie.
81
Shared facilities De Niemeyer fabriek is het hart van Niemeyer en staat symbool voor samen ondernemen, werken en leren. De shared facilities zijn er voor huurders óf gebruikers van het Niemeyerterrein. Ze helpen om een inspirerende en toegankelijke omgeving te creëren waar mensen een dag kunnen werken, maar ook een event in kunnen organiseren of bezoeken. Het zijn de eerste werkplekken van een startup maar ook inspirerende werkplekken voor de innovatieteams van grote bedrijven. Hier gaan studenten van kennisinstellingen (MBO, HBO, WO) met elkaar en met bedrijven hun kennis van digital vergroten.
EEN MODERN ZIEKENHUIS IS EEN DATAFABRIEK Interview met Wiro Niessen van het UMCG, uit de Volkskrant van 3 juni 2025 over het bundelen van expertise op gebied van AI in Niemeyer. Auteur: Jurre van den Berg, Volkskrant 3 juni 2025: Wiro Niessen is als bestuurder van het UMC Groningen verantwoordelijk voor onderzoek, onderwijs en innovatie. Daarvoor was hij hoogleraar AI in de geneeskunde. ‘De huidige AI-modellen zijn lerende systemen’, zegt hij. Aan de hand van duizenden tot miljoenen voorbeelden kunnen ze de relatie leggen tussen kenmerken van patiënten, ziekte-ontwikkeling en mogelijke effectiviteit van behandeling. Zo kan AI radiologen helpen bij het analyseren van scans, om zo bijvoorbeeld alzheimer of prostaatkanker eerder in beeld te krijgen. Met de AI-fabriek wil Niessen het Noorden verder ontwikkelen tot ‘een lerend gezondheidssysteem’. Aan de hand van klinische gegevens van een miljoen patiënten, maar ook de Lifelines-database, waarin 167 duizend mensen al bijna twintig jaar worden gevolgd, met moleculaire data (haren, bloed, darmflora).
Collectiviteit Huurders kunnen de shared facilities ook inzetten om piekdrukte op kantoor op te vangen. In dat geval gebruiken ze bijvoorbeeld extra vergaderplekken, werkplekken of bijeenkomstruimtes. Om de collectiviteit te bevorderen
bieden we diverse abonnementen aan. Zo kunnen grotere bedrijven een kleinere ruimte huren en onderdeel zijn van Niemeyer zonder dat zij hun hele bedrijf moeten verhuizen. Een voorbeeld: het Nederlandse expertisecentrum van de ‘AI-supercomputer’. Zij willen een ruimte huren in Niemeyer alleen voor hun expertiseteam. Labs Dit concept draait niet alleen om werkplekken, maar vooral om het scheppen van kansen. De shared facilities bestaan uit labs met verschillende rollen. Ze zijn gericht op ontmoeting, leren en samenwerken. Er komen ook inhoudelijke labs, die worden ontwikkeld in in samenwerking met partners en leden van de community. Zie bijlage 'Shared Facilities' voor meer detail.
FC GRONINGEN DINER, NOVEMBER 2024 IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD DOOR SURREND3R, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
‘Waarom ontwikkelt een persoon een ziekte en hoe zouden we dat kunnen voorkomen? Voor zulke analyses heb je heel veel rekenkracht nodig. Daarvoor is de AI-fabriek een randvoorwaarde. Een modern ziekenhuis is een datafabriek.’
82
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
83
Bedrijvigheid: de organisaties van de toekomst
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD EN ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
Een belangrijk deel van de Niemeyerfabriek is gereserveerd voor bedrijven. Om dicht bij de Niemeyer waarden te blijven, streven we naar een mix van organisaties in alle levensfases: van startups tot scale-ups tot corporates, van commercieel tot (semi)publiek. Balans is hierin belangrijk en daarom passen bedrijven die meer dan 8000 m2 nodig hebben niet in dit concept. Met de shared facilities als broedplaats (zie ook de Bijlage Shared Facilities) willen we borgen dat er ruimte is voor start-ups, samenwerkingen en onderwijs. Zodra een start-up een scale-up wordt groeit het door naar de vierkante meters die zijn gereserveerd voor de ‘volwassen’ bedrijven. We willen een community mogelijk maken waarin leden niet alleen halen maar ook brengen. Daarom dagen we elk bedrijf uit op hun maatschappelijke bijdrage. Met geïnteresseerde organisaties bespreken we thema’s als samenwerken met onderwijs en het delen van kennis en faciliteiten. ‘Digitaal’ is daarbij altijd het centrale thema. Aan de hand van de gesprekken beoordelen we of een organisatie past bij Niemeyer. Van hen verlangen we ook dat ze via de huur naar rato bijdragen aan de shared facilities en shared services. Zo borgen we de basis voor een gezond en toekomstbestendig ecosysteem in de Niemeyerfabriek.
84
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
85
Leisure
Food & retail
Sport en horeca zijn belangrijke functies die er mede voor gaan zorgen dat Niemeyer een nieuw stuk stad en een echte hotspot wordt. Ze zorgen voor dynamiek en trekken daarmee ook buiten kantoortijden bezoekers aan. Ze zijn er niet alleen voor de huurders op het Niemeyerterrein, maar voor iedereen. Dit past bij de open mentaliteit van Niemeyer. We willen het gebruik ervan stimuleren door samen te werken met werkgevers op het Niemeyerterrein. Ook dragen de eerdergenoemde curatoren (zie 'Rollen' in Hoofdstuk 2) bij aan kruisbestuiving en het stimuleren van initiatieven. Voor sport en horeca streven we naar een aanbod van lokale ondernemers die passen bij het karakter van Niemeyer. Ondernemers met gevoel en hart voor Groningen. Hoe de sportfunctie wordt ingevuld en wat de behoeften zijn, wordt onderzocht. Ook willen we onderzoeken hoe het een plek in het openbare gebied kan krijgen, zoals in het Spoorpark. De horecavoorzieningen volgen het ritme van de dag: van koffie to go en ontbijt tot lunch en diner. Het aanbod is voor bezoekers anders dan voor gebruikers: de horecazaken zijn toegankelijk voor iedereen, terwijl alleen huurders en gebruikers gebruik kunnen maken van de kantine. In het aanbod streven we naar een goede verdeling in prijsklassen en segmenten. In de kantine kun je bijvoorbeeld iets eten dat je van thuis of uit de supermarkt hebt meegenomen.
De horeca bezoek je om te lunchen of dineren. Er zal catering beschikbaar zijn die past bij de verschillende events en zakelijke bijeenkomsten. Niemeyer biedt straks meerdere horecapunten, waaronder: ▪E en horecazaak voor ontbijt tot diner. ▪A anbieders van koffie of ijs in de Industriestraat. ▪ Een horecapunt en bijvoorbeeld een foodtruck op het dakterras. ▪D e kantine voor een eigen lunch of lunch uit de supermarkt ▪K offiepunten in de gebouwen.
86
Food & retail als motor van stedelijke beleving De functies van sport, cultuur, horeca en hotel zijn een stevige basis voor Niemeyer als nieuw stuk stad. Ze maken het terrein open, stedelijk en uitnodigend. Maar invullingen op het snijvlak van food & retail maken het nog levendiger. Van bakkers tot foodtrucks, van duurzame streetfood tot ambachtelijke speciaalzaken: lokale ondernemers geven Niemeyer karakter. Ze zorgen voor een menselijke maat en een herkenbare sfeer. De rijkheid aan smaken, geuren en gezichten maakt Niemeyer mede aantrekkelijk om te verblijven, om te ontmoeten en om naar terug te keren. Deze urban food & retail versterkt de stadse dynamiek. Dit maakt Niemeyer onderscheidend ten opzichte van een standaard winkelgebied. Daarmee is het aanvullend en niet concurrerend. De vergelijking met Strijp-S in Eindhoven maken we graag. Dat stadsdeel is nu bruisend en onderscheidend dankzij de combinatie van creativiteit, kleinschalig ondernemerschap en herbestemming van industrieel. Dat is de koers voor Niemeyer, maar dan met Groningse eigenheid als basis. Een plek voor het ritme van elke dag In deze stedelijke mix is de toevoeging van een supermarkt logisch. Niet als de dominante faciliteit, maar als een Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
vanzelfsprekende voorziening die het gebied compleet maakt en een (financieel) dragende en ondersteunende rol speelt. Hij is een schakel die ervoor zorgt dat het geheel klopt, dat urban food & retail ondernemers een kans krijgen en dat voorzieningen toegankelijk blijven. Zo blijft het gebied ook op de lange termijn relevant en levendig.
getoetst. De supermarkt kan hiervoor een waardevol ‘levend laboratorium’ zijn. Dat is niet alleen goed voor de bredere innovatiecultuur van het terrein; het helpt de supermarkt ook zelf om technologie te omarmen in de eigen bedrijfsvoering. Zo ontstaat de inhoudelijke en praktische wederkerigheid die Niemeyer duurzaam versterkt.
Een supermarkt die te voet en per fiets goed bereikbaar is, voorziet in een dagelijkse behoefte van gebruikers, bewoners en passanten. Hij past in het concept van een stedelijke leefstijl waarin gemak, nabijheid en frequente aankopen centraal staan.
Slimme clustering, passend in het stedelijk weefsel Uit het detailhandelsonderzoek blijkt dat er marktruimte is voor een supermarkt. De invulling wordt afgestemd op het retailbeleid van de gemeente Groningen. Daarmee ontstaat mogelijk een interes sante kans voor Niemeyer. Immers: hoe groter de dagelijkse gebruikswaarde van het terrein, hoe vanzelfsprekender het wordt om het vaker te bezoeken voor bijvoorbeeld de horeca, evenementen of werkplekken. De supermarkt draagt zo bij aan een continu aanwezige levendigheid op doordeweekse dagen én in het weekend.
De beoogde locatie voor een supermarkt is aan de rand van de nieuwe fabriek, met verbinding naar het hart van Niemeyer, de omliggende buurten en het centrum. Zo wordt deze voorziening goed bereikbaar voor een breed publiek. Deze voorziening voor dagelijkse boodschappen versterkt de relatie tussen Niemeyer en de stad. Hij maakt het bewoners uit omliggende wijken nog makkelijker om Niemeyer als een eigen plek te ervaren. Van deze supermarkt vragen we een bijdrage aan het innovatieve karakter van het terrein. We nodigen hen uit zich open te stellen als een plek voor digitale pilots. Het ecosysteem op Niemeyer heeft plekken nodig waar ideeën laagdrempelig kunnen worden
Deze clustering van functies draagt bij aan de ambitie om van Niemeyer een open, levendig en toekomstbestendig stadsterrein te maken. Niet geïsoleerd, maar verweven met het stedelijk leven. Dat is wat deze ontwikkeling zo bijzonder maakt: de kwaliteit zit in de manier waarop verschillende functies elkaar versterken.
87
“Als branchevereniging juichen wij de ontwikkelingen op het Niemeyer terrein ten zeerste toe. Wij zijn grote voorstanders van een bruisende stad met verbreding naar de wijken en het buitengebied. De zorgvuldige ontwikkeling van de Niemeyerfabriek verbreedt onze binnenstad, maakt ons aantrekkelijker voor toeristen en levert een prachtige plek op voor onze eigen inwoners. Daarnaast ontstaan er kansen voor het economische vestigingsklimaat van onze stad. Er komt ruimte voor groei, innovatie en bijeenkomsten. Kortom: Groningen is volop in ontwikkeling en Niemeyer is daar een prachtig voorbeeld van. Wij kijken met veel enthousiasme naar de toekomst.” Jan Akkermans Regiovoorzitter KHN Groningen
88
Ontwikkelkader Niemeyer
Hoofdstuktitel Subtitel
89
MANIFEST Wij geloven in het zelf en samen maken. In ideeën die ontstaan uit ontmoeting. In technologie die je mag bevragen. In kunst en taal die niet versieren, maar richting geven. Wij bouwen aan een ruimte waar je kunt ontdekken. Waar digitale innovatie en menselijke ervaring elkaar raken. Waar kinderen, bewoners en makers leren, delen en creëren – niet op afstand, maar met elkaar. Hier worden ideeën tastbaar, niet alleen met het hoofd en een stekker, maar ook met de handen en het hart. Verbeelding als gezamenlijke beweging. Maken is meer dan een uitkomst – het is een manier van denken, luisteren, verbinden en zoeken. Kunst, taal en technologie worden hier niet gepresenteerd als antwoord, maar als aanleiding tot vragen. Als katalysatoren voor verandering. Als kritisch en sociaal kompas. Deze ruimte nodigt uit. Tot tussenruimte. Tot ontdekking. Tot uitwisseling. Tot vertraging. Tot luisteren. Tot opnieuw beginnen. Tot verwondering. Tot verbeelding. Samen. Nieuwsgierig. Open.
ROOSJE KLAP Algemeen directeur Noorderlicht en auteur van dit manifest waarin de gezamenlijke visie van culturele partners op het Niemeyer-cultuuronderdeel wordt verwoord.
90
Culturele publieksfunctie
De invulling van de culturele publieksfunctie valt onder de Gemeente Groningen. Zij is ook eigenaar van de bijbehorende ruimtes. Het Niemeyer terrein verandert in een locatie waar technologie, creativiteit en maatschappelijke ontwikkeling op een betekenisvolle manier samenkomen. De culturele publieksprogrammering is daar een belangrijk onderdeel van. Cultuur is de aanjager van ontmoeting, reflectie en verbeelding binnen Niemeyer. De invulling van de culturele publieksfunctie wordt de komende jaren onderzocht. Gedacht wordt aan een mix van vrijetijdseconomie, cultuur en publieke activiteiten. Zo krijgen bezoekers steeds nieuwe redenen om Niemeyer te bezoeken. Interactieve, toegankelijke en experimentele vormen van kunst en technologie zijn daarbij de middelen. Niemeyer daagt bezoekers uit niet alleen te zien, horen en voelen, maar om mee te doen, mee te creëren en mee vorm te geven aan de toekomst. Cultuur in Niemeyer moet bijdragen aan de maatschappelijke betekenis, maar ook aan de economische ontwikkeling. De nadruk ligt op samen-werking en relaties waar alle partijen beter van worden: makers, bedrijven, kennisinstellingen en bewoners, zowel binnen én buiten het terrein.
Met structureel ruimte voor uitwisselingen, experimenten en publieke dialogen versterkt het programma straks het vestigingsklimaat en Niemeyer’s aantrekkingskracht op lokaal, regionaal en (inter)nationaal niveau. In de komende jaren krijgt het culturele fundament meer vorm dankzij pilots, onderzoek en placemaking, waarbij gebruikers en de stad de ruimte krijgen Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
BRON: VAN TUIKWERD ECOLOGIE
om te bedenken hoe zij het culturele publieksprogramma voor zich zien. Zo scheppen we de omstandigheden voor een levendige, toekomstgerichte en betekenisvolle plek, waarin cultuur en technologie elkaar wederzijds verrijken. De Niemeyer fabriek als laboratorium voor een andere toekomst Onder onze voeten lopen kabels, boven ons cirkelen satellieten, en overal om ons heen immiteren en volgen algoritmes ons gedrag. Maar ergens daartussen ligt een ruimte waar data eindigt en ervaring begint. Daar ontstaat iets anders: een plek waar technologie niet iets is dat je ondergaat, maar bevraagt. In alle rust en ruimte.
Dit is het gebied van Art & Tech. Waar bugs geen fouten zijn, maar functies. Waar systemen niet alleen ontworpen, maar doorvoeld worden. Hier staat niet de rechte lijn naar de uitkomst centraal, maar de omweg. Niet het rendement, maar de herhaling. Hier groeit een infrastructuur: levend, lokaal én verbonden met andere plekken en praktijken. Geen optelsom van projecten, maar een ecologie van ontmoeting, nieuwsgierigheid en gedeeld eigenaarschap. In plaats van technologie te vieren om wat ze kan, wordt ze hier bevraagd en geanalyseerd. Met het hoofd, de handen en het hart.
91
Niemeyer biedt geen podium, maar een methode Het is geen woonomgeving, geen werkplek, maar iets daar tussenin. Een omgeving waar leren, maken en denken samenkomen: open, informeel, onvoorspelbaar. Ruimtes die de functies van studio, hacklab en tentoonstellingsruimte combineren, vormen een omgeving waar kunstenaars, ingenieurs, activisten en systeemdenkers samenkomen zonder hun domeinen op te geven. Hier zijn straks sociale, culturele en ecologische relaties even belangrijk als technische infrastructuren. Art & Tech
in deze vorm is geen esthetisch bijprogramma, maar een noodzakelijke motor voor reflectie, verbeelding en publieke betrokkenheid. Technologie mag breken, en opnieuw beginnen. Frictie is geen storing, maar een methode. Twijfel is geen obstakel, maar een vertrekpunt. We bouwen hier niet aan techno-utopieën Hier bouwen we ook aan zorg, zichtbaarheid en betekenis. Wat eerder onzichtbaar bleef, wordt hier in het felle licht gezet: de infrastructuur van macht, de impliciete bias van datasets en meer. Niemeyer wordt zo een plek waar verhalen de gaten vullen die spreadsheets
laten vallen. Waar technologie voor het publiek mogelijk wordt gemaakt. Tussen automatisering en empathie toont Art & Tech dat de toekomst niet vaststaat. Het is onderdeel van een gezamenlijk proces. Zoals Ursula K. Le Guin schreef: “The daily routine of most adults is so heavy and artificial that we are closed off to much of the world… When we hear music or poetry or stories, the world opens up again.” - Ursula K. Le Guin. Wij gaan de wereld openen. In een tijd die liever alles afsluit.
IMPRESSIE INTERIEUR NIEMEYERFABRIEK, BEELD DOOR SURREND3R, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS
92
MODELCOLLAPSE BRON: VAN TUIKWERD ECOLOGIE
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
93
Nieuwbouw: hotelprogramma Voor een levendig, betekenisvol en verbonden Niemeyer In een gebied waarin stedelijk weefsel, waar ontmoeten, verblijven, werken en ontspannen samenkomen, speelt het geplande hotel niet alleen een functionele maar ook een dragende rol. Het verbindt en versterkt het geheel. Het plan voorziet in een boetiekhotel met 120 kamers in een nieuw te bouwen deel. Er wordt onderzocht of binnen de toekomstige marktruimte in Groningen een verhoging van dat aantal naar 140 hotelkamers mogelijk is. Binnen het Groningse hotelaanbod onderscheidt het zich niet door grootschaligheid of anonimiteit, maar door kwaliteit, karakter en een sterke verweving met de locatie. Het sluit niet alleen aan bij Niemeyer in vorm, maar ook in functie. Het biedt ruimte om te ontmoeten en te verblijven. Relaties zoals klanten, projectmedewerkers en sprekers tijdens evenementen krijgen dankzij dit hotel een hoogwaardige verblijfsaccomodatie, snelle toegang tot het terrein en alle faciliteiten die hun verblijf zowel vruchtbaar als aangenaam gaan maken. Dit hotel wordt ontworpen om het verhaal THE SOCIAL HUB DELFT
94
van Niemeyer zichtbaar en beleefbaar te maken; in de gastvrijheidsformule, uitstraling, inrichting, en in voorzieningen. Een nieuwe standaard in de Groningse hotelmarkt Het hotel vult een leegte in het Groningse hotelaanbod: dat van hoogwaardige verblijfsaccommodatie in het viersterren segment+ met een uitgesproken identiteit en de verbinding met een uniek stuk stad. Met name op doordeweekse dagen sluit zo’n aanbod direct aan bij de behoeften van de zakelijke markt; een segment dat in het centrum van Groningen nu nog maar beperkt bediend wordt. De specifieke functies op het Niemeyer terrein wakkeren boven-dien de eigen marktvraag aan en trekken een nieuw type zakelijke bezoeker. Dankzij de komst van Tech- en AI-bedrijven, datagedreven werk-gelegenheid en de campus ontwikkeling ontstaat een internationale werk- en kenniscultuur. Het hotel biedt ruimte voor project-medewerkers, sprekers, klanten en partners met grotere kamers gericht op één of meerdaags verblijf. Dit past bij de internationale dynamiek van de techmarkt, die
werkt op projectbasis en met op- en afschalende teams die waar nodig een plek kunnen krijgen in het hotel op het Niemeyerterrein. Binnen het cultuurcluster zou bijvoorbeeld ook een artist-in-residence-functie kunnen zorgen voor verblijfsvraag vanuit makers, performers en curatoren. Ook deze gasten vinden in het hotel een passende, inspirerende plek om te overnachten, direct verbonden aan hun werk op het terrein. Visueel en programmatisch verweven als een kameleon Het hotel krijgt een plek aan de Industriestraat, op de overgang van het stadsterrein naar de omliggende wijken. De oriëntatie op het Spoorpark en de openbare ruimte maakt het zichtbaar en herkenbaar. Het staat in verbinding met de omgeving. Gasten zorgen ook na kantooruren voor levendigheid. Dat maakt het terrein extra aantrekkelijk en het versterkt het sociale gebruik en de verblijfskwaliteit van het hele terrein. En daarvan profiteren o.a. horeca en cultuur.
HEMBRUG HOTEL “FRAME”, ONTWERP DOOR STUDIONINEDOTS, VOOR TAETS & RJB GROEP, BEELD DOOR ABSENT MATTER
Het sluit niet alleen aan bij Niemeyer in vorm, maar ook in functie. Het biedt ruimte om te ontmoeten en te verblijven. Relaties zoals klanten, projectmedewerkers en sprekers tijdens evenementen krijgen dankzij dit hotel een hoogwaardige verblijfsaccomodatie, snelle toegang tot het terrein en alle faciliteiten die hun verblijf zowel vruchtbaar als aangenaam gaan maken. Aan de kant van de Dorus Rijkersstraat sluit het in schaal, materiaalgebruik en bouwhoogte aan op de wand met eensgezinswoningen die daar komt. Deze wand is de buffer naar de buurt en omarmt het hotel op een natuurlijke manier. Aan de kant van de Industriestraat en het Spoorpark krijgt het gebouw juist een stedelijke uitstraling en een oriëntatie op de publieke ruimte. Zo is het zowel visueel als programmatisch verweven met de wijk én het nieuwe stadsterrein. In compositie en architectuur is het hotelgebouw een duidelijke toevoeging aan de bijna onnavolgbare bouwhistorie van de fabriek. Dankzij bijvoorbeeld de afwijkende compositie van (enkele) volumes en bijzonder materiaalgebruik.
VOLKSHOTEL AMSTERDAM
Ontwikkelkader Niemeyer
Ruimte voor veelzijdigheid
Variatie in aanbod bedient veel doelgroepen Het hotel biedt veel variatie in kamertypes en richt zich op een brede doelgroep. Voor zakelijke gasten die meerdere dagen verblijven zijn grotere kamers aantrekkelijk. Andere kamers zijn er vooral voor toeristen of stadsbezoekers die kort blijven. Zo speelt het hotel in op verschillende markten met verschillende wensen, verblijfsduren en budgetten, zonder concessies aan kwaliteit en beleving. Geen concurrentie. Wel versterking Het is de bedoeling dat het hotel een rol krijgt die complementair is aan de andere functies op het terrein. De hotelfunctie concurreert niet met de horeca, cultuur of bijeenkomstruimtes op Niemeyer, maar versterkt de andere functies juist door het aantrekken van hotelgasten en het aanbieden van aanvullende functies. Een slimme positie maakt het een vanzelfsprekend onderdeel voor het dagelijks gebruik en de verblijfsketen op het terrein. Terwijl functies elkaar niet overlappen of verdringen.
95
Leisureverblijf en stedelijke aantrekkingskracht Het toerisme in Groningen groeit en daarmee de vraag naar verblijfsruimte. Het centrum is een belangrijke trekpleister, maar ook de rest van de provincie profiteert. Niemeyer biedt bezoekers een extra reden om langer te blijven. De combinatie van cultuur, spoorpark, de route naar het Suikerterrein, de horeca en creatief ondernemerschap maken het aantrekkelijk om een stedentrip met één of meer dagen te verlengen. Het bijzondere hotel draagt bij aan het actief verlengen van die verblijfsduur en ondersteunt daarmee één van de kernambities binnen de vrijetijdseconomie van de stad. Strategisch moment, verantwoorde omvang Met 120 (tot 140) kamers is het hotel een zorgvuldig gedoseerde toevoeging aan de relatief compacte hotelmarkt van
Groningen. De geplande ontwikkeling blijft naar verwachting ruim binnen de beschikbare marktruimte tot 2035 (onderzoek Horwath, mei 2025). De combinatie van timing, positionering en onderscheidend programma draagt bij aan verrijking van het regionale hotelaanbod. Een hotel met betekenis – voor de stad én het terrein Het hotel op Niemeyer staat voor een inhoudelijke, programmatische en stedelijke meerwaarde. Het biedt verblijfskwaliteit, flexibiliteit, identiteit en aantrekkingskracht. Tegelijkertijd is het een nieuwe bouwsteen in het grotere geheel. Het vormt de schakel tussen werken en recreëren, tussen lokaal en internationaal, tussen verleden en toekomst van deze plek. Dit hotel belichaamt Niemeyer, versterkt Groningen en verrijkt de stad met een nieuwe plek om te verblijven, te ont moeten en te ontdekken.
CONSCIOUS HOTEL
Woonensemble Theodorus Niemeyerstraat Focus op jongvolwassenen Onderdeel van de ontwikkeling van Niemeyer is een nieuw te bouwen woonensemble aan de Theodorus Niemeyerstraat. Dat is gebaseerd op een aantal belangrijke ambities. Context en doelgroep De woningen zijn in eerste instantie bedoeld voor jongvolwassenen en young professionals in Groningen. Binnen deze groep van HBO-, WOen MBO-afgestudeerden groeit de behoefte aan betaalbare en kwalitatieve woonruimte. Maar de krapte op de woningmarkt en hoge inkomenseisen van middenhuur blokkeren hun toegang tot de woningmarkt. Vooral voor MBOafgestudeerden is dit een nijpend probleem. In de huidige markt stuitten zij op kleine, dure woningen, (ver) boven de sociale huurgrens, én lange wachttijden voor met name de sociale huurwoningen. We onderzoeken daarnaast graag een verbreding in de doelgroepen, die ook het woonconcept ‘klein huis, groot wonen’ - dat we hieronder uitleggen – omarmen. Dit kunnen bijvoorbeeld gezinswoningen zijn op de begane grond, of gelijkvloerse appartementen voor ouderen. Zo ontstaat er een woongebouw dat de buurt weerspiegelt en een mix van bewonersgroepen huisvest. De gedeelde voorzieningen moedigen sociale interactie in het gebouw en de buurt aan.
appartementen (<50m2 GO) aanbieden onder de sociale huurgrens, blijven de woningen betaalbaar zonder dat ze inboeten op kwaliteit. 10% van de vloeroppervlakte van het woongebouw wordt ingezet voor collectieve (nietwonen) voorzieningen zoals een tuin, werkplaats, sportschool, bioscoop en gameroom welke het wooncomfort versterken en sociale interactie bevorderen. Voor de binding met de buurt onderzoeken we daarnaast de behoefte of zij gebruik willen maken van buurtvoorzieningen. Co-living: flexibiliteit en community Flexibele huurcontracten maken het mogelijk om eenvoudig van appartement te wisselen of woonruimte aan te passen. Het concept stimuleert co-living door de mix van privé en gedeelde ruimtes. De gedeelde voorzieningen en de communitygerichte aanpak bevorderen een gevoel van saamhorigheid; ideaal voor bewoners die sociale interactie zoeken.